Басқару тәсілдері мен функциясы. 2

Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым Министрлігі

МКҚК «Ақтөбе  ауылшаруашылық колледжі»

 

 

 

 

Тақырыбы:

 

 

 

 

 

 

Орындаған: Ақботаев С.О.

Тексерген: Ниетбаева  Ж.Ж.

 

 

Ақтөбе 2012 ж.

Мазмұны

Кіріспе7

1 Қызмет көрсету саласының мінездемесі мен басқару жүйелері және

пәндік аймақты  зерттеу 

1.1 ЖШС «Зодиак» қызмет  көрсету саласының жалпы сипаттамасы......................................................................................................10

1.2 ЖШС «Зодиак» кешенінің  өндірісті-шаруашылық сипаттамасы......................................................................................................11

1.3 Жобаның қолданылу аймағы  және тағайындалуы, мақсаты..............................................................................................................12

1.4 Программалық қамтамасыз  етудің тіршілік циклі 

және жобаға қойылатын  талаптары................................................................13

2 Жұмыс жобасын  әзірлеу

2.1 Деректер қоры құрылымының  сипатталуы. Деректер қоры кестелері  аралық байланысы..............................................................................................22

2.2 Программалық қамтамасыз  ету құрылымы. Жоба жұмысының  жалпы cхемасы.................................................................................................23

2.3 Программалық қамтамасыз  етуді жүзеге асыру 

2.3.1 MySQL мен Delphi – дің  байланысы…………………………24

2.3.2 Программалық модульдардың  жұмысын Delphi кешенінде жүзеге  асыру ………………………………………………………………...26

2.4 Программаны қолдану  инструкциясы……………………………….27

3 Жобаның экономикалық  негізделуі…………………...……………….39

4 Еңбек қорғау…………………………………………..…………………..46

Қортынды және ұсыныстар………………………….……………………52

Қолданылған әдебиеттер тізімі………………………….………………..53

А қосымшасы……………………………………………….………………55

Б қосымшасы ………………………………………………………………75

 

Кіріспе

Ақпараттық технологиялар  қазіргі заманда қарқынды және жылдам дамып келе жатыр. Бірақ дегенмен де ақпараттану әлі ғылым деп  есептелмейді. Біз білгендей, әр ғылым  дамығанда, адамзатқа небір пайда  немесе жақсылық әкелуге бағытталады. Ақпараттық технологиялар адамзатқа  деген көмегі – адамзат қозғалысындағы біріңғай процестерді автоматтандыру. Жылдан жылға халық саны өсіп келеді, сонымен бірге олардың сұраныстары  өсіп келе жатыр. Адамзат 21-ғасырға  ақпараттық технологиялармен бірге  аттанады. Күнделікті өмірде жан жағыңа қарасаң, ақпараттық технологиялар  элементтерін әрбір жерден көруге болады. Көшеде тұрған банкоматтар, сатушылар  қолданатын компьютерлер, бұлар алғаш  пайда болған ақпараттық технологиялар  көріністері. Келе-келе бұндай ақпараттық технологиялар адамзат шаруашылығының әр саласына ене бастады. Алдымен  интернет, көбімен бізге почта, кітапханаға  баруды алмастырды, жазу редакторлары баспа машиналарын алмастырды, сызуды жобалау бағдарламалары үлкен парақтар мен сызғыштарды алмастырды. Ал ең дегенде үлкен жетістік ол - деректер қоры. Деректер қорылары үлкен-үлкен, талай  шаршы метр алатын мұражайларды алмастырды. Бірақ бұл шешімдер тек жергілікті, локалды түрде ғана жауап бере алды. Үлкен жүйелерді автоматтандыратын  қажеттілік пайда болды. Яғни кішкене  ғана процесті бейнелейтін емес, сол  процестерді жиып, бір-бірімен байланыстырып, орталықтан басқарылатын жүйелер жасау  керек болды. Мысалға ондай жүйелердің ең жарқын көріністері: теміржол қозғалысын автоматтау, банктік жүйелер.

Қазірігі заман адамы  өз өмірін компьютер қолдануынсыз сипаттай алмайды. Сонымен қатар, қазіргі  таңда әлемде таралған ақпараттар легі тым үлкен. Сондықтанда кез келген үлкен немесе кіші ұйымдарда нәтижелі жұмыс жасау мақсатында деректерді басқару үлкен мәселе болып отыр. Бұл үшін кейбір ұйымдар папка  толған шкафтар, ал көпшілігі үлкен  көлемдегі деректерді жүйелеп, құрылымдап, және тиімді сақтайтын деректер қорының  компьютерленген әдісін қалайды. Қазірдің өзінде үлкен қаржылық, өнеркәсіптік және сауда-саттық ұйымдарын деректер қорынсыз көзге елестету қиын. Себебі, олар деректер қорынсыз құйылып жатқан ақпарат тасқынына тұншығып қалушы еді.

