Коммерциялық банктің пайда болуы

Кіріспе

Қазақстан Республикасының  Президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің «Қазақстан–2030»  атты халыққа жолдауында үшінші ұзақ мерзімді басымдық ретінде шетел  инвестицияларының деңгейі жоғары, дамыған нарықтық экономикаға негізделген  экономикалық өсуді көрсетеді. Бұл  басымдықты жүзеге асыру үшін инфляцияны қолайлы деңгейге түсіре отырып, стра-тегиялық күшті ілгерілуге бағытталу көрсетіледі. Бұл орайда, таяудағы жылдарда біз назарымызды экономиканың нақты секторына, оны сауықтыруға, фискальды және монетарлық қатаң шектеулер жағдайындағы өсу мен күшті әлеуметтік саясатқа аударамыз деп көрсетілген.

Қазақстанның алдыңғы  қатарлы коммерциялық банктері өзінің табыс базасын кеңейту үшін, табыстылықты және бәсекелік қабілеттілігін жоғарлату  үшін өзінің клиенттеріне кең ауқымды  операциялар мен қызметтер көрсетуге  ұмтылатыны белгілі. Бұл жерде есте ұстайтын жағдай, банк қызметінің дамуы  клиенттер және банктің өзі үшін минималды шығындармен банк қызметтерін  көрсетуді, клиенттерге қажетті  қызметтерге қолайлы бағаларды  пайдалануды білдіреді.

Коммерциялық банктер  өз клиенттерінің ақшаларын сақтауға қолайлы әртүрлі депозиттерді ұсынады, бұл бір жағынан өтімділікке  деген клиенттерінің қажеттілігін қанағаттандырады. Көптеген клиенттер  үшін облигациялар немесе акциялар жұмсағанға  қарағанда, мұндай ақшаны сақтау формасы  тиімді болып табылады.

Банк операцияларының  тиімді, икемді жүйесі кең ауқымды  клиенттерімен ішкі жинақтарды шоғырландыруға жағдай жасау керек. Осыған байланысты өзгермелі экономиканың қалыптасып келе жатқан қажеттілігіне жауап  бере алатын икемді банктік қызмет көрсету мәселесі ерекше мәнге ие болып отыр.

Қазіргі дамып жатқан ақпараттық технологиялар заманында өз шаруашылығын жалғастыру үшін, қызмет ауқымын кеңейтіп, жоғары пайдаға қол жеткізу үшін көптеген кәсіпорындар тауардың жаңа түрін шығаруға, жаңа қызметтерді  ұсынуға ұмтылуда. Осыған орай банктер  де жаңа қызметтерді ендіруге және бұрынғы қызметтерді жетілдіруге  үлкен назарын аударып отыр.

Жаңа қызметтерге пластикалық  карточкалар, банкаралық электрондық  есеп-айырысулар, элемдік Интернет байланыс жүйесіндегі қаржы нарығының  құрылуы жатады.

Біздің еліміздегі қазіргі  банктік институттар аталған  жаңа қызметтерді атқара бастады. Клиенттің  заказы бойынша маркеингтік зерттеуді, валюталық операцияларды, басқа  да қызметтерді, соның ішінде, трасталық, ақпараттық-анықтамалық консультациялық, қор және т.б. жүргізеді.

Халыққа қызмет көрсетіп жүрген банктер ролін жандандырудың  мәні мынада: шығынды азайта отырып, барынша жоғары нәтижеге қол жеткізуге, банктік қызмет көрсетуінде клиенттер  қажеттіліктерін толықтай қанағаттандыруға,     жеке    тұлғаларға     банктік   қызмет    көрсету  сапасын 

жақсартуға, банктік қызметтер  спектрін кеңейтуге және олардың  өзіндік құнын төмендетуге жағдай жасау.

     Жоғарыда аталған  көптеген мәселелердің шешу жолдарын  табу үшін оған терең үңіліп,барлық  тақырыпшаларға жеке – жеке  тоқталып, ашатындай етіп,  кешенді  түрде қарастыру қажет. Банктік  қызметтердің дамуы мен перспективалары  – біздің еліміздегі арнайы  ғылыми түрде аз зерттелген  мәселе болса да, банк саласында  қызмет атқарып жүрген көптеген  экономисттердің көкейінде жүрген  маңызды сұрақтардың бірі.

