Кәсіпорын айналым қоры және айналым құралдары. 2

 Жоспар 

Кіріспе

I Бөлім. Шығындар

1.1 Шығынның түрлері

II Бөлім. Негізгі  құралдардың амортизациясы бойынша  есебі 

2.1 Негізгі құралдардың  тозуына түсінік 

2.2 Амортизацияның  әдістері 

2.3 Амортизацияның  синтетикалық есебі 

 III бөлім Маркетингтің негізгі принциптері

3.1 Маркетинг  дегеніміз не?

3.2Маркетинг   принциптері

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер тізімі. 
 

  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 Кіріспе 

 

Ел Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына  «Қазақстан – 2030». «Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі,қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы».Жолдауында былай делінген: «біздің еліміздің мұраты ұлттық біртұтастық, әлеуметтік әділеттілік тән әрі күллі халқының экономикалық әл-ауқаты артқаг тәуелсіз, гүлденген және саяси тұрақты Қазақстанды сыйлау деп санймын. Барша қазақстандықтардың гүлденуі, қауіпсіздігі мен әл-ауқатының артуы-өзіміз орнатсақ дейтін Қазақстанды сипаттайтын өрелі сөздер, міне, осылар. Біздің ілгері жылжуымызға қарай бұл сөздер әрдайым біздің ізашарымыз болып қалуға тиіс».

 Осы міндетті  ойдағыдай шешу үшін еңбек  өнімділігін арттыру ғылыми- техникалық  прогресті жеделдету, қолданылып  жүрген негізгі құралдарды тиімдірек  пайдалану және олардың қуаттарын  арттыру, шаруашылыққа салынған  әрбір теңгенің қайтарымын өсіру  жолымен ел экономикасының барлық салаларының тиімділігін жақсарту қажет.

 Экономиканың  тиімділігін арттыру мемлекеттің  осы заманғы экономиалық стратегиясының  басты міндеті болып табылады. Мұнда ерекше ролді кәсіпорындардың  өндірістік – шаруашылық қызметін  басқарудың маңызды құрамы ретінде және барлық шаруашылық құралдарының оның ішінде негізгі құралдардың болуы, жағдайы, қозғалысы мен тиімді пайдалануына қатаң бақылау жасауды жүзеге асыратын бухгалтерлік есеп атқарады.

 Нарықтық  экономикаға көшу жағдайында  көптеген кәсіпорындардың қаржы жағдайы оларды жаңа күрделі қаржыдан шектеп, қаржыны тек негізгі құралдардың ең қажетті объектілеріне бағыттауды мезгейді. Осыдан қолда бар негізгі құралдардың сақталуы мен тиімді пайдаланылуына қатаң есеп пен бақылаудың объективті қажеттілігі туындайды.

 Осы курстық  жұмысының басты мақсаты- негізгі  құралдарды қалыптастыру және  кәсіпорында қалай жүргізілуін  қамтамасыз ету. Бұл курстық  жұмыс ХҚЕС №16 «Жылжымайтын мүлік,  ғимараттар және жабдықтар» стандартына  сәйкес негізгі құралдың экономикалық мәнін, жіктелуі мен амортизация тәсілдерін, сондай-ақ оларды экономикалық тиімді пайдалануда бухгалтерлік есептің ролін ашады. Негізгі бөлімде негізгі құралдың нарықтық экономикаға көшу жағдайындағы қозғалысын, құжаттармен рәсімделуі қарастырылған. Шаруашылық операцияларын бухгалтерлік есеп шоттырының жұмыс жоспарын қолдана отырып жүргізілген.

                                                              
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

I Бөлім. Шығындар 

Шығындар деп  тек жабайы шығындар емес, нарықта  күн формасын алған ресурстар шығындары аталады. Шығындар деген, нәтижесінде өнім өндіріп өткізілетін (сатылатын) өндірістік ресурстарды пайдаланудың ақшалай көрінісі.

 Өндіріс шығындарын  жіктеп болудің бірнеше жолдары  болады.