Осы ақпараттарды компьютерлік негізге ауыстырудың көптеген себептері  бар. Қазіргі кезде ақпараттарды электронды есептеуіш машинада (ЭЕМ) файл түрінде сақтаған, қағаз түрінде  сақтағаннан арзан. Деректер қоры қолданушыға  ақпаратты сақтауға, жүйелеуге және тйімді түрде шығаруға мүмкіндік  береді. Сонымен қатар клиент/сервер технологиясын қолдану қаражат  пен уақытты тиімді пайдаланып, керекті  мәліметті уақытында алып отырады. Және ЭЕМ-де деректерді, сызуларды, суреттерді кез келген форматта сақтауға болады.

Жалпы деректерді өңдеу жүйесінің  әкімшілігі дами отырып, автоматтандырылған жұмыс орнын (АЖО) басқаруға көшеді.

Автоматтандырылған жұмыс  орнын (АЖО) – ЭЕМ мен адамның  өзара қарым-қатынасын қамтамасыз ететін, программалық-аппараттық құралдар жиынтығы. Ол келесі функцияларды іске асырады:

- ЭЕМ-ге ақпараттарды  енгізу мүмкіншілігі;

- ЭЕМ-нен ақпаратты мониторға,  принтерге және т.б. шығару.

Енгізу құралдары мәтіндік, координаттық, факсималдық сияқты енгізілетін  ақпараттардың кең түрдегі жиынтықтармен  қамтамасыз ету керек. Сондықтанда  АЖО әмбебап немесе арнайы пернетақта, координатты ақпаратты енгізу құралы (тышқан), әр түрдегі сканерлер секілді  құралдармен жабдықталған.

АЖО ЭЕМ-не шығарылатын ақпараттарды таныстыру формаларының жиынтығын  жоғарлату мақсатында, түсті мониторлар, дыбыс сигналдары және сөйлеу сигналдарын  жасау мен басқару амалдарымен  қамтамасыз етілген.

Автоматтандырылған ақпараттық жүйелерді құру үшін деректер қоры қолданылады. Деректер қорымен жұмыс  жасауда программа желілік тұрғыда  болу керек. Осыған орай әртүрлі пайдаланушыларға рұқсат құқықтарының бөлінуі, қажетті  қамсыздандыру, шек қоюлар және басқа  ережелердің іске асырылуы деректер қорының сервер құралдары арқылы іске асады. Деректер қоры білім қорын  жүйелендіру функциясын атқарады. Осы  жүйелендіру негізінде жаңа білімдер пайда болады. Солай немесе керісінше  болсын қандай да бір деректер қоры адамға өткен шақта болып өткен  құбылыстарды сипаттауға және осы құбылытарға  байланысты ақпараттар, білімдер негізінде  келешекке белгілі шешім қабылдауға қызмет етеді.

Деректер қоры дегеніміз - бұл, бәрінен де бұрын, белгілері  бойынша ізделетін мүмкіндіктерімен сипатталатын деректер обьектілерін сақтаушы, деректер қорымен сипатталатын пайда  болушы құбылыстар немесе түсініктемелер.

Деректер қорын басқару  жүйесі (ДҚБЖ) – дегеніміз, деректер қорын құру, толтыру, жаңадан құру және өшірілуі үшін бағдарламалы құралдар.

Деректер қорын басқару  жүйесі үш түрге анықтауға болады:

- дербес;

- мамандық;

- нақты тапсырыспен арнайы  жасалатын.

Дербес деректер қорын  басқару жүйесі қолданыстың тура белгіленген жағына ие емес, «өмірдегі  бар жағдайға ептелген» және қолданушыдан арнайы білімді талап етеді. Маманды  деректер қорын басқару жүйесі сияқты, универсалды өндірісті әріректей  арзан, жеткілікті сенімді және жұмысқа  жылдам дайын.

Маманды деректер қорын басқару  жүйесі бухгалтерлік, банктық және тағы басқа жұмыстардағы деректерді басқару үшін құрылады.

Тапсырыспен жасалатын деректер қорын басқару жүйесі тапсырыс берушінің  максималды дәрежеде жұмыс спецификасын есепке ала отырып жасалынады. Бұл  жүйе аз емес мәнге ие шығындарды талап  етеді және жұмысқа дайындалуы, жетілдіру  жұмыстары да аз емес уақыт кезеңін  алады, яғни бірнеше айдан бірнеше  жалға дейін. Қолданушыдан маманды  білімді талап етпейді.

Жалпы осы берілген жүйе құндылығы, оның сақтау және өзгертуі мүмкіншіліктерімен анықталады, сонымен  қатар уақыт өте келе жаңа ақпараттарды енгізуге болады.

Берілген дипломдық жоба тапсырмасы - желілер әкімшілігінің  автоматтандырылған жұмыс орнын  ЖШС «Зодиак» қызмет көрсету саласы мысалында әзірлеу болып табылады. Яғни, мейрамхана және биллиярд столдарын  броньдау және де басқа мәліметтерді енгізіп және басқару жұмысын  автоматтандырылған жұмыс орны арқылы жұмысты жеңілдету.

Дипломдық жобада келесі бөлімдер қарастырылады:

«Қызмет көрсету  саласының мінездемесі мен басқару  жүйелері» тарауында:

жобаның қойылу аймағы, қызмет көрсету саласының жалпы сипаттамасы, жобаның қолданылуы және тағайындалуы

«Жобасын әзірлеу» тарауында:

деректер қоры құрылымының  сипатталуы, программалық қамтамасыз ету құрылымы, жоба жұмысының жалпы  схемасы, қолдану инструкциясы.

«Экономикалық бөлім» тарауында:

Программа құрушының еңбек  ақысына кеткен шығындар есептеу, машиналық  уақыт бірлігіне жұмсалған шығындарды және жалпы шығындарды есептеу. Программалықөнімдіенгізгенненкейінгітиімділіктіесептеужәнеэкономикалықтиімділіктіесептеу

«Еңбекқауіпсіздігі»тарауында:

еңбекқауіпсіздігініңзаңнамасы: еңбекқауіпсіздігіжәнееңбектіқорғаужағдайлары, қызметкерлердіеңбекқауіпсіздігі, жалпыеңбекқорғауталаптарын

«Қорытынды»тарауында:

жасалғанжұмысжайлықорытынды, дипломдықжобажайындаұсыныстар

«Қолданылғанәдебиеттертізімі»тарауында;

дипломдық жобаны даярлау  барысында қолданылған әдебиеттер тізімі.

Қосымшаларкелесіқұжаттардантұрады:

программалықмодульдерлистингі, деректерқорықолданбасыныңмәліметтерінеқатынаумеханизімі.  

Бүгінде, информация өңдеу  мен халықаралық деңгейде еңбек  түрлерін бөлу әлемдік экономиканың ең негізгі ерекшеліктері болып  отырған кезде, білім алу кез  келген маманның жеке және кәсіби табысының  негізгі көзі болып қала береді. Білімнің адамның жұмысқа тұру мен  өмір сүру деңгейіне тигізетін әсері  бұрынғыға қарағанда анағұрлым  күшейе бастады. Әрине, білімге қойылатын  талаптар да өзгеріске ұшырады: әрбір  жанның негізгі білімі мен оның тұрақты  жаңарып отыруымен қатар қазіргі  маман информациялық қорларды табысты  пайдаланып, заң әне экономика  негіздерін де игеруі тиіс. Қазіргі  мамандардан шығармашылық тұрғыдан ойлай білуі, соның негізнде шешім қабылдауы және өмір бойы оқып үйренуі талап етіледі.

Функционалдық дайындау тұжырымдамасынан жеке тұлғаны дамыту тұжырмдамасына ауысу. Бұл ауысудың негізі тек приоритеттер ауысуы ғана емес, мұнда мамандарды мемлекеттік тапсырыс бойынша дайындаудан  жеке тұлғаның талаптарын қанағаттандыруға көшу жүзеге асырылады. Жаңа тұжырымдама  әрбір нақты адамның өз мүмкіндіктерін есепке ала отырып, соны іс жүзінде  көрсету мен жетілдіру ақылы  білім беруді жекелеп жүргізудің сипат алғанын көрсетеді.

Компьютерлік ғылымдар пәндерін инженерлік білім негіздерсіз (жоғары оқу орындарына емес) нашар техникалық жабдықталған ортада үстірт оқып үйренуге талпыну студенттің көзі алдында  ИКТ мүмкіндітерінің рөлі төмен  түсіру деген сөз.

Компьютер студенттің белсенділігін  дамытуға көмектеседі, әсіресе егер оған үйренуді емес, оны құрал ретінде  пайдалануды игесе, яғни ИКТ-ның  техникалық жағына көңіл бөлу керек. Мұндайда оны дұрыс пайдаланса, компьютер  білімді жетілдіру құралы рөлін  атқара алады.

AKCESS программасы ол –  кез-келген фирма, мекеме, шағын  кәсіпкерлік шаруашылықтар бір-бірі  турла мағлұмат алу үшін, немесе  келісу үшін, арнайы қағаздар  толтырып, құжаттар дайыднап, қағаздардың  санын көбейтіп әуре болмайды. Мұның бәрін осы программа  жасайды. Бұл пргораммада кесте  түрінде, сызба түрінде, кез-келген  фирманың толық мағлұматтары  болады. Оны алып қарап, онымен  тікелей жұмыс жасай беруге  болады. Яғни біз оны қысқаша  – ИКТ деп атаймыз. Бұл электрондық  пошта қызметін атқарған секілді  де, және бұл салның қызметінде  атқарады.

Компьютер мен студенттің өзара әрекеттесуі қызғылықты процесс, ол педагогикалық новацияларда есепке алынып отыруы қажет. Информациялық  технологиялардың екпінді түрде жылдам дамуы аппараттық және программалық жабдықтар өндірісі өзіндік құнының арзандануына, оған қоса ИКТ-ның негізгі даму бағытында программалар мен құрылғылардың бір-бірімен сәйкес келіп үйлесуіне әкеліп отыр.

ИКТ-ны практикаға енгізу жолында  туындайтын мәселелерге салқы қандылықпен  қарап, оларды шеш кезінде информациялық  жүйелерің мынадай негізгі элементтеріне  әсер ететінін айту керек:

әдістемелік жабдықтау жағына;

мұғалімдер мен әкімшілік  органанын дайындауға;

қолданбал программалық жабдықтамаларға (энциклопедиялар, меди-ресурстар, модельдеу, әкімшілік-шаруашылық кешенін басқаруға)

базалық программалық платформаға (Windows операциялық жүйесі + Office), аппараттық кешнге (компьютерлер, жергілікті елі, Интернетке қосылу).

Қазір бізде Білім берудегі жаңа технологиялар орталықтары  көптеп ашылуда, олардың барлығы  да бір мәселені шешуі керек, бірақ  олардың бір стратегиялық желісі, даму жолдарының басыңқы бағытын (приоритетін) анықтайтын бағдарламалары жоқ. Оладың әрқайсысылекцияларын өз бағытын дұрыс  деп есептейді. Мақсаттары бір, шығындары  үлкен, ал алға жлжып жатқандары шамалы. Нәтижесінд «Аққу, шаян және шортан»  мысалындағыдай әрқайсысы әр жаққа  тартады.

Интеллектуальдық ұлттық қорларды дамытудың басыңқы бағыттарына  бағытталған бағдарламалар мен  білім технологияларын жетілдіру  – саяси маңызды стратегия.

Microsoft Access программасы қазіргі  кезде компьютерлік технологиялардың  құрал ретінде кеңірек пайдаланылуы. Бұл программа қазіргі таңда  компютерді осы бағытта пайдаланудың нақты мысалдары көп емес. Бұл программаны студенттерге оқыту жүйесіндегі көптеген сатылардан біртіндеп меңгеру арқылы жүргізіледі. Microsoft Access бағдарламасы кеңінен қолданылатын бағдар. Ол өнідіріс орындарында, баспа-кітап шығару салаларында, оқулықтар жасауда, сауда-саттық айналымында есептік жүйелерді орындауда ерекше рөлді атқарады.

Microsoft Access программасы жоғарғы  оқу орындарындағы студеттер  үшін кеңінен пайдалану да  бірнеше ұтымды жақтары бар.  Оқу процесінде білімін жетілдіру,  ақпарат құралдарын енгізу, есте  сақтау операциялары бойынша  барлық мағлұматтарды енгізіп  отыру, есептеу, сараптау, т. б.  жүйелер үшін тиімді.

Microsoft Access программасы көбінесе, баспа қызметерінде, жоба жасау,  типографиялық және топографиялық,  жалпы инженерлік саланың бәрін  де қызмет етеді. Сонымен қоса  конструктілік тәсілдердерді орындау,  кестелермен жұмыс жасау салаларын  да қамтиды. 

Әртүрлі ұйымдардың табысты  жмыс жасауы үшін ақпаратты жүйенің  дамығанын талап етеді. Сондада  сол деректермен автоматтандырылған жинауды өңдеуді және монипуляциялауды іске асырады.

Ғылыми прогресс - білімнің жоғарылауымен және ақпарат көлемінің  көп болуымен сипатталады. Мұндай кең  көлемдегі ақпараттарды басқару  көп қиындық әкелері сөзсіз. ХХІ  ғасыр жаңа технологияның пайда  болуы, оның жедел өсуі мұндай мәселелерді  шешуге жол ашты. Оны шешудің ең тиімді жолы - автоматтандыру. Қазіргі  кезде біздің елімізде, шет елдерде  де ақпараттарды автоматтандыруды кеңінен  қолданады, оларды пайдаланылу салалары өте көп. Мұндай күрделі ақпарттарды  автоматтандыру жүйелерді реттеу функциясын және алдыға қойылған тапсырманы шешу әдісін талдау қызметін атқарады.

Автоматтандыру – техникалық құрал-жабдықтарды, сондай-ақ энергияны, материалды және ақпаратты алу, түрлендіру, жеткізу, пайдалану процестеріне адамның  тікелей не ішінара қатысуын босататын  экономикалық материалдық тәсілдермен  басқару жүйесін пайдалану. /1/

Онда:

1) технологиялық, энергетикалық, көліктік, тұрмыстық-өндірістікпроцестер;

2) Күрделіагрегаттарды, кемелерді, ғарышкемелерін, өндірістікқұрылыстар мен кешендердіжобалау;

3) Цехты, мекемені, сондай-ақәскериқұрамалар мен бөлімшелердіұйымдастыру, жоспарлаужәнебасқару;

4) Ғылыми-зерттеулер, медициналықжәнетехникалықдиагностикалаусапасынжақсарту, статистика деректерінөңдеужәнеесепкеалу, бағдарламалау, инженерлікесептеулердіңбарлығыавтоматтандырылады.

Жалпыавтоматтандыру - адамдыматериалдар, ақпараттардыжеткізу, өңдеу, сақтау, пайдаланупроцестеріненбосатумүмкіндігінеие

Мәліметтер базасы деп  деректердің электронды сақтаушысын  айтады. Оларға қатынас бір немесе бірнеше компьютерлер көмегімен  іске асады.Әдетте деректер базасы деректерді жасау үшін жасалады.

Автоматтандырудың мақсаты - еңбек өнімділігі мен өнім сапасын  арттыру, жоспарлау, басқару жұмыстарын тиімділендіру, денсаулыққа зиянды жұмыстардан адамды босату

Мәліметтер базасы ақпаратты  және де мәліметтерге ыңғайлы тез  кіруді қамтамасыз етеді. Мәліметтер базасы өзінен белгілі бір ережелерге сай  құрылған деректер жиынтығын құрайды. Дректер базасындағы ақпарат :

• Қайшылықсыз
• Артықсыз
• Тұтас болуы керек

Мәліметтер базасын басқару  жүйесі деректер базасын құруға , толтыруға, жаңартқанға, жоюға арналған прогаммалық  жабдық болып табылады.

DELPHI жүйесі деректер базасын  басқару жүйесі болып табылмайды, егер сөздің тура мағынасын  алатын болсақ бірақ толық  МББЖ (Мәліметтер базасын басқару  жүйесі ) мүмкіндіктеріне ие. Ұсынылып  отырған DELPHI құралы жергілікті  және тораптық деректер базасын  құрып және оның ішінде жұмыс  істеуге және кез келген деректер  базасымен жұмысч істей алатын  қолданба құруға мүмкіндік береді.

Жергілікті МББЖ барлық бөліктері  қолданушы компьютерінің деректер базасында орналасады. Егер бір мәліметтер базасына бірнеше қолданушылар бір  мезгілде қатынас жасаса әрбір қолданушының компьютерінде өзінің жергілікті МББЖ -нің көшірмесі болуы керек.

Есептің қойылымы

Программаға арналған негізгі  шарттар және орындау жолдар

Бұл курстық жұмыстың мақсаты- деректер базасын құру және онымен жұмыс істеу.Олардың қарым-қатынасын  құрып,оларға қойылған талаптарды жүзеге асыру. Қатынастар құру барысында “Реляциялық  алгебра”- операциясын қолдандық. Қатынастарда келесі шарттар орындалуы тиіс:

1. Атрибуттарға есім берілуі керек және олардың құрылымы біртекті болуы тиіс.
2. Жолдыңреттілігімаңыздыемес.
3. Атрибуттардыңреттілігімаңыздыемес.
4. Қайталанатынжолдарыболмауытиіс.

Соныменқатарбіз SQL-тілінқолдануымызкерек. Бірмаңыздықасиет SQL-тілі тек “Реляциялық алгебра” оперциясындағанаістейді. Осы жұмыстыіскеасыруалдында, қатынасқұрусхемасынсызыпақиқатқажақынжолынтаңдадық. Оныңеңтиімдіжолыекікестеніқолдануболыптабылады.

Біздің курстық жұмысымыздың тақырыбы бойынша, яғни жалақыны есептеуді  автоматтандыру жумысын анықтау  үшін мен DELPHI програмасы арқылы есептеу  жумысын автаматтандыруға тырыстық. Әрине қазіргі ғылыми техникалық прогресстің дамып келе жатқан уақытында  жалақыны есептеудің автоматтандырылған жуйесінің бірнеше турлері бар  Мыс: 1С бухгалтерия , С+,С++,т.б Сонда  біз өз жумысымыз арқылы DELPHI прогаммасы арқылы қызметкерлердің мәліметтерін пайдала отырып , жалақысын автоматтандыруға тырыстық.

2. Есептің алгоритмі

Енді осы жүмысты орындау  барысында қандай іс әрекет орындағандығым туралы мәлімет бере кететін болсам, ең біріншіден, ВDЕ Administrator ды ашып біздің мәліметтер базасына керекті драйверді  таңдаймыз ( STANDART).Диалогтық терезенің  оң жағында PATH параметрінде құрылған каталогтың жолын көрсетеміз .

Екіншіден деректер базасын  құру үшін ең алдымен Database Desktop арқылы бізге керекті кестелер құрамыз. Сонымен қатар бас кестенің қосымша  кестелермен байланыстыру үшін бас  кестеде екінші индекстерді тағайындау керек. Бас кестені қосымша кестелермен  байланыстыру керек. Барлық құрылған кестелер ВDЕ Administrator-да көрсетілген каталогқа  сақтау керек

3. Содан кейін DELPHI-ге  кіріп кестелер менюі бар жаңа  форманы жасаймыз, және сақтаймыз.

Төртіншіден, DELPHI-де кестелерді байланыстыру үшін DataModule-ді құрамыз, сақтаймыз.

Бесінші әрбір кестеге  формаларды жасаймыз,проекті саөтаймыз.

6. Кестені және SQL тілін  пайдаланып құжаттар мен есеп  беруді құрастырамыз.

7. Жаңа формаларға инструкцияны  және автор туралы мәліметтерді  енгіземіз.

8. Барлық жасалған формаларды  проектің ішіне сақтаймыз.

Сіздер дербес компьютерлердің  желілері (торабы) туралы естіген де шығарсыздар. Олардың ауқымды жалпы  және жергілікті желілерге белінетінінен  де хабардар боларсыздар. Бұқаралық  ақпараттық жүйеде "Internet... 100-мегабитті  технология... Желілік технологиялар... Интернеттегі жанжал... Интражелілер..." деген сөздер жиі естіліп жатады. Бірақ біз бұл материалдарды  түсіндіруі кезінде оқушылар желілермен таныс емес, тек компьютер құрамын  біледі деп есептейміз.

