Әлеуметтік педагогика методологиясы

Әлеуметтік  педагогика методологиясы

Л.В. Мардахаев

педагогика ғылымдарының докторы, профессор,

Ресей мемелекеттік әлеуметтік университетінің 

әлеуметтік  және отбасы педагогикасы кафедрасының меңгерушісі,

педагогикалық білім беру ғылымы Халықааралық академиясының академигі

E-mail: mantissa – [email protected]

Мақалада әлеуметтік педагогиканың әдіснамасының мәні,  әлеуметтік педагогиканың әдіснамалық  негіздері мен құрылымы, гносеологиялық және логикалық- гносеологиялық негіздері, әлеуметтік педагогиканың әдіснамалық білімдерінің технологиялық деңгейі, таным әдіснамасының негіздері және субъект тұрғысынан әлеуметтік педагогикалық болмыстың сапасының бағалау ерекшеліктері, әлеуметтік педагогиканың аксиологиялық негіздері, көзқарастық және әдістемелік негіздері қарастырылады.

Кілттік сөздер: әдіснама, әлеуметтік педагогиканың әдіснамасы, логикалық-гносеологиялық негіздері, технологиялар, әдістер, тәсілдер.

«Методолгия»  және «әлеуметтік педагогика методологиясы» ұғымы. Әлеуметтік педагогиканың методологиясы (грек.methodos-әдіс, және logos–ғылым) оның негізін, базалық сипатын анықтайды. Осының негізінде әлеуметтік педагогиканың жалпы ғылыми бағытының және оның құрылымдық компоненттерінің мәні анықталып, теория мен практиканың өзекті мәселелері зерттеледі.

Методологияның  мәні жөнінде әртүрлі пікірлер бар. Кейбір ғалымдар әдіснаманы логикалық құрылымның, теориялық әрекеттің әдістері мен тәсілдерінің құрылым туралы ғылым деп таныса, екіншілері – ақиқаттың түрленуі және оны тану әдістерін қолдану қағидалары, рәсімдерінің қалыптасуы туралы; үшіншілері – күрделі практикалық сұрақтарды шешуші қағидалардың жалпы жиынтығы туралы; төртіншісі - теориялық және практикалық әрекеттер құрылымы мен құрылым әдістері және сонымен қатар осы жүйені оқыту туралы; бесіншілері – бастапқы ғылыми-педагогикалық зерттеу әдістері мен қызметтері, құрылымы, ережелері туралы ғылым деп таниды.        

Белгілі педагогика методологы В.В.Краевскийдің (1926-2010) тәсілдемесіне  сүйене отырып «әлеуметтік педагогика методологиясы» туралы ұғымды анықтауға болады. Бұл әлеуметтік-педагогикалық ақиқатты қоршаған, әлеуметтік-педагогикалық теория құрылымы мен негізі, білім алу әдісі мен амалы туралы жүйе, сонымен қатар ғылыми әлеуметтік-педагогикалық зерттеулердің сапасын бағалау әдісі мен логикасы, негіздеуші бағдарламалар мен осындай білім алу әрекетінің жүйесі.  

Әлеуметтік  педагогика әдіснамасының мәні әлеуметтік-педагогикалық категорияларының құрылымдық негізі туралы білім жүйесі, бағдарламалардың негізі және білім алу әрекеті жүйесін тану ұстанымдары мен әдістерін, ғылыми әлеуметтік-педагогикалық зерттеулердің сапасын бағалаудың логикалық әдісі сынды маңызды екі компоненттен тұрады.    

Әлеуметтік педагогиканың  әдіснамалық негізі құрамдас педагогикада өзге – педагогика және әлеуметтік философия, әлеуметтану педагогикасы, әлеметтік құқық, әлеуметтік басқару, валеология сынды ғылымдарды қамтып көрсетеді. Оның астарында:

- кең мағынада – әдіснамалық бағытты анықтаушы қоғам мен адам жөніндегі ғылымдардың негізгі ережелері,  заттық-объектілік сала ерекшелігіне сай әлеуметтік-педагогикалық пәнді оқыту және әдісін тану;

- тар мағынады  – қайта өзгеру әрекеті мен танымдық ерекшелігін анықтаушы әлеуметтік педагогиканың негізгі ережелері (оның ағымында, бағытында, пәнінде, бөлімдерінде жәене т.б.  жинақталған теорияларды анықтаушы бастапқы ереже) және нақты социомәдени орталарда әлеуметтік педагогиканың нақты әрбір объектісіне (процесс немесе құбылысқа) қатысты қолданылатын зерттеудің теориялық функциясын орындайды.

Әлеуметтік  педагогика методологиясының құрылымы оның мазмұнын қамтып көрсетеді:

• ғылыми-зерттеу әрекетінің теориясын. Әлеуметтік-педагогикалық тәжірибе танымы туралы білім әлеуметтік педагогтың ғылыми-зерттеу әрекетінің және ғылыми-танымдық қағидасының және сонымен қатар ұйымдастырудың, мазмұнның, логикалық құрылымның қалыптасуы мен зерттелуін жобалайды. Ол тақарып, мәселе, маңыздылық, зерттеу объектісі, аймағы, мақсаты, тәжірибеге арналған тапсырмалар сынды ғылыми зерттеудің сипаты ретінде танылатын әдіснамалық категориялар тізімі түрінде берілуі мүмкін;
• ғылымтанудың тәртілік теориясы. Әлеуметтік педагогика методологиясының    әлеуметтік-педагогикалық ғылымтану деп аталатын бөлімі зерттеумен айналысатын әлеуметтік-педагогикалық ілім туралы білім. Соңғысы  ғылыми әрекет процесінің тиімділігін арттыру мақсатында, тұтас жүйе ретінде ғылыми қызмет тәжірибесінің зерттеу жиынтығы мен теориялық жалпылауы болып саналады. Ол ғылыми пән ретінