Қаржының бақылау қызметі и м және қаржылық бақылау
Қаржы және Экономика
факультеті
Реферат
тақырыбы: Қаржының
бақылау қызметі и м
және қаржылық бақылау.
Жоспары:
1. Қаржылық бақылаудың түсінігі, пәні, функциялары.
2. Қаржылық бақылаудың мақсаты, міндеттері және мәселелері.
3.
Қаржылық бақылаудың
нысандары және әдістері.
Қаржының бақылау қызметі және қаржылық бақылау.
Қаржылық бақылау-қаржы жүйесінің
барлық звеноларының ресурстарды құру,
бөлу, пайдалану негізін тексеруге бағытталған
ерекше қызметі. Қаржылық бақылаудың мақсаты
мемлекеттің қаржы саясатын ұтымды жүргізуге,
қаржы ресурстарын құру мен тиімді бөлу
үдерісін қамтамасыз етуге бағытталған.
Қаржылық бақылаудың құн катигориясын
пайдаланумен байланысты бақылаудың ерекше
саласы ретінде мақсаты және белгілі бір
қолдану аясы бар. Қаржылық бақылаудың
объектісі болып қаржы ресурстарын,
оның оның ішінде ұлттық шаруашылықтың
барлық звенолары мен деңгейлерінің ақша
қаражаттары қоры нысанында, құру және
пайдалану барысындағы ақшалай, бөлу үдерістері
танылады.
Қаржылық бақылау
– ұлттық өнімнің жалпы түсімінің соған
сәйкесті қаржы қорына негізделген бағасымен
бөлінуін және бір мақсаттарға жұмсалуын
тексеруге бағытталған ерекшеліктері
бар қызмет түрі. Қаржылық бақылаудың
қажеттігі басқадан бұрын, экономиканың
санаты ретінде қаржы саласына..бақылау..функциясы..
Қаржылық бақылаудың пәнін анықтауда
мақсаты, функциясы және оның міндеті..тәрізді..мазмұнын..ан
Қаржылық бақылаудың пәні болып белгіленген
ереже негізіндегі нормативтік –құқықтық
реттеуді сақтауға негізделген ұдайы
өндірістің кеңейтілген үдерісі мен қаржылық
ресурстарды басқару болып табылады. Қаржылық
бақылаудың мазмұнын ашу кезінде қалыптасу
аясындағы істің мақсатқа сәйкес және
жеке тұлғаларды тексеру шаралары мен
орган жүйесі екенін..атап..өту..орынды.
Қаржылық бақылау
- заңдылықты сақтауға, меншікті қорғауға,
бюджеттік, заемдік және меншіктік қаржыны
дұрыс, тиімді пайдалануға, қаржылық тәртіпті
бұзушылықты ашуға көмектесетін экономикалық
бақылаудың..ең..маңызды..нысан
Мемлекеттік қаржы
қорын пайдалануды, бөлуді, жергілікті
өзін-өзі басқаруды, мемлекеттік пен муниципадық
унитарлық кәсіпорындар мен әр түрлі ұйымдарға
пайда болу тәртібін бекітетін, тағайындайтын
және құқық нысандарын тура сақтауды талап
етуді қаржылық тәртіп деп түсінуге болады.
Қаржылық бақылаудың басқа бақылау түрлерінен
айырмашылығы, ол – қолдануының белгілі
бір ерекшеліктері бар және мақсатты бағыты
болатындығы. Қаржылық бақылаудың ең негізгі
мақсаттарының бірі – кәсіпорындардың,
мекемелердің және басқа да экономикалық
субъектілердің қаржылық ресурстарын
тиімді пайдалануы мен қаржылық саясатты
табысты жүзеге..асыруға..ықпал..ету..б
1) қаражаттардың жұмсалуын тексеру( алынған соманың шығындарға сәйкестігін және мемлекеттік қаражаттардың пайдалану тиімділігін);
2) қаржы жүйесінің звенолары бойынша мемлекеттік ресурстардың толық әрі уақтылы жұмылдырылуын тексеру;
3) есеп пен есеп-қисап тәртібінің сақталуын тексеру.
Бақылаудың қаржылық функциясы өндіріс
үдерісіне, бөлінуіне, айырбасқа және
материалдық игіліктерді тұтынуға қоғамның
ықпал етуіне мүмкіндік жасайды. Осы қаржылық
функцияның көмегімен бөліну үйлесімділігінің
жинақталуын, қорлардың қалыптасу көздерінің
қатынастарын және оларды пайдалану жағдайларын
ескертеді.
