Гістарычная школа права

Беларускі дзяржаўны універсітэт

Юрыдычны факультэт

кафедра тэорыi i гiсторыi

дзяржавы i права

Рэферат

на тэму «Гістарычная школа права»

Студэнткi 1 курса групы №1

Швед Валерыi Андрэеўны

Мiнск 2011

Змест

Уводзіны;
Узнікненне гістарычнай школы
Асноўныя палажэнні
Крытыка гістарычнай школы права
Значэнне гістарычнай школы права
Спіс літаратуры і спасылак

Уводзіны

Кардынальнае пераўтварэнне грамадства людзі часцей за ўсё звязваюць з правам, з прававой дзяржавай, з правасуддзем, з правамі чалавека. Але як ўзнікла права? Як з'явілася гэта грамадская з'ява, гэты незаменны ў сучасным цывілізаваным грамадстве сацыяльны рэгулятар?

Пытанне аб утварэнні права складнае, і ў юрыстаў няма адзінага меркавання на гэты конт. Існуюць і існавалі розныя погляды, канцэпцыі па гэтым пытанні, абумоўленыя рознымі акалічнасцямі: канкрэтным гістарычным прамежкам, гісторыка-прававым становішчам у дзяржаве - радзіме канкрэтнага прававога вучэння, а таксама суб'ектыўнымі фактарамі: асабістым меркаваннем юрыста-тэарэтыка, заснавальніка вучэння, яго дачыненнем да той ці іншай сацыяльнай групы.

Час і месца ўзнікнення гістарычнай школы вызначаюцца часам пераможнай барацьбы германскай нацыі за вызваленне яе ад французскага панавання. Падставай паслужыла пытанне аб выданні для ўсёй Германіі грамадзянскага кодэкса ў процівагу кодэксу Напалеона I.

Узнікненне гістарычнай школы

Пад уплывам нацыянальнага ўзбуджэння, які ахапіў Германію пасля вайны за вызваленне, агульнага імкнення да кадыфікацыі, характарзуючага канец XVIII і першую чвэрць XIX стагоддзяў у Германіі ўзнікла думка аб стварэнні грамадзянскага ўкладання, якое аб'яднала б нямецкі народ на глебе аднаго нацыянальнага права, знішчыла б панаванне рымскага права і паралізавала ўзмацняючыйся ўплыў французскага кодэкса.

Гістарычная школа права, як адмысловы накірунак у прававой думкі, ўзнікла ў канцы XVIII ст. ў Германіі. У першай палове XIX ст. яна атрымала шырокую папулярнасць і ўплыў.

Прадстаўнікі гэтага кірунку лічылі, што для правільнага разумення і развіцця дзяржаўна-прававых з'яў вызначальнае значэнне мае вывучэнне і асэнсаванне іх гістарычнага развіцця. У цэнтры ўвагі гістарычнай школы права, ўзнiкла і развівалася, як своеасаблівая рэакцыя на Вялікую французскую рэвалюцыю, знаходзіліся праблемы гісторыі, традыцый і, галоўнае, само паняцце народа. Базавым было паняцце народа і народнага духу, ці духу гісторыі.

Заснавальнікам гістарычнай школы права з'яўляецца Густаў Гуго (1764-1844) - прафесар гётынгенскага ўніверсітэта, аўтар «Падручніка натуральнага права, як філасофіі пазітыўнага права, у асаблівасці - прыватнага права». Выдатнейшым прадстаўніком гэтай школы быў Фрыдрых Карл Савіньi (1779-1861), выказаўшы свае погляды ў кнізе «Права валодання», у брашуры «Аб прызначэнні нашага часу да заканадаўства і правазнаўства» і ў 6- томным сачыненні «Сістэма сучаснага рымскага права». Завяршае гэтую групу прадстаўнікоў гістарычнай школы права Георг Фрыдрых Пухта (1798-1846), асноўныя творы якога - «Звычайнае права» і «Курс інстытуцый».

Асноўныя палажэнні

Прадстаўнікі гістарычнай школы права зыходзілі з кансерватыўнага гістарычнага разумення права. Іх ідэі былі своеасаблівым супрацьпастаўленнем канцэпцыі натуральнага права, якая з'яўлялася ідэалагічнай зброяй рэвалюцыйнай буржуазіі.

Гістарычная школа права выступала ў абарону феадальных парадкаў, супраць пераўтварэння існуючых адносін з дапамогай новага заканадаўства, тлумачачы гэта тым, што права павінна складвацца гістарычна.