Курстық жұмыстың басты мақсаты: ҚР-сының коммерциялық банктің функцияларын және операцияларының дамуын талдап мәселесін  ашу. Осы мақсатын ашу үшін мына міндеттемелерді орындау керек:

• Коммерциялық банктің мәнін ашу;
• Коммерциялық банктердің фукнцияларын талдау;
• Банктің активті және пассивті операцияларын қарастыру;
• Банктің фукнцияларынның және операцияларының дамуын талдау;
• Коммерциялық банктердің қызметтерін жетілдіру жолдарын қарасытыру.

Курстық жұмыстың құрылымы: кіріспеден, үш тараудан, қорытындыдан және қолданылған әдебиеттер тізімінен  тұрады.

І – тарау.

Коммерциялық  банктердің пайда болуы және экономикалық мәні

1. . Коммерциялық банктердің пайда болуы.

«Банк» сөзі «bangue» көне француз тілінен аударғанда «үстел» мағынасын білдіреді. Банктің пайда болуы туралы нақты тарихи күн деректер жоқ.Банктік істің даму элементтерін көне мемлекеттер тарихында табуға болады, олар: Вавилон, Египет, Греция, Рим. Ол уақытта банк операциялары сату, сатып алу, монеталарды айырбастау, мерзім уақытына дейінгі міндемелерді есепке алу, салымларды қабылдау, ссудаларды беру, ипотекалық және ломбардтық операциялар ретінде көрінді. Алайда әлеуметтік-экономикалық жағдайлардың бірте-бірте өзгеруі (ерте феодалдық тәртіптің қалыптасуы, натуралдық шаруашылықтың басым болуы, делдалдық ақша қатынастарын ерте крестиандықпен сыналуы) тауар-ақша операцияларының тынаюына әкелді.

Феодалдық құрылымның бөлінуі, қала, сауда және шаруашылықтың дамуы тауар-ақша операциялардың белсенділігіне себеп болды және ақшамен байланысты операциялардың тәуекелдіктерін азайтатын делдалдыға қажеттілікті қалыптастырады.

Отрағасырлық менялды котрорлар – банктердің негін салса, менялдар – банкирлердің негізін салушы болды; олар көпестерден сақтауға ақша салымдарын қабылдады және әр түрлі қалалар мен елдердің ақшаларын айырбастауға маманданды.

Уақыт өте келе менялдар бұл салымдарды, салымдық өз ақша құралдарын ссудаларды беріп, пайыз ақыыларды алу үшін қолдана бастады, ал бұл оларды банкирлерге айналдырды.

Алғашқы банктердің бірі болып 1407 ж. негізделген Генуи Банкі табылады. Батыс Еуропада несиелік банк үйлері мен коммерциялық банктерге ауысу XVII ғасырдың екінші жартысында болған, ал АҚШ-та банк ісінің тарихы XVIII ғасырдың екінші жартысынан басталады.

«Коммерциялдық банк»  термині банктердің сауданы, тауар айырбас операциясы мен төлемдерін қамтамасыз етуі кезінде,банк ісі дамуының ерте этаптарында пайда болды. Негізгі клиентура болып саудагерлер, копестер табылды (осыдан «коммерциялдық банк» атауы). Банктер тауар айырбасымен байланысты транспортировканы, сақтауды және басқа да операцияларды несиеледі.

Жалпы, банктердің пайда болуына көзқарас білдірген ғалым-экономистердің ойлары аз емес. Мысалы, К.Маркс банктердің пайда болуы туралы былай деген: «Кәсіпкерліктің ерекше саласы пайда болды, себебі ол ерекше сала ретінде барлық таптардың ақша механизмін қамтамасыз етеді, ол шоғырланып, үй масштабта жүргізіледі...».

Сонымен қатар, банктер «несие ісінің екінші жағы - өсім әкелетін капиталды да» басқарады, өйткені банктер фирмалар мен үкімет мекемелерінің және халықтың жинағы мен табыстары сияқты уақытша бос ақша қаражатын өзінде шоғырландырып және оны несиеге беру арқылы несие үшін ақы алып, табыс табада. Банктер іріленген сайын тұтас несие беруші ретінде капиталистік кәсіпкерліктің дербес саласына айналады.

Осылайша, банк сөзіндегі «коммерциялық» термин өзінің алғашқы мағынасын жоғалтты. Қазір ол банктің «іскер» сипатын бейнелейді, оның шаруашылық агаеттердің барлық түрлеріне қызмет етуіне бейімделуі олардың іс сипатына тәуелсіз болады.

Қазіргі коммерциялдық банк – бұл ақша құралдарын тарту мен оларды қайтарымдылық, төлемдік және мерзімдік шарттарында өз атынан орналастыру үшін құрылған ұйым.

1.2  Коммерциялдық  банктердің нарықтық экономика

жағдайындағы  мәні.

Транзитивті, яғни өтпелі экономиканың модернизациясы банктердің ролін күшейтуді  және банктік сектордың жылдам, тиімді дамуын қажет етті.

Банк – бұл мемлекетте ақша ағымдарын басқару үшін құрылған қаржылық институт.

Кез келген экономика объективті экономикалық заңдардан құралады, олардың  бірі болып ақша айналымының заңы табылады. Ақша айналымы қаржы институтінің әсерінен, әсіресе банктердің әсерінен қалыптасады. Себебі банктер ақша айналымы үшін негіз құрып, экономиканың барлық салалары мен мекторларымен байланыста болады.

Банктер кәсіпкерліктің барлық салаларын, өндірістік және өндірістік емес сфераларды, басқару сфераларын қаржыландырумен қамтамасыз етеді  және федералды немесе аймақтық бюджет болсын қажетті ақша құралдарымен қамтамасыз етеді. Банктер арқылы сонымен қатар  қарызға алынған (несие) ақшалардың екіжақты қозғалысы жүргізіледі.

Қазіргі уақытта коммерциялдық  банктер клиенттеріне банктік өнімдер  мен операцияларының 200 түріне дейін  ұсынуы мүмкін. Мұндай банктердің кең  іс-әрекеті банк ісін зерттеуге жүйелі түрдегі құзыретті (подход) қажет  етеді. Әрине, осындай икемді, кең, тиімді банк ісінің қызмет етуі нарықтық экономика  жағдайының жақсы, ілгері дамуына болатын  алғыеларттардың маңыздысы болып  табылады.

Банктердің негізгі қызметі  – ақша құралдарын кредиторлардан қарызгерлерге және сатушылардан сатып  алушыларға жеткізудегі делдалдық.

Банктермен қоса нарықта  ақша құралдарының орын айырбастауын басқа да қаржы институттары қамтамасыз етеді, институттық қорлар, сақтандыру компаниялары, биржалар, брокерлік, дилерлік фирмалар және тағы басқа. Алайда банктер  қаржы жүйесінің субъектілері ретінде  басқа субъектілерден айрықшалайтын  екі маңызды сипатқа ие болады:

Біріншіден, банктер үшін қарыз міндеттемелерімен екіжақты айырбас тән: олар өзінің жеке қарыз  міндеттемелерін (депозиттік, жинақ  сертификаттары, облигациялар, вексельдер) орналастырады, ал осылайша мобильденген құралдарды басқалармен шығарылған қарыз міндеттемелері мен бағалы қағаздарға орналастырылады;

Екіншіден, банктердің заңды  және жеке тұлғалар алдында қарыздың нақты сомасымен берілген шартсыз  міндеттемелерді өзіне қабылдауы  ерекшелейді. Осымен банктер басқа  инвестициялық қорлардан айрықшаланады, себебі қорлар олардың активтері  мен пассивтері құндарының өзгерістерімен байланысты барлық тәуекелдіктерді  өз акционерлері арасында бөледі.

Алайда, қазіргі экономикада  банктердің ұсынатын көп түрлі қызметтері емес олардың ролін түсіндіреді. Банктердің ерекше мәнін ең бастысы  анықтайтын мүмкін төменгі оның қасиеттері:

• төлем құралдары құру;
• төлем құралдарын айналымға шығару;
• айналымнан төлем құралдарын шығаруды жүзеге асыру.

Банктер жаңа ақшаларды несие түрінде шығарады. Олардың айналымға шығарылуы несие ақшаларының сомасын клиент шамасына жазу түрінде өтеді. Айналамнан шығару қарыз алушының несиені өтеу үрдісінде жүзеге асырылады.

Осылайша, банктер экономиканың салалары мен сфераларының дамуына оларды несиелеу арқылы әсер ете алады.

Сонымен қатар, қоғамның экономиканың өмірінде банктің ролінің артуы ақшаның заттық формасының өзгеруімен байланысты, атап айтқанда қолма-қол емес  құралдар мен есептердің кең қолданумен байланысты.

Қолма-қол емес есеп айырысулар бойынша төлем агенті болып банк табылады. Экономикада ақшалай есеп айырысулар қолма-қол ақша қозғалысы және қолма-қол емес формада жүргізіледі.

Қолма-қол ақшаларды заңды және жеке тұлғалардың олармен таңдалған орында сақтауы мүмкін, ал төлемдер олардың қажеттілігі бойынша  іске асырылуы мүмкін.

Қолма-қол емес ақшалар заңды тұлғаның шоттарында банктерде ғана сақталуы мүмкін. Банктер осы шоттарға түсетін сомаларды тіркейді, кәсіпорынның шоттардан ақша аударуы мен төлеуі туралы бұйрықтарын орындайды, сонымен қатар банктік ережелер мен келісімдермен қарастырылатын басқа да банктік операцияларды жүргізеді.

Қолма-қол емес есеп айрысулар кеңінен жеке тұлғалардың да ақшалай қатынастар сфераларына енуде. Банктік шоттарға табыстарды есепке қосу, чектерді пайдалану, есеп айырысу үшін пластикалық картоларды қолдану жеке тұлғалардың банктерге тәуекелділігін арттырады.

Коммерциялдық банктердің нарықтық экономика жағдайындағы мәнін жете түсіну үшін оның принциптеріне тоқталу жөн болып отыр.

Іс-әрекет үрдісінде шаруашылық субъектілер қолданатын негіздердің жиынтығы принциптер деп аталады.

Коммерциялық банктердің бірінші және негізгі принциптердің бірі-нақты бар ресурстар шегіндегі қызмет. Ол мынаны сипаттайды; коммерциялық банк өзінің ресурстары, несиелік салымдары және басқа да активтері арасында тек сандық сәйкестікті қамтимай, сонымен қатар банк активтері сипатының олардың мобильденген ресурстармен сәйкестігіне қол жеткізу керек.

Ең бастысы бұл мерзімдерге қатысты. Егер банк құралдарды қысқа мерзімге алып, оларды ұзақ мерзімді ссудаларға көбірек салса, онда оның міндеттемелер бойынша жауап беру қабілеттілігі тәуекелді болып қалады.

1.3 Банк операцияларын  басқарудың шетелдік тәжірибесі  және оны қолдану мүмкіншіліктері

Банктік қызметтегі активтер мен пассивтерді басқарудың маңызды  мәселесіне батыстың ғылыми қаржы мамандары 40 -50 өткен ғасырдың жылдарында көңіл  аудара бастады.  Банктік теориясына қатынасын (F.R.Edgeworth “The Mathematical Theory oh Banking” 1888 жылы 14 бет көлемімен қатынасын) және банктік портфельді топтастырудың  әдісіне арналған бірінші ғылыми жұмысы болып табылды, яғни бұл 1961 жылы жарияланды (R.C.Porter). 1967 жылы банктік  активтерді басқару үшін жүйелік  әдістің бағдарламасын қолдануды K.J.Cohen, F.S.Hammer ұсынды, ал 1972 жылы банктік  портфельді толығымен басқару үшін бұл әдістің қолдану мүмкіндігін Alfred Broddus негіздеді. 1968 жылы William Poole коммерциялық банктің қорларын басқару үшін статистикалық  әдісін ұсынды. Қаржылық жүйеде банктің  тәртібін және оның рөлін қарастыруға  мүмкіндік беретін нақты қор  әдісін B.P.Pesek құрды, ал 1974 жылы A.L.Toevs оны  дәстүрлі банктік теориялық шегінде  жалпылады.

Сол жылы J.J.Pringle банк капитал  құнының тәуекелділігінің минималды  төмендеуіне бағытталған орындалмаған нарық үшін әдісін өңдеді. 1975 жылы Fischer Black нарықтың тиімділік шартында банктік  қаражатын басқару әдісінің талдауын жариялады. 1979 жылы E.J.Kape, S.A.Baser портфельдік  диверсификациялық теориясын өңдеді. 1980 жылдың соңында S.W.Sealy тәуекелдікті төмендетуге мүмкіндік беретін  және депозиттік ставкаларды орнату мен қорларды бағалау есебінде банктік  фирманың жеткілікті толық әдісін өңдеді.

Банктік фирманың ғылыми теориясын  дамытуда осындай негіздемелер болды, олар активтік және пассивтік басқарудың қазіргі таңдағы негізінде құрылған қаражаттың тікелей қатынасын болашақта  иеленді.

Еуропада активтер мен  пассивтерді (ALM) басқару үш мақсатты иеленеді: қаржылық ағымдар үшін болашақта  орналасқан акциялар бойынша кірістердің  ұлғаюы (және ережеге сай өте жоғарығы рейтингті алу) және мекемені қауіпсіздікке  әкелетін тәуекелдікті хеджирлеу. ALM қазіргі  жағдайы қандай ? Еуропалық менеджерлердің тәуекел мәселерімен біздің мәселелерді салыстырайық.

ALM өзіне капиталмен және  пайдалылықты басқару сияқты  тәуекел менеджментін өзіне қосады.

Пайдалылықты басқару.

Қаржылық жоспарлау –  пайдалықты басқарудың сенімді мәселесі. Арнайы әдістемелерді қолдану мекеменің  ұзақ мерзімді қаржыландыру талабы қысқа  мерзімді сияқты көрсетуге көмектеседі  және мүмкіндіктерге сияқты қауіптің анықталуына мүмкіндік береді. Монте  – Карло әдісі бойынша әдістендіру  көмегі кезінде мекеменің қаржылық тұрақтылығын және пайдалығы бойынша  сұранысты әртүрлі талаптар бойынша  анықталып қорытындыланады.

Қазіргі уақытта мекеменің  үштен бір бөлігі айналымдағы  үш млн. жоғары еуроны қаржылық жоспарда қолданбайды. Сарапшылардың айтуы  бойынша берілген уақытта қаржылық жоспарлау қаржыландыруды құрылымдау үшін міндетті болып табылады, яғни болашақта мұндай қарыз түрі онсыз  жүзеге асырыла алмайды.

Жұмыс істеп тұрған капиталды  басқару мен талдаудың маңызды  бөлігін мекеменің пайдалылығы  алады. Материалдық өндірістік қорлармен  және айналымдағы дебитторлардың шоттарын оңтайландырған жағдайда пайдалылықты босату әлеуеті және жұмыс істеп  тұрған капиталдың пайда болу көзінің  талдауы анықталады. Ақша массасының айналымының жылдамдығын ұлғайту  үшін саудалық жоспарлаумен өндірістік сауда бөлімінде топтастырылған жүйенің негізінде құралған ақшаның  жинақтаудың нақты процесін стандарттау  туралы сарапшылар айтады.

Сарапшылардың ойы бойынша  қаржылық жоспарлауда оперативтік  қызметтің көмегімен ендіру кезінде  операцияның төмен шығындарын және ақшалық ағымында көрсетілген қаражатты  алу есебінде жұмыс істеп тұрған капиталдың 20 % -  дан 25 % - ға дейін  сақтауға болады.

Пайдалылықты қамтамасыз ету үшін құрал сияқты қосымша  қамтамасыз етумен басқарудың маңызды  бөлігін екінші Базеля үшін алынады. Hypo Tirol Bank мынадан келген Жеральд  Редлингер айтқан сияқты: «активті тиімді басқару үшін қажетті қарызды  құнының – сонымен бірге тәуекелділік құны қосымша қамтамасыз ету әсерін бағалау мүмкіндігі. Бұл негізінен  инвестициялық емес мекемелер үшін өте маңызды». Банктер жағдайында Hypo Tirol Bank қаржылық міндеттеме сияқты (қарыз  құнына) LTV түрінде қатынасына сәйкес қолдануын ұсынады.

Сонымен қатар лизинг және факторинг қазіргі таңдағы пайдалылықты басқару техникасын өзімен көрсетеді. Лизингтік операциялардың көлемі үшін бірінші кезектегі әдісі оңтайланған  баланс болып табылады. Факторингта  негізгі үлкен әлеуеті бар  – көптеген мекемелер оны қаржыландыру құралы ретінде қарастырады.

Капитал құрылымын басқару.

Капитал құрылымын оңтайландыру ақша ағымын жақсартып және несиелік қабілеттілігін ұлғайтады. Кәсіпкерліктер үшін баланстық мағына, иілгіш, пайдалылық сияқты критерийлер үшінші тұлға  үшін көбінесе маңызды болып келеді.

Активтер жағынан ұзақ мерзімді қаржыландыру әдісі сияқты активтер көрсеткіштерінің маңызы өседі. Кейбір банктер 20 млн. еуро сомада құпиялылықты жүргізеді.

Міндеттеме жағынан қарағанда  бағалы қағаздарды орналастыруын алдын  – ала байланыстыру қажет, ал содан  кейін оларды айналымға жібереді. Invest Kredit дан келген Маркус Кенинг «нарықтаға капиталды ұзақ мерзімді  қаржыландыруға мүмкіндігін алатын сыртқы рейтингсіз мекемені орташа ұлғайтады. Әрбір мекеме шығару бойынша тәуелсіз болып табылады және оның көлем ставкасы және мерзімі  бойынша ерекшеленетінін» айтады. Мұндай орналастырудың бір көлемі 5 млн. еуроны құрайды. Капитал төмен капиталды  аралық қаржыландыру үшін қажет. Қазіргі  таңдағы қадам мекеменің ағымдағы ақшалық құралымында пайыздық төлемдермен  амортизациясын тәуекелділік сияқты қарастыратын тапсырысқа берілген пайда болған мәселелерді  қолдануды көрсетеді. Көптеген сарапшылардың  көрсеткіші бойынша капиталдың тәуелді  деңгейі аралық қаржаландыру үшін қарыздың құнын азайтады.

Қаржылық қорлардың тозуы  жағдайында жобалық қаржыландырулар  бай активтік салаларымен жұмыс  істейтін орташа мекеменің ұлғаюы үшін жақсы нәтиже болып табылады.

Қазіргі таңдағы тәуекелділік менеджмент мекеме тап болған тәуекелдіктің  жалпы құнын бағалау үшін әртүрлі  тәуекелділіктерді қолданады. Компьютерлік ұқсастық көмегі кезінде капиталға  қажетті талаптар шығарылады.  Еуропалық  мамандардың ойы бойынша бақылау  жүйесінің кірісінің тәуекелін  қолдануда мәселелер туындауы толық  тәуекелділікті талдау кезінде қолданылған  әдістерінің бірі болып табылады.

Капиталға барлық талаптарды жабу кезінде RORAK > 25 %  мақсат сапасында  қоюға болады. Жабудың жетіспеушілік  жағдайында мекемелер үлкен капиталды  тартудың орнына тәуекелдікті хетжирлей  алады.

Берілген уақытта еуропалық  тәуекел менеджерлер үшін Шығыс  және Орталық Еуропада саудалық, валюталық  және несиелік  тәуекелділіктер  мәселесін хеджирлеу болып табылады, сонымен қатар несиелік тәуекелділіктер  мекеменің активтерін өзімен бірге  көңіл аударады.

Орталық және Шығыс Еуропаның  инвестициялары үшін нарық капиталы валюталық және мемлекеттік тәуекелділікті бақылау үшін бірнеше құралдар түрлерін ұсынады.

Көптеген Еуропалық мемлекеттерде, соның ішінде Румыния, Албания және Украинада хеджирлеу мүмкіндігімен  сұраныстар арасындағы сәйкессіздіктерді  белгілейді.

Валюта бағамының тербелуі және пайыздық ставкалардың өзгеруінде мекемелердің үлкен тәуекелділігі  үшін шикізаттың бағасы 30 % - дан 100 % - ға дейін ұсыныла алады. Қол жеткізерлік хеджерлерінің уақытша көрсеткіштері нарық секторына тәуелді: қымбат металдар (25 жылдан жоғары) үшін шектелмеген және мұнай мен метал (10 – 20 жыл және 3 – 10 жылдарға сәйкесінше) үшін төмен шек.

Нарықтық тәуекелділікті басқарудан басқа несиелік тәуекелділіктер  өте маңызды бола бастады. Есептеулерге сәйкес екі жыл бұрын саудалық – несиелік қаржыландыру көлемі банктік  қарыздарды жоғарлатты. Сонымен қатар  несиелік тәуекелділік мекеменің баланс жағына қозғала бастады. несиелер мен  тәуекелдер өзара тығыз байланысты. Кейбір зерттеулер бойынша қарыздық міндеттемелердің жинақтау ықтималдылығы 18 айдың өтуі бойынша пайыздары  төмендетеді. Бұл тәуекелділікті несиелік сақтандыру немесе факторингтің көмегі кезінде беруге болады, сонымен қатар  оны дебиторлық шоттарды басқарумен ықпалдаудың көмегі кезінде бас  тартуға болады.

ІІ - тарау.

Коммерциялық  банктердің оның ішіндегі «ТұранӘлемБанк»  АҚ – ның  қызметтері мен операциялары.

     2.1. «ТұранӘлемБанк»  АҚ-ның экономикалық жағдайын талдау.

     “ТұранӘлем” банкінің тұтынушылық несиелендіру бағдарламалары – бұл сіздің проблемаларыңызды шешудің ыңғайлы жолы және халықтың тұтыну тауарларын несиеге алу, әртүрлі қызметтердің ақысын төлеу, тұрғын үй, автокөлік және – өзге де құралдарды сатып алу үшін қажетті соманы оперативті түрде беру. Бұл үшін банкке көп құжат өткізудің қажеті жоқ, берілген құжаттар мұқият қаралған соң әрбір клиенттің өтініші бойынша шешім қабылданады. “ТұранӘлем” банкінің тұтынушылық несиелері – бұл ұзақ уақыт бойы ақша жинамай-ақ, өзіңіздің қалаған затыңызға жылдам қол жеткізуге мүмкіндік беретін қолайлы ұсыныс.

Қызмет көрсетудің артықшылықтары:

1. Қаржыландыру құнының төмендігі. Банк кешенді несиелендірудің әртүрлі схемаларын пайдалана отырып, клиенттердің пайыздық шығындарын тиімді жасауға ықпал етеді.
2. Пайыздық мөлшерлемелерді төмендету мүмкіндігі. Несие операциялары бойынша мөлшерлемелер рынок жағдайындағы өзгерістерге сәйкес белгіленеді және түзетіледі, сондай-ақ банк пен клиенттер арасындағы ынтымақтастықтың берік орнауына қарай төмендетілуі мүмкін.
3. Несиелендіру мерзімін ұзарту мүмкіндігі. Несие желілері аясында жобаларды қаржыландыру тек төмен пайыздық мөлшерлемелерді қолдануға ғана емес, сондай-ақ несиелендіру мерзімін 3 жылдан 5 жылға дейін ұзартуға мүмкіндік береді. Несие алуға берілген өтініштер жедел түрде қаралады. Банк қызмет көрсету сапасын жақсарту үшін бар күшін салады, осының нәтижесінде жобаны сараптау жұмыстары тез арада жүзеге асырылады.
4. Несие алуға берілген өтініштер жедел түрде қаралады. Банк қызмет көрсету сапасын жақсарту үшін бар күшін салады, осының нәтижесінде жобаны сараптау жұмыстары тез арада жүзеге асырылады.
5. Аймақтарды қаржыландыру. Біздің банкіміздің қызметтерін Республиканың барлық облыс орталықтарында пайдалануға болады. Банктің бүкіл Қазақстан бойынша тармақталған аймақтық филиалдары мен есеп айырысу-кассалық бөлімдері (ЕКБ), сондай-ақ шет елдерде де бірқатар өкілдіктері бар.

ТӘБ несиелендірудің келесі түрлерін ұсынады:

Тұран Әлем банкі өз уақыты мен жайлылықты бағалайтын клиенттеріне арналған Любимая"несие  желісі" жаңа бағдарламасын ұсынады. Бұл несие желісін аша отырып, бір жолғы несиелеуге қарағанда  көптеген артықшылықтарды пайдалана  аласыз.

ТұранӘлем банкінің “Любимая” несие  желісі – бұл Сіздің тұрмыс жағдайыңызды әп-сәтте жақсартудың ең дұрыс  шешімі. Бір сөзбен айтқанда, әдемі  өмір сүргіңіз келсе, ТұранӘлем банкі  ұсынатын барлық мүмкіндіктерді пайдаланып көріңіз. Ақшаңызды айқын болашақ  пен ауқатты өмір үшін жұмсаңыз. Осы орайда ТұранӘлем банкі Сізге  қолдау көрсетеді, өйткені Банк үшін ең басты құндылық – бұл оның клиенттері!

