Экожүенің құрылымдық қауымдасуы және класификациясы

Экожүенің құрылымдық қауымдасуы және класификациясы.

Экологияда «биогеоциноз» ұғымымен бірге «экожүйе» ұғымы қолданылады.Экожүе ұғымы ағылшын ботанигі А Д  Тексли ұсынды.А Д Тексли экожүие құрамына организмдер де,абиотикалық орта да кіретін жер бетіндегі тірі табиғаттың негізгі функцияық бірлігі деп есептеп,оның әр бөлігінің екеншісіне назар аударды.Әдетте экожүйе және биогиоценоз ұғымдарын синоним ретінде қарастырады.

Экожүйе-зат айналымы жүре алатын организмдер мен бейорганикалық компоненттер жиынтығы.

Экожүйенің бірнеше түрлерін ажыратады.

1 микроэкожүйе(шіріп жатқан ағаш  діні)

2 мезоэкожүйе(орман,көл,батпақ)

3 макроэкожүйе(континент,мұхит)

4 ғаламдық экожүйе(жер,биосфера)

Экожүйедегі энергия

Организмдердің тіршілік сақтауы  және экожүейлердегі зат айналымы тек  үнемі энергия келіп тұрғанда ғана жүзеге асады.Айналып келгенде жер бетіндегі бүкіл тіршілік күн энергиясының  есебінен жүруде.Күн  энергиясын фотосинтездеуші организмдер  органикалық қосылыстардың химиялық байланыстарын өзгертеді.

Жылына биосфераға түсетін энергияның мөлшері 2,5*10 дж.Осы энергияның тек  шамамен 0,3%ғана фотосинтез процесінің нәтижесінде организмдегі заттардагі химиялық байланыстардың энергиясына  ауысады және тек 0,1% таза бірінші  өкімге өтіп отырады.

Экологиялық пирамида-Экожүйелердің әрбір трофикалық деңгейдегі таза алашқы және соңғы өкімдерді құрудың және шағындаудың жылдамдығы әртүрлі.Алайда барлық экожүйелерге өнімдер пирпмидалардың ережесі деп аталатын алғашқы өнім мен соңғы өнімдердің белгілі бір сандық ара қтынастары тән.Белгілі бір уақыт ішіндегі өсімдіктердің синтездеген органикалық заттарын қауымдастықтың алғашқы өнім деп аталады.

Оганикалық қалың массаның қалған бөлігін алғашқы таза өнім деп  атайды.

Белгілі бір уақыт ішінде консументтер массаның өсуін соңғы өнім деп  атайды.

Экологиялық пирамиданың 3 типі бар

1  Сандық пирамида-организмдердің  жеке сандық көрсеткішін айқындайды.

2 Биомассапирамидасы-жалпы құрғақ  салмақты,немесе өнімділікті анықтайды.

3 Энергия пирпмидасы-энергия ағымының  қуатын немесе жылу энергиясын  анықтайды.

Экожүйе тұрақтылығы және динамикасы.

Биоценоздардағы организмдер тобының  тәулік,жылдық,маусыымдық белсенділігі.Кеибір организмдер түнде белсенді болса,кеибіреуі  керісінше болып келеді.Сондықтан  биоценоз құрамындағы түрлер сан  және сапа жағынан да үнемі ауытқып  отырады.Бұ жағдайлар негізінен  жер шарының климаттық белдеулері мен табиғат аймақтарына да көп  байланысты.

Экожүйедегі органиқалық заттардың  жасалу жолын-биологиялық өнімділі деп атайды.Бірінші реттік реттік өнімділік деп-бірінші реттік өнімделулердің биомассасының түзілу жылдамдығын  айтады.Өсімдіктердің энергияны  жинау жлдамдығын атайды.Тыныс алу  мен басқа да тіршілік процестерінің  жұмсалатын энергияны алып тастағандағы органиқалық зат жиналу жылдамдығы таза бірінші реттік өнім деп атайды.Гетератрофты ағзалардың органиқалық заттарды өлшеу жылдамдығы екінші реттік өнім деп аталады.

Экожүйелердің гоместозы.Экожүйелер тек энергия жалпы мен зат  айналымымен ғана емес,сонымен қатар  дамыған ақпараттық байланыстармен сипатталады.

 Экожүйелердің нибернетикалық(грек тілінен аударғанда nuber-басқару мәдениеті).

Экожүйенің тұрақтылық дәрежесі қоршаған ортасының әсер ету дәрежесіне және ішкі басқару механизмдерінің тиімділігіне байланысты болады. Экожүйенің өзінің тепе-теңдігін ұстауға қабілетінің  өзімен реттеуін гомеостоз деп аталады.Негізінде теріс және кері байланыс принципі жатыр.