Найважнейшый крыніцай права быў абвешчаны звычай, кадыфікацыя законаў адпрэчвалася, а само права ўяўлялася як сістэма паступовага фарміравання «народнага духу». Развіццё права параўноўвалася з развіццём мовы ці некаторымі відамі гульняў (такімі як шахматы або карты, так як іх правілы фармаваліся паступова, па меры неабходнасці дазволіць тую ці іншую сітуацыю). Ключавое паняцце школы - «народны дух» - гэта асаблівасці правасвядомасці нацыі. Галоўны фактар, які ўплывае на яго - гістарычныя ўмовы, у якіх народ ўзнікае і фарміруецца. «Народны дух» дадзены першапачаткова і не здольны да самаразвіцця.

Натуральна-прававую дактрыну і выцякаючыя з яе дэмакратычныя і рэвалюцыйныя высновы гістарычная школа права выбрала галоўнай мішэнню для сваіх нападкаў. Гэтая дактрына выклікала незадаволенасць сваіх праціўнікаў тым, што даказвала неабходнасць карэннага змянення існуючага з сярэдніх стагоддзяў палітыка-юрыдычнага ладу і прыняцця дзяржавай законаў, якія адказвалі б «патрабаванням розуму», «прыродзе чалавека», а фактычна - наспелым сацыяльным патрэбнасцям, г.зн. грамадскаму прагрэсу.

Прыхільнікі гістарычнай школы права Густаў Гуго і Ф. Ю. Штоль (1802-1855) апраўдвалі захаванне феадальных прававых інстытутаў, выступалі супраць кадыфікацыі права ў Германіі. У значнай меры пазіцыі гістарычнай школы ў Германіі былі праявай нацыяналістычнай рэакцыі на кадыфікацыю права, праведзеную ў Францыі і замацавання заваяванняў буржуазнай рэвалюцыі.

У кнізе Густава Гуго «Падручнік натуральнага права, ці філасофія станоўчага права» аспрэчваюцца асноўныя палажэнні тэорыі натуральнага права. Канцэпцыю грамадскага дагавора ён адпрэчвае па шэрагу падстаў:

Такіх дагавораў ніколі не было - усе дзяржавы і ўстановы ўзнікалі і змяняліся іншымі шляхамі;
Грамадскі дагавор практычна немагчымы - мільёны незнаёмых людзей не могуць уступіць у пагадненне і дамовіцца аб вечным падначаленні установам, аб якіх яны судзіць яшчэ не могуць, а таксама аб падпарадкаванні яшчэ не вядомым людзям;
Канцэпцыя грамадскай дамовы шкодная - ніякая ўлада не будзе трывалай, калі абавязак падпарадкавання залежыць ад даследавання яе гістарычнага паходжання з дамовы;
Улада і права ўзнікалі па-рознаму. Ніякая іх разнавіднасць не адпавядае цалкам розуму, яны прызнаюцца не безумоўна, а толькі часова правамернымі, аднак тое, што прызнана або прызнавалася мноствам людзей, не можа быць зусім неразумна;
Права ўзнікае з патрэбы рашэння спрэчак.

У артыкуле «Ці з'яўляюцца законы адзінымі крыніцамі юрыдычных ісцін» Гуго параўноўвае права з мовай і норавамі, якія развіваюцца самі па сабе, без дагавораў і прадпісанняў, ад выпадку да выпадку, таму што іншыя кажуць або робяць так, і да абставін падыходзіць менавіта гэтае слова , правіла. Права развіваецца так, як правілы гульні (шахматы, більярд, карты), дзе на практыцы часта сустракаюцца сітуацыі, не прадугледжаныя спачатку усталяванымі правіламі. У працэсе гульняў ўзнікаюць і паступова атрымліваюць агульнае прызнанне пэўныя спосабы вырашэння гэтых сітуацый. Хто іх аўтар? Усе - і ніхто. Тое ж і права - яно складаецца з звычаяў, якія ўзніклі і якія атрымалі прызнанне ў асяроддзі народа. Звычаі маюць ту перавагу перад законам, што яны агульнавядомыя і звыклыя. Мноства законаў і дагавораў ніколі не выконваецца. Колькі разоў у Гётынгене ўлада называла вуліцы - але ўсе іх звыкла называлі і называюць па-старому. Гістарычна склаўся звычай і ёсць сапраўдная крыніца права.

