Кіріспе 

        Біздің мемлекетіміздің стратегиялық  мақсаттарға жетуі үшін, алуан  қаржы ресурстарын жұмылдыру  және тиімді пайдалануды қажет  ететін, ол өз ретінде әрі қарай  барлық қаржы жүйесін  реформалауды  ұсынатын, жеті ұзақ мерзімді  приоритеттерді іске асыруы қажет. Осы тұрғыда Қазынашалықтың алдында үлкен мақсаттар тұр, ең негізгісі -бюджет қаражаттарын тиімді пайдалану.

        Республикамыздың дамуының маңызды  басылымдылық міндеттерінің бірі  ретінде шетелдік инвестиция  мен ішкі жиналымдарды жоғары  деңгейдегі ашық нарықтық экономикаға негізделген экономикалық өркендеу. Экономикалық реформалар барысындағы күнгей мен көлеңке жақтарына баға бере келіп, Елбасы – Н.Ә. Назарбаев Қазақстан халқына Жолдауында: «Біз егер қазынаны қорғаштап және еселеп отырмасақ, ешқашанда қалыпты да күшті мемлекет  болып саналмаймыз» деп тұжырымдады. Сол себепті де болар, халықаралық стандартқа жету мақсатында, Республика Президентінің Жарлығымен 1994 жылғы қазан айында Қаржы министрлігінің Қазынашылығы құрылды.

           Мемлекеттік қаржы ресурстарын кешенді басқару нарықтық экономика жағдайына негізгі проблемалардың бірі болып кіреді. Бұл мәселені қаржы ресурстарын басқарудың негізгі ережелері қарастырылған, мемлекеттік біріктірілген қаржы балансының мәні мен рөлі  заңдылық тәртіпте анықталған,  «Қазақстан Республикасының бюджеттік жүйесі туралы» жаңа Заңы шеше алады. Ол барлық мемлекеттік қаржы ресуртарын қарастыра және көрсете отырып, әлеуметтік – экономикалық даму бағдарламасын жалпы ақшалай көрсетеді. Бюджет бұл бағдарламаны мекендерде, аймақтарда, салалар қиысуында айқындайды.

         Еліміздің әлеуметтік- экономикалық  жедел даму қаржылық жоспарына,  өндіріс тіршілігіне, шарушалық   шешімдердің ілгері жылжыуына  қаржылық баланс жасау  және  бюдеттерді жасау процестерінің  белсенді әсерленуін қамтамасыз ету қажет .  Сондықтан, қаржылық баланс және  мемлекеттік бюджет, облыстық, аудандық бюджеттер республиканың біріктірілген қаржы жоспары жүйесі ретінде әзірленеді.

       Республикалық және жергілікті  бюджеттердің  жасалу механизмі мен атқарылуы «ҚР бюджет жүйесі туралы» Заңынада бір тұтас бүтін ретінде қарастырылған.

        Қазіргі кезде республикада бюджетті  жасау механизмі мен атқарылуын  дамыту мен жетілдіру қарастырлуда. Бюджетті жасаудың негізгі кезеңдері  мен атқарылуының комплексті қарастырылуы: біріншіден, бюджеттің атқарылуын бюджеттік жоспарлау, бақылау және талдау механизмін комплексті болжамдау ; екіншіден, бюджеттің жасалуы мен атқарылуы бойынша экономикалық процедуралардың кезегін, өзара байланысын анықтау; үшіншіден , республика экономикасын басқарудағы, қаржы жүйесі іс-қимыл жасау механизмінің негізгі принциптері мен дамыту бағыттарын әзірлеу болып табылады.

          Қаржы жүйесі алдына қойылған  міндеттерді дұрыс атқару үшін, қаржы саясатының мақсаты мен  жүзеге асыру механизмінің, сондай-ақ, оны құраушы элементтердің ішкі мәнін түсінудің айқын және терең болуы қажет.

         1994 жылы қазынашылық жүйесінің  құрылуы республикадағы бюджет  құрамын дамытудың өте мәнді  қадамы болып табылды.    

      Қазынашылықтың негізгі міндеті  республикалық бюджеттің атқарылуына қызмет көрсету, мемлекеттік бюжеттің мемлекеттік мекемелерге есеп айырысу-кассалық қызмет көрсету  және мемлекеттік бюджет қаражаттарының мақсатты пайдаланылуына алдын ала және ағымдағы бақылау жасау жөнінде салааралық үйлестіру.

      ҚР қазынашылық органдарымен  бюджеттің атқарылуын ұйымдастыруды  жетілдіруді үйрену дипломдық  жүмыстың негізгі мақсаты болып  табылады.

        Осы мақсатқа сәйкес жұмыста  келесі міндеттер қойылды:

        Қазынашылықтың құрылуы  мен Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі  органдары құрылымындағы мақсаттарды үйрену;

       Қазынашылық жүйесі органдары  қызметіндегі негізгі бағыттарды  үйрену;

        Қарағанды облысы Қазынашылық  басқармасының қалыптасу принциптерін  анықтау;

         Қарағанды облыстық Қазынашылық басқармасындағы бөлімдер қызметі мысалында бюджет атқарылуындағы қазынашылықтың рөлін анықтау;

         Қазынашылық жүйесін жетілдіру  және  әрі қарай дамыту жолдарын  анықтау.

          Дипломдық жұмыстың зерттеу нысанасы  Қарағанды облыстық Қазынашылық басқармасы болып табылады.

          Дипломдық жұмыстың зерттелу  заты Қарағанды облыстық Қазынашылық  басқармасы болып табылады.

         Дипломдық жұмыстың теоретикалық  және әдістемелік негіздері отандық  және шет елдік қаржыгерлер мен экономистердің еңбектерінен, ҚР заңдылықтары мен нормативті- құқылық актілерінен, ҚР Қаржы Министрлігінің , ҚР Ұлттық банкінің нұсқаулық материалдарынан, кезекті басылым жарияланымдарынан алынды.

          Зерттеулерде  Қарағанды облыстық  Қазынашылығының есептерінен, мемлекеттік мекеме құжаттарынан, облыстық қазынашылық аумақтық органдары ережелерінен, бөлімдер туралы ережелерден, міндеттік нұсқаулықтар жене т.б. ақпараттар қолданылды.

1. Қазақстан Республикасындағы қазынашылық  жүйесін ұйымдастырудың теоретикалық негіздері.

1. Қазынашылық – ҚР қаржылық жүиенің элементі. Оны құру кезеңдері мен мақсаты.

           Қазынашылық жүйесінің дамуы  бірнеше кезеңнен тұрды. Алғашқы  кезеңде, Ұлттық банктің есеп- кассалық орталығы бар барлық  аймақтарда ҚР Қаржы Министрлігінің 1995 ж. 7 ақпандағы № 23 бұйрығымен Қазынашылықтың аумақтық органдары құрылды.

               1995 жылдың аяғында Қазынашылықтың  аумақтық органдары барлық 20 облыста  және 32 ауданда құрылды, бірақ  шын мәнінде, осындай ауқымды  және қиын жұмысты атқару үшін қазынашылықтың аймақтық бөлімдері шамалы және материалдық – техникалық жабдықтары болмады; қолданыстағы, қалыптастырылған, компьютерлендірілген банк жүйесінің кіріс,шығыс есебін, мемлекеттік бюджет бойынша есептілікті өзіне қабылдай алмады; үлкен ауқымдағы ақпарат ағымын қамтамасыз ете алмады. Бұл жаңа қазынашылық жүйесінің құрылуының ең басынан қаржы жүйесіндегі бей- берекеттікке және келеңсіз салдарға әкелері сөзсіз. Сондықтан, «ҚР орталық атқарушы органдарының құрылымын дамыту туралы» № 2451 1995 ж. 13 қазандағы ҚР Президентінің Өкімімен, Қазынашылық бас басқармасы негізінде ҚР Қаржы Министрлігіне қарасты ҚР Ұлттық банкінің есеп айырысу – кассасын жүргізуімен Қазынашылық құрылды. Жоғарыдағы Өкімді орындау бойынша, бюджеттік мекемелерге қызмет көрсетуінің құбылуынсыз және ауыртпалықсыз ауысуы үшін Ұлттық банктің  есеп айырысу кассалары орталықтары негізінде  1996 ж. 6 ақпандағы № 167  ҚР Өкіметінің қаулысымен Республикалық бюджеттік банк құрылды. Ең басынан бюджеттік банкті құру ауысу кезеңіндегі уақытша мекеме ретінде жоспарланды. Басқа ТМД елдерімен салыстырғанда, біздің республикамызда қазынашылық жүйесінің тез дамуы мен өркендеуі    жөніндегі іс-шаралар  бюджеттік банк жүйесінің негізін қалаушы болуының дұрыс шешімі болып шықты.

