Біліктер мен өсьтер

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

РЕФЕРАТ

 

 

 

 

 

 

«Біліктер мен өсьтер»

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                 Жасаған: Қырықбаев Б.

                                                                                 Тексерген: Курманова М.К.

Жоспар

I   Кіріспе бөлім

II  Негізгі бөлім

1. Біліктер мен өсьтер

     1.1Біліктердің материалы және оларды өңдеу.

          1.2 Біліктерді қатаңдыққа есептеу.

     2   Подшипник.

          2.1 Сырғанау  подшипнигі.

          2.2 Домалау  подшипнигі.

          2.3 Подшипникті  таңдап алу.

     3 Муфталар.

          3.1 Муфталар  атқаратын қызметі және олардың  түрлері.

          3.2 Тұйық  муфта.

III  Қорытынды

IV  Қолданылған әдебиеттер

 

 

Біліктер, осьтер, подшипниктер, муфталар

Біліктер  мен осьтер

Тісті дөңгелектер  мен шкифтерді отырғызуға және пайдалы  айналдырушы момент беруге арналған цилиндрлі, жұмыр немесе иінді бөлшекті біліктер дейміз. Машиналарда біліктердің  атқаратын қызметі зор. Олардың  түзу, иінді, иілгіш және эксцентрикті түрлері болады.

« Машина бөлшектері » курсында тек түзу біліктердің  консирукциясы мен  олардың есептеу  жолы қарастырылады. Ал ось деп, айналып  тұратын бөлшектерді ұстап тұруға және өзі арқылы пайдалы айналдырушы  момент бермейтін жұмыр бөлшектерді  айтамыз. Осьтер түзу етіп айталады.

Көптеген  жағдайда күштер біліктің ұзындығына біркелкі әсер етпейді. Осыған орай біліктердің  бірқалыпты берік болуы үшін, олардың  диаметрлерін өз ұзындығына байланысты әр түрлі және отырғызылатын бөлшктердің  ішкі диаметріне сәйкес жасайды. Біліктер мен осьтердің тірекке тірелетін  бөлігін цапфа деп, ортадағы цапфаларды мойынша деп, ал тірелетін шеткі  бөліктерін шип деп атайды.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.1 Біліктердің  материалдары және оларды өңдеу

Түзу біліктерді көбінесе легирленген және көміртекті болаттардан жасайды. Себебі легирленген  болаттар біліктің салмағы мен габаритін  азайтады және шлицті берілістердің  тозуға төзімділігін күшейтеді.

Алдын ала  есептеу. Біліктердің алдын ала  есептеу тек қана айналу моменті  арқылы жүргізіледі. Біліктер айналу моментіне  жұмыс істейді деп жорамалдаймыз, бірақ ию моментін де ескеруіміз қажет, сондықтан мүмкіндік кернеу шамасын  аз аламыз [τ] = 10...40 (МПа)

τ =  

Біліктерді  жобалап есептеу. Біліктерді жобалап  есептеу айналу және иілу моменттері арқылы жүргізіледі. Біліктердің айналуына  байланысты олардың қимасында ию моментінен пайда болатын қалыпты  кернеу шама жағынан өзгеріп отырады, бірақ жобалап есептеуде бұл  есепке алынбайды. Сонымен біліктер статиканың заңына байланысты иіледі деп есептеп, оларды материалдар  кедергісі курсында қабылданған  жолдармен беріктіккке есептейміз.

Біліктерді  иілдіретін және бұралдыратын және осьтік күштердің әсерінен пайда болатын  қосымша кернеулер мынадай тәртіппен  есептеледі.

1. Тік және көлбеу жазықтықтарға түсетін күштердің әсерінен пайда болмайтын біліктердің тірелетін бөлігінің реакциялары анықталады.
2. Біліктерге әсер етуші күштердің иілдіретін моменттері есептеледі. Осьтік Ғ_А күшінен пайда болған момент.

М_А = Ғ_А

Айналу  моментінің шамасы: Т = Ғ_t . Радиус бойымен әсер ететін күш пен шеңберлік Ғ_t күшінен пайда болатын иілу моменттері:

M _t = Ғ_t

M _r = Ғ_r

Ал муфта  айналдырғанда пайда болатын  күш Ғ_м = ( 0,2...0,5) Ғ_t

3. Тең  әсер етуші реакция күштердің  және қосынды моменттердің мөлшері  анықталады.

M _и =

4. Біліктердің  қауіпті қималарының диаметрлері  суарылмаған болаттар үшін беріктіктің  энергиетикалық теориясын келтірілген  момент теориясын пайдалану арқылы  анықталады.

Біліктерді  тексеріп есептеу. Біліктердің істен  шығу негізгі себебі олардың тозуы. Айналған кезде біліктердегі иілу кернеулері симетриялық циклмен, ал бұралу кернеулері пульсирлі циклмен өзгереді. Иілдіретін және айналдыратын моменттердің эпюрлері арқылы біліктердің қауіпті қималары анықталады. Бұл екі момент бірігіп  әсер еткен жағдайда біліктің беріктік қоры мына формуламен анықталады:

n =   

n =

 

1.2 Біліктерді  қатаңдыққа есептеу

Біліктердің қатаңдығы көлденең иілу қатаңдығы  және бұралу қатаңдығы болып бөлінеді. Біліктің иілу деформациясы оған отырғызылған бөлшектердің жұмыс істеу қабілеттілігіне  әсер етеді.

Біліктердің қатаңдығы аз болған жағдайда:

А) күштер тістердің өн бойымен біркелкі әсер етпей, күш шоғырлануы пайда болады.

Б) біліктердің  иілуінен подшипниктер қисайып қысылып  қалу қаупі пайда болады. Сондықтан  тіректердің қисаю бұрышы шектеледі.

[β]=0,001 рад  – сырғанау подшипниктері үшін

[β]=0,01 рад  – радиалды подшипниктер үшін

В) металл жонатын станоктарда бөлшектерді  өңдеудің дәлдігі мен беттерінің сапасы төмендейді.

Станок  жасауда мына  мөлшерден артық  болмау керек:

[y]= ( 0,0002...0,0003 ) L

L – Тіректердің ара қашықтығы. Тісті берілістердің біліктері үшін [y]<(0,01...0,2) м

Легирленген болаттарды қолданғанда біліктің беріктігі  өзгермейді себебі барлық болаттар үшін Е = 2.1 · 10⁵ МПа = const. Біліктердің майысуын азайту үшін мына шараларды қолданады.

А) шкивтердің, дөңгелектер мен муфталардың  салмағын азайтып, оларды тіректерге жақын  орналастырады.

Б) жедел  айналатын біліктерге айналып тұратын  бөлшектердің салмағын теңестіреді.   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                            2  Подшипниктер

Подшипниктер  біліктер мен осьтердің тірегі ретінде  қолданылады және олардың еркін  айналуын қамтамасыз етеді. Подшипниктер радиалды және осьтік күштерді қабылдап, оларды машинаның рамасына, станинасына  таратады. Подшипниктер үйкеліс түріне байланысты екі түрге бөлінеді:

1. Сырғанау  подшипниктері. Бұл подшипниктердің  ішкі беті біліктер немесе  осьтер бетімен жанасады және  олардың арасында өзара сырғанау  пайда болады.

2. Домалау  подшипниктері. Бұл подшипниктерде  білік пен тіректер арасында  шариктер немесе роликтер орналастырылады.  Сондықтан оларда домалау үйкелісі  пайда болады.

 

2.1 Сырғанау  подшипниктері

Қазіргі кезде сырғанау подшипниктердің  машина жасау өндірісінде кеңінен  пайдалануына байланысты олар тек төменде  көрсетілген жағдайларда ғана қолданылады.