"ТұранӘлем" банкі көп жылдар  бойы жеке тұлғаларға арналған  депозиттер рыногында алдыңғы  қатарда келеді. Қаржы - қаражаттарыңызды  орналастыру мерзімінің өзіңізге  тиімді түрін таңдай алу мүмкіндігі  Нақты таңдалған уақытта қаржыңыздың  қозғалысын жоспарлауға көмек  береді. "ТұранӘлем" банкі Қазақстан  Республикасы аумағында есеп  айырысу-кассалық бөлімшелердің  кең желісіне ие, бұл бөлімшелердің  кез келгенінде депозит рәсімдеуге  болады. Сондықтан, депозит рәсімдеу  үшін үйіңізден алысқа ұзаудың қажеті   жоқ. ТӘБ   филиалдық  желісінің   тағы   да  бір

ерекшелігі - кез келген жақын жерде  орналасқан есеп айырысу-кассалық бөлімшесінде (нақты бір ЕКБ-де ғана емес) депозитт ашуға да, жабуға да болады.

Клиенттерге ұсынылған ссуда бойынша  сыйақы 2006 жылда банк табыстарының негізгі бабы болып табылады. Есеп беру жылында банктің осы қызметінен түскен табыстардың сомасы 2005 жылмен салыстырғанда 49,4 %-ке ұлғайды. Процетті алумен байланысты емес табыстар банктің  бүкіл табыстарының 14%-н құрады. 2006 жылы банк табыстарының жалпы көлемінде 18%-ті құрай отырып, комиссиондық табыстар 37,9%-ке өсті және де бұл клиенттік  базаның өсу динамикасын көрсетіп тұр.

 Банк шығындарының жалпы  көлеміндегі үлкен үлесті (37%) процентік  шығындар иеленіп отыр. Бұл шығындар  несиелік мекемелердің және клиенттердің  банк міндеттемелеріндегі қаражаттар  үлесінің ұлғаюымен себепші болып  отыр. Проценттік табыстардың проценттік  шығындардан 1,9 млрд. теңгеге дейін  ұлғаюы банктің жемісті жұмысын  растап отыр.Сыйақыны алумен байланысты  таза табыстың пайдаға ықпалы  өте зор. Сыйақыны алумен байланысты  таза табыстың көлемі 2005 жылмен  салыстырғанда 57,6% -ке өсті. Банктің  проценттік емес табыстарының  құрамында үлесі жоғары көрсеткіштер: қызмет көрсеткені үшін төлем,  төлемдерді аудару, комиссиондық  жинақтар және қаржы операциялардан  табыс. Бұл операциялардың құрамына  бағалы қағаздарды, асыл металдарды  және шетел валютасын сатып  алу-сату бойынша табыстар кіреді.

Банктің клиенттермен өзара қатынастарының келешекте дамуы барлық клиент сегментін  мұқият зерттеуін талап етеді. Осы  мақсатта банк мамандары қаржы нарығының  тұтынушылық талғамдарын және даму тенденцияларын күрделі зерттеуін  жүргізу шараларын қолданады. Осы  зерттеулердің нәтижелері банктің  ұзақмерзімді клиенттік саясатының негізін құрамақ. Оның ішіндегі маңызды  принциптерінің бірі «банк-клиентке»  қатысты серіктестік жағдайларын және өзара тиімділікті құру болып табылады. Бұндай қатынастарды құрудың инструменттеріне тарифтік саясатты жетілдіру және де сатуды ынталандыру және қолдау бағдарламаларын құру және іске асыру кіретін болады; осы шаралардың кешені банктің клиенттік менеджерлерінің құрамын күшейтуге, олардың білімдерін және мотивация деңгейін жоғарлатуға бағытталған.2007 жылғы 01 сәуірдегі жағдай бойынша ТұранӘлем банкінің активтері жыл басынан бері 18,5 пайызға өсіп, 19,4 млрд. долларды құрады, нәтижесінде активтер бойынша ТӘБ-нің нарықтағы үлесі 24,6 пайызды құрады. Негізгі көрсеткіштер 2007 жылдың 1-тоқсанының соңында активтердегі үлесі 66,5 пайызды құраған банктің несиелік портфелінің өсуімен байланысты. 1- тоқсанның соңында шағын, орта бизнес және бөлшек саудаға берілген несиелер барлық несие портфелінің шамамен 40 пайызын құрады.