Гістарычная школа права атрымлівае вядомасць пасля апублікавання ў 1814 годзе брашуры Ф. К. Савіньi «Аб прызначэнні нашага часу да заканадаўства і правазнаўства». Яна была адказам на знакамітае эсэ Антона Фрыдрыха Юстуса Тібо аб неабходнасці стварэння агульнагерманскага грамадзянскага кодэкса («Über die Nothwendigkeit eines allgemeinen bürgerlichen Rechts für Deutschland»).

У сваёй працы Савіньi пісаў аб несвоечасовасці кадыфікацыі права ў Германіі. Менавіта ён сфармуляваў паняцце «народны дух».

Савіньi вылучае ўзросты «народнага духу»:

Дзяцінства. На гэтым этапе права толькі фармуецца; ў чалавека яшчэ не існуе ўяўлення аб абстрактнай норме і ўспрыманне права носіць характар веры. Савіньi верыць у неабходнасць прававых абмежаванняў, менавіта таму ў першабытных народаў узнікае ўяўленне аб юрыдычных дзеяннях, якія сімвалізуюць пачатак або спыненне праваадносін. На думку Савіньi гэтыя дзеянні з дапамогай нагляднасці замацоўваюць існаванне права ў пэўнай форме (звычай). Правасвядомасць тут развіта слаба, у чалавеку пануюць эмоцыі.
Юнацтва. На гэтым этапе юрысты вылучаюцца ў адмысловую групу. Для развіцця права гэта час творчага парыву. Юрысты дзейнічаюць у саюзе з народам, гэта значыць карпаратыўнае правасвядомасць яшчэ не склалася. Права ствараецца разумным, мэтазгодным.
Сталасць. На гэтай стадыі ўскладняецца палітычнае і эканамічнае жыццё, развіццё культуры, і ўсё гэта прыводзіць да ўскладнення права. Узнікае неабходнасць прафесійнай кваліфікацыі. Канчаткова складаецца прававая навука і прававая сістэма набывае завершанасць. Права становіцца больш штучным, яно не губляе сувязь з народным жыццём. Юрысты ператвараюцца ў адмысловую замкнёную касту.
Старасць. Творчыя парывы народа згасаюць, у праве пануе закон, ці не ствараецца ўжо нічога новага. Права жыве за кошт старых нормаў, няма новага. Народны дух памірае, і на яго месцы ўзнікае новы народ і новая прававая сістэма. Пераемнасці паміж рознымі народамі быць не можа.

У вучэнні Пухты ужо вельмі моцны ўплыў сучасных яму філасофскіх вучэнняў Шэлінга, адбiўшыся на выпрацоўцы паняцця аб народным духу, як крыніцы права. Пухта аб'ектуе, ўвасабляе гэта паняцце. Ён бачыць у ім нейкую сілу, якая дзейнічае ў арганізме народнага жыцця і існуючую незалежна ад свядомасці асобных членаў народаў. Народны дух, падобна душы ў арганізме, усё вырабляе з сябе ў народным жыццi, у тым ліку і права, так што некаторыя асобы не маюць ніякага актыўнага ўдзелу ў заснаваннi; не іх свядомасцю абумоўліваецца тое ці іншае развіццё права, a ўласцівасцямі народнага духу. Таму, калі Савіньi кажа яшчэ аб стварэннi права, як аб агульнай справе, y Пухты ідзе гаворка, наадварот, аб натуральным самаразвіцці права. Права развіваецца, па гэтаму вучэнню, з народнага духу, як расліна са збожжа, пры чым наперад прадвызначана яго форма і ход развіцця. Некаторыя асобы з'яўляюцца толькі пасіўнымі носьбітамі не імі ствараемага права.

Крытыка гістарычнай школы права

Крытыкуючы гістарычную школу права за апалагетыку феадальных парадкаў і кансерватызм, К. Маркс у артыкуле "Да крытыкі гегелеўскай філасофіі права. Увядзенне" пісаў, што гэта - "школа, якая подласць сённяшняга дня апраўдвае подласцю ўчорашняга, якая аб'яўляе мяцежным кожны крык прыгонных супраць пугі, калі толькі гэтая пуга - старая, спрадвечная, гістарычная ... "

Вучэнне гістарычнай школы супярэчыць гістарычнай рэчаіснасці: сцвярджаючы, што права развіваецца ўнутранымі сіламі, мірным шляхам, гістарычная школа абыйшла дзве гістарычныя з'явы ў працэсе ўтварэння права: знешні ўплыў і ўнутраную барацьбу. Народны дух, гэта невычэрпная крыніца праваўтварэння, не мае ў сабе нічога гістарычна рэальнага. Вучэнне гістарычнай школы, з цягам часу сустракала ўсё больш рашучую крытыку. Самым рашучым крытыкам гістарычнай школы варта прызнаць нямецкага юрыста Рудольфа Iерынга нягледзячы на тое, што ён быў выхаваны ў духу школы.