1)егер  біліктердің салмағы ауыр болып,  мұндай біліктердің подшипниктеріне  өте көп күш түсетін болады.

2)егер  біліктерге үлкен соққы немесе  айнымалы күштер әсер ететін  болса;

3)құрастыру  жағдайына, алынып – салынуына  байланысты.

4)біліктер  бірімен – бірі жақын орналасқан  жағдайларда;

5)конструкцияның  қарапайымдылығына және тез алынып  – салынуына байланысты.

Подшипниктер  корпустан және астардан тұрады. Подшипниктердің  астарларын антифрикциялық материалдардан және олардың тозуына байланысты астарлар ауыстырмалы болуы қажет. Астарлардың берік болуы үшін олар болаттан, шойыннан немесе қола мен  антифрикциялық материялдардың құймасынан жасалады. Астар қалыңдығы біркелкі және мынаған тең болуы тиіс: δ=( 0,035...0,05) d+2.5 (мм) δ – подшипник  астарларының құйылатын қалыңдығы; d – біліктің диаметрі; мм; - оптималдық қатынас.

Астарлардың бетін табу үшін түрлі материалдар  қолданылады. өте жоғары жылдамдықпен айналатын және өте жоғары қысымда  жұмыс істейтін бөлшектерде қалайы қосылған баббиттер, қорғасын қосылған қола және кейбір алюминий мен темір  қосылған қола қолданылады.

жоғарыда  көрсетілген материалдар басқа  подшипник астарын жасауға антифрикциялық шойындар қолданылады. Антифрикциялық шойыннан жасалған астарлар мен біліктердің  арасында саңылау болуы тиіс. Бұл  саңылау қоладан жасалған астарлар мен біліктер арасындағы саңылаудан 30 – 50 % - тей артық болуы тиіс, себебі шойынның жылу өткізгіш қабілеттілігі  қолаға қарағанда төмен.

Текстолиттен  басқа, подшипник материал ретінде  полиамид пластмассалары қолданылады. Бұлардың жылу өткізгіш коефиценті өте  төмен. Кейбір жағдайларда сырғанау подшипниктер металды – керамикадан  жасалады және олар мына жағдайларда  қолданылады: 1 егер сырғанау жылдамдығы баяу немесе айнымалы болса; 2 подшипниктер шала майланатын жерлерде.

 

2.2 Сырғанау  подшипниктердегі үйкеліс

Үйкелістің  жұмыс шамасы – подшипниктің жұмыс  қабілеттілігінің негізгі көрсеткіші. Подшипниктің қызуын, тозуын және пайдалы  әсер коэфицентін үйкеліс анықтайды.

Радиалды  сырғанау процестерінің үйкеліс  күші

Ғ_үйк = f F_N

Мұндағы F_N – қалыпты реакция күші, f  - сырғанау үйкелісінің коэфиценті.

Геометриялық  және физикалық параметрлеріне сәйкес сырғанау подшипниктерінің үйкеліс  коэфиценттерінің өзгеруі Гарси  – Штриберг диаграмасында берілген.

Подшипниктер  екі жолмен майланады.

1. Қысыммен  майлау – гидростатикалық майлау.

2. Айналып  тұрған бөлшектердің шашатын  май тамшыларымен гидродинамикалық  майлау.

Соңғы кезде  үйкеліс коэфицентін мүлде азайту үшін сырғанау подшипниктерін ауамен майлау әдісін ұсынылуында. Ауа тұтқырлығының  мөлшері өте аз.

 

2.3 Домалау  подшипниктері

Қазіргі кезде біздің подшипник жасау  өнеркәсібіміз домалау подшипниктерінің мыңнан астам түрлерін шығарады. Ал олардың ішкі диаметрлерін 1 мм – ден 5 м – ге дейін, салмағын 0,5 г – нан 3,5 т – ға дейін жуықтап жасай алады. Көбінесе домалау подшипниктері домалау жолдары бар сыртқы және ішкі шығыршықтан, осы шығыршық жолдарында домалайтын шариктерден немесе роликтерден және сепаратордан тұрады. Сеператор домалау бөлшектерін бір – бірінен бөліп бағыттап, олардың жұмыс істеуін қамтамасыз етеді.

