Инвестициялық жобалардың тиімділігінің көрсеткіштер жүйесі

МАЗМҰНЫ

 

КІРІСПЕ........................................................................................................................3

 

1 ИНВЕСТИЦИЯНЫҢ МӘНІ ЖӘНЕ ИНВЕСИЦИЯЛЫҚ ЖОБАЛАРДЫҢ ТИІМДІЛІГІ

1. Инвестицияның мәні және оның түрлері............................................................4
2. Инвестициялық жобалар және оны бағалаудың негізгі әдістері......................6
3. Инвестициялық жобалардың тиімділігі..............................................................8

 

2НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАҒА КӨШУДЕГІ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ЖОБАЛАРДЫҢ ТИІМДІЛІГІН АНЫҚТАУ

2.1 Инвестициялық жобалардың тиімділігінің  көрсеткіштер жүйесі..................11

2.2 Инвестициялық жобалардың салыстырмалы  экономикалық тиімділігін 

уақыт әдісімен анықтау.............................................................................................12

2.3 Практикалық есеп мысалы.................................................................................16

 

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ЖОБАЛАРДЫ ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ ЖОЛДАРЫ

3.1 Экономикалық аймаққа шетел капиталын тартуды ынталандырудың әлеу- меттік –экономикалық жағдайы мен алғышарттары.............................................18

3.2 Инвестицияларды тиімді жұмсау  жолдары......................................................21

 

 

 

ҚОРЫТЫНДЫ...........................................................................................................25

 

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.........................................................26

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

КІРІСПЕ

  

Қазіргі нарықтық жағдайда экономиканы басқару және тиімді шешімдер қабылдау басты мәселе болып табылады. Осы мәселелерді шешуде инвестицияның алатын орны ерекше. Экономиканың қарқынды дамуы, жаңа технологияларды енгізу және т.б құбылыстар инвестициялық жобамен тығыз байланысты.

Менің зерттеу жұмысымның тақырыбы «Инвестициялық жобаларды бағалаудың әдістері» болғандықтан, мен инвестицияның тиімділігі, оның даму қарқыны, жіктелуі, экономикадағы алатын орны туралы көптеген әдебиеттер тізімін қарастырдым.

     Оқу тәжірибе есебінің зерттеу жұмысының мақсаты – инвестициялық жобалардың ерекшелігін зерттеу, дамыту мәселелерін айқындап, оларды шешуге жіберілген ұсыныстарды қарастыру.

     Оқу тәжірибе есебінің зерттеу жұмысының міндеттері - әдетиеттерді қолдана отырып, теориялық аспектілерді ашып көрсету.

     Оқу тәжірибе есебінің зерттеу жұмысының тиімділігі – үш бөлікке бөліп қарастырылған және I-ші бөлімде инвестицияға жалпы сипаттама, оны дамыту бағыттары, II-ші бөлімде талдаулар яғни, тиімді инвестицияны таңдау, оларды әртүрлі әдіспен анықтай отырып, ең тиімдісін қолдану мәселелері қарастырылған. Ал, III-ші бөлімде оның ҚР-ның экономикасындағы орны және жұмсалу тиімділігі қарастырылған.

     Әлемдік  тәжірибеде инвестиция, инвестициялық  жоба ұғымдары кең қолданылады.  Экономиканың қиын дағдарыстан шығу жолы – инвестиция болғандықтан, шет мемлекеттерінің инвесторлары пайда табу мақсатында дамушы мемлекеттерге қол үшын созуда.

     Қазіргі  нарықтық экономикада және әлемдік  бәсекелестік жағдайында инвестиция, инвестициялық жоба тиімді және өз орнын табады деп сенемін.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1 ИНВЕСТИЦИЯНЫҢ МӘНІ ЖӘНЕ ИНВЕСИЦИЯЛЫҚ ЖОБАЛАРДЫҢ ТИІМДІЛІГІ

 

1.1  Инвестицияның мәні және оның түрлері

      

     Инвестиция - дегеніміз бұл экономиканың  әртүрлі салаларындағы ұзақ мерзімді  капитал салымдары. Инвестиция ұғымына әртүрлі анықтамалар берілген. Бірақ, кең мағынада инвестиция экономиканы дамыту бағытында ерекше орын алады. Яғни, мемлекеттік бақылаудың, экономиканы басқарудың жүйесі болып табылады.

