Корпоративтік табыс салығы

Қазақстан  Республикасының білім және ғылым  министрлігі

Еуразия Академиясы 

Қаржы

мамандығы бойынша деканат 
 

Реферат

Тақырыбы:   

Корпоративтік табыс салығы 
 
 
 
 
 

Орындаған: 221 топ студенті

Калиева А.Б.

                                                                             Тексерген: Тлесова Ж.А. 
 
 
 
 
 
 
 
 

Орал, 2011 жыл 
 

Жоспар 

          Кіріспе

1. Корпоративтік табыс салығы
2. Корпоративтік табыс салығын жетілдіру жолдары

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

   Кіріспе

   Ұйымдық – құқықтық жағынан салықтар – бұл   мемлекет біржақты тәртіппен заң жүзінде белгіленген,белгілі бір мөлшерде және мерзімде бюджетке төленетін қайтарусыз және өтеусіз сипаттағы міндетті ақшалай төлемдер.

   Салықтардың  экономикалық мәні олардың өзінің функциялары  мен міндеттерін  жүзеге асыру  үшін мемлекет жұмылдыратын ұлттық табыстың бір бөлігі болып табылатындығында.

   Қазіргі кезде бухгалтерлік есеп ең басты  бір орын алады. Ол кәсіпорынның қаржылық жағдайын сипаттап, басқарушы шешім  қабылдаудың негізі. ҚР аймағында  әрекет етіп тұрған барлық субъектілерге  қаржылық есеп беруді және бухгалтерлік есепті жүргізу міндеттілігі жүктеледі. Жалпы алғанда салық міндеттемесі мемлекет алдындағы әрбір салық төлеушінің міндеттемесі болып табылады және ол салық заңына сәйкес жүргізіледі. 2001 жылғы 12 маусымда №209-11 Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» (өзгертулер және толықтырулармен) салық Кодексі қабылданды. Кодекске сәйкес жеке және заңды тұлғалардан алынатын салықтар мемлекеттік бюджетті толықтырудың негізгі көзі болып табылады.

   Мемлекеттік бюджет─жалпы мемлекеттік тұрғыдан бөліп пайдалану, жұмсау үшін құрылатын қаржы қоры болып табылады.

   Бюджеттің қаржысы экономиканы дамытуға, халықтың материалдық әл-ауқатын және мәдени деңгейін көтеруге және басқа да мақсаттарға  пайдаланылады. Жеке және заңды тұлғалардан  алынатын салықтар мемлекеттік бюджетті толықтырудың негізгі көзі болып  табылады.

   Қазақстан Республикасының заңына сәйкес мемлекеттік  бюджеттің табыс бөлігіне қосымша  келесідей мемлекеттік салықтар мен алымдар енеді:

• Корпоративтік табыс салығы;
• Жеке табыс салығы;
• Жер қойнауын пайдаланушыларға салынатын салық;
• Әлеуметтік салық;
• Жер салығы;
• Көлік құралдарына салынатын салық;
• Мүліктерге салынатын салық;
• ҚҚС;
• Акциздер.

   Соның Корпоративтік табыс салығына тоқталамыз. 
 

1. Корпоративтік табыс салығы

 

     Корпоративтік табыс салығы салықтық түсімдерде және мемлекеттік бюджет кірістерінде едэуір орын алады ( тиісінше 32,7% және 23%-ға жуық (2008 ж). .Бұл салықты мемлекеттік  мекемелерді қоспағанда, Қазақстан  Республикасының заңи тұлға-резиденттері, сондай-ақ Қазақстан Республикасында  кызметін тұрақты мекеме арқылы жүзеге асыратын немесе Қазақстан Республикадағы көздерден табыс алатын заңи тұлға-бейрезиденттер төлейді. Оңайлатылған мағлұмдама негізінде  арнаулы салық режімін колданатын заңи тұлғалар көрсетілген режім  шеңберінде салық салынатын табыстар бойынша корпоративтік табыс  салығын есептейді және төлейді.