Бірқатар  жағдайларда домалау подшипниктерінің өлшемдерін кішірейту үшін шығыршықтардың алынып тасталуы мүмкін. Мұндай подшипниктерде домалау бөлшектері біліктегі немесе осьтегі домалау жолдарында қозғалып тұрады.

Сырғанау  подшипниктерімен салыстырғанда домалау  подшипниктері аса көп күтімді  қажет етпейді және жұмыс кезінде  мұнда үйкеліс бөлшектерінің  қызуы шамалы болады. Сонымен бірге  подшипниктерде үйкеліс күшінің  моменті мен жүргізу моменті  аз және майлау материалы да көп  жұмсалмайды. Міне осы артықшылықтар  домалау подшипниктерінің өнеркәсіптің машина жасау және прибор жасау салаларында  кеңінен қолдануын қамтамасыз етеді. Домалау подшипниктері кеңінен  стандартталған және оларды өндіру ісі  мамандандырылған заводтарда шоғырланған. Бұл заводтарда домалау подшипниктерін жаппай өндіру олардың сапасының  жоғары және бағасының төмен болуына  мүмкіндік береді.

Осындай артықшылықтарымен бірге домалау  подшипниктерінің сырғанау подшипниктерімен салыстырғанда кемшіліктеріде бар. Атап айтқанда, жоғары бұрыштық жылдамдықпен үлкен күш әсер еткенде подшипниктердің  шыдымдылығының кемуі; соққы және айнымалы күштерді қабылдау шектілігі; үлкен  күштерде жұмыс істейтін подшипниктер диаметрінің үлкен болуы; подшипниктерді аз шығарғанда қымбатқа түсуі. Осыған орай, тиісті машина жасау өнеркәсібінің  кейбір салаларында домалау подшипниктерінің орнына сырғанау подшипниктері шығарылады.

Домалау подшипниктері домалау бөлшекерінің пішініне қарай шарикті және роликті  подшипниктерге бөлінеді. Роликтердің  пішініне қарай роликті подшипниктерді ұзын және қысқа цилиндрлі роликті, бұрама роликті, ине тәрізді роликті, конусты роликті, кесек тәрізді  роликті немесе диаметрі кіші ұзын цилиндірлі роликті деп ажыратады.

Шарикті подшипниктер роликті подшипниктерге қарағанда жоғары бұрыштық жылдамдықтарда жақсы істейді, өздігінен орнғуға  қабілетті және олардың бәрі де осьтік күштерді қабылдай алады. Ал роликті  подшипниктердің шарикті подшипниктермен  салыстырған жүк қабілеттіліге  артық келеді.

Домалау подшипниктерін домалау бөлшектерінің  қатар санына қарай бір қатарлы, екі қатарлы және көп қатарлы  деп ажыратады.

Қабылдау  күшінің бағытына қарай домалау  подшипниктерінің тек қана радиалды күштерді қабылдайтындарын – радиалды, ал тек қана осьтік күштерді қабылдайтындарын – сүйеніш, радиалды және осьтік күштерді қабылдайтындарын – радиалды сүйеніш  домалау подшипниктері деп бөледі.

Домалау подшипниктері конструкциялық және пайдалану ерекшеліктеріне қарай  өздігінен орнығатын және өздігінен  орнықпайтын болып бөлінеді.

Габариттік  өлшемі мемлекеттік стандарт бойынша  бекітілген.

Домалау подшипниктері радиалды габариттік өлшемдері бойынша өте жеңіл, ерекше жеңіл, жеңіл, орташа, ауыр болып, ал көлденеңі бойынша – енсіз, әдеттегідей, кең және ерекше кең  әр түрлі серияға бөлінеді.

Қазіргі кезде жеңіл және орташа сериялы, енді домалау подшипниктері кеңінен  таралған.

Домалау подшипниктері каталогтар мен әріптерден тұратын шартты белгілермен белгіленеді.

Домалау подшипниктерінің шариктері, роликтері  және шығыршықтары көбінесі ШХ6, ШХ9,ШХ15 және ШХ15СГ сияқты жоғары көміртекті хромды болаттардан жасалады. ШХ15СГ болатының  құрамында 0,5% кремний және шамамен 1% - тей марганец бар.

Хромды  болаттармен бірге домалау подшипниктерінің шариктері, роликтері және шығыршықтары аз көміртекті қоспалы шынықтырылған  және цементтелген болаттардан да жасалады.

Соңғы кезде  домалау подшипниктерінің шариктері  мен роликтерін пластмассалардан жасай  бастады, бұл жағдайда подшипниктердің  шусыз, бірқалыпты жұмыс істеуі қамтамасыз етіледі.

 

Домалау подшипниктерінің конструкциясы мен  атқаратын қызметі

Жоғарыда  домалау подшипниктерінің көптеген конструкциялық түрлерінің бар екенін байқадық. Енді неғұрлым көп таралған домалау подшипниктерінің конструкциясы  мен олардың міндетін қарастыралық.

Ең  шарикті подшипниктердің негізгі  түрлеріне назар аударайық. Радиалды бір қатарлы шарикті подшипник  – МЕСТ 8338 – 75 бойынша стандартталған. Олар сыртқы және ішкі шығыршықтардан, бірқатар шариктер мен сепаратордан тұрады. Бұл подшипниктер көбінесе радиалды күштер кезінде пайдаланылады. Сондай – ақ кейбір жағдайда радиалды күшпен бір мезгілде осы күштің пайдаланылмаған  бөлігінің 70 % - нен аспайтын осьтік күштер әсер еткенде де қолдануы мүмкін.

Бұл подшипниктер өзінің жинақтылығы, жеткілікті жүк  көтергіштігі, шыдамдылығы, осьтік күштерді қабылдай алатындығымен кеңінен  таралған. Сфералық подшипниктің өздігінен  орнығуын қамтамасыз ету, оның сыртқы шығыршығының науашасы подшипник центрінен  сызылған сфералық бет бойынша жасалады. Мұндай подшипник негізінде білік 2 – 3⁰ – қа қиғашталуы мүмкін болған кездегі радиалды күштерде жұмыс істейді, сонымен бірге бір мезетте осы күштің пайдаланылмаған бөлігінің 20% - нен аспайтын осьтік күштерді де қабылдай алады.

Мұнадай подшипник болаттан және штампталған  сепаратордан жасалады. Біліктің жылдамдығы 15 м/с болған кезде көлемді сепаратор  қолданылады. Бұл подшипник біршама  иілген біліктер үшін және подшипниктерді отырғызу орындарының осьтері дәлме  – дәл келмеген кездерде қолданылады.

Домалау подшипниктердің ішкі диаметрлері 3...10 мм аралығында әрбір 1 мм – ден кейін, 10 ... 20 мм аралығында 2-3 мм – ден кейін, 20 – 110 мм аралығында әрбір 5 мм ден, 110 – 200 мм аралығында 10 мм ден, ал 500 мм – ден жоғары 20 мм ден кейін стандартталған.