          Бюджеттік банктің ұйымдастырлыуымен  қатар Қазақстан Республикасындағы  бюджетік жүйені дамыту және  реформалау  іс-шаралары басталды.  Бюджеттің кірісі мен шығысына  байланысты жаңа бюджеттік жіктеу  енгізілді, сонымен қатар шығысты  қаржыландыру тәртібі өзгертілді. Мемелкеттік бюджеттік кіріс есебіне де көптеген өзгерістер енгізілді.

        Бюджеттік банк жүйесін материалдық  - техникалық қамтамасыз ету мақсатында  және  ҚР бюджеттерінің кірісі  мен шығысының жаңа бюджеттік   топтастыруын дамыту үшін және жаңа программамен қамтамасыз ету мақсатында техникалық көмек ретінде 3 млн. АҚШ доллары көлемінде қарыз қаражат бөлінді.

        Қазынашылықта шағын тендер өткізіліп,  Бүкіләлемдік банктен құптау  алуымен рессейлік «КОРВУС» фирмасымен  бюджеттік банк үшін, бағдарламалық әзірлеуін тағайындау үшін келісім-шарт әзірленіп, 1996 жылдың 27 ақпанында қол қойылды.

          Ең қиын мәселенің шешімі, ҚР  Ұлттық банкінде, қазынашылықпен  Біріңғай Қазынашылық шоттың (БҚШ)  ашылуы мен іс жүзіне асырылуы  болды (1996 ж. 6 маусым). Бұл шотты ашу мәселесі 1994 жылы көтерілгенімен, ҚР Ұлттық банкінде іс жүзінде кіріс (100) және шығыс (120,181) шоттарында жеке-жеке есептелуіне байланысты Басты шот арқылы аудару мүмкін болмады, себебі  халықаралық стандартқа бойынша бұл бұхгалтерлік есептің негізгі принциптерін сақтамау болып табылады. Сондықтан, 70 жылдан астам уақыт бойы  бұрынғы Одақтық аймақтарда қалыптасқан, іс- жүзіндегі шаралардан бас  тартуға тура келді.    Қазынашылықпен БҚШ төлемдер механизмін өткізу әзірленді, бағдарламалық қамтамасыздандыру іске асырылды.

         1996 жылдың 1қыркүйегінен Облыстық  Қазынашылық басқармаларында республикалық  бюджет бойынша кірісті талдаушы  есептіліктер кіргізіле бастады,  сонымен қатар Ұлттық банк  арқылы жалпы мемлекеттік салықтардың республикалық және жергілікті бюджеттерге аударылуының дұрыстығы тексерілді, республикалық бюджеттегі мемлекеттік мекемелердің бюджеттік  қаражаттарын тиімді пайдалану  мақсатында қосымша бақылаулар жүргізілді.

         Қаржы жүйесін реформалаудың  реформалау этаптарының бірі жаңа Біріңғай бюджеттік Топтастыруды әзірлеу мен дамыту болып табылады. Республикалық және жергілікті бюджеттерді жасау және орындау үшін, сондай-ақ негізгі халықаралық стандартқа сәйкес мемлекеттік бюджет есептілігін жасау үшін,  Біріңғай бюдеттік топтастыру негізгі құжат болып табылады. Кірістердің әдістемелік есебіне көптеген өзгерістер кіргізілді.

        ҚР Қаржы министрлігінің ұйымдартыушы-құрылымын  жетілдіру мақсатында ҚР Өкіметінің 1997 ж. 30- қазанында № 1466 қаулысы  қабылданды, онда  Қазынашылық департаментіне заңды тұлға статусы беріліп, ҚР Бюджеттік банкі қысқартылып, қолма-қол ақшамен қамтамасыз етуден басқа, Қазынашылыққа барлық атқарушы қызметтерін, мүлкін және ісін басқаруы берілді.Š9, 3 б.‹

         Бюджеттердің барлық түрінің атқарылуының үзіліссіз технологиялық процессін қамтамасыз ету үшін және Қазынашылық органдарымен қабылдаған функцияларды іс жүзіне асыру үшін үлкен жұмыс жасалды:

• Қазынашылықтың аймақтық бөлімдерінде ұлттық және шет ел валютасында банктік операциялар жасау бойынша Ұлттық банктен лицензия алынды;
• өз кодтарын сақтау арқылы облыстық қазынашылық басқармаларда корреспонденттік шоттарын ашу мәселесі шешілді;
• Екінші деңгейдегі банктер арқылы мемлекеттік мекемелердің қолма-қол ақша алу кезіндегі есептесу тәртібінің жаңа механизмі әзірленді. Бюджет қаражаттарының екінші деңгейдегі банктерде қалықтап кетпеуін және алар уақытта бақылаусыз қалмауын қамтамасыз ету жаңа механизмнің негізгі мақсаты болып табылды. Қазынашылықтың ақшалай чектері бойынша мемлекеттік мекемелер степендияларды, еңбек ақыларды бере бастады, ҚР Өкіметінің  1997 ж. 4 тамыздағы № 1214 қаулысына сәйкес, тұлғалық шоттарға немесе пластикалық қарталарға аудару ұсынылды;
• Бюджеттік банк филиалдарынан Қазынашылық жүйеге бағдарламалық қамсыздандыруды және деректердің ауыстырылуын бейімдеу жасалды.

       ҚР Өкіметінің 1999 ж. 6 наурызындағы  № 207  қаулысымен  Қазынашылық  Департаменті Қазнашылық Комитеті  болып өзгертілді.

    1.2 Қазынашылықтың аумақтық органдарының негізгі міндеттері, функциялары және құқықтары

          Қазақстан Республикасы Қаржы  министрлігінің Қазынашылық комитеті (бұдан әрі – Қазынашылық) республикалық  бюджеттің атқарылуына қызмет  көрсету мемлекеттік бюжеттің  мемлекеттік мекемелерге есеп  айырысу-кассалық қызмет көрсету   және мемлекеттік бюджет қаражаттарының мақсатты пайдаланылуына алдын ала және ағымдағы бақылау жасау жөнінде салааралық уйлестіруді, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі құзіретінің шегінде арнайы атқарушылық және бақылау қадағалау функцияларын жүзеге асыратын ведомство болып табылады.

       Қазынашылық өз  қызметінде Қазақстан  Республикасының  Конституциясын, Қазақстан Республикасының заңдарын, Қазақстан Республикасы Президентінің,  Үкіметінің актілерін және де  өзге де нормативтік құқылық  актілерді, Ережені басшылыққа алады.

        Қазынашылық  мемлекеттік мекеменің  ұйымдастырушылық – құқықтың  нысанындағы заңды тұлға болып  табылады  және өз атауы мемлекеттік  тілде жазылған мөрлері мен  мөртаңбалары белгіленген үлгідегі  бланкілері, сондай-ақ заңдарға сәйкес банктерде шоттары болады.

       Қазынашылық азаматтық-құқылық қатынастарға  өз атынан түседі.

      Егер Қазынашылық заңдарға сәйкес  уәкілеттілк берілген болса, онда  мемлекет атынан азаматтық-құқықтық  қатынастардың тарабы болуға  құқығы бар.

       Қазынашылық өз құзіретіндегі мәселелер бойынша заңдарда белгіленген тәртіппен бұйрықтар шығарады, олардың Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында міндетті күші бар.

       Қазынашылықтың қызметі тек республикалық  бюджеттен қаржыландырылады.

       Қазынашылықты Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасының Үкіметі тағайындайтын және қызметтен босататын Төраға басқарады. Төрағаның өз ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасының Қаржы министрі қызметке тағайындайтын және қызметтен босататын үш, оның ішінде бір бірінші орынбасары болады.

     Қазақстан республикасы Қаржы министрлігі  Қазынашылық комитетінің құрылымы

     Басшылық

     Жиынтық қаржылық жоспарды қалыптастыру және республикалық бюдеттің шығыстарны қаржыландыру басқармасы

     Бюджет жөніндегі бухгалтерлік есеп пен есептілік басқармасы

     Бюдеттердің атқарылуын ұйымдастыру және бухгелтерлік есеп басқармасы

     Қолма-қол  ақша және мемлекеттік міндеттемелерді  есепке алу басқармасы

     Ұйымдастыру және кадр жұмыстары басқармасы

     Төлем операциялары басқармасы

     Түсімдерді  бөлу басқармасы

     Қазынашылық жүйесін сүйемелдеу және технологиялық  қамтамасыз ету басқармасы

           Ішкі бақылау басқармасы

       Қазынашылықтың негізгі міндеттері:

• республикалық бюджеттің кассалық атқарылыуын ұйымдастыруды және бақылауды жақсарту;
• мемлекеттік бюджетке есеп айырысу-кассалық, оның ішінде ақалы қызметтерді, депозиттік соммаларды сатудан және демеушілік пен қайырымдылық көмек түрінде мемлекет және мемлекеттік ұйымдар алатын қаражаттар бойынша шоттарға есеп айырысу-кассалық қызмет көрсетуді жавқсарту;
• бюджет жүйесіндег бухгалтерлік есеп пен есептілікті және қазынашылық органдары жүйесіндегі ішкі аудитті дамытуға және жетілдіруге қатысу;
• өз құзыретінің шегінде республикалық және жергілікті бюджеттер қаражаттарының ұтымды және мақсатты пайдалануын бақылауды қамтамасыз ету;
• Қазынашылық мемлекеттік ақпараттық жүйесінің жұмыс істеуін қамтамасыз ету.

Қазынашылық заңдарда белгіленген тәртіппен

мынандай  функцияларды жүзеге асырады:

• мемлекеттік бюджеттің атқарылыуына қызмет көрсету;
• кезекті қаржы жылына арналған бюджеттік тағайындауларға сәйкес республикалық бюджеттің шығындарын қаржыландыру;
• республикалық бюджеттің қолма-қол ақша ағындарын болжайды;
• мемлекеттік мекемелердің кассалық шығыстарын, сондай-ақ ақылы қызметтерді, депозиттік соммаларды сатудан және демеушілік пен қайырымдылық көмек түрінде мемлекет және мемлекеттік мекемелер алатын қаражаттар бойынша шоттарды есепке алуды қамтамасыз ету;
• республикалық және жергілікті бюджеттер арасындағы мемлекеттік салықтар мен төлемдерді бөлуді және оларды әртүрлі деңгейдегі бюджеттерге есептеуді қамтамасыз етеді;
• мемлекеттік мекемелерді тапсырмалары бойынша ұлттық және шетел валютасымен ақша аударуды жүзеге асырады, мемлекеттік мекемелер үсынған төлем құжаттарына бақылау жасайды;
• мемлекеттік кепілдігі бар мемлекеттік сыртқы заемдар мен мемлекеттік емес сыртқы заемдарды өтеген кезде ақша аударуды және оған қызмет көрсетуді жүзеге асырады;
• екінші деңшейдегі банктер және банктік қызметтердің тиісті түрлерін көрсетуге арналған лицензиясы бар ұйымдар арқылы мемлекеттік мекмелерді қолма-қол ақшамен қамтамасыз етуді ұйымдастыру;
• республикалық бюджеттің атқарылыуы туралы бухгалтерлік есеп пен есептілікті жүргізудің және жүзеге асырудың тәртібін әзірлейді, сондай-ақ жергілікті атқарушы органдар мен Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігіне жергілікті бюджеттердің кассалық атқарылыуы туралы ақпарат тапсырады;
• бағдарламалардың республикалық бюджеттік мекемклеріне-әкімшілеріне бағдарламалар, кіші бағдарламалар және ерекшеліктер бойынша бөлінген лимиттер мен жүргізілген кассалық шығыстар туралы ай сайын ақпарат беріп отырады;
• Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінде шетелдік валютадағы Қазанаышылықтың тиісті банктік шоттары арқылы мемлекеттік мекемелердің валюталық опреацияларын жүргізеді және есепке алады, оларды жүргізген кезде заңдардың сақталуы жөнінде тексерулер ұйымдастырады;
• Бюджет жүйесіндегі бухгалтерлік есепті және қазынашылық органдарында ішкі аудитті жүргізудің тәртібін әзірлейді және бекітедеі;
• Халықаралық шарттар, кесісімшарттар және келісімдер жобаларын даярлауға қатысады;
• Қазынашылықтың құзіретіне қатысты мәселелер бойынша есептеме жасаудың тәртібін белгілейді;
• Қазынашылықтың шоттарындағы ағымдағы қалдықтарды банктік салымдарға және бағалы қағаздарға орналалстыру жолымен кіріс алу мақсатында басқарады;
• Бюджеттік ақша есебінен мемлекеттік мекемелермен жасалған азаматтық-құқықтық мәмәлелерді тіркеуді жүзеге асырады;
• құнды металдар рыногының жай-күйіне талдау жасайды, құнды металдармен және асыл тастармен ішкі және сыртқы рыноктарда операциялар жасайды;
• республикалық бюджеттің  және өз құзыретінің шегінде жергілікті бюджеттер қаражаттарының мақсатты пайдалануын алдын-ала және ағымдағы бақылауды жүзеге асырады;
• республикалық және жергілікті бюджеттерді пайдаланудың нәтижелері туралы ақпаратты дайындауға қатысады;
• республикалық бюджеттің атқарылыуы туралы оперативтік, айлық, тоқсандық және жылдық есептемені даярлайды;
• қаржы тәртібін сақтауға бағытталған мемелкеттік қаржының тиімді және мақсатты пайдалануына арналған ұсыныстарды даярлайды;
• аумақтық Қазынашылық органдарының жұмыс тәжритесін талдап, жинақтайды және боны жетілдіру жөніндегі ұсыныстарды әзірлейді, олардың қызметін тексереді, анықталған кемшіліктер мен тәртіп бұзушыларды жою жөнінде шаралар қабылдайды;
• шетел қазынашылықтары қызметінің ұйымдастыру тәжірибесін зерделейді және боны практикалық пайдалану жөнінде ұсыныстар әзірлейді;
• Қазынашылық және оның аумақтық органдары қызметкерлерінің біліктілігін арттыруды ұйымдастыруға қатысады;
• өзіне Қазақстан Республикасының заңдарымен жүктелген өзге де функцияларды жүзеге асырады.

     Мемлекеттік бюджеттің барлық шығысы мен кірісін  есепке  алынуын және біріктіруіне мүмкіндік беретін, қазынашылық  жүйесін толыққанды жүзеге асырған, ТМД елдерінің ішіндегі Қазақстан  бірінші мемлекет  болды. Біріңғай ақпараттық кеңістікте сенімді ақпараттық жүйені басқару мен үлкенмасштабты даму және жүйені жетілдіру үшін алғышарт жасалды, Қазынашылықтың құрылуының ең қиын кезеңі артта қалды.

     «Қазынашылықты  жетілдіру» жобасына 1995 жылдың наурыз айынан Қазақстан Республикасының Үкіметі халықаралық ұйымдармен қарыз бөлу мүмкіндіктері туралы кесііссөздер жүргізе бастады. 1996 жылдың тамызында Даму және Қайта құру Халықаралық банкімен қарыз туралы Келісімге қол қойылды, 1996 жылдың қарашасында Парламентте және Қазақстан Республикасының Мәжілісінде бекітіліп, ал 1996 жылдың желтоқсанында ҚР Президентінің Жарлығымен қарыз күшіне енді.

      1999 жылдың 19 мамырында келісілген, Қаржы  министрлігімен Hewlett Paskard компаниясы аралығындағы Келісім шартқа сәйкес, Қазынашылық комитеті мен бірқатар шетел компанияларымен (Hewlett Paskard, Orakle,  Alsi) қазынашылықты жетілдіру жобасы іске асырылды.