Біріншіден, әлеуметтік-экономикалық бағыттан қарағанда, шығындар қоғамдық және кәсіпорын шығындары болып бөлінеді. қоғам бағытынан шығындарға дайын өнімнің құнына кошкен жанды еңбек және зат түрін алған еңбек шығындары жатады. Өндіріс шығындары ұдайы өндіріс процесінің нөтижесі болып табылады. Бұл кәсіпорынның өндірісте тұтынылған құрал-жабдықтары мен жалақы төлемдерінің шығындарын көрсетеді.

Екіншіден, өндіріс  шығындары экономикалық және бухгалтерлік болып бөлінеді.

Айқын шығындар (explicit costs) деп өндіріс факторлары мен жабдықтаушыларға айқын ақша формасындағы төлем түрін алатын балама шығындар аталады. Бұлардың болуы ресурстарды тыстан алумен байланысты. Мысалы, жұмысшыларға, менеджерлерге жалақы төлеу, көлік шығындарын өтеу т.б.

Айқын емес шығындар (implicit costs) деп өндірісте пайдаланылған фирманың өз иелігіндегі (сырттан сатып алынбаған) ресурстардың құнын (шығынын) атайды. Мысалы, ғимараттарды жалға бермегендіктен түспеген пайда. Бухгалтерлік статистикада айқын емес шығындар көрсетілмейді. Тұрақты шығындарға (fixed costs FC) — осы мерзімде өндіріспен өткізудің көлемі мен құрамына байланысты емес шығындар. Тұрақты шығындардың графикалық бейнесін абсцисса бөлігіне параллельді түзу сызық көрсетеді.Қайта толатын шығындар (Возвратные потери) — емделіп жазылғаннан кейін сапқа қайта оралған жеке кұрам, сонымен бірге кайта қалпына келтіргеннен соң пайдалануға жарамды қару, әскери техника және басқа да материалдық құралдар Әдетте тұрақтыға жататын шығындар: облигациялык, заемміндеттемелеріне сәйкес төлемдер, ренталық төлемдер, ғимараттар мен жабдықтардың амортизациялық төлемінің бір бөлшегі, сақтандыру жарналары, фирманың жоғары дәрежелі басқарушылары мен болашақта еңбек ететін мамандарының еңбек ақысы. Тұрақты шығындарды бастапқы (старттық) және қалдық (қалған) шығындар деп екі топқа бөлуге болады. қалдық шығындарға өндіріс пен өткізу белгілі бір уақытқа толық тоқтатылғанына қарамастан жұмсалатын кәсіпорынның тұрақты шығындарының бір бөлшегі жатады. Старттык шығындарға өндіріс пен өткізудің қайта басталуымен байланысты жұмсалатын, тұрақты шығындардың бір бөлшегі жатады.

Өзгермелі шығындарға (vаriable costs — VC) осы берілген мерзімде өнімді өндіру мен өткізу мөлшерімен жалпы көлемі тікелей байланысты шығындар жатады: жалақыға, шикізатқа, отынға, қуатқа, көлік қызметтеріне жұмсалатын шығындар. Өнім тіпті өндірілмесе де тұрақты шығындар өтелуі қажет. Ал өзгермелі шығындарды кәсіпкер өндіріс мөлшерін өзгерте отырып болжап, басқара алады.

Өндіріс пен  сату (өткізу) өзгергендегі өзгермелі  шығындар динамикасымен танысайық. Бұнда үш жағдай болуы мүмкін:

1. Өзгермелі шығындар пропорционалды болады, егер олардың салыстырмалы өзгеруі, өндірістің көлемі мен жүктемесінің салыстырмалы өзгеруіне тең болса

2. Егер шығындардың  салыстырмалы өсуі, өндіріс көлемінің  салыстырмалы көбеюінен аз болса,  онда дегрессивтік өзгермелі шығындардың болғаны