Домалау подшипниктердің нөмерлері төменгі  шартты белгілерді көрсетеді. Ең соңғы  цифрын 5 – ке көбейтсек подшипниктердің  диаметрі 20 – 495 мм аралығында анықталады. Соңынан немесе оңнан санағанда үшінші цифр олардың сериясын, ал төртінші цифр подшипниктердің түрлетін төменгіше анықтайды. Үшінші цифр: өте жеңіл серия – 1, жеңіл – 2, орта – 3, ауыр – 4, ең жеңіл – 5, енді орта ж. с. с. Төртінші цифр: радиалды бір қатарлыф шарикті подшипниктер – 0, радиалды екі қатарлы сфералық шарикті – 1, радиалды кеспек роликті – 2, радиалды сфералық екі қатарлы роликті – 3, ұзын роликті және инелі – 4, бұрмалы роликті подшипниктер – 5, радиалды сүйеніш шарикті подшипниктер – 6, конус рроликті – 7, шарикті сүйеніш – 8, роликті сүйеніш подшипниктер – 9 цифрларымен белгіленеді. Ал соңынан санағанда бесінші және алтыншы цифрлар подшипниктердің конструкциялық ерекшеліктері.

Енді  роликті подшипниктердің негізгі  түрлерін қарастырайық. Радиалды қысқа  цилиндрлі роликті подшипник  үлкен радиалды күштер кезінде қолданылады. Оның жүк көтерімділігі радиалды бір қатарлы шарикті  подшипникке  қарағанда шамамен 1,7 есе артық.

Подшипник осьтік бағытта оңай бөлшектенеді және мұнда шығыршықтардың өзара жылжуына мүмкіндік туғызылған. Бұл қасиет біліктің осі бойына өздігінен орналасуын қамтамасыз етеді. Радиалды қысқа цилиндрі роликті подшипниктің сегіз конструкциялық түрі бар. Бұлардың ішінде сыртқы немесе ішкі шығыршығы жиексіз подшипник  негізгі подшипник болып табылады. Білікті бір бағытта әсер ететін күштерді қабылдайтын жиек  жасалынады. Ал білікті осьтік екі бағытта  да жылжымайтын ету қажет болса, шығыршықтың екеуіне де жиек жасалынады немесе екі ілмек шайбалы подшипник  қолданылады.

Үлкен радиалды күштер кезінде ұзын цилиндрлі  роликті подшипникті қолданған  жөн. Бұл подшипниктің радиалды габариттік өлшемдері жоғары болады және машина жасауда аз қолданылады.

 

Домалау подшипниктерін есептеу және оларды таңдау.

Көптеген  жағдайда домалау подшипниктерінің істен шығу себептеріне мыналар  жатады: айнымалы кернеулер әсерінен өз ара түйісу бөлшектернің қажудан  үгілуі; динамикалық күштер мен жай  жай жүретін подшипниктердегі үлкен  статикалық күштер әсерінен шығыршық жолдарында жаншылудың пайда болуы; подшипниктердің абразивті ортада жұмыс істеуінен және абразивті  кішкене бөлшектердің дұрыс қорғалмауынан  шығыршықтар мен айналу бөлшектерінің  тозуы; соққылы және тербелмелі шамадан  тыс күштер әсерінен немесе дұрыс  құрастырылмауынан шығыршықтардың қисаюы, домалау бөлшектерінің қысылып қалуы әсерінен шығыршықтар мен домалау бөлшектерінің жарылуы, сепараторға әсер етуші центрден тепкіш күштердің әсерінен сепаратордың бұзылуы. Егер домалау подшипниктері баяу айналатын болса, олар статикалық жуық көтеру қабілетіне есептелінеді. Басқа жағдайларда домалау подшипниктері төзімділікке немесе жұмыс істеу мерзіміне есептелінеді.

 

Домалау подшипниктерін есептеу

Домалау подшипниктері жұмыс істеу мерзіміне  есептелінеді, былайша айтқанда, көптеген тәжірибелі тексеру жүргізілінеді, соның нәтижесінде әсер ететін күш  пен оларда қанша айналымнан кейін  қажу пайда  болатынын төменгі  қатынас арқылы жазуға болады.

L = ^p

L –  подшипникте қажу пайда болғанға  немесе жұмыс істеу мерзіміне  дейінгі олардың миллионмен алынған  айналу саны; Ғ – подшипниктерге  әсер ететін күш; С – подшипниктердің  динамикалық жүк көтергіш қабілеттілігі;  р – дәреже көрсеткіші.