Егер сіздің бір-ақ компьютеріңіз  болса және модеміңіз болмаса, онда 
сіз компьютерлік желінің артықшылықтарын сезіне де алмайсыз. 
«Атыңыз егер болмаса, жорғасын қайдан білесіз» деп өлеңде 
айтылатын сияқты ... Бірақ сіздің бірнеше компьютеріңіз болса немесе 
мәлімеіті қашықтағы компьютерге жөнелту керек болса онда желілік 
технология мүмкіндіктері сіз үшін өте қажет болып |табылады. Желілік 
технологиялар орасан зор қаржы үнемдеуге мүмкіншілік береді. Ол үшін 
компьютер желілерінің қолданылатын аймақтарын қысқаша 
қарастырып өтейік. І

Компьютерлік желі дегеніміз —  бір-бірімен мәлімет алмаса алатын кем дегенде екі компьютердің байланыс құралдары көмегімен қарым-қатынас  жасауына арналған акпарат өңдеудің тармақталған жүйесі.

Басқаша айтқанда желі деп дербес компьютерлердің және принтер, модем, факсимильдік аппарат тәрізді есептеу  құрылғыларының бір-бірімен байланысқан  жиынын айтады. Желілер әрбір қызметкерге  басқалармен мәлімет алмасып  құрылғыларды ортақ пайдалануға, қашықта  орналасқан қуатты компьютерлердегі мәліметтер базасымен қатынас құруға және тұтынушылармен тұрақты байланыс жасауға мүмкіндік  береді.

Желі құрамына кіретін компьютерлер мынадай жұмыстар атқарады:

• желіменқатынасқұрудыұйымдастыру;
• олардыңарасында мәліметалмасудыбасқару;
• желітұтынушыларынаесептеуқұрылғыларынпайдалануғаберіп, 
  оларғаәртүрліқызметкөрсету.

Жергіліктіжәнеаймақтық-таратылғанжелілер.

Жергіліктіжелі (LAN) бірғимаратішіндегінемесеқатарорналасқанғимараттардағыдербескомпьютерлер мен принтерлердібір-біріменбайланыстырады. Аймақтық-таратылғанжелілер (WAN) географиялық тұрғыданалғандабір-біріненқашықтаорналасқан, бірақбіркомпанияғанемесефирмаға, мекемегеқатыстыбірнешежергіліктіжелілердібайланыстырады.

Жергілікті желілер — дербес компьютерлерді бір-бірімен немесе оларды желі сервері рөлін атқаратын  куатты компьютермен байланыстырып  тұратын желінің ең қарапайым  түрі.

Жергілікті желінің барлық компьютерлері  серверде жазылған колданбалы программаларды жөне принтер, факс тәрізді шеткері  кұрылғыларды ортақ пайдалана алады. Желідегіәрбірдербес компьютер жұмыс станциясынемесежелітүйінідепаталады.

Жергілікті жері әрбір тұтынушыға бір-бірімен өте жылдам қатынасуға мүмкіндік жасайды. Оныңмынадайерекшеліктерінатапетугеболады:

• қүжаттардыбіргепайдалану;
• қүжатайналымынжеңілдету: тұтынушы жұмыс орнынан 
  тұрмай-ақ, жиналысжасамай-ақәртүрліқұжаттардыоқуға, 
  тузетуге, түсініктемеберугемүмкіндікалады;

-компьютер дискісіндегіорындытиімдіпайдаланып, өз жұмыс нәтижелерінсервердесақтау және архивтеу;

• сервердегіқолданбалыпрограммаларменоңайбайланысу;
• кымбат тұратынқорларды - принтерлерді, СD-RОМ мәлімет 
  жинақтауыштарын,қаттыдискілердіжәнеортақпайдалануға 
  болатынкөлемдіқолданбалыпрограммаларды (мысалы, мәтіндік 
  просцессорлардынемесемәліметтербазасын) бірігіппайдалануды 
  женілдету, т.б.

Аймактық-таратылған желілер жергілікті желілер жасай алатын барлық жұмыстарды өте қашықта орналасқан бір компания компьютерлері арасында атқара алады. Әдетте ол үшін модем немесе жоғары жылдамдықты цифрлы желі арналарын  ортақ пайдалануға арналған кешендік қызмет (ISDN, Integrated) алатын байланыстық  телефон арналары қолданылады. МұндаISDN арналары графикалық бейнелер жазылған үлкен көлемдіфайлдары тасымалдау үшін жиі қолданылады.

Модем немесеалыстаорналасқан север көмегіменжүзегеасатын

Аймақтық тармақталғанжелілерфункциясынжергіліктіжелілерқұрамынаенгізеотырып, сыртқы коммуникация технологяларыныңтөмендегідей

мүмкіндіктерінпайдалануғаболады:

• электрондықпоштаарқылымәліметтердіқабылдаужәне жөнелту;
• Интернетпенбайланысу.

Интернет дегеніміз - дүниенің әр түкпіріндегі тұтынушыларды бір- 
бірімен мәліметтер қоймасы. Бейнелер және дыбыстар жазбалары арқылы 
жеңіл байланыстыратын ең ауқымды желі түрі. Өз көлемін жылдам ұлғайта отырып (шамамен жылына 200%), ол біздің өмірімізде күннен күнге өте 
елеулі рөл аткарып келеді.