     Инвестиция  ретінде мыналар табылады:

1. Ақша қорлары, акциялар, облигациялар, мақсатты банктік салымдар, пайлар және т.б.
2. Қозғалмалы және қозғалмайтын мүліктер.
3. Лицензиялар, патенттер, НОУ-ХАУ, технологиялар және т.б. интелектуалды құндылықтар.
4. Жерді және табиғи ресурстарды пайдалануға құқық.

       Жалпы  инвестиция түсінігі – бұл  келешекте көбейту мен жоспарланған  нәтижелерден экономикалық тиімділік  алу үшін қорлар мен ресурстардың  өнімі. Сондықтан мұндай салымдар өтімділік, мерзімділік, қайтарымдылық жағдайында жүзеге асады. Инвестиция маңызды экономикалық категория.                                   Инвестициялар макродеңгейде мыналарды қамтамасыз ету үшін қажет:

• кеңейтілген ұдайы өндіріс саясатын және ҒТП-ті жылдамдатуды жүзеге асыру үшін;
• қоғамдық өндірістің салалық құрылымын қалыптастыру және өндірілген өнім мен шикізат салаларының балансын жасау үшін;
• өнімнің сапасын жоғарылату үшін;
• әлеуметтік және экономикалық тауқыметтерді шешу үшін;
• елдің қауіпсіздік жағдайын қамтамасыз ету үшін және т.б.

     Инвестициялар  экономикалық категория ретінде отандық экономиканың өуінде маңызды функция атқарады.

     Микродеңгейде  инвестициялар:

• өндіірсті көбейту;
• негізгі қорлардың моральды және физикалық тозуын болдырмау және өндірістің техникалық деңгейін жоғарылату;
• кәсіпорынның өнім сапасын жоғарылату;
• қоршаған ортаны қорғау шараларын жүзеге асыруды қамтамасыз етуі керек;

     Инвестиция  түсінігі, қаржыландыру түсінігімен  тығыз байланысты. Қар жыландыру  түсінігі қаржы қорын жинау.  Инвестиция түсінігі бойынша  олар-ды пайдалану. Инвестиция  объектісі болып, бағалы қағаздар, қайта өңделген қорлар, жаңадан құрылған және негізгі қорлардың модернизациясы, ҒТ өнім және т.б. жатады. Инвестиция субъектісі болып, инвесторлар, банктер, сақтандыру және делдалдық ұйымдар, т.б. табылады.

    Инвесторлар бұл жеке салымдарды, займдарды және басқа қорлардан инвестиция түрінде тартылған инвестициялық қызметтің субъектілері.

    Инвестор түрінде  мыналар табылады:

• мемлекет,
• халықаралық ұйымдар,
• шетел заңды тұлғалары мен азаматтары ,
• мемлекеттік және муниципалды мүліктер басқармасы, өндіріс және т.б заңды тұлғалар, азаматтар.

     Инвестицияның  табыстылығының өсуіне байланысты  төмендегідей жіктейміз:

• пассивті
• активті инвестиция.

     Инновациялық  сипатына қарай инвестиция:

• экстенсивті
• интенсивті болып бөлінеді.

  Инвестиция сипатына қарай :

• тікелей;
• тікелей емес (қаржылық делдалдар арқылы)инвестициялар.

     Инвестициялау  кезеңіне қарай:

• қысқа мерзімді,
• ұзақ мерзімді болып бөлінеді.

     Инвесторлардың  жеке формаларына қарай:

• мемлекеттік инвестиция,
• шетелдік инвестиция,
• аралас инвестициялар (ҚР-сы мен шет елденр арасында)
• Қазақстандық резиденттердің жеке инвесторлары.