3. Шығындар прогрессивтік  өзгермелі болады, егер өзгермелі  шығындардың өсуі өндірістің  көлемінен артық болса.Өзгермелі шығыстардың жауап ретіндегі коэффициенті өндіріс көлемін өсіру немесе төмендету шешімдерін белгілейтін болғандықтан, осындай шығыстарды Батыстың есеп жүйесінде шешуші шығыстар деп атайды. Шығыстардың басқа түрлері өндіріс көлеміне тәуелді болмайды, мысалы, кәсіпорнының әкімшілігінің және қорғаушыларының жалақысы, арендаға алынған негізгі құралдар үшін төлемдер жөне т.б. өйткені бұлар өндірісті қандай көлемде жүргізу туралы шешімдерге әсер етпейді, олар кәсіпорнының тек қызмет ету шарты болып табылады. Бұларды шешім қабылдауды белгілемейтін шығыстар деп атайды.

 Бірақ барлық  өзгермелі шығындар өндіріс көлемі  туралы шешімдерге әсер етеді, ал барлық тұрақты шығындар өсер етпейді деген дұрыс емес. Бір түрге жататын шығындардың өздері әр түрлі болып көрінеді. Шешімдер қабылдаудың белгілі ситуациясында өзгермелі көп, ал басқа ситуацияда тұрақты шығындар көп болуы мүмкін. Осы шығындар тұрақтыға немесе өзгермеліге жата ма деген сұрақтың жауабы екі фактордан төуелді болады: кезең мерзімінің ұзақтығынан (шешім кабылдауға қажет) және өндірістік факторлардың бөлінісінен.

Орташа шығындар АТС — бұл шығарылған өнімнің  бірлігіне жұмсалатын жалпы шығындар:

АТС = TC / Q

Осыған сәйкес орташа тұрақты және орташа өзгермелі  шығындар есептеледі.

 Ұзақ мерзімде  кәсіпорнының масштабының және  оның өндіріс көлемінің орташа  шығындар динамикасына ықпалы  оң шамада немесе теріс шамада  болуы мүмкін. Әдетте, ұзақ мерзім кезеңінде шығындар, кәсіпорнының кеңеюіне сәйкес, алғашында төмендеп минимумға жетеді, осыдан кейін қайтадан өседі. Бұл жағдай қайтарымның кему заңымен емес, өндіріс масштабының өсуінің оң немесе теріс эффектісімен (ауқым нәтижесімен) дәлелденеді. Дағдарыс кезеңінде, бәсекелік сайыста ірі фирмалардың өміршеңдігінің мүмкіндігі жоғары болады. Ауқымның теріс нәтижесінен аулақ болу үшін бұлардың қолданатын мүмкіндіктері мол болады.Егер ұзақ мерзімдік орташа шығындар шығарылым көлемінен тәуелді болмаса, онда ауқым нәтижесінің қайтарымы тұрақты болады.

Шекті шығындар МС — бұл өнімнің қосымша бірлігін өндіру үшін қажет қосымша шығындар.

MС = ΔTC / ΔQ

Егер өнімнің  қосымша бірлігі оның сату бағасынан  арзан түссе, онда шекті шығындар өнімнің бағасымен тендескенше, фирма өндірісті кеңейте береді. Қысқа мерзімде шекті шығындардың қисық сызығы — U тәрізді форма алады, бұл қысқармалы табыстылық заңымен байланысты — еселеп өсіп отыратын қосымша күш шектелген немесе тіркелген өндіріс факторларына қолданылады. Бастапқыда шекті шығындар азаюы мүмкін, бұл өндіріс масштабының өсуі табыстылықты өсіретін масштабтың эффектісімен байланысты. МС, AC және AVC қисық сызықтардың тәртібі шекті-орташа деп аталатын ережеге бағынады. Осыған сәйкес, шекті шығындар орташа шығындардың барынша төмен мағынасына тең болады. Графикте бұл ереже МС қисық сызығының AC және AVC қисық сызықтарымен, бұлардың минимум нүктесінде түйіскені болып табылады, яғни

МС = minAC

Егер қалыптасқан  нарықтық бағаны Р фирма берілген деп және соған өзінің өндірісін бейімдеді деп есептесек, онда ол өнімді Qont, оның бағасы шекті шығындармен теңескенше өндіре беруге талаптанады. Фирманың ұсынысының қисық сызығы SS орташа шығындардың ең төмен дәрежесінен жоғары орналасатын шекті шығындар сызығымен үйлесімді беттеседі.