     Мыналар: салық салынатын табыс, төлем  көзінен салық салынатын табыс  және Қазақстан Республикасында  қызметін тұрақты мекеме арқылы жүзеге асыратын заңи тұлға- бейрезиденттің таза табысы корпоративтік табыс салығы салынатын объектілер болып табылады. Салық салынатын табыс Салықтық кодексте көзделген түзетулерді  ескере отырып, жылдық жиынтың табыс  пен салықтық іиегерімдер арасындағы айырма ретінде айқындалады.

     Жылдық  жиынтық табыс (ЖЖТ) әр түрлі көздерден  алынған заңи тұлға- бейрезиденттердің  жылдық табысы болып табылады.

     Егер  табыстардың бірнеше баптарында бір және сол табыстар көрсетілуі мүмкін болатын жағдайда, көрсетілген  табыстар жылдық жиынтық табысқа  тек бір рет кіріктіріледі.

     Алынған ЖЖТ түзетілуі, яғни салық төлеушілердің  бұл табысынан белгілі бір  сомалар алып тасталуы тиіс.

     Салық салынатын табысты айқындау үшін түзетілген Жылдық жиынтық табысдан шегерімдер жүргізіледі.

     Салықтың  шегерімдер деп салық заңнамасына  сәйкес шегерімге жатпайтын шығыстарды қоспағанда, табыс алуға бағытталған  қызметті жүзеге асырумен байланысты салық төлеушінің шығыстарын айтады.

     Салықтық  кодекске сәйкес шегерімге жатпайтын  шығыстарды қоспағанда, салық төлеушінің табыс алуға бағытталған кызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары  салық салынатын табысты айқындау кезінде шегерімге жатады. Шегерімге  жатқызылған шығыстардың мөлшері  белгіленген нормалардан аспауға  тиіс.

     Шегерімдерді  салық төлеуші өзінің табыс алуға  бағытталған қызметіне байланысты шығыстарды растайтын құжаттары  болған кезде жүргізеді. Бұл шығыстар болашақтағы кезеңдердің шығыстарын қоспағанда, олар нақты жүргізілген  халық аралық каржылық есептеменің  стандарттарына және бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептеме туралы Қазақстан  Республикасы заңнамасының талаптарына  сәйкес анықталатын болашақтағы  кезеңдердің шығыстарын қоспағанда, олар іс жүзінде жүргізілген салық  кезеңінде шегерілуге жатады.

     Болашақтағы кезеңдердің шығыстары олар катысты  болатын салық кезеңінде шегерімге  жатады.

     Шегерімдерден кейінгі алынған салық салынатын  табыс түзетуге - есепті сапық кезеңіндегі  табыстың немесе шегерімнің мөлшерін бұрын таңылған табыстың немесе шегерімнің сомасы шегінде ұлғайтуға немесе азайтуға жатады.

     Кәсіпкерлік кызметтен шегетін залалдар, сондай-ақ I топтың тіркелген ақтивтерінің шығып  қалуынан шеккен залалдар осы салық  кезеңдерінің салық салынатын табысы есебінен өтеу үшін кейінгі он жылды  қоса алғандағы кезеңге ауыстырылады.

     Бағалы  қағаздарды өткізу кезінде туындайтын залалдар басқа бағалы кағаздарды өткізу кезінде кұн өсімінен түсетін  табыс есебінен өтеледі.Егер осы  залалдар орын алған кезеңінде өтеле  алмайтын болса, онда олар 10 жылға дейінгі  мерзімге алға ауыстырыуы және басқа  бағалы кағаздарды өткізу кезінде кұн  өсімінен түсетін табыстар есебінен өтелуі мүмкін.

     Арнаулы салық компаниясының Қазақстан  Республикасының секьюритилендіру туралы заңнамасына сәйкес жүзеге асырылатын қызметінен шеккен залалдары бөлінген ақтивтермен қамтамасыз етілген  облиғациялардың айналымы мерзімі  ішінде ауыстырылуы мүмкін.