     Қаржы министрлігінің Халықаралық Валюталық  Фонд (ХВФ) және Даму және Қайта құру Халықаралық банкінің (ДҚХБ) шақырылған қызметкерлерімен Даму және Қайта құру Халықаралық банкінің Жеткізуші өкілдерімен бірігіп, Халықаралық Валюталық Фонд және Даму және Қайта құру Халықаралық банкінің сарапшыларының қатысуымен, Қазынашылықты жетілдіру Жобасының тұсаукесері ұйымдастырылды. Жоба ХВФ, ДҚХБ сарапшыларынан және бұрынғы Совет Одағы, Қытай, Словакия, Палестина, Монғолия және т.б. елдерінің жоба жетекшілерінің жоғарғы бағасына ие болды, таралым үшін қарымды модель ретінде, теңдессіз модель деп табылып, ұсынылды. Қазақстандағы дамыту жобасының әдістемесін негізгі алып, ХВФ    дамытудың ұқсас жобасының тұрпатты әдістемесін  дайындауды ұсынады.

     Қытай Үкіметінің өтініші бойынша, Қазақстанның Қаржы министрлігімен Қазынашылықтың жаңа жүйесінің прототипті демонстрациясы ұйымдастырылды.  Осындай ұқсас  презентация  Москва Үкіметі үшін де ұйымдастырылды. Қазақстанның қазынашылық жүйесі ТМД елдеріндегі қазынашылық қызметі арасындағы шетел мамандарының жақсы пікірі мен бағасына ие болды. Осы уақытқа дейін Рессей мен Украинадағы әрекеттен басқа ешбір елде Қазынашылықты жетілдіру жобасы жетістікпен аялталғаны туралы мысал жоқ.

     ИИСК  жаңа жүйесі осы кезде Астана қаласында, Ақмола, Қарағанды, Қостанай, Павлодар, Солтүстік Қазақстан, Шығыс Қазақстан  облыстарында жетістікпен қызмет жасауда. Республикалық және жергілікті бюджеттердің қаржы ресурстарын Үкімет пен жергілікті атқарушы органдардың тиімді басқаруы үшін инструменттер әзірлеу жүйенің негізгі мақсаты болып табылады.

     Қазынашылық бюджетті атқарудағы қызметінде « Мемлекеттік  бюджет есебінен ұсталатын мемлекеттік  мекемелер үшін бюджеттің атқарылуы және есептілік нысандарын жүргізу (мерзімдік және жылдық) жөніндегі қаржылық рәсімдердің ережесін бекіту туралы» Қазақстан Респубдикасы Үкіметінің 2002 жылғы 25 шілдедегі № 832 қаулысын басшылық етеді. Осы  Ереже Қазақстан Республикасының 1994 жылғы 27 желтоқсанындағы Азаматтық Кодексіне, «Бюджет жүйесі туралы» 1999 жылғы 1 сәуірдегі және «Мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген қарыз алу мен борыш туралы» Қазақстан Республикасыны 1999 жылғы 2 тамызындағы Заңдарға сәйкес әзірленді.

     Қарағанды облыстық қазынашылық басқармасы мысалында бюджеттің барлық атқарылу механизмін қарастырамыз. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

2. ҚР қазынашылық  органдарымен мемлекеттік бюджеттің  арқарылуы

1. Мемлекеттік бюдеттің қабылдану мен атқарылу тәртібі

          Экономикалық қатынастарға және құқықтық нормаға сәйкестелген, Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі  әр деңгейдегі бюджеттерден тұрады.

          Қазақстан Респбликасында жиынтығында  мемлекеттік бюджетті құрайтын  республикалық бюджет және жергілікті  бюджет қызмет атқарады. Бюджет жүйесінің іс-қимылы әр деңгейдегі бюджеттердің өзара байланысына негізделген, оларды әзірлеу, қарау, бекіту, атқару, бақылау тәртібімен, сондай-ақ республикалық және жергілікті бюджеттердің атқарылуы туралы есебімен қамтамасыз етіледі.