Бірақ бұл мүмкіндік қоғамдық қатынастар
мен белгілі бір жағдайлар болғанда..ғана..жүзеге..асады,
а)ерекше...қаржылық..бақылау..
б) қаржылық бақылау органдарын білікті
мамандармен толықтыру;
в) үкіметтік, ведомстволық, қоғамдық және
тәуелсіз бақылау органдарының реттемелеу.
Қаржылық бақылау функциясы
өндірістік ресурстарды басқару құралы
ретінде пайдаланудың объективті жағдайын
белгілейді және қоғамның экономикалық
потенциалын анықтайды. Егер қаржы экономикалық
негіздердің қатынасын білдіретін болса,
олар өндіріс қатынасын білдіретін болса,
олар өндіріс қатынастарының бөлшектері
яғни, қаржылық бақылау қаржыны (жоспарлау,
есептеу және талдаумен қатар) басқарудың
бір элементтері ретінде қондырмалық
санаты болып саналады.
Қаржылық бақылаудың мәні сол, ол ақшалай
нысанда жүзеге асады. Кірістердің қалыптасу
үдерісі, жинақталу, қаржы қорын құру мен
пайдалану, ынтымақтас мемлекеттің немесе
жеке елдің, қоғамның барлық деңгейіндегі
шаруашылық өміріндегі қаржы-экономикалық
өзара қатынастарын реттеудің тетіктері
оның тікелей объектісі болып табылады.
Қаржылық бақылаудың іс-эрекеті қаржы
қатынастарын реттеудің тетіктері оның
тікелей объектісі болып табылады. Қаржылық
бақылаудың іс-әрекеті қаржы қатынастарының
кең көлеміне тарады, өйткені қаржының
өзі басқа да құнды нысандармен, оның ішінде
еңбек ақысын төлеуге, өнімнің өзіндік
құнына, қаржылық нәтижелерге, өндірістік
инвестицияларға байланысты. Сонымен
бірге, қаржылық бақылау мемлекеттік аймақтық
құрылымдардың, мекемелелердің, ұйымдардың
бюджеттік бөлінген қаржыларды дұрыс
пайдалануын тексеріп, қызметтерінің
барлық жағын, оған қоса кеңейтілген желілері
мен контингенттерін (шектелімдерін),
қаржыны белгіленген мөлшерде жұмсалуын..және..т.б...жүзеге.
Қаржылық ресурстарды
басқару өндірістің барлық аясындағы
және экономикалық субъектінің қаржылық
саясатын көрсетілген тәжірибеге сәйкесті
дөрежесін анықтау үшін ғылыми негізделген
әдістер жолымен жүргізіледі.
Қаржылық бақылау институты
мелекеттің бақылау органдарының жалпы
құрылымының құрамдық элементі ретінде
және қаржылық тетіктің ең маңызды..элементі..ретінде..кө
Қаржылық бақылаудың
мәні, мақсаты және тағайындалуы тұрғысынан
оның негізгі мәселелері анықталадық.
Оның ішіндегі ең маңызды мыналар:
1) мемлекет, ұйымдар мен тұрғындар алдындағы
қаржылық міндеттеменің орындалуын...тексеру;
2) заңды және жеке тұлғаларға салық салу
жөніндегі іс жүзіндегі заңдардың сақталуын..қамтамасыз..ету;
3) экономикалық субъектілердің бухгалтерлік
есебі мен қаржылық есеп беруін..бақылау;
4) бюджеттің барлық деңгейлерінің дұрыс
құрастырылуы мен орындалуын бақылау;
5) кәсіпорындар мен мекемелердің қаржылық,
еңбек және материалдық ресурстарын тиімді
пайдалану мен жағдайын тексеру;
6) қаржылық ресурстардың резервтерінің
көбеюін, шаруашылық қаржысының айналымын
тездету, еңбек өнімділігінің, қызметтің
пайдалылығының..арттыруды..аны
7) ұйымдар мен мекемелердің қаржы қорларының
қалыптасуы мен пайдалануы және қаржылық
операцияларды, есеп айырысуды жетілдірудегі
ережені..сақтануды..тексеру;
8) қаржылық тәптіпті бұзу мен соған байланысты
теріс әрекеттерді алдын алу шаралары
және оны жоюды анықтау. Сонымен қатар,
қаржылық бақылаудың негізгі атқаратын
міндеттері бар:
-ұлттық
шаруашылықтың қорлары мен
-мемлекеттік
бюджет алдындағы қаржы
-қаржы
ресурстарының өсуі, оның ішінде
өзіндік құнды төмендету және
өнімнің рентабельділігін
-кәсіпорындар мен ұйымдарда және бюджеттік мекемелерде ақша ресурстары мен материалдық құндылықтардың рационалды жұмсалуына, сондай-ақ бухгалтерлік есеп пен есеп-қисаптың дұрыс жүргізулуіне ықпал ету;
-қолданыстағы
заңнамалардың, нормативтік
-кәсіпорынның сыртқы экономикалық қызметіне, оның ішінде валюталық операциалар бойынша белсенді қатынасуына ықпал ету,т.б.