     Ауыл  шаруашылығы өнімін өндіруші заңи тұлғалар және селолық тұтыну кооперативтері үшін арнаулы салық режімін колданатын салық төлеуші шеккен заладар  келесі салық кезеңдеріне ауыстырылмайды.

     Салық заңнамасына сәйкес төлем көзінен  ұсталатын табыстарға мыналар жатады: ұтыстар;бейрезиденттердің салық  заңнамасына сәйкес айқындалатын, мұндай бейрезиденттердің тұрақты мекемесімен  байланысы жоқ Қазақстан Республикасындағы  көздерден алған табыстары;заңи тұлғаларға төленетін сыйақы. Төлем  көзінен ұсталынатын салықтың сомасын  салық агенті анықтайды.

     Корпоративтік табыс салығының мынадай мөлшерлерде  мөлшерлемелері белгіленген:

     табыс көзінен салық салынбайтын табысқа - 20%; заңи тұлғалар – ауыл шаруашылығы  өнімін өндірушілердің табысына, егер мұндай табыс ауыл шаруашылығы өнімін, арашаруашылығы өнімін өндіру, сондай-ақ ез өндірісінің көрсетілген өнімді өңдеу және өткізу бойынша кызметін жүзеге асырудағы алынған болса- 10%; Салықтық кодекске сәйкес анықталатын  бейрезиденттердің мұндай бейрезиденттердің  тұрақты мекемесімен байланысты емес төлем көзінен салық салынатын  табыстарына 5%-дан 20%-ға дейін:

     1) төменде көрсетілген табыстарды  қоспағанда табыстарына - 20%;

     2) жеңілдікті салық салуы бар  мемлекетте тіркелген тұлғаның  табыстарына - 20%;

     3) тәуекелдерді сақтандыру (қайта  сақтандыру) келісімшарттары бойынша  сақтық сыйлықақыларына - 10%;

     4) халық аралық тасымалдарда көлік  кызметтерін көрсетуден түсетін  табыстарына- 5%;

     5) кұн өсімінен түсетін табыстарға, дивидендтерге, сыйақыларға, роялтиге - 15%;

     Қазақстан Республикасында кызметін тұрақты  мекеме аркылы жүзеге асыратын заңи тұлға-бейрезиденттің таза табысы корпоративтік табыс  салығына қоса белгіленген тәртіппен - 15%.

     Бейрезиденттердің Қазақстан Республикасындағы көздерден  алатын, осындай бейрезиденттердің  тұрақты мекемесімен байланысты емес табыстарына жеке табыс салығының  белгіленген мөлшерлемелері бойынша  салық салынады.

     Салық заңнамасында корпоративтік табыс  салығы, жер салығы, мүлік салығы бойынша инвестициялық салық  преференцияларын беру карастырылған. Бюджетке төленуге жататын корпоративтік  табыс салығының сомасын айқындау кезінде салық заңнамасына сәйкес оның есептелген сомасы 100 пайызға азайтылады.Осындай  көзделген салық сомасын кеміту корпоративтік табыс салығы бойынша  аванстық төлемдер сомаларын есептеу  кезінде де колданылады.[1] Арнаулы  экономикалық аймақтардың аумағында  орналасқан және кызмет түрлерін жүзеге асыру кезінде пайдаланылатын салық  салу объектілері бойынша: 1) жер  салығын есептеу кезінде тиісті мөлшерлемелерге 0 коэффиценті;

     2) мүлік салығын есептеу кезінде  салық салу объектілерінің жылдық  орташа құнына 0 пайыздық мөлшерлеме  колданылады.

     Корпоративтік табыс салығына арналған салық кезеңі 1 каңтардан 31 желтоқсанға дейінгі  күнтізбелік жыл болып табылады.