Негізгі қорларды бағалау - негізгі қорлардың құнын  анықтау тәсілі. Негізгі қорлардың  серпінін, шамасын, құрылымын, құрамын, тозуын есептеу үшін қолданылады; тозымпұлды (амортизацияны), өнімнің (жұмыстардың, қызметтердің) өзіндік құнын және тиімділікті есептеу үшін қажет. Есеп пен талдау практикасында оның бірнеше түрлері қолданылады. Бухгалтерлік есеп пен есептемеде негізгі қорлар теңгерімдік құн (бастапқы немесе қалпына келтіру құны) бойынша көрсетіледі. Бастапқы құнда негізгі қорларды дайындауға (салуға) немесе сатып алуға, тасымалдауға, құрылыс құрастырым жұмыстарына жұмсалған нақты шығын қамтылады. Қалпына келтіру құны негізгі қорларды қазіргі кезең жағдайында және осы кезендегі баға бойынша өндіру құны. Ол жұмыс істеп тұрған негізгі қорларды олардың нақты жай-күйі мен сапалық тозуын ескере отырып қайта бағалау жолымен айқындалады. Негізгі қорлар пайдаланылу барысында бірте-бірте тозады, осы факторды есептеу үшін қалдықтық құн көрсеткіші қолданылады, бұл көрсеткіш негізгі қорлардың теңгерімдік санының және толық қалпына келтіруге арналған тозымпұл аларын басшылыққа ала отырып есептелетін тозу сомасының шығын айырмамен айқындалады. 
 
 

II Бөлім. Негізгі  құралдардың амортизациясы бойынша  есебі 

Амортизация (латын. amortisatio — өтеу; франц. arnor- tir - бәсеңдету, жүмсарту) - Тозымпұл / Өтемпұл — жалпы ұлттық өнімді өндіру барысында тозған немесе пайдаланылған (тұтынылған) капиталдың көлемін бағалау; негізгі қорлардың тозуына қарай олардың құнын өндірілетін өнімге (орындалатын жұмысқа, көрсетілетін қызметке) бірте-бірте көшіру жолымен олардың құнын өтеу үдерісі. тозымпұл аударымының сомасы тозымпұл нормаларына сәйкес өндіріс пен айналыс шығынына енгізіледі, негізгі қорлардың тозуы дәрежесін сипаттайды және олардың толық қалпына келтірілуі (ұдайы өндірілуі) үшін ақшалай өтемпұл қорын құрады. Тозымпұл бейматериалдық активтердің тозуын есептеу кезінде де есептеледі. Тозымпұл термині басқа мағыналарда да қолданылады: жеке адамның немесе ұйымның дүркіндік жарналар төлеу немесе міндеттемелерді сатып алу жолымен борышты бірте-бірте өтеуі; борышқорлық міндеттеменің ұрлануы, жоғалуы, т. б. себепті оны жарамсыз деп тану; машиналарда, құрылғыларда - машиналардың конструкцияларындағы арнаулы қондырғылардың (тербелістерді өшіргіштердің), оларды салмақтан қорғайтын құрылғылардың көмегімен соққының, серпудің күшін жұмсарту, бәсендету

Негізгі құралдар ұзақ уақыттық кезеңі ішінде шаруашылық қызмет процесінде бола отырып, бірте-бірте  тозады. Тозу- бұл физикалық және моральдық мінездемелерінен айырылу.

 Физикалық  тозу негізгі құралдарды пайдалану және сыртқы факторлардың әсер ету нәтижесі болып саналады.