Подшипниктердің динамикалық жүк көтергіш қабілеттілігі  ретінде олардың 1 миллиондай айналым  жасай көтере алатын тұрақты күш  шамасын айтады. Подшипниктердің  динамикалық жүк көтергіш қабілеттілігі  домалау денелеріндегі шарик  пен роликтің өлшемдері мен манына байланысты анықталынады.

d_ш< 25,4 мм кезінде

C= K (i cos α) ^0,7 z ^2/3 d _ш^1,8

Ал d_ш>25,4 мм кезінде

C = 3,647 K (i cos α) ^0,7 z ^2/3 d _ш^1,4

Роликтер  үшін

C = K (il_p cos α) ^7/9 z ^3/4 d ^29/27

Мұндағы i- домалау денелерінің қатар саны; z – домалау денелерінің саны;  α – номиналды жанасу бұрышы; l_p – ролик ұзындығы; К – пропоционоалдық коэффицент, бұл коэффицент мына қатынастар арқылы анықталады. Шарикті подшипниктер үшін  K= ; ал роликті подшипниктер үшін K= .

Подшипниктердің жұмыс істеу мерзімі ретінде  бір топ подшипниктердің бірдей жағдайда 90% - нің жұмыс істеу мерзімі  алынады. Іс жүзінде көптеген подшипниктердің  жұмыс істеу мерзімі есептегіден  бірнеше рет асуы мүмкін.

 

2.4 Подшипниктерді  таңдап алу

Келтірілген күшті анықтаған соң, подшипниктердің  жұмыс істеу мерзімін (L) анықтаймыз. L дегеніміз қажау пайда болғанға дейін немесе жұмыс істеу мерзіміне  байланысты миллионмен алынған подшипниктердің  айналу саны, олай болса олардың  жұмыс істеу мерзімін уақыт өлшеміне айналдырайық ( сағ )

L =

L_h – подшипниктердің сағат өлшемінде алынған жұмыс істеу мерзімі (L_h ≈ 2500 ... 10000сағ ); n - подшипниктердің бір минуттағы айналу саны.

Подшипниктердің динамикалық жүк көтергіш қабілеттілігі  былай анықталады:

C= L^1/pF

Дәреже  көрсеткіші р шарикті подшипниктер үшін 3 – ке, ал роликті подшипниктер үшін 3,33 – ке тең. Табылған динамикалық  жүк көтергіш қабілеттілігі бойынша  каталогтан керекті подшипниктер үшін таңдап алынады. Кейбір жағдайда подшипниктер машиналардың конструкциялық ерекшеліктеріне  байланысты бірден алынуы мүмкін, бұл  жағдайда олардың жұмыс істеу  мерзімі анықталуы қажет:

L_h =

Подшипниктер  тұрақсыз режимде жұмыс істеу  кезінде оларды эквиваленттік күш  арқылы таңдайды.

Эквиваленттік күш деп, подшипниктер қажалып, оны  жұмыс істеу қабілеттілігінен айыруға  дейін жеткізетін күштерді айтады.

Ғ_экв =

Ғ₁ – подшипниктердің L₁миллион айналым жасауында әсер ететін тұрақты күш; Ғ₂ – подшипниктердің L₂ миллион айналым жасауында әсер ететін күш; Ғ_n- подшипниктердің L_n миллион айналым жасауында әсер ететін күш; L - Ғ₁ Ғ₂ және Ғ_n күштері әсер ететін айналу сандарының жиынтығы.

Егер подшипникке  әсер ететін күш пен – ге дейін  түзу сызық заңы бойынша өзгеретін  болса, онда эквиваленттік күш

F _экв =

Қауіпсіздік коэфиценті

Подшипникке түсетін күш	КҚ	Мысалдар
Біркелкі күш, күш шамасы өзгермейді	1	Үйкеліс негізінде жасалған берілісте қолданылатын подшипниктер.белдікті фрикциялық ж. т. б. берілістерде.
Кей кездерде қысқа уақыт  арасында күш шамасының аздап  өзгеруі күштен 125% - ке асуы мүмкін	1 1,2	Бірқалыпты жеңіл күш  әсер ететін берілістерде, электроқозғалтқыш  подшипниктері, конвейер мен транспортерде  алынатын подшипниктер
Күш шамасының өзгеруі  негізгі күштің 15% - не дейіне өзгеруі  мүмкін, аздаған соққы күштері  әсер етеді.	1,3 - 1,8	Темір жол вагондар подшипниктері, автомобиль, трактор қораптарындағы және олардың дөңгелектеріндегі  подшипниктер, редукторлар, КҚ =1, 3...1,5
Күшті соққы күштері әсер етеді ( 300% - ке дейін)	2 3	Соққы машиналары: соғу балға, ұнтақтағыштар, рольгангалар және стандар

 

Домалау подшипниктерін орналастыру

Домалау подшипниктері дайындау және жинау  тазалығы мен дәлдігіне байланысты, МЕСТ 520 – 71 бес класс дәлдігіне  бөлінеді;0 – қалыпты, 6 – жоғарлатылған, 5 – жоғары, 4 - өте жоғары, 2 – тым  жоғары. Жалпы машина тораптарында қалыпты класс дәлдікпен (0) дайындалғанподшипниктер  пайдаланылады. әлбетте олардың  дәлдік класы жоғарылаған сайын  бағасы да қымбаттайды.

Домалау подшипниктерін орналастыру үшін шамасы мен бағытына жұмыс істеу жағдайларына, радиалды және осьтік саңылауларын реттеу тәсілдеріне, жиналуына байланысты алынады. Көбінесе олардың ішкі шығыршықтары білікке қозғалмайтындай етіп отырғызылады, ал сыртқы шығыршығы ауыспалы қондыру  әдісімен немесе аздаған саңылауымен  жылжымалы етіп орналастырылады.

Подшипниктерге  түсетін күштің өзгеруіне байланысты оларды білік пен корпусқа қалай  қондыруды таңдау, олрадың дәлдік шегінің аумағы және іс жүзінде алынатын қондыру кестелерде көрсетілген.

Сыртқы  шығыршықтың жылжымалы етіп қондырылуы подшипниктердің бір қалыпты  тозуына жағдай туғызады. Подшипниктердің  ұзақ уақыт жұмыс істеуіне олардың  бет бедерлерінің тазалығы өте көп  әсер етеді,сондықтан олардың шамасы 0,4 ... 0,8 мкм ( МЕСТ 2789 – 73 ).

Домалау подшипниктерін білік пен корпусқа отырғызуда қабылданатын дәлдік шегінің  аумағы

Шығыршыққы түсетін күш	Дәлдік шегінің аумағы
	біліктер	Тесіктер, корпус
	Күштің түсуі
	Ішкі шығыршыққа	Сыртқы шығыршыққа
Жергілікті Айнымалы Тербелмелі	h6, j6, j5 k6, m6, n6, k5 j6, j5	H7,H8, I6,I7 K7, M7, N7, K8 I7, I6

Подшипниктерді  білік пен корпусқа қондыруда  қабылданатын дәлдік шегінің аумағы

Қондыру түрлері	Подшипниктердің дәлдік класына  байланысты біліктер мен тесіктер үшін алынатындәлдәк шегінің аумағы		Қондыру түрлері	Подшипниктердің дәлдік класына  байланысты біліктер мен тесіктер үшін алынатындәлдәк шегінің аумағы
Керіп қондыру Ауыспалы	5,4 және 2	0 және 6	Саңылау мен қондыру	5,4 және 2	0 және 6
	n5,N6 m5,M6 k5,K6 j5,I6	P7 n6 N7 m6M7 k6K7 j6,I7		h5,H6 g6,G6	h6,H7 ,h6,H7 h8,H6 g6, H7 f7, F8