     Корпоративтік табыс салығының төлеушісі орналасқан жері бойынша салық органына корпаративтік  табыс салығы бойынша маглұмдаманы 31 наурыздан кешіктірмей табыс  етеді. 

2. КОРПОРАТИВТІК ТАБЫС САЛЫҒЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ

 

   Табыс салығы ежелгі және классикалық салықтардың  бірі болып табылады. Салықтың бұл  түрі негізінен XIX және XX ғасырларда Батыс  Еуропа елдерінде кең дамыды. Қазақстан  Республикасында табыс салығы 1991 жылдың 24 желтоқсанынан «Қазақ ССР  азаматтарынан, шетел азаматтары мен  азаматтығы жоқ тұлғалардан алынатын табыс салығы туралы» заң негізінде  енгізілді. Заңды тұлғалар 1994 жылдан 2001 жыл аралығында табыс салығын  төледі. 2002 жылдан бастап табыс салығы корпоративтік табыс салығы болып  өзгерді

   Біздің  мемлекетімізде корпоративтік табыс  салығы мемлекеттік бюджеттің кіріс  бөлімінің ең басты көзі болып  табылады. Оны мына төмендегі 1 кестеден көруге болады.

   1-кестеден 2008 жылдағы корпоративтік табыс  салығының үлесі 2006 жылмен салыстырғанда  4,4% -ға кемігендігін байқаймыз.  Оған дәлел:

• біріншіден, заңға сәйкес корпоративтік табыс салығы бойынша инвестициялық салық преференцияларының берілуі;
• екіншіден, 2008 жылдағы Салық кодексіне сәйкес еркін экономикалық аймақтардың корпоративтік табыс салығын төлеуден босатылуы.

   Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының  Қаржы Министрлігі қарамағындағы  Салық Комитетінің әдістеме бөлімінің  басшысы Г.Малдыбаеваның айтуынша, Қазақстан Республикасы бойынша  барлық салықтар түрлері бойынша  салық төлеушілердің салық заңдылығын толық сақтамағандығы байқалады. Корпоративтік  табыс салығы бойынша салық заңдылығын толық сақтамаған салық төлеушілердің  үлесі 29,6% болып шықты. Г.Малдыбаеваның  пікірінше, жоғарыда аталған талдау қорытындысы корпоративтік табыс  салығы бойынша 2006-2007 жылдардың Салық  кодексінің 15 тарауының 81 «Тауарларды (жұмыстарды,қызмет көрсетулерді) өткізуден  түсетін табыс», 83 «Міндеттемелерді есептен шығарудан түсетін табыстар», 84 «Күмәнді міндеттемелер бойынша  түсетін табыстар», 90 «Өтеусіз алынған  мүлік», 92 «Шегерімдер», 104 «Шегерімге жатпайтын шығыстар», 103 «Салықтар  шегерімі», 107 «Тіркелген активтер бойынша  амортизациялық аударымдарды есептеу» баптарына қатысты заңның толық  сақталмағандығы анықталды.

   Мемлекеттік бюджеттің кірістері 2008 жылғы жағдай бойынша жылдық жоспардың  95,32%-ына  орындалды  және іс  жүзіндегі түсімдер 2539,25  млрд. теңгені құрады. Корпоративтік табыс салығы бойынша жоспарланған 808,4 млрд.теңге орнына, бюджетке 783,0 млрд.теңге түсті немесе жоспар 96,9%-ға орындалды. Бұл жағдай коропоративтік табыс салығы бойынша аванстық төлемдер жүйесінің  дұрыс жұмыс істемеуінің нәтижесі деуге болады. 
 

                                                                                                                   
1-кесте

   Қазақстан Республикасының  мемлекеттік бюджетіне 2006-2008 жылдарда түскен салықтық түсімдердің құрамы

                                                                                                                  

   

    

   Салық жүйесін, оның ішінде кез келген салықты  жетілдіру жолдарына сәйкес ұсыныс айту үшін, бұл алдағы өзгерістердің  мемлекет, салық төлеуші және халық  үшін не береді, олардың мүддесі  қалай сақталады деген пікірді  негізге ала отырып айту қажет.

   Салықтық  құралдың реттеуші рөлі экономиканың дағдарыс жағдайында өте ерекше. Салықтың фискалдық қызметін дамытумен шектелу  мүмкін емес. Салық өнім өндірушілердің еркін шешім қабылдауына мүмкіндік  беруі тиіс. Дағдарыстан шығудың  бірден-бір жолы болып өндірісті  ынталандыру табылады. Ал, өндірісті  ынталандыру елдегі шағын және орта бизнесті дамытумен тікелей байланысты. Әлемде шағын және орта бизнесті мемлекеттік  қолдау ең алдымен салықтық жеңілдіктер  берумен іске асырылады. Бұл орайда, Қазақстан Республикасында шағын  және орта бизнесті қолдау мақсатында шағын және орта бизнеске арналған арнайы салық салу режимі жүзеге асырылады. Дегенмен, салықтық жеңілдіктердің көп  мөлшерде болуы тиімді емес.

   Біріншіден, салық жеңілдіктері барлық салық  төлеушілерінің теңдігі принципін  бұзады, өйткені бұл жеңілдік берілген салалар басқаларға қарағанда артықшылықта болады.

   Екіншіден, салық жеңілдіктері есептеу механизмін қиындатады, ал бұл түрлі қателіктер мен түсініспеушіліктерге әкелетіні  сөзсіз.

   Үшіншіден, жеңілдік берілген саланың кәсіпорындары, жеңілдік құқығын рәсімдеудің күрделілігіне  байланысты оны дұрыс пайдалана  алмай, жеңілдіктен бас тартуға  мәжбүр болатын кездері де байқалуда.

   Тәжірибе  көрсеткендей кез-келген жеңілдік белгілі  бір қиындықтарға әкеледі. Жеңілдікті кәсіпорындар белгілі бір шартпен  алғандықтан, олардың өз әрекетін еркін  жүргізуіне кедергілер пайда болады. Ал, шағын және орта бизнесті дамыту үшін кедергінің неғұрлым аз болғандығы жақсы. Ал, барлық кәсіпорындарға тең  жағдайда салық салу үшін, корпоративтік  салық ставкасын төмендету ең тиімді шешім болып табылады. Бұл  мәселе Жаңа Салық кодексінде көрініс  тапқан, яғни заң бойынша корпоративтік  табыс салығының ставкасы 2009 жылы – 20%, 2010 жылы – 17,5%, 2011 жылы - 15% құрамақ. Біздің ойымызша, бұл мемлекеттің  салық саясатындағы салық механизмінің элементерінің бірі салықтардың, соның  ішінде корпоративтік табыс салығы бойынша қабылдаған дұрыс шешім. Дегенмен, Жаңа Салық кодексінде әлі  де шешімін таппаған мәселелер бар.

   Заңды тұлғаның табысына қазіргі салық  салу механизмі өнімді шығару көлемінің  өсуін ынталандырмайды, өзіндік  құнын төмендетпейді, керісінше, шегерімді  ұлғайтып, соның нәтижесінде заң  негізінде салық салудан босатылуына  әкеледі. Мысалға, корпоративті табыс  салығы бойынша залалды ауыстыру  мерзімінің 3 жылдан 10 жылға ұлғаюы салықтан жалтарыну мәселесінің  одан әрі ұлғаюына әкелуі мүмкін. Сондықтан, біздің ойымызша, корпоративтік табыс  салығы бойынша залалды ауыстыру мерзімін 10 жылдан 3-5 жылға дейін  төмендету және бұл жеңілдік түрін  тек экономиканың басты салаларына ғана беру керек.

   Мемлекеттің шағын және орта бизнесті қолдау мәселесіне сәйкес, қазіргі таңда, өзекті мәселелердің бірі болып «ТАТ Ипотека» Ипотекалық ұйым» АҚ-ның Басқарма басшысының орынбасары Асхат Серикбекұлының пікірінше, микронесиелік ұйымдардың табысына салынатын корпоративтік табыс  салығы бойынша шегерімдердің Жаңа Салық кодексінде көрініс таппаған. Атап айтқанда, күмәнді және тұрақсыз деп танылған микронесиелер бойынша  қалыптасқан провизиялар (резервтер) бойынша шығындардың шегерімге  жатпауы, бәрнеше жылдар бойы өтелмеген  жеке тұлғалармен ұсынылған микронесиелердің сыйақылар бойынша күмәнді талаптарының шегерімге жатпауы. 

   Сонымен, бүгін үлкен мәселе ол корпоративтік  табыс салығы бойынша инвестициялық  салық преференциялары. Заңға сәйкес, инвестициялық салық преференциялары  дегеніміз корпорациялық табыс  салығын төлеуден босату не жаңа өндірістер құру, жұмыс істеп тұрғандарын  кеңейту мен жаңарту мақсатында инвестициялық жобаларды жүзеге асыратын салық төлеуші заңды  тұлғалардың жылдық жиынтық табысынан  қосымша шегерімдер жасауға құқық  беру. Осы орайда, корпоративтік  табыс салығын жетілдіруге байланысты, біз, келесідей енгізулерді ұсынамыз:

• шағын және орта бизнесті қолдау мақсатында «күмәнді талаптар бойынша шегерім» бабын келесідей өзгертуді ұсынамыз: «күмәнді талаптар деп микронесиелік ұйымдар берген микронесие бойынша есептелген сыйақы бойынша қалыптасқан және талаптың қалыптасу мерзімінен бастап 1 жыл ішінде өтелмеген жеке тұлғалардың талаптары табылады»;
• заңды тұлғалардың 2008 жылы корпоративтік табыс салығының 30% ставкамен төлеген салық сомасы мен Жаңа Салық кодексі бойынша корпоративтік табыс салығының 20% ставкамен төлеген салық сомасы арасындағы 10% айырманы салық төлеуші өз өндірісіне инвестициялауы керек, бұл механизм, өз кезегінде, тозған негізгі құралдарды жаңартуға, оларды іске қосып, өндірісті жаңғыртуға өз септігін тигізеді;
• дамыған елдердің тәжірибесін сүйене отырып (мысалға, АҚШ), экономиканың басты салаларына корпоративтік табыс салығының дифференциалдық және регрессиялық ставкаларын енгізу, яғни салық салынатын табыс өскенде, салық ставкасын төмендету. Бұл салық төлеушінің жылдық жиынтық табысын арттыруға ынталандырады, сонымен қатар, салық салу базасын төмендетіп (жасырып) көрсетпей, нақты жағдайдағы көлемін көрсетуге мүмкіндік береді.

   Біздің  пікірімізбен ұсынылған өзгерістерді енгізу барысында болатын бюджеттік  жоғалтуды, алдағы уақытта салық  салу базасын кеңейту есебінен әрекет ететін шаруашылық субъектілерінің  санын өсіру арқылы, бұрын жасырған кәсіпорындардың ашық алаңға шығару салықтық ауыртпалықты жеңілдету нәтижесінде  қалпына келтіруге болады.

   Жалпы, қазіргі жаһандану кезеңінде  өз салық жүйемізді жетілдіру  объективтік қажеттілік. Егер, біз, ұсынып отырған корпоративті табыс  салығы бойынша жаңалық өз шешімін  тапса, онда бұл өндірістің дамуына, ішкі инвестициялардың ұлғаюына және негізгі құрал-жабдықтарды жаңалауға  қосымша қаржы көздері туындайды.

     . 
 
 
 
 
 
 
 

     Пайдаланылған әдебиет: 

1. Ғаламтор