 Моральдық  тозу соның нәтижесінде активтер  ғылым мен техниканың қазіргі  даму талаптарына сәйкес келмеу  нәтижесіндегі процесті білдіреді. 

 Негізгі құралдарды  моральды тоздыратын факторлар:

1.Өндірістегі  жабдықтар мен жабдықтардың жаңаруы  (ескі машиналарды жаңа, неғұрлым  өнімділеуіне ауыстыру);

2.Технологиялық  процестің жетілуі (жаңа технология  кезінде қолданыстағы машиналар  мен жабдықтарды пайдалану мүмкін  емес);

 3. Шығарылған өнім номенклатурасының жаңаруы мен өзгеруі (бұл орайда ескі машиналар мен жабдықтар жаңа өнім шығаруға жарамсыз);

4. Тауар өндіруге  арналған машиналар мен жабдықтардың  санын азайтуға субъектіден талап  ететін, кейбір тауалар сұраныстың  азаюы;

5. Жұмыс күшінің,  білікті қызметкерлердің еңбекпен  қамтылуындағы, өндірістің географиялық  орналасуындағы өзгерістер.Олар  өндіріс көлемін, пайдаланылатын  машиналар мен жабдықтардың санын  азайтуға талап етуі мүмкін;

6. Өнеркәсіптің  өңдеуші салаларындағы шикізат құрамының жиынтығындағы өзгеріс, өнімнің жекелеген түрлерін өндіру қажеттілігі. Бұлар өнеркәсіптің өндіруші салаларындағы өндіріс көлемінің қысқаруына әкеп соқтыруы мүмкін. Моральды тозудың нәтижесінде физикалық тозу басталғанға дейін негізгі құрал объектілерін жаңасына, неғұрлым үнемдісіне ауыстырады. Моральды тозуды болдырмас үшін негізгі құрал объектілерін қайта құрады және жаңғыртады. Мұражай және қылқалам құндылықтарынан кітаптардан, фундаментальді кітапханалардан, фильмдер қорынан, сәулет пен өнердің ескерткіші болып табылатын үйлер мен ғимараттардан басқа негізгі құралдардың барлығы моральды тозуға бейім.

 Амортизация  – бұл қызмет мерзімі ішінде  активтің амортизацияланатын құнын  жүйелі бөлу түрінде тозудың  құнмен көрсетілуі, басқалай айтсақ, есептелген амортизация сомасы белгілі бір кезең ішінде пайдаланған немесе тұтынған негізгі құралдардың құнын көрсетеді. Амортизацияланатын құн пайдалы қызмет мерзімі аяқталғаннан кейін сыныққа, қалдықтарға айналатын қосалқы бөлшектердің болжанатын құны ретінде негізгі құралдардың түсуі кезінде анықталатын бастапқы құн мен жою құны арасындағы айырманы білдіреді. Амортизациялық жарналар (аударымдар) әрбір есепті кезең үшін өнімдердің тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің элементі және шығысы ретінде танылады.

 Амортизациялық  аударымдар амортизация нормалары  бойынша жасалынады.

 Амортизация  нормасы- бұл амортизациялық аударымдардың  жылдық сомасының негізгі құралдардың  жылдық орташа құнына қатынасы.

 Негізгі құралдарға  амортизация (тозуын) есептеудің  басты мақсаты олардың құнын өтеу көзін таба білуден тұрады. Бұл көз амортизацияны шығыстарға, шығындарға қосу есебінен жасалады. Амортизациялық жарналардың сомасын көбейту немесе азайту шығыстарды бұрмалауға алып келеді, мұнан жиынтық жылдық кірістің көлемін, кірістерді бұрмалау орын алады, демек, салық салудағы дәлсіздіктерге әкеліп соғады.

 Жұмыс істеген  бүкіл кезең ішіндегі амортизациялық  жарналардың жалпы мөлшері амортизацияланатын  құнға немесе бастапқы және  тарату құндары арасындағы айырмаға  теңестірілуі тиіс.  

2.2 Амортизацияның  әдістері 

 Амортизация  кәсіпорында ай басында бар  негізгі құралдарға есептеледі. Кіріске алынған негізгі құралдар  келесі айдың бірінен басталып  есептеледі, ал шығысқа шығарылған  негізгі құралдар келесі айдан  бастап есептеуі тоқтатылады.

 Ол бухгалтерлік  есеп шоттарының жұмыс жоспарында 2420 «Негізгі құралдардың құнсыздануы  мен амортизациясы» шотында жүргізіледі. 

 № 16 ХҚЕС  талаптарына сәйкес амортизацияның 4 әдісі бар: 

 • құнды  біркелкі есептеп шығару әдісі; 

 • өндірістік  әдіс;

 • кумулятивтік  әдіс;

 • кемімелі-қалдық  әдісі. 

 Құнды біркелкі  есептеп шығару әдісі. 

 Құнды біркелкі  есептеп шығару әдісі неғұрлым  қарапайым әдіс болып саналады. Осы әдіс бойынша объектінің  амортизацияланатын құны негізгі  құралдардың жұмыс істейтін мерзімінің ішінде шаруашылық субъектісінің шығындарына бір қалыпты қосылып отырады. Бұл әдіс бойынша амортизациялық аударым мөлшері тек қана объектінің жұмыс істеу мерзімінің ұзақтығына байланысты деген болжамға негізделген. Бұл әдіс бойынша әр есепті жылда негізгі құралдарға есептелетін амортизациялық аударым сомасы осы негізгі құралдарының барлық пайдалану мерзімінде амортизацияланатын сомасын, яғни бастапқы құн мен қалдық құнының айырмасын объектінің пайдалану кезеңіндегі есеп беретін жылдардың санына бөлу арқылы есептеліп шығарылады. Бұл әдіс бойынша, яғни құнды біркелкі есептен шығару әдісі қолданылғанда негізгі құралдарға есептелетін амортизациялық аударым сомалары жыл сайын тұрақты мөлшерде жүргізіледі.

 ТОО «Каzжиһаз»  станок сатып алды. Оның бастапқы құны 200 000тг., ал жою құны 20 000тг. Станокты пайдалану мерзімі 5 жыл. Осы әдіс бойынша амортизациялық аударымды есептейік:

7210 2420 30 000

 Бұл станоктың  барлық амортизацияланатын смасы  1 800 000 теңге (2 000 000 – 200 000), яғни  бастапқы құны мен жою құнының айырмасы, ал оны пайдалану мерзіміне бөлу арқылы бір жылдық амортизациялық аударым сомасы табылады. Бұл станоктың пайдалану мерзімі 5 жыл болғандықтан барлық амортизациялануға тиісті соманы 100% (пайыз) деп алып, ал бір жылдық амортизациялық аударым мөлшерін (100/5 = 20%) сол соманың 20% (пайыз) деп те табуға болады. Бұл жағдайда жоғарыдағы көрсеткішке тең сома табылады:

1 800 000 * 20% = 360 000

 Станокқа  амортизациялық аударым сомасының  бес жыл бойы есептелуін төмендегі  кестеден көруге болады

Кестеде көрсетілгендей есеп беретін жылы екі еселеніп алынған  амортизациялық аударым сомасының  мөлшері әр уақытта өткен (алдыңғы) жылдың аяғындағы негізгі құралдардың  қалдық құнының сомасына көбейтіліп табылады. Жинақталған тозу сомасы осылайша белгіленген пайыз арқылы табылған сомаға өсіп отырып, тек соңғы жылы ғана негізгі құралдардың қалдық құны сомасына тең болатындай, шектеліп алынады. Негізгі құралдардың құралдардың қалдық құнының мөлшері 2 000 000 теңге болғандықтан, бұл кестеде соңғы, яғни бесінші жылы амортизациялық аударым сомасы 59 200 теңгемен ғана шектелген.

