Инвестициялық жобаларды басқару

ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ

ЭКОНОМИКА ЖӘНЕ БИЗНЕС ЖОҒАРЫ МЕКТЕБІ

ҚАРЖЫ КАФЕДРАСЫ

СӨЖ

ТАҚЫРЫБЫ: ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ  ЖОБАЛАРДЫ БАСҚАРУ

                                               ОРЫНДАҒАН: МАХСОТОВА М

                                                         Ф10К4

                                           ТЕКСЕРГЕН: АХМЕТОВ Ә.А

АЛМАТЫ 2012 Ж

Кіріспе

Инвестиция (латынша іnvestіre – киіндіру) – табыс алу, меншікті капиталын молайту, елдің материалдық  байлығы мен бейматериалдық сипаттағы  қоғамдық құндылықтарын еселей түсу үшін шаруашылық жүргізуші субъектілер  салатын инвестициялық қаражат.

Инвестиция құрамына: мүліктер, байлықтар, материалдық және интеллектуалдық  құндылықтар кіреді.

Отандық және шетелдік тәжірибеде инвестицияның жіктелуі келесідей:

1. Қаржыландыру көздеріне байланысты: мемлекеттік; салалық; жекеменшік; аралас немесе бірлескен; меншікті; қарызға немесе несиеге алынған.
2. Инвестицияның қолдануына байланысты: материалдық өндіріс салалары; қоржынды(портфельді); интеллектуалды.
3. Инвестициялардың негізгі бағыттарына байланысты: өндірістік; әлеуметтік; қоршаған ортаны қорғау.
4. Инвестицияның пайдалану мерзіміне байланысты: қысқа мерзімді; орта мерзімді; ұзақ мерзімді.

Корпорацияның инвестиция қызметі дегеніміз- сол инвестицияны белгілі мақсаттар мен салаларға пайдалану. Қазақстан Республикасының тиісті заңына сәйкес шетелдік заңды және жеке тұлғаларда инвестиция сала алады. Олар: бірлескен компаниялар, шетелдік компаниялардың бөлімшелері.

Инвестицияның негізгі түрлері:

• Нақты(тікелей) инвестиция экономиканың негізгі өндірістік салаларына бағытталады. Ол өндіріс құралдарымен материалдық байлықтарды және құндылықтарды молайтуға жұмсалынады.
• Қаржылық инвестиция түрлі құнды қағаздар мен қаржы құралдарын жасауға қолданылады. Қаржылық инвестицияның түрлері: қоржынды(портфельдік); венчурлық (тәуекелдік); аннуитет.
• Адам капиталына салынатын инвестиция
• Мемлекеттік инвестиция

Қоржынды(портфельдік) инвестиция- кәсіпорынның портфеліндегі(қоржынында) түрлі бағалы қағаздар жиынтығы.

Венчурлық(тәуекелдік) кәсіпорынның өзінің акциясын және қаржыларын жаңадан  ашылатын өндіріске салады, яғни жаңа бағытқа инвестиция салады, өйткені  жаңа өнімдерге сұраныс көп болады.

Аннуитет дегеніміз- түрлі  инвестициялық қорларға, сақтандыру қорлары, зейнетақы қорлары т.б  қорларға салу арқылы салушының белгілі  бір кезеңнен кейін алатын табысы.

Инвестициялық саясат дегеніміз- кәсіпорынның стратегиялық жоспарының құрамдас бөлігі. Инвестиция саясатының мақсаты мыналарды көздейді: атқарылатын шаралардың экономикалық ғылыми- техникалық және әлеуметтік тиімділігін қамтамасыз ету; қор салынған инвестициялардан мол пайда табу және тиісті шығындарға жұмсау; инвестиция тартуда мемлекеттік тарапынан қолдау табу; шетелдік, халықаралық қаржы, несие ұйымдарынан несие алу; инвестициялық жобаларды іске асыруда минималды тәуекелділікті қамтамасыз ету.

Инвестиция саясатын іске асыруда мынадай факторларды  ескеру қажет:

• Кәсіпорынның қаржылық жағдайы;
• Өндірістің техникалық жағдайы;
• Кәсіпорынның меншікті капиталы мен қарыз қаражаттарының тиімді арасалмағы;
• Инвестициялық жобаларды іске асырудың тиімділігін қарастыру.

Инвестицияның капитал жұмсалымынан айырмашылығы капитал салымы бұл  негізгі қорлардың ұдайы өнімдеріне қарастырылған шығындардың жиынтығын сипаттаса, ал инвестициялау бұл ұғымның сыртындаа сол кәсіпорынның негізгі өнім алумен байланысты болатын шығындарының барлығын бірдей қамтиды.