          Республикалық бюджет қаржы жылына Қазақстан Республикасының заңымен, ал жергілікті бюджет маслихаттардың шешімдерімен бекітіледі.

         Барлық деңгейдегі бюджеттің  әзірленуі, бекітілуі және атқарылу  есебі ұлттық валютада жүргізіледі.

          Қаржы жылына сәйкес республикалық бюджет туралы Қазақстан Республикасының Заңы бекітілгеннен кейін бес жұмыс күні  аралығында оның іс жүзіне асуы туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің актісі қабылданады.

         Қаржы жылына сәйкес жергілікті  бюдет бекітілуі туралы маслихат шешімі қабылданғаннан кейін жеті жұмыс күні аралығында жергілікті атқару органдарының оның іс жүзіне асуы туралы актісі қабылданады.

         Бюджеттік бағдарламалардың паспорты (бұдан әрі – паспорт) бюджеттік  бағдарламалардың мониторгін қамтамасыз ету, іске асыруды бағалау және тиімділігін бақылау, сондай-ақ бюджеттің атқарылу сатысында бюджет қаражатының мақсатты эжұмсалуын бақылау мақсатында әзірленеді және бекітіледі.

           Паспорт  күтілетін нәтижелер  көрсетіле отырып, мақсатын және мерзімдері, ресурстары және іс-шаралардың атқарушылары бойынша келесілген кешенін анықтайды. Бұл ретте бағдарламаның мақсаты елдің экономикалық дамуының стратегиялық басылымдықтары ескеріле отырып, қойылуы тиіс.

         Бюджеттік  бағдарламаның объективтік мониторингін, оның тиімді іске асырылуын бағалауды және тиімділігін бақылауды қамтамасыз ету үшін паспорт бюджеттік бағдарлама туралы толық ақпаратты қамтуы тиіс.

        Паспортты тиісті қаржы жылына  арналған республикалық несесе  жергілікті бюджетте көзделген әрбір бюджеттік бағдарлама бойынша жыл сайын бюджеттік бағдарламалардың әкімшілері әзірлейді.

         Паспорттарды Үкімет немесе жергілікті  атқарушы органдары бекітеді. Паспорттар  Қазақстан Республикасы Үкіметінің  келісімі жергілікті атқарушы  органдардың келісімдері қабылданғаннан кейін он жұмыс күні ішінде бекітілуі тиіс.

         Бюджетті атқару үшін қаржыландырудың  мынандай түрлері жасалады:

1. Мемлекеттік мекемелердің міндеттемелері және төлемдері бойынша бюджеттік бағдарламаларды (кіші бағдарламаларды) қаржыландырудың жоспарлары;
2. Бюджеттік бағдарламалар әкімшілерінің міндеттемелері және төлемдері бойынша бюджеттік бағдарламаларды (кіші бағдарламаларды) қаржыландыру жоспарлары;
3. Қаржыландырудың жиынтық жоспары.

Бюджеттік бағдарламалардың әкімшілерінің міндеттемелері мен төлемдері бойынша бюджеттік бағдарламаларды (кіші бағдарламаларды) қаржыландырудың жоспарлары, мемлекеттік мекеменің міндеттемелері мен төлемдері бойынша бюджеттік бағдарламаларды (кіші бағдарламаларды) қаржыландыру жоспарлары және қаржыландырудың жиынтық жоспарлары республикалық бюджет туралы заңға және тиісті қаржы жылына арналған жергілікті бюджеттерді бекіту туралы мәслихаттардың шешімдеріне, Қазақстан Республикасы Үкіметі мен жергілікті атқарушы органдардың актілеріне, паспорттарға, Бірыңғай бюджетті сыныптамаға, Шоттардың біріңғай стандарттық жоспарына сәйкес және Мемлекеттік бюджет есебінен ұсталынатын мемлекеттік мекемелер үшін бюджеттің атқарылуы және есептілік нысандарын жүргізу жөніндегі қаржылық рәсімдердің ережесін бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің  2002 жылғы 25 шілдедегі № 832  қаулысында белгіленген тәртіппен әзірленеді.