 Амортизациялық  аударым негізгі құралдарды қайта  құру мен техникалық қайта  жарақтау кезігде және ол толық  тоқтап тұрған жағдайда, сондай-ақ  толық амортизацияланған негізгі  құралға есептелмейді.

 Халықаралық  практикада баяу амортизациясы  деп аталатын әдіс бар, мысалға,  күрделі пайыздық әдіс, бірақ  оны тек қана арнайы жағдайда  ғана пайдаланады. Бұл әдістің  мәні мына жағдайдан тұрады: онда  негізгі құралды пайдалануды  бірінші жылында тозу сомасы аз мөлшерде есептен шығарылып, ал келесі жылдары ол біртіндеп арта бастайды. Амортизациялық әдіс өзгертудің нәтижесі ағымдағы және болашақтағы есеп беру кезеңдерінде көрініс табады.

 Мысал: «Каzжиһаз»  ЖШС 2003 жылы желтоқсан айында  құны 1 608 333 теңге тұратын сауда құрал-сайманын сатып алған. Оның болжаған жою құны 3760 теңге тұрған, ал пайдалану мерзімі 15 жыл.

 Кәсіпорын  амортизациясын есептеу үшін  кумулятивтік әдіс пайдаланған,  ал 2006 жылдан бастап бірқалыпты  әдіске көшкен.

 Есеп қағидасындағы өзгерістің әсерін есептеу және оны көрсету мынадай жолмен жасалынады:Кезеңі Кумулятивтік әдісі бойынша

 амортизацияны  есептеу Бірқалыпты әдісі бойынша  амортизацияны есптеу 

2004 жыл (1608333-3760)x15/120=200572 теңге (1608333-3760)/15=106971теңге 

2005 жыл (1608333-3760)x14/120=187200 теңге (1608333-3760)/15=106971теңге

2006 жылғы жинақталған 

 амортизациясының 

 сальдосы 

200572+187200=387772 теңге 

106971+106971=213942теңге  

 Амортизацияны  есептеу 2004 жылдың 1-ші қантарынан  басталған. 

 Амортизацияны есептеу үшін кумулятивтік саны мынадай формула бойынша есептелінеді:

15x(15+1)/2=120.

 Екі әдісті  пайдалану салдарынан 173830 теңгеге  айырма пайда болған, осы пайда  болған айырма таратылмаған (бөлінбеген) табысқа жатқызылады. 

 Мысалы: объектінің  қызмет мерзімі 5 жыл. Әшеінгі нормасы (бірінші әдістегі) 20% (100:5), сонда кемімелі қалдық әдісі 2 коэффициентті ескергенде 40% құрайды, қалдық құнға негізі болып саналады. Бастапқы құн 10 000тг., жою құны 1000тг. Бұл жерде жылдағы амортизациясы болады:

 бастапқы  құн амортизация сомасы қалдық  құны 

(баланстық) 

1 жыл 10000 4000= (40% х10000) 6000= (10000 - 4000)

2 жыл 10000 2400= (40% х 6000) 3600= (6000 - 2400)

3 жыл 10000 1440= (40% х 3600) 2160= (3600 - 1440)

4 жыл 10000 864= (40% х 2160) 1296= ( 2160 - 864)

5 жыл 10000 296= (1296 - 1000) 1000= (1296 – 296 )  

 Тозуды есептегенде:  

7420 2420  

2.3 Амортизацияның  синтетикалық есебі  

 Негізгі құралдарға  тозу сомасы есептелгенде бухгалтерлік  есепшоттары бойыша жүргізілетін  шаруашылық операциялар

 № Операциялар  мазмұны Дебет Кредит 

1 2 3 4

1 Ұйымға келіп  түскен, кіріске алынған негізгі  құралдарының тозу сомасына 2410 2420

2 Ұйымның басқа  заңды және жеке тұлғаларға  сатқан немесе басқадай жолмен  есептен шығарған негізгі құралдарына  бұрын есептелген тозу сомасының есептен шығарылуына 2420 2410

3 Негізі құралдарға  есептелген тозу сомасына:

- негізгі өндірісте; 

- қосалқы өндірісте; 

- жалпы шаруашылыққа  арналған;

- сатуға қызмет  көрсететін салада;

- күрделі құрылысқа  пайдалануда; 

 - алдағы есепті кезеңге жатқызылғандары:

- қысқа мерзімге  жалға берілгендеріне.