Негізгі  қорларға инвестиция салу. Негізгі қорларды инвестициялаудың негізгі көздері мыналар:

1. Меншікті қаржы ресурстары және ішкі шаруашылық резервтері таза пайда, амортизациялық төлемдер.
2. Қарыз қаражат көздері, яғни банктердің несиесі, займдар т.б тартылатын қаржы ресурстары.
3. Жеке және заңды тұлғалардың үлестік жарналары, яғни кәсіпорынның жарғылық капиталына қосқан үлес жарналары.
4. Орталықтан берілетін ақша қаражаттары.
5. Мемлекеттік бюджеттен берілетін қайтарылатын және қайтарылмайтын қаражаттар.

Мемлекеттік бюджеттен қаражаттар нақты экономиканың салаларын (мұнай, газ, түсті металлургия, ауыл шарушалығы) инвестициялау.

Келесі бір көзі- қарыз  қаражаттары. Оның негізгі қорлардан  айырмашылығы- ұзақ мерзімді пайдалылығы  және оларды сатуға болмайды. Материалдық  емес активтерге мыналар жатады: жер  учаскелері, патенттер, лицензиялар, түрлі  жаңалықтар, товардың маркалары, «ноу-хау», интеллектуалдық құндылықтар. Материалдық  емес активтердің ерекшеліктері: пайдалылығы, пайдалылық мерзімінің белгіленбеуі, сатуға болмайтындығы.

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

І. Инвестициялық жобаның тиімділігін бағалау

Инвестициялық жобаны қаржылық талдау қаржылық пайда не зиян әкелетін жобаны қабылдау, не қабылдамау жөнінде  шешім қабылдау үшін қажетті мәліметтер алуға арналған.

Инвестициялардың тиімділігін  анықтау жөніндегі мәселе- іс жүзіне келгенде әрбір компания мен әрбір  инвесторлардың алдында тұрған үлкен  мәселе. Капитал салу немесе өз кәсіпорнына  басқа капитал енгізу жөнінде  шешім қабылдамас бұрын инвестицияны жоспарлау және талдау әдісін білу шарт.

Барлық дамыған елдер  үшін қабылданып, бүгінгі таңда қолданып отырған инвестициялық жобалардың тиімділігін бағалау белгілері  мен жоспарлау әдістері әртүрлі  елдердің инвесторлары мен кәсіпкерлерінің  ортақ түсінісу әдісіне, тіліне айналған. Бұларға VNIDO, Дүниежүзілік банк, Еуропалық банк секілді ірі халықаралық ұйымдардың, инвестициялық жобалардың тиімділігін бағалау әдістемелерін жатқызуға болады. Олардың барлығы да ақша ағымын талдау әдісіне негізделген, инвестициялық жобаларды қаржылық талдау принциптеріне сүйенеді.

Ағылшын тіліндегі «Cash -Flow» деген түсінік барлық дамыған елдердің экономистерінің лексиконына еніп отыр әрі «маркетинг» және «контроллингтен» де көбірек пайдаланылады.

Бүгінгі таңда «Кэш-Флоу»  талдауын өз инвестициялық қызметінде қолданбайтын ұйым жоқ. Бұл ақша ағымын талдау инвестицияларды талдаудың  «классикалық» әдістеріне негіз  және инвестициялық жобалардың тиімділігін  бағалау мен жоспарлаудың танымал  әдістемелерінде қолданылатындығында  байланысты болып отыр.

Кэш-Флоу дәл айтқанда «бар ақша ағымы» деген мағынаны береді. «Табыстар мен шығындар туралы есепте кәсіпорын қызметі үш негізгі  салаға бөлінген:

1. Операциялық
2. Инвестициялық
3. Қаржылық.

«Инвестициялық қызметтен  болатын ақша қаражаттарының қозғалысы» бөлімінде сатып алынған активтер үшін төленген барлық төлемдер көрсетіледі, ал түсу көздері ретінде өндірісте  қолданылмай тұрған, ұзақ мерздімді  активтерді сатудан түскен түсім  болып табылады.

Инвестициялық жобаның тиімділік  көрсеткіштерін екі негізгі топқа  бөлуге болады:

Біріншісі- өндірістік қызмет тиімділігінің және жобаны жүзеге асырып отырған кәсіпорынның ағымдық және болашақтағы қаржылық жағдайының көрсеткштері.

Екіншісі- инвестиция тиімділігінің көрсеткіштері немесе Клэш-Флоу дисконтталған белгілері.

Инвестициялық жобаларды  талдауда белгілі бір өндіріске, оның дамуы мен жаңартылуына салынған капитал салымының тиімділігін  есептейді. Компания зауыт ашу, жабдық сатып алу жөнінде шешім қабылдар кезде, бүгінгі күрделі салымын  келешектегі табыстылық нормасымен салыстыруы тиіс.

Мұндай салыстыруды жасау  үшін болашақтағы табыстың бүгін  қанша тұратындығын айқындап алу  қажет. Бұл үшін инвестициялардан түсетін  табыс құнын есептеп, оны инвестиция мөлшерімен салыстыру қажет. Инвестициялардың болашақ құны дегеніміз- бүгін инвестицияланған ақшаның белгілі бір уақыттан соң пайыздық мөлшерлемесіне қарай  айналатын сомасы.

Бүгінгі таңда инвестициялық  жобаны тұрақты бағамен есептемейді.  Бұл үлкен қателіктерге әкеліп соқтырады, өйткені тауарлар мен қызметтердің әртүрлі топтары бойынша инфляция индекстері 1 жыл ішінде елеулі мөлшерде ауытқып отырады. Соған орай, есептеулер  инфляция көрсеткіштерін  ескере отырып жүргізіледі. Бүгінгі ақша бірлігінің ертеңгі ақшаға тек еместігі, тек  инфляцияға ғана байланысты емес. Есептеу  барысында төлемдерді кешеуілдету, өнімді өндіру және өткіз уақыты, өндірістік қорларды құру және пайдалану шарттары секілді факторларды есеру қажет.

Жобаның өтелу мерзімі  дегеніміз- кәсіпорынның өндірістік қызметінен түскен түсімдердің инвестицияға жұмсалған шығынды өтеу уақыты. Ол әдетте жылмен немесе аймен өлшенеді де, мына формула бойынша анықталады:

to=Ип/Дг

мұндағы to- жобаның өтелу мерзімі,

Ип- бастапқы инвестициялар,

Дг- жыл сайынғы табыс.

Инвестициялық жобаларды  қаржылық талдауда , әдетте болашақтағы  түсімдерді, бүгінгі деңгейге келтірудің математикалық әдістері қолданылады, ол дисконттау деп аталады және де бүгінгі деңгейді болашақтағыға  келтіру үшін өсіру әдісі қолданылады. Жоғарыда атап өткеніміздей, салынған қаражаттардың тез өтелуін қамтамасыз ететін жобаларға ерекше артықшылық беріледі.

ІІ. Инвестициялық  жобаларды басқару

Инвестицияларды дұрыс басқара  білу кәсіпорынның экономикалық тиімділігіне, қаржылық тұрақтылығына, оның өз бизнес саласындағы өміршеңдігіне айтарлықтай  әсер ететіні сөзсіз. Сондықтан да, инвестициялық қызметті басқару  кәсіпорындағы қаржы менеджментінің маңызды да жауапты міндеттерінің  бірі болып табылады.

 Инвестицияларды басқарудың  құрамына келесілер кіреді:

- инвестицияларды мемлекеттік  деңгейде басқару – бұл инвестициялық  қызметті заңды түрде реттеуді, бақылауды және ынталандыруды  қажет етеді;

- жеке инвестициялық  жобаларды басқару – бұл қазіргі  заман талаптарына сай әдістер  мен басқару техникасын қолдану  арқылы инвестициялық жобаны  жүзеге асыру барысын жоспарлауды,  ұйымдастыруды және бақылауды  қамтиды;

- жеке кәсіпорынның инвестициялық  қызметін басқару – бұл кәсіпорын  тарапынан инвестициялау объектілерін  таңдаумен және инвестиция барысын  бақылаумен сипатталады.

 Кәсіпорын деңгейінде  инвестицияларды басқару капитал  салымдарының ең тиімді нұсқаларын  жүзеге асыруға бағытталады. Осы  орайда кәсіпорындардың инвестицияларды  басқару барысына толығырақ тоқтала кетелік.

 Кәсіпорын деңгейінде  инвестицияларды басқарудың бірінші  кезеңі – бұл елдегі инвестициялық  жағдайды (климатты) талдау. Ол келесідей  көрсеткіштерді ескереді:

- жалпы ішкі өнімнің  (ЖІӨ), ұлттық табыстың және өнеркәсіптік  тауарлардың өндіріс көлемінің  динамикасы;

- ұлттық табысты бөлудің  динамикасы;

- мемлекеттің инвестициялық  қызметті заңды түрде реттеуі,  бақылауы және ынталандыруы;

- инвестициялық нарықтардың,  бірінші кезекте несие нарығы  мен құнды қағаздар нарығының,  даму деңгейі.

 Келесі кезең –  кәсіпорынның экономикалық даму  стратегиясын ескере отырып, оның  инвестициялық қызметінің нақты  бағыттарын анықтау. Бұл кезеңде  кәсіпорын инвестициялық қызметінің  салалық бағытын, сонымен қатар  өз қызметінің жекелеген кезеңдеріндегі  инвестициялаудың негізгі нысандарын  анықтайды. Бұл үшін экономиканың  жекелеген салаларының инвестициялық  тартымдылығы, яғни олардың конъюнктурасы,  осы салалардың өнімдеріне деген  сұраныстың динамикасы мен болашағы  зерттеледі.

 Экономика салаларының  инвестициялық тартымдылығын зерттеу  барысында жүргізілген талдау  жұмыстары келесідей маңызды  сұрақтарға жауап табуға мүмкіндік  береді:

- осы саланың елдегі  және әлемдегі дамуының тарихи  негіздері;

- бәсекелестік шарттары  – салаға кіру кезіндегі бөгеттердің  болуы, саладағы бәсеклестердің  өзара қатынастары, солардың өнімі  тәріздес тауарлардың пайда болу  мүмкіндігі;

- өндірушілердің өндірістік  қабілеті мен сатып алушылардың  төлем қабілеттілігі;

- осы салаға байланысты  қолданыстағы заңнаманың негіздері.

 Аталған мәліметтер  бойынша осы саладағы кәсіпорындарға  инвестициялар салудың тиімділігі  мен болашағы туралы қорытындылар  қалыптасады.

 Келесі кезең, яғни  инвестициялар салудың нақты  объектілерін таңдау, инвестициялық  нарықтағы ұсынысты талдаудан  басталады. Содан кейін кәсіпорынның  инвестициялық қызметінің негізгі  бағыттарына және экономикалық  стратегиясына сәйкес келетін  жекелеген инвестициялық жобалар  таңдап алынады. Барлық таңдап  алынған инвестициялық объектілер  олардың экономикалық тиімділігі  жағынан талдауға алынады. Осы  талдаудың қорытындысы бойынша  инвестициялық жобалар экономикалық  тиімділігі (табыстылығы) бойынша  сараланып, солардың ішінен неғұрлым  үлкен табыс алып келетін жобалар  таңдап алынады.

 Инвестицияларды басқарудың  келесі кезеңі – инвестициялардың  өтімділігін анықтау. Инвестициялық  қызметті жүзеге асыру барысында  кәсіпорындар жекелеген инвестициялық  объектілер бойынша инвестициялық  жағдайдың өзгеруі нәтижесінде  болжамдалған табыс мөлшері күрт  төмендеп кетуі мүмкін екендігін  ескерулері қажет. Сондықтан да  барлық өзгерістерді жан-жақты  қадағалап, инвестициялық бағдарламадан  шығып кету және капиталды  қайта инвестициялау туралы шешімдерді  қажет уақытында қабылдай білу  керек. Осындай жағдайлардың пайда  болу мүмкіндігін ескере отырып, әрбір инвестициялық объект бойынша  алдын-ала инвестициялардың өтімділігін  бағалап, солардың ішінен өтімділік  деңгейі жоғары бағаланатын инвестицияларды  жүзеге асырған абзал.

 Инвестицияларды басқарудың  тағы да бір өте маңызды  кезеңі – инвестициялық ресурстардың  қажетті көлемін анықтау және  оларды қаржыландыру көздерін  іздестіру болып табылады. Бұл  кезеңде кәсіпорынның жоспарлы  бағыттары бойынша инвестициялық  қызметті жүзеге асыруға қажетті  қаржылық ресурстардың жалпы  көлемі анықталады. Инвестициялық  ресурстарға деген мұқтаждықтарға  сүйене отырып, оларды қаржыландыру  көздері анықталады. Кәсіпорынның  меншікті қаражаттары жетіспейтін  жағдайда шеттен қаражаттар тарту  туралы шешім қабылданады.