Қазіргі кезде Интернеттің ең негізгі  функцияларына электрондық пошта  қызметі мен мамандықтары бір  немесе ортақ мәселемен айналысатын  топтардың немесе зертеушілердің бір-бірімен  жылдам мәлімет алмасуы жатады.

Интернет күннен-кунге қуатты екпін  алып, оған көптеген компаниялар мен  фирмалар және қарапайым тұтынушылар  үздіксіз қосылуда. Компаниялар мен  олардың жабдықтаушыларын және тұтынушылары арасындағы байланыс дәнекері рөлін  атқаратын осы Интернет желісі болып  табылады. Қазіргі кезде мекемелер  және жеке отбасы үшін атқарылатын  алыстан окыту жүйелері, алыстан  кеңес беру, емдеу жұмыстары тәрізді  мәліметгі, сөзді, бейнені, қозғалысты қашықтан жылдам жеткізу жұмыстары  осы Интернет арқылы жүзеге асырылады.

Кез келген компьютерлік желі жүмысы топология хаттама (протокол), иптерфейс, желілік программалык, және техниялық  қуралдар тәрізді сипаттамалармен  көрсетіледі.

Желі топологиясы онын негізгі  функциональдық элеменгтерінің бір-бірімен  байланысу құрылымын анықтайды.

Желілік техникалык құралдар - компьютерлерді бір желіге ұйымдастыруды қамтамасыз ететін әртүрлі құрылғылар жиыны.

Желілік программалык құралдар - компьютерлік желі жұмысын басқарып, әрбір тұтынушыны қажетті интерфейспен қамтамасыз етеді.

Интерфейстер - желінің функциональдық элементерін бір-бірімен үйлестіру  құралдары.

Протоколдар - желінің функциональдық элеменгтерін бір-бірімен қатынас  жасау ережелері. Функиональдық  элеменгтер рөлін әртүрлі құрылғылар және де программалық модульдер атқара алады. Сол себепті ақпараттық және программалық интерфейстер қарастырылады.

Жұмыстың мақсаты мен міндеті: Интернеттің, желілердің ерекшеліктерін, атқаратын қызметтерін, тиімділігін  сипаттау және соны ашып көрсету.