         Инвестиция жайында шешім қабылдау  басқарманың стратегиялық қиын  міндеті болып табылады. Инвестициялау  кәсіпорынның қаржылық жағдайын  жақсартудағы тиімді шараның бірі.

     Барлық  инвестицияларды екі негізгі  топқа бөлуге болады: портфельді  және нақты(капиталдандырылған) инвестиция.

     Портфельді  инвестиция деп (кәсіпорынның  құнды қағаздарын сатып алу  сияқты) жобалар тобына капитал  салуды айтады. Портфельді инвести-

ция жағдайында инвестордың  негізгі міндеті оптималды инвестиция порт-фелін құрастыру және басқару  болып табылады. Әдетте, ол қор нарығын  –

дағы құнды қағаздарды сату мен сатып алу операциялары арқылы жүзеге асырылады. Осыған орай портфельді инвестициялар көбінесе қысқа мер –зімді қаржылық операциялар түрінде көрінеді.

     Нақты инвестиция  деп өндіріс процесіне тікелей  қатысатын инвести -цияларды айтамыз.  Мысалы, құралдарға, ғимараттарға, материалдар  қоры-на салынатын инвестициялар.

     Объектісіне қатысты инвестициялар келесі түрлерге жіктеледі:

1. мүліктік инвестициялар (материалды инвестициялар);
2. қаржылық инвестициялар;
3. материалдық емес инвестициялар.

Мүліктік инвестициялар  – бұл нақты инвестициялар.

Қаржылық инвестициялар  – бұл қаржылық мүлікке салынатын са –

лымдар, басқа фирмалардың  жұмыстарына қатысу және борыштық құқы –ғына ие болу. Мысалы, акция, басқа  да құнды қағаздарды сатып алу.

     Ал материалдық  емес құндылықтарға қатысты инвестицияларға  зерттеу мен талдау жасау, кадрлар  даярлау, жарнама және басқаларға салынатын инвестициялар жатады.

     Әрекеттің  бағытына қарай инвестициялар  келесі түрлерге бөлінеді:

1. бастапқы инвестициялар немесе нетто-инвестициялар, кәсіпорынды негіздеуде немесе сатып алуда жүзеге асырылатын инвестициялар;
2. өндірістік потенциалды ұлғайтуға бағытталған, кеңейту  инвести –циялары (экстенсивті инвестициялар);
3. қайта инвестициялау, яғни кәсіпорынның негізгі қорының құрамын қолдау мақсатында жаңа өндіріс құралдарын жасауға немесе сатып алуға бағытталған бос инвестициялық қаражаттармен байланысты инвестициялар. Оларға мыналарды жатқызуға болады:

-   бар объектілерді  жаңа объектілермен ауыстыруға  бағытталған ауыс -

     тыру инвестициялары;

• рационализациялауға арналған инвестициялар, технологиялық жаб –

      дықтарды немесе процестерді жетілдіруге жұмсалады;

• шығару бағдарламасын өзгертуге жұмсалатын инвестициялар;
• диверсификациялауға арналған инвестициялар, олар  өнімнің  номен

клатурасының өзгеруіне  өнімнің жаңа түрлерін шығаруға және жаңа

сату рыногын ұйымдастыруға жұмсалатын инвестициялар;

• болашақта кәсіпорынның қалыпты жұмыс істеуін қамтамасыз етуге    

бағытталған инвестициялар. Бұған ғылыми жұмыстарға, кадрларды  дайындауға, жарнама, қоршаған ортаны қорғауға бағытталған инвес

тициялар кіреді.

     Инвестициялар  белгілі бір тәуекелмен байланысты.