8046

8045

7210

7110

2930

1620, 2910

7420

2420

2420

2420

2420

2420

2420

2420

4 Негізгі құралдарды  қайта бағалауға байланысты бастапқы  құнының өсуіне сәйкес тозу сомасының артуына

5 Негізгі құралдарды  қайта бағалауға байланысты бастапқы  құнының кемуіне сәйкес тозу  сомасының азаюына  

 Шаруашылық  операциялар Д К Сома  

 Негізгі құраладарға  тозу сома 

 есептелді: 

1. Негізгі өндірістегі  жабдықтарға 8010 2420 93 740

2. Көмекші өндірістегі  жабдықтарға 8030 2420 81 200

3. Әкімшілік  ғимаратына 7210 2420 44 500

 Көмекші өндірістің  жабдықтары 

 есептен шығарылды 

 баланстық  құнына 7410 2410 32 200  

 Жабдықтардың  тозу сомасы есептен 2420 2410 11 000

 шығарылды 
 
 
 

III бөлім Маркетингтің негізгі принциптері

3.1 Маркетинг  дегеніміз не?

«Маркетинг» термині  ағылшынша «market» (нарық) сөзінен  шыққан және дәл мағынасы нарықпен байланыста кәсіпкерлік әрекетті білдіреді. «Нарық» түсінігі осы цикілдің соңғы  түсінігі «маркетингке» жетелейді. Маркетинг-ол нарыққа қай жағынан да қатынасы бар адам әрекеттері. Маркетинг- адамдардың мұқтаждығы мен тұтынысын қанағаттандыруды мақсат етіп, алмастыру арқылы нарықта жұмыс атқару. Сонымен, маркетинг- мұқтаждық және тұтыныс қажеттерін алмастыру арқылы орындауға арналған адамзат әрекеттері деген анықтамамызға қайта ораламыз.

 Маркетингтік  мақсаттар фирманың өз мақсатына  жетуін қамтамасыз етеді. Бұл  мақсаттар сан арқылы көрсетіледі  және нақты, уақыты шектеулі, икемді  болып келеді, әр түрлі жағдайларға қарай түзетуге келетін мақсаттар болуы мүмкін.Мақсаттар сатысында, әрине, алғашқы орын фирманың табиғи мақсаты болып саналатын – үнемі пайда түсіру және оны көп шамалау болып табылады. Көптеген американдық батыс еуропалық, ресейлік және қазақстандық фирмалар пайданы өзінің қызметінің негізгі мақсаты ретінде қарастырады. Қазіргі жағдайдағы маркентингті басты мақсаты – адам факторы, бизнес әлемінде табысты дамып келе жатқан компаниялардың басшылары оны жандандыру мәселесі – фирмамен маркетингтің мұратына жету үшін керек маңыздылардың бірі деп санайды.

 Әр түрлі  компаниялардың мақсаттары бірдей  бола бермейді, әйтсе де осылардың  арасынан ең негізгісін саралап,  сонымен бірге арадағы мақсат  болып табылатын екінші деңгейдегі  мақсаттардың бәрін бір тізімде біріктіруге болады. Кейіннен сыртқы ортаны маркетингтік талдау нәтижесінде және фирманың бәсекеге қабілетін, сондай – ақ ол қабілетті арттыру жолдарын анықтағанда, бұл мақсаттар түзетілуі мумкін. Маркетингтің мақсаттары келесі суретте көрсетілген.  

 Маркетингтік  мақсаттар 

 Тұтынушының  сұранысын ең көп шамада қанағаттандыру 

 Нарық үлесін  ұлғайту 

 Пайданы өсіру 

 Саясатқа  қатысты фирма мақсаттары