Бюджеттік бақылауға жергілікті қаржылар
және мемлекетке тиесілі шаруашылық жүргізуші
субъектілердің қаржылары да қамтылады. Қаржылық
бақылаудың жүзеге асыру үшін жоғарғы
білікті мамандар қамтылған ерекше
бақылау органдары құрылады.
1.Қазақстан Республикасы Парламенті мыналарды бақылайды:
1) бюджет түсімдерінің көздерін, оларды үкімет және заңнамалық органдардың үнемді, ысырапсыз пайдалануын;
2) мемлекеттік
меншіктің тиімді
3) арнайы
қорлар қаражаттарын пайдалану;
4) қоғамдық ұйымдардың, партияларды қоса алғанда, жарғылық мақсатқа сәйкес алынған кіріс көздерінің пайдалануын.
2. Мемлекеттік қаржылық бақылаудың арнайы ведомствосы. Қаржы министірлігіне бағынатын қаржылық бақылау комитеті. Қазақстан Республикасының барлық субъектілерінде Қаржылық бақылау комитетінің органдары болады. Бұл аппарат түгелімен республикалық бюджеттен қаржыландырылады. Қаржылық бақылау комитеті-мемлекеттік қаржылық бақылауды жүзеге асыратын жалғыз жүйе. Ол мынадай қызметтерді жүзеге асырады.
- мемлекеттік кәсіпорындарды, ұйымдарды және мекемелерді тексеруді құжаттайды;
-Ішкі
істер министірлігінің
3 .Салалық
министрліктердегі қаржылық
4. Қаржы
министрлігі басқаратын қаржы
органдары бюджет қорындағы
Бюджеттік
бақылау экономиканың дамуы
5. Салық
қызметі- бұл қаржылық бақылауды
жедел жүзеге асыратын органдар. Салық
органдарын Қаржы министрлігінің Салық
комитеті басқарады. Салық комитеттері
тек өзінен жоғары тұрған органға ғана
бағынады. Салық қызметтерінің жұмысы
болып мыналар табылады:
а)
салықтар туралы заңнаманың
ә)
ведомстволық бағыныштылығына
б)
салық салынатын табыстың
в)
барлық субъектілерді, сондай-
г) мемлекет меншігіне өткен иессіз, тәркіленген мүліктерді есепке алу, бағалау, өткізу.
Салық
қызметінің құқықтарына
-алдын ала ( шығындалуға дейін жүргізіліп, профилактикалық шара қолданылады );
-ағымдағы
( шығындалу кезінде жүргізіліп ,
жоспар немесе сметамен
-кейінге
( есеп материалдары негізінде
шығыннан кейін жүргізіледі.
Қаржылық бақылаудың әдістері (өткізілуі тәсілдері):
-ревизия( барлық құжаттар бойынша барлық бөлімшелердің қызметтері тексеріледі);
-инспекция (кәсіпорынның қаржылық жағдайы үнемі тексеріліп отырады);
-зерттеу (кемшіліктерін зерделеу).
Мемлекеттік қаржы бақылауының тиімділігін
арттыру туралы пікір көптен бері айтылып
жүр. Әлемдік озық тәжірибені ескере отырып,
қаржылық бақылаудың қазіргі және тиімді
жүйесін қалыптастыруға бағытталған жан-жақты
шаралар қабылдау қажеттігі туралы да
дүркін-дүркін сөз..болып..келеді.