 

2. Инвестициялық жобалар және оны бағалаудың негізгі әдістері

 

           Инвестициялық жоба – бұл болашақта табыс табу мақсатымен шектеулі уақыттағы капитал салымдарының өзара байланысты шараларының кешені.Сондай-ақ инвестициялық жоба инвестициялау мақсатына жетудегі жұмыстарды өткізу мен негіздеу үшін қажетті ұйымды құқықтық, есеп-қаржылық және конс-трукторлы – технологиялық құжаттардың кешенін қарастырады. Инвестициялық жоба мақсаттардың қойылуын, жоспарлардың орындалуын, басқару және талдауды болжамдайды. Кәсіпорындарда инвестициялық жоба мына төмендегілер бойынша ерекшеленеді:

    1. Мазмұны бойынша:  инвестициялық жобалар кәсіпорынның  дамуындағы жобалар және реабилитациялық  жобалар болып екіге бөлінеді. Даму жобасы өндірілетін өнімнің санын көбейту бағытында немесе жаңа өнімді шығаруда өн-дірістің бағдарламасын өзгерту жолында шараларды өткізуді болжамдайды. Бұл нәтижелер өндіріс факторларында инвестиция есебінен жүзеге асады.       Реабилитациялық жоба – бұл бизнес-жоспарда кәсіпорынның қаржылық жағдай-ын жақсарту.

   2. Көлемі бойынша:  ауқымды, кең көлемді, аймақты,  салалық, көлемді болып бөлінеді.

   3. Мерзіміне байланысты: қысқа, ұзақ мерзімді жобалар.

     Шектеулі  кезеңде қойылған мақсатты жүзеге  асыруды инвестициялық жобаның өмірлік циклы деп атайды. Инвестициялық жобалардың пайда болуынан, оның аяқталуына дейінгі кезеңдер фазалар деп аталады.

      Инвестициялық  жобаларды құру мен жүзеге  асыру келесі фазалардан тұрады:

    1) Инвестициялық  идеяларды қалыптастыру.

    2) Инвестициялық мүмкіншіліктерді зерттеу.

    3) Жобаларды  техникалық-экономикалық негіздеу.

    4) Келісім-шарт  құжаттарын дайындау.

  5) Жобалы құжаттарды  дайындау.

  6) Құрылыс монтаждық  жұмыстарды жүзеге асыру.

  7) Экономикалық көрсеткіштердің  мониторингі.

     Барлық  дамыған елдер үшін қабылданып, бүгінгі таңда қолданылып отырған  инвестициялық жобалардың тиімділігін  бағалау белгілері мен жоспарлау  әдіс –тері, әр түрлі елдердің  инвесторлары мен кәсіпкерлерінің  ортақ түсінісу әдісіне, тіліне  айналған. Бұларға  VNIDO, Дүниежүзілік банк, Европалық банк секілді ірі халықаралық ұйымдардың, инвестициялық жобалардың тиімділігін бағалау әдістемелерін жатқызуға болады. Олардың барлығы да ақша ағымын талдау әдісіне негізделген, инвестициялық жобаларды қаржылық талдау принциптеріне сүйенеді. Ағылшын тіліндегі «Кэш-Флоу» деген түсінік барлық дамыған ел –дердің экономистерінің лексиконына еніп отыр әрі «маркетинг» және «контрол-лингтен» де көбірек пайдаланылады. Бүгінгі таңда «Кэш-Флоу» талдауын өз инвестициялық қызметінде қолданбайтын ұйым жоқтың қасы. Бұл ақша ағы –мын талдау инвестицияларды талдаудың «классикалық» әдістеріне негіз болып және инвестициялық жобалардың тиімділігін бағалау мен жоспарлаудың таны-мал әдістемелерінде қолданылатындығына байланысты болып отыр.

       Cash-Flow (Кэш-флоу) дәл айтқанда, «бар ақша  ағымы» деген мағынаны береді.    

     Ал, инвестициялық  жобаны қаржылық-экономикалық бағалау  әдісі капиталды немесе активтерді  салудың тиімді нұсқасын таңдауда  негізгі орын алады. 

       Коммерциялық мүмкіншілікті бағалау инвестициялық тексерудің соңғы қадамы. Ол жұмысты алдын-ала талдау туралы соңғы ақпараттарға негізделуі тиіс.