«У сучасны перыяд дадзеную тэорыю грамадскага дэтэрмінізму разглядаюць як пазмерную крайнасць. Замест няпэўнага паняцця духу, як творчага фактару грамадскага жыцця, сучасная навука выстаўляе больш наглядныя і пэўныя гістарычныя сілы» - А. С. Пiголкiн

Шэраг палажэнняў гістарычнай школы права, у асаблівасці яе вучэнне аб першынстве звычаю перад законам, аказалі ўплыў на фарміраванне сацыялістычнага напрамку ў буржуазнай юрыспрудэнцыі. Рэакцыйна-нацыяналістычныя погляды яе прадстаўнікоў былі шырока выкарыстаны нямецкімі фашыстамі.

Значэнне гістарычнай школы права

Гістарычная школа паставіла пытанне аб магчымасці пераемнасці сучаснага права і права папярэдніх эпох. Юрысты ў практыцы гэтую пераемнасць павінны ўлічваць. Пад уплывам гістарычнай школы юрысты перасталі ўспрымаць натуральнае права як універсальны ўзор; многія юрысты сталі схіляцца да гістарычных поглядаў. Яны не спяшаліся перапрацоўваць сістэму ў духу натуральна-прававых каштоўнасцяў.

Пад уплывам гістарычнай школы ў юрыстаў з'явіўся інтарэс да вывучэння старога права. У выніку стала складацца права як асобная навука.

Кожны этап народнага духу звязаны з папярэднім, таму фармiраванне права з'яўляецца арганічным працэсам, праз вывучэнне якога можна зразумець асаблівасці народнай правасвядомасці.

Заключэнне

Яшчэ ў глыбокай старажытнасці людзі сталі задумвацца над пытаннямі аб прычынах і шляхах ўзнікнення права. Ствараліся самыя разнастайныя тэорыі, па-рознаму адказваючыя на такія пытанні. Множнасць гэтых тэорый тлумачыцца рознымі гістарычнымі і сацыяльнымі ўмовамі, у якіх жылі іх аўтары, разнастайнасцю ідэалагічных і філасофскіх пазіцый, якія яны займалі.

Гісторыя цывілізацыі ведае дзесяткі, сотні прававых тэорый. Прававыя тэорыі мінулага з'яўляліся заваяваннем чалавечай культуры.

У найбольш агульным выглядзе ўся разнастайнасць поглядаў на разнастайнасць права можа быць зведзена да супрацьстаянні двух зыходных прынцыповых пазіцый. Адна з іх заключаецца ў тлумачэнне права як сродкаў сілы, сродкаў пераадолення грамадскіх супярэчнасцяў і забеспячэння парадку, перш за ўсё шляхам гвалту, шляхам прымусу. З гэтага пункту гледжання права з'яўляецца прыладамі і сродкамі ў руках адной часткі грамадства для провіду сваёй волі, для падпарадкавання гэтай волі іншых членаў грамадства. Сутнасць права складае сілу прымусу, падаўлення. Другі пункт гледжання складаецца ў тым, што права забяспечвае парадак у грамадстве шляхам зняцця супярэчнасці, дасягнення сацыяльных кампрамісаў.

Спіс літаратуры і спасылак

История политических и правовых учений: Учебник / Под ред. О.Э. Лейста. – М.: Юридическая литература, 1997. – 576 с. - § 4;
Происхождение права (http://sesii.net/jurisprudence/2269-%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0);
Энциклопедический словарь Ф.А. Брокгауза и И.А. Ефрона (http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/46495/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F);
Маркс К. и Энгельc Ф. Соч., 2-е изд., Т. 1. - C. 416;
Пиголкин А. С. Теория государства и права — М.: Юрайт-Издат, 2007. — 613 с.;
К. Маркс «Философский манифест исторической школы права» (http://lugovoy-k.narod.ru/marx/01/04.htm);
Энциклопедия государства и права. М., 1925-1927 г., Т. 2;
http://ru.wikipedia.org/wiki/%C8%F1%F2%EE%F0%E8%F7%E5%F1%EA%E0%FF_%F8%EA%EE%EB%E0_%EF%F0%E0%E2%E0.

Гістарычная школа права 📙 Реферат → 🆔 67045