Мұны қаржы саласындағы нақ
осы бақылау қызметінің нарықтық қатынастар
жағдайында мемлекеттік қаржы ресурстарын
тиімді басқару үдерісін қамтамасыз етуге
тиіс неғұрлым пәрменді тетіктердің бірі
болып табылатынымен түсіндіруге болады.
Әңгіме, ең алдымен, мемлекеттік органдардың
жұмысы мемлекеттің қатысуымен жүретін
немесе мемлекеттің қызметіне байланысты
ұйымдардың қаржы және шаруашылық қызметін
басқару жүйесін ұйымдастыруды, мемлекеттік
бюджетті қалыптастырудың және бюджеттік
қаражаттарды пайдаланудың ашықтығын
қамтамасыз ету жөнінде..болып..отыр. Қаржылық бақылаудың
субъектілері және объектілері болады.
Ішкі мемлекеттік қаржылық бақылауы, Қазақстан
Республикасы бюджет заңдарының талаптарына
сәйкестігін тексеру, талдау және бағалау,
мемлекеттік мекемелердің қаржылық есептілігін
бақылау, республикалық және жергілікті
бюджеттер қаражатының нысаналы әрі тиімді
пайдалануын, тиісті гранттардың, мемлекеттік
активтердің, мемлекеттік кепілдеме берген
несиелері, мемлекеттік мекемелеріндегі
тауарларға (жұмыстар, қызметтер) кетірілген,
олардың қолданысында қалған ақшаларын
қолдану. Ішкі қаржылық бақылау субъектілері
ішкі бақылау жөніндегі орталық өкілетті
орган (Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің
қаржы бақылау және мемлекеттік сатып
алу комитеті), ішкі бақылау қызметі: Ішкі
қаржылық бақылау обьектілері бюджетке
салық емес салымдарын алғандығы үшін
жауапты орталық және жергілікті атқарушы
органдар, мемлекеттік органдар, республикалық
және жергілікті бюджеттен қаржыландыратын
мемлекеттік органдар, олардың ведомстваларының
ішіндегі ұйымдары, бюджет қаражатын алушылар,
мемлекеттің несиелерге кепілдемесі,
мемлекеттер активтерді, гранттарды қолданушы
заңды және жеке тұлғалар.Ішкі бақылау
бақылаудың үлгілік бағдарламасы негізінде
жүзеге асатын жиынтық және тематикалық
түрде өткізіледі Жиынтық бақылау обьектінің
барлық қызметтерінің, жалпы әдіспен нақты
кезеңі бойы бағдарламалық мәселелерін
қамтиды. Тематикалық бақылау жеке мәселелер
бойынша, жалпы әдіспен нақты кезеңі бойы
обьект қызметін қамтиды
Бақылаудың басталуына дейін (бақылау
обьектісіне бару) үш жұмыс күні ішінде
бақылау субьектісі бақылау обьектісіндегі
бақылау жұмыстарының жоспарын және бақылаудың
жеке бағдарламасын бекітеді.
Жұмыс жоспары бақылаудың тақырыбын және
бақылауға жататын міндеттерді, бақылау
обьектісі бөлімшелері жүйесінің тізімін,
бақылау шараларының бағыттарының басыңқылығын,
бақылау ауқымының мәліметтерін, болжамды
еңбек шығындарын қамту қажет. Белгіленген
тақырыптың баса назар аударылатын тұстары
туралы айту үшін жұмысты жаңадан бастауды
ешкімнің де ұсынып отырмағанын қаперге
салудың еш артықтығы жоқ. Өйткені, тәуелсіздік
алғаннан бері республикамызда нарықтық
экономика талаптарына сай келетін мемлекеттік
қаржы бақылау жүйесін құру жөнінде жүйелі
жұмыс жүргізілуде. Осы орайда біршама
тәжірибе жинақталды, алайда, бірқатар
кемшіліктерге де жол берілді. Сондықтан
қазіргі уақытта мемлекеттік қаржы бақылау
органдары қызметінің тиімділігін арттыруға,
олардың ойдағыдай жұмыс істеуінің құқықтық
және әдістемелік негіздерін нығайтып,
одан әрі жетілдіре түсуге байланысты
бірқатар проблемалардың төбесі қылтияды.