Коммерциялық бағалау  инвестициялық жобаны талдауда интеграциялық  көзқараста болады. Іс жүзінде көрсеткендей, осы бөлімдегі бизнес-план туралы ақпарат инвестордың осы жобаға қатысу, қатыспауы туралы шешім қабылдаудың     негізгі кілті болып табылады.

 

Схема 1. Инвестициялық  жобаларды бағалау әдістері

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.3 Инвестициялық жобаның  тиімділігі

 

Жоғарыда атап өткендей, инвестициялық жобаны қаржылық талдау қаржылық пайда, не зиян әкелетін жобаны қабылдау не қабылдамау жөнінде шешім қабылдау үшін қажетті мәліметтер алуға арналған.

     Инвестициялардың  тиімділігін анықтау жөніндегі  мәселе іс жүзіне келген-де әрбір компания мен әрбір инвестордың алдында тұрған үлкен мәселе. Капитал салу немесе өз кәсіпорнына басқа капитал енгізу жөнінде шешім қабыл дамас бұрын, инвестицияны жоспарлау және талдау әдісін білу шарт. Біздің кәсіпкерлеріміздің бұрын-соңды нарықтық экономикада өмір сүрмегендігі, енді ғана қадам басып жатқандығы баршамызға белгілі. Соған орай бұл әдіс – темені білмейді. Нарықтық қатынастары дамыған елдерде инвестицияларды жоспарлау мен талдау саласында жеткілікті мөлшерде  тәжирибе  жинақталғандығын ескерсек, біз осы тәжірибені пайдалана білуіміз қажет.

      Іс жүзінде  қаржылық жоспарды құраушы және  инвестициялық жобаны жоспарлауға,  талдау мен бақылауға мүмкіндік  беретін 3 негізгі құжат бар:  «Бухгалтарлік баланс», «Қаржы-шаруашылық  қызметінің нәтижесі туралы есеп» және «Ақша қаражаттарының қозғаласы туралы есеп». Алғашқы құжат, кәсіпорынның белгілі бір уақыт арасындағы емес, нақты мерзімдегі, мысалы, 1996 жылдың 31 желтоқсанындағы қаржылық жағдайын сипаттайды. Баланс, белгілі бір мерзімде жобаны жүзеге асырып отырған кәсіпорынның қаржылық жағдайы қаншалықты мөлшерде тұрақты екенін көрсетеді.

     Баланс, егер  де көлденең нысанда  жасалған  болса, екі жақтан құралады: актив  (сол бөлігі) және пассив  (оң  бөлігі), олардың қосынды мәндері  үнемі өзара тең болуы тиіс. Актив кәсіпорынның меншігіндегіні көрсетеді. Пассив кәсіпорынның кімге, қанша қарыз екендігін көрсетеді.

     «Қаржы-шаруашылық  қызметінің нәтижесі туралы есеп»  кестесін жасау үшін сату жоспарының  мәліметтері - өнімді өткізуден  түскен және шығындар  жоспарының мәліметтері – тұрақты және айнымалы шығындар сомалары қажет болады.

     Кәсіпорын  қызметінің тиімділігін арттырудың  тек екі жолы ғана бар: қымбатырақ  және көбірек сату немесе арзанырақ  өндіру. Өте қарапайым осы ереже,  жобаны талдау мен басқару барысында өте маңызды болып сана- лады. Кәсіпорын басшылығы тиімділікті арттыру мақсатында қандай іс-әре-кеттер жасаса да олардың түпкі нәтижесі жоғарыда аталған шарттарды орын-дау болады.

     Жобаның  үш түрлі вариантының «Қаржы-шаруашылық  қызмет нәтижесі туралы» талдауын қарастырып өтсек, ол мынадай түрде болады:

   

Инвестициялық жобаның  үш вариантын талдау негізінде жасалған қаржы-шаруа-шылық қызмет нәтижесі туралы есеп