 Жоғарыда аталған шаралардың  барлығын жүзеге асырған соң  кәсіпорынның инвестициялық қоржыны  қалыптасады. Инвестициялық қоржын  кәсіпорынның барлық инвестициялық  жобаларының жиынтығы болып табылады.

 Инвестицияларды басқарудың  қорытынды кезеңі – инвестициялық  тәуекелдерді басқару болып табылады. Бұл кезеңде алдымен кәсіпорын  барлық инвестициялық объектілер  бойынша кездесуі мүмкін тәуекелдерді  анықтап алып, содан кейін осы тәуекелдерді мүмкіндігінше азайтуға байланысты шаралар қолданылады.

Бүкіл инвестициялық қызметті басқару жүйесі кәсіпорынның инвестициялық  саясатымен негізделеді. Инвестициялық  саясатты әзірлеу барысына кәсіпорынның басқару аппараты мен қаржы бөлімінің  қызметкерлері, сондай-ақ маркетингтік, өндірістік және басқа да бөлімшелердің  қызметкерлері қатысады. Бұл өз кезегінде, кәсіпорынның бетке алған инвестициялық  бағытының келешекте дұрыс сарында  жұмыс істеуіне септігін тигізеді.

 Кәсіпорындар өзінің  инвестициялық қызметі барысында  белгілі бір инвестициялық саясатты  бетке алады. Кәсіпорынның нвестициялық  саясаты дегеніміз – бұл кәсіпорынның  өз инвестициялық қызметін тиімді  жүзеге асыру арқылы табыс  табуға немесе өндіріс көлемін  кеңейтуге бағытталған шараларының  жиынтығы болып табылады.

 Кәсіпорынның инвестициялық  саясаты капитал салымдарының  тиімді объектілерге салынуын, олардың  өндіріс барысын сенімді ақша  ағындарымен қамтамасыз етуге,  нәтижесінде кәсіпорынның жалпы  экономикалық қызметінің тиімділігін  қамтамасыз етуге арналған. Демек,  инвестициялық саясат өз кезегінде  кәсіпорынның экономикалық саясатының  құрамдас бөлігі болып табылады.

 Нарықтық қатынастардың  дамуы және сонымен байланысты  макроэкономикалық саясаттағы өзгерістер  кәсіпорындардың инвестициялық  саясатына қосымша маңыздылық  береді. Айталық, кәсіпорындардың  инвестициялық қызмет жөніндегі  міндеттері келесідей болуы тиіс:

- кәсіпорынның даму стратегиясын  анықтау;

- өзінің инвестициялық  бағдарламасын жасақтау және  өзекті инвестициялық жобаларды  анықтау;

- инвестициялық ресурстардың  оңтайлы орналастырылуын қамтамасыз  ету;

- кәсіпорын экономикасына  капитал ағындарын және олардың  қажетті объектілерге салынуын  қамтамасыз ететін қолайлы инвестициялық  жағдай қалыптастыру.

 Кәсіпорындар аталған  міндеттерін жүзеге асыру үшін  өзінің инвестициялық саясатын  белгілі принциптерге сүйене  отырып жүргізу керек. Кәсіпорынның  инвестициялық саясатының әлемдік  тәжірибеде қалыптасқан принциптері  келесідей:

- капитал салымдарын  қаржыландыру көздернінің алуан  түрлі болуы;

- іріктеушілік және ұқыптылық  – инвестициялық жобаларды жан-жақты  талдау нәтижесінде іріктеп, таңдап  алу;

- мақсаттылық – инвестициялық  бағдарламаның түпкі қажетті  нәтижелерді қамтамасыз ету мақсатында  бағытталуы;

- жүйелілік – инвестициялық  бағдарламаны жүзеге асыруға  қажетті шаралардың жиынтығын  жалпы ұлттық экономиканың даму  деңгейімен байланыстыра отырып  қалыптастыру;

- қамтамасыз етушілік  – кез-келген инвестициялық жоба  қажетті ресурстардың барлық  түрімен (қаржылық, еңбектік, ақпараттық, материалдық)және қажетті мөлшерде  қамтамасыз етілуі тиіс;

- өтелімділік – салынған  қаржы-қаражаттардың барынша үлкен  өсіммен қайтарылуы;

- инвестициялық белсенділікке  ықпал ету мақсатында экономикалық  және ұйымдастырушылық құралдарды  қолдану.