Бұл ретте саны көп тексерушілердің жұмысында
белгілі бір мүдделердің қақтығысы бар
екенін жоққа шығаруға болмайды, өкінішке
қарай, мұны бәрі бірдей көрсе де көрмегенсіп,
жанай өткенді қалайды.
Қорытынды.
Сонымен, қорыта келе, қаржылық бақылау
– ұлттық өнімнің жалпы түсімінің соған
сәйкесті қаржы қорына негізделген бағасымен
бөлінуін және бір мақсаттарға жұмсалуын
тексеруге бағытталған ерекшеліктері
бар қызмет түрі. Қаржылық бақылаудың
қажеттігі басқадан бұрын, экономиканың
санаты ретінде қаржы саласына бақылау
бақылау функциясы қашаннан тән.
Қаржылық бақылаудың пәнін анықтауда
мақсаты, функциясы жжәне оның міндеті
тәрізді мазмұнын да анықтау қажет.
Қаржылық бақылаудың пәні болып белгіленген
ереже негізіндегі нормативтік –құқықтық
реттеуді сақтауға негізделген ұдайы
өндірістің кеңейтілген үдерісі мен қаржылық
ресурстарды басқару болып табылады. Қаржылық
бақылаудың мазмұнын ашу кезінде қалыптасу
аясындағы істің мақсатқа сәйкес және
жеке тұлғаларды тексеру шаралары мен
орган жүйесі екенін атап өту орынды.
Қаржылық бақылау- заңдылықты
сақтауға, меншікті қорғауға, бюджеттік,
заемдік және меншіктік
Мемлекеттік қаржы қорын пайдалануды,
бөлуді, жергілікті өзін-өзі басқаруды,
мемлекеттік пен муниципадық унитарлық
кәсіпорындар мен әр түрлі ұйымдарға пайда
болу тәртібін бекітетін, тағайындайтын
және құқық нысандарын тура сақтауды талап
етуді қаржылық тәртіп деп түсінуге болады.
Сөз соңында айтқым келетіні, еліміз үшін
аянбайық, намысты қолдан бермей, жоғары
білім алып, болашақта еліміздің қамын
ойлайтын, көркейтетін қазақтың қара домалақ
балалары мен қыздары туыла берсін!
Пайдаланылған
әдебиеттер тізімі:
1. Қаржы кітабы, Құлпыбаев, Ынтықбаева, Мельников,2011ж
2."Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қаржылық бақылау және мемлекеттік сатып алу комитетінің кейбір мәселелері" ҚР Үкіметінің 2004 ж. 29 қазандағы № 1134 қаулысы (ҚР ПҮАЖ, 2004, № 43, 542-бап).
3."Қазақстан
Республикасы Қаржы
министрлігі Қаржылық
бақылау және мемлекеттік
сатып алу комитетінің
кейбір мәселелері"
ҚР Үкіметінің 2005
ж. 28 қыркүйектегі №
959 қаулысы (ҚР ПҮАЖ, 2005,
№ 36, 499-бап).
4.
Қазақстан Республикасының
мемлекеттік билік органдары (2001-2005
жж.) Анықтамаламық:
Екінші шығарылым./Қазақстан
Республикасы Президентінің
Мұрағаты.
5.
"Қазақстан Республикасының
мемлекеттік басқару
жуйесін одан әрі жетілдіру
жөніндегі шаралар туралы" ҚР Президентінің 2004
ж. 29 қыркүйектегі №
1449 Жарлығы (ҚР ПҮАЖ, 2004,
№36, 474-бап).

- Қаржының бақылау қызметі и м және қаржылық бақылау
- Қаржының басқа экономикалық категориялармен өзара байланысы
- Қаржының мәні, функциялары және рөлі
- Қаржының мәні, функциялары және рөлі
- Қаржының объективті қажеттілігі және оның қоғамдық дамудағы рөлі
- Қаржының пайда болу тарихы
- Қаржының функциялары және ролі
- Қаржы нарығының инфрақұрылымы және оның құрамдас элементтері
- Қаржы нарығының инфрақұрылымы және оның құрамдас элементтері
- Қаржы нарығының мәні
- Қаржы нарығының экономикалық мәні мен функциясы
- Қаржы нарығының экономикалық мәні мен функциясы
- Қаржы негіздері. Бизнес бастамасы.ъ
- Қаржыны басқару