№	Баптың аталуы	Инвестициялық жобаның  варианттары
		бірінші	екінші	үшінші
1.	Өнімді өткізуден түскен түсім	2000	2000	2000
2.	Айнымалы шығындар негізінде  есептелген өткізіл-ген өнімнің  өзіндік құны	1400	1000	6000
3.	Жалпы табыс	600	1000	1400
4.	Кезең шығындары	580	800	1000
5.	Негізгі қызметтен түскен табыс	20	200	400
6.	Негізгі емес қызметтен алынған табыс	4	10	20
7.	Қалыпты қызметтен алынған  табыс	24	210	420
8.	Табыс салығы	7	63	126
9.	Таза табыс	17	147	294

   

         Ықтимал табыстар мен шығындарды  сипаттайтын варианттарда кестенің  кез-келген жолында байқалған  өзгеріс, соңғы жолдағы мәнді міндетті түрде өзгертеді. Жалпы табысы өте үлкен кәсіпорынның шығындары өте төмен болады. Басқаша айтқанда, жоспарлай отырып, кәсіпкер өзінің барлық шығындарын жауып, пайда әкелетіндей табыс табу болып табылатын басты міндетін шешуі тиіс. Егер кәсіпкер өз бәсекелестеріне қарағанда аз шығын жұмсап өнім өндіріп отырса, оның өнімді нарыққа  шығару  жөніндегі  шығындарын арттыруға немесе бағаны төмендетуге мүмкіндігі бар.

     Көрнекілік  үшін жоба кезеңдерінің басталуы  мен аяқталуы күндері және оларға жұмсалатын шығындар көрсетілген күнтізбелік жоспар келтіріліп отыр.

 

Жоба кезеңдерінің күнтізбелік  жоспары

№	Жұмыс кезеңінің атауы	Басталуы	Ұзақтығы, күн	Құны, тг.
1	Кәсіпорынды тіркеу	01.01.03	20	7000
2	Нарықты зерттеу	31.01.03	50	10000
3	Техжоба жасау	31.01.03	100	430000
4	Жеткізіп берушілермен келіссөз жүргізу	31.01.03	40	53000
5	Цехқа арналған жер	05.05.03	40	430000
6	Кеңсеге арналған жер	05.05.03	50	370000
7	Цех ғимараты	10.06.03	200	2000000
8	Кеңсе ғимараттары	12.07.03	90	1000000
9	Автоматтық линия	14.08.04	80	30000
10	Автомобиль көлігі	17.04.04	45	4000000
11	Арнайы құрал	21.02.04	70	2500000
	Барлығы:	х	х	10830000

 

     Инвестициялар  туралы шешім қабылдауда инвестор  кәсіорынның экономикалық қызметінің  барлық жайларына назар аударады.

 

 

 

 

 

 

 

 

2 НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАҒА КӨШУДЕГІ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ЖОБАЛАРДЫҢ ТИІМДІЛІГІН АНЫҚТАУ

 

2.1 Инвестициялық жобалардың тиімділігінің көрсеткіштер жүйесі

 

Мемлекеттің нарықтық экономикаға  көшу кезеңінде инвестициялық жобалардың тиімділігін бағалау және оны  қаржыландыру үшін таңдаудың әдістемелік  кеңесі құрылды. Бұл кеңестер қазіргі  халықаралық тәжірибеде қолданы-латын  методологияға негізделген.

     Осы кеңестерде  инвестициялық жобаның тиімділігінің  келесі көрсеткіштері айқындалады:

• коммерциялық (қаржылық)тиімділік, жобаның іске асуында қаржылық тәуекелділікті ескереді;
• бюджеттік тиімділік, федералды, аймақтық және жергілікті бюджет үшін жобаның қаржылық жағдайын айқындайды;
• экономикалық тиімділік, жобаның іске асуымен байланысты шығын-дар және қорытынды жасау.

     Шығындар  мен қорытындылауды бағалауда  базистік, әлемдік, болжамды және  есептік бағаларды қолданылу  ұсынылады.

    Базистік баға – кез-келген тауарға немесе ресурстарға белгілі бір уақытқа, мерзімге белгіленген, әлемдік шаруашылықта қалыптасқан бұл баға ағымдағы барлық есептік кезеңде өзгермейді. Есептесуде базистік бағаны қолдану, шарт бойынша,  инвестициялық мүмкіншіліктің технико-экономикалық тексеру ста-диасында жүзеге асады.