Ақпараттық технологиялардың және компьютерлердің өміріміздің  барлық дерлік деңгейлеріне кірігіп  кеткені жат нәрсе емес, білім  беру саласында да осы жаңалық  өз орнын тапты. Телекоммуникациялар  жүйесі мен есептеу техникасы  мұнда қолданудың әртүрлілігін табуда. Көп жағдайларда, бұлар білім  беру жүйесінің тек   тиімділігін  жақсартумен ғана шектелмейді, сонымен қоса жастарға бұл жүйенің ұғынылықты және түсінікті етуіне жәрдемдеседі. Айтуға тұрарлық жағдайлардың бірі, қазаіргі заман талаптарына сәйкес ақпараттарды өңдеу және берілудің техникалық заттарын және технологияларын үйрену қандай да бір білім беру жүйесінде өте маңызды сипатқа ие, тіпті әліппені үйренудің маңыздылығымен салыстыруға болады.     
Ақпараттық технологиялар білім беру жүйесінде нақты қалай қолданылады? Басқа да жүйелерде сияқты, олардың кең көлемде қолданылуы көбіне мәтіндік құжаттарды – шығармаларды, рефераттарды, курстық және дипломдық жұмыстарды – дайындау барысында қолданылады. Мұндай жай қолданудың өзі, көптеген технологиялық тізбекті қодануды және оны меңгеруді талап етеді, атап айтқанда, сканерді, мәтінді тану программасын, мәтін редакторын, суреттерді өңдеу программасын, принтерді, т.б. қолдану сияқтылар. Мұның бәрін үйренуде қиыншылық туғызғанымен, кейін мәтін құжатымен жұмыс жасау, «қайшы мен желім» көмегімен жұмыс жасауға қарағанда, әлдеқайда тез және қызықты болады.  
Компьютерлік сауаттылықтың маңызын ескергендіктен, мектеп және гимназия басшылары өз оқу орындарында компьютерлік сыныптарды ашуда. Мұнда мектеп программасында міндетті пән болып табылатын информатика сабақтары өткізіледі. Бұдан басқа, компьютерлерді басқа да мақсатта қолдануға тырысады, мәселен, жоғарыда айтылғандай рефераттарды дайындау, CD-ROMда және Интернет желісінде оқыту материалдарына қол жеткізу. Компьютерлік сыныптардың тағы бір маңызы – мектеп оқушыларының көбінде жанұяларында компьютерлер жоқтығынан мектептегі информатика сабақтары ақпараттық технологиялармен танысудың бірден бір құралы. 
Білім беру жүйесінде компьютерлерді қолдану соңғы жылдары мултимедиа мүмкіндікиерінің пайда болуымен тығыз байланысты. Яғни мәтіндік, аудио және видео материалдардың бірыңғай электронды оқу құралында жиналуы деген сөз. Қазіргі кезде мультимедиа мүмкіндіктерін ескеретін арнайы мектеп бағдарламалары пайда бола бастады.   
Мультимедиа оқу-құралдарынан басқа, CD-ROM әдебиеттер тізімін құрауда да қолданылады.   
Интернет желісінде білім беру сайттарының саны әрдайым өсу үстінде. Олардың көбінің негізгі мазмұны білім беру жүйесіне тікелей қатысты, мәселен, әдебиеттер тізімі, оқу крстарының бағдарламалары, әдістемелік құралдар, оқу орындары жайлы мәліметтер, газет пен журналдардың электронды түрлері және т.б.  
Электронды коммуникациялар дамуының қазіргі таңдағы көрінісінде  қашықтықтан оқытудың  (ҚО) үлкен болашағы бар деп айтуға болады.  Сырттай оқытудың дамушысы болып табылатын, ҚО бұрындары қол жетпеген мүмкіндіктерді ашады: Интернет желісінен институт деңгейіндегі   оқыту материалдарын алу, орындалған тапсырмаларды электронды пошта арқылы жіберу, Интернет жүйесі арқылы оқытушылармен қарым-қатынас орныту (пошта арқылы хаттар жазысу, онлайн конференцияларына қатысу), оқыту программаларын студенттердің қабылдау деңгейін уақытымен бақылау және әрбір студентке оқыту курсының жылдамдығын жекелей   таңдау және т.б. Бүгінгі таңда бірнеше оқу орындарында ҚО түрінің түлі формалары пайдаланылады. 
Жақын арада, ҚОдың одан әрі дамыған формаларын қолдану көзделіп отыр, мысалы, оқыту жүйесін қамтамасыз етуде оқыту құралдарының және басқа да материалдардың  институт сайтында орналасуы.   
Еуразия ұлттық университетінің аса маңызды инновациялық жобасы – жалпы ЕҰУнің білім беру жүйесінің ұйымдасуы мен ғылыми-әдістемелік құралдардың жаңа жоғары деңгейге көтерілуі. 
Бұл жобаның іске асуында ЕҰУ ұстанған стратегиясы білім беру жүйесін ұйымдастыру және инновациялық жолдарға үйрету мен оларды жобалау және ЕҰУнің барлық факультеттерінің ғылыми методикалық жұмыстарына оқыту меттодикалық оқыту ұйымдастырушылық жұмыстарының енгізілуі (инновациялық жобада факультеттің қатысу қатыспауына қарамастан). 
Жоба көлемінде университет ЕҰУнің ректорат пен барлық факультеттерінде масштабты деңгейде оқыту методикалық және әкімшілік басқару персоналының  квалификацияларын көтеруді жүзеге асырды.  
Инновациялық білім беру бағдарламаларының тиімді жүзеге асырылуын, сол секілді білім беру сапасын басқарудың  автоматтандырылғаны  жүйесін жасамдау мен енгізуге қажетті негізді жасау үшін ЕҰУ оқу кешенінің автоматтандырылған білім беру жүйесін жетілдіру, қайтадан қалыптастыру мен дамыту жұмыстарын жүргізу керек.    
Көптеген әрекеттердің сапасы мен жылдамдығы ақпараттың  тез қолға түсушілік мүмкіндігімен, сақталуымен және сапалы өңделуімен белгіленеді.  Қазіргі кездегі ақпараттық технологиялар бұл әрекеттерді айтарлықтай жеңілдетуге, бірыңғай ішпыстырарлық жұмыстарды азайтуға, ақпараттың статистикалық мағлұматы жөніндегі жұмысты тез әрі жылдам мүмүкіндік туғыздыруға, қателер санын азайтуға көмектеседі.  
Оқу орындарында айтарлықтай көлемді жұмыс қатарына жоспарлау, үйлестіру және оқу жылына арналған педагогикалық жүктеменің орындалу реттемесі туралы жұмыстар, сабақ кестелерінің және оқу жоспарларының құрылуы жатады. Бүгінгі таңда бұл жұмыс түрінің автоматизациялануы жүргізіліп жатыр.  
Жоғары оқу орындарында білім беру жүйесінің ұйымдасуында өзіндік айырым белгілері мен ерекшеліктері бар, соның ішінде педагогикалық жүктеменің жоспарлануы мен реттелуін айтуға болады.  
Бұл диплом жұмысының мақсаты оқытушылардың педагогикалық жүктемелерінің автоматты түрде толтырылуы болып табылады.  
Қойылған мақсатқа сәйкес зерттелуге жататын диплом жұмысының міндеттерін анықтайық:  
- білім беру жүйесінде ақпараттық технологиялардың қолданылуын анықтау;  
- оқыту жүйесінің ұйымдасу және оқытушыларға, кафедра мен жоғары оқу орынның факультеттеріне берілген оқыту жүктемесінің қалыптасу ретін қарастыру; 
- педагогикалық жүктеме журналының автоматты түрде толтыруын қамтамасыз ету үшін мәлімен қоры арасындағы қатынасты әзірлеу;  
- педагогикалық журналдың автоматты түрде толтыруын іске асыратын бағдарламалық өнімді әзірлеу және сипаттау;   
Диплом жұмысын жазу барысында жоғары оқу орында оқу жөнінде бөлімшесіне жауапты қызметкердің жұмыс орнын алмастыратын автоматтандырылған бағдарламалық жабдық әзірленді.