 Инвестициялық саясаттың  ріктеушілік және ұқыптылық принциптерін  жүзеге асыру кәсіпорынның экономикалық  өсіміне және жандана түсуіне  септігін тигізетін инвестициялық  бағыттарды (жобаларды) дұрыс таңдай  білуді қажет етеді. Кез-келген  кәсіпорын үшін инвестициялық  саясатты жүзеге асыру және  инвестициялық бағыттарды таңдау  келесідей қажеттіліктерді қамтамасыз  етуі керек:

- өзге кәсіпорындарға  немесе жаңа өнімдерге қаражаттар  салу мақсатында өзінің өндірістік  әлуетін (потенциалын) дамыту;

- инвестициялық бағдарламалардың  өміршеңдігін қамтамасыз ету  мақсатында мемлекет тарапынан  үлкен қолдау көрсетілетін салаларға  капитал салу;

- бәсекелестік қабілеті  жоғары, ішкі және сыртқы нарықтарда  үлкен сұранысқа ие болатын  өнімдер мен салаларға инвестициялар  салу.

 Қаражаттарды қолайлы  экономикалық және техникалық  жағдайлар жасай алатын өндірістерге  немесе экономика салаларына  бағыттаған жөн.

Қорытынды

Инвестицияның күрделі қаржыдан өзгешелігі бар. Инвестицияда қаражат  тек материалдық активтерге ғана салынбайды, қаржылық және бейматериалдық активтерге де салынады. Инвестиция қаржы  институттары, инновациялық және әлеуметтік сала арқылы тікелей де, жанамалай  да салынады. Инвестиция өзінің құрамы жағынан біртекті емес, инвестициялау  нысандарына, айналыс өрісіне, негізгі  капиталдың ұдайы өндірісіндегі  мақсатына, рөліне, қаржыландыру көздеріне  қарай негізгі капиталға салынатын  инвестиция, шетелдік инвестиция, қоржындық  инвестиция түрлеріне бөлінеді. Негізгі  капиталға салынатын инвестиция – құрылысқа, материалдық, бейматериалдық негізгі капиталды салуға, ұлғайтуға, қайта жаңғыртуға, техникалық жағынан  қайта жарақтандыруға, күрделі жөндеуден  өткізуге, сатып алуға, сондай-ақ, материалдық  айналыс құралдарының қорларын толықтыруға  жұмсалатын қаражат. Негізгі капиталды  инвестициялау нысандарына үйлер, ғимараттар, машиналар мен жабдықтар, мал, екпе ағаштар, жер қойнауын барлау, компьютерлік және бағдарламалық қамтамасыз ету, көркем және әдеби шығармалардың  түпнұсқалары, жаңа үйлер және жаңа ақпарат жатады.Инвестиция ұғымы ол латын тілінен шыққан «қаржы салу немесе қаржыландыру, қаржы тартуды» білдіреді. Басты мақсаты- экономиканың нақты салаларына қаржы салу арқылы пайда табу.

Негізгі капиталға салынатын инвестиция елдің экономикалық өрлеуінің негізгі факторы болып табылады. Шетелдік инвестиция – шет ел инвесторы жүзеге асыратын инвестиция Әлемдік экономикалық жүйені жаїандандыру жағдайында, сондай-ақ, Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздік алуына және ашық нарықтық экономиканың қалыптасуына байланысты шетелдік инвестиция объективті қажеттілікке айналып отыр. Өтпелі кезеңде экономикалық өрлеу мен нарықтық реформаларды қаржыландыру үшін елдің ішкі қорланымдарының жеткіліксіздігі себепті оның рөлі мен мәні арта түсуде. Шетелдік инвестицияға тікелей шетелдік инвестиция (яғни қаражатты кәсіпорындардың немесе компаниялардың жарғылық қорына не акцияларына салу), қоржындық шетелдік инвестиция, сондай-ақ, сыртқы несиелер, қарыздар, дамуға ресми көмек, гуманитарлық көмек жатады. Нарықтық экономика жағдайында шетелдік инвестицияны тарту және пайдалану тек қаражаттың ғана емес, сонымен бірге шетелдік технологиялардың, басқару тәжірибесінің де ағылып келуін қамтамасыз етеді, жаңа рыноктарға жол ашады, ірі құрылымдық өзгерістерге, нарықтық инфрақұрылымның қалыптасуына, инновациялық процестердің кеңеюіне, экономиканың жекеше секторының қалыптасуына серпін береді. Қазақстан үшін тікелей шетелдік инвестиция неғұрлым тиімді. Ол қабылдаушы елдің шаруашылық қызметінде инвестордың ұзақ мерзімді мүддесін қанағаттандырады және сыртқы борышты қалыптастырмайды.