     Есептік  баға – ағымдағы шығындар мен  қорытынды болжамды бағада көрсетілген  болса, тиімділіктің интегралды  көрсеткіштерін есептеу үшін  қол-данылады. Бұл шарт әртүрлі  инфляция деңгейінде алынған  қорытындыны салыстыру үшін қолданылады. Есептік баға – жалпы инфляция индексіне сәй-кес дефляциялық көбейткішке көбейту арқылы анықталады.

     Базистік, болжамды және есептік баға  ақшалай бірлікте көрсетіледі.(рубль,  доллар, евро және т.б.). Инвестициялық  жобаның бірнеше нұсқасын өңдеу және салыстырмалы бағалауда, тұтынатын ресурстар бағасы және өнімнің нарықтық бағамен сатылу көлемінің өзгеруін ескеру керек.

     Инвестициялық  жобаның әртүрлі нұсқасын салыстыру  және ең тиімдісін таңдау келесі  көрсеткіштерді қолдана отырып жүргізілуі керек:

A) Таза дискондталған  табыс(ТДТ) немесе интегралды  тиімділік;                            Net Present Value (NPV)

Б) Табыстылық индексі  (ТИ). Profitability Index (PI)

В) Табыстың ішкі мөлшері (ТІМ); Internal Rate of Return (IRR).

Г) Сатылу мерзімі;

Д) Қатысушылардың қызығушылығын  айқындайтын басқа да көрсеткіштер.

     Таза дискондталған табыс – интегралды шығыннан, интегралды табыстың өсуі. Алғашқы қадамға келтірілген барлық есепті кезеңдегі ағымдағы тиімділік-тің соммасы ретінде анықталады.

     Егер есепті кезең  ағымында бағаның инфляциялық  өзгеруі немесе есептесу базалық  бағамен болса, онда тұрақты  дисконд нормасына ТДТ көлемі  мына формуламен анықталады:

                                                      T

ТДТ=S(Rt - Зt) * ___1___  ,                                    _(15.4)

                                             T=0              (1+Е)t

 

      Мұнда, Rt-есептесудің t-қадамында жеткен  қорытынды;

                   Зt-осы қадамда жасалған шығындар;

               Т-объектінің жойылуының көлденең есебі.

      Rt –  Зt = Эt – t қадамында жеткен  тиімділік.

      Егер  инвестициялық жобаның ТДТ дұрыс  болса, онда жоба тиімді (берілген  дисконд нормасында), және осы  жобаны қабылдау шешімі талқыланады.  ТДТ неғұрлым көп болса, жоба тиімділігі соғұрлым жоғары. Егер инвестициялық жоба дұрыс емес ТДТ жүзеге асатын болса, инвестор шығындалады.(жоба тиім-сіз).

     Табыстылық индексі – келтірілген тиімділіктің капитал салымдарының кө-лемінің соммасына қатынасын көрсетеді:

           1 Т                    

 ТИ= ------*S (Rt-Зt)*-------t.                                                       (15.6) 

          K     т=0                (1+Е)      

     Табыстылық  индексі, ТДТ элементтерінен тұрады. Егер ТДТ дұрыс емес болса, онда ТИ>1 және керісінше.

       Табыстың ішкі  мөлшері (ТІМ),  келтірілген тиімділік көрсеткіштері са-лынған капитал салымдарына тең болғандағы дисконд нормасын көрсетеді, яғни Евн (ВНД) теңдеудің шешімі болып табылады:

         Т  Rt –  Зt            T        Кt

        S-----------=S   -------                                              (15.7)

        t   (1+Евн)t         t=0  (1+Евн)

 

     Инвестициялық жобаның  ТДТ есебі, жобаның берілген  Е дисконд норма –сындағы тиімділігін  көрсетеді; жобаның ТІМ есеп процесінде анықталып, са-лынған капиталдың инвестордың қажет еткен табыс нормасымен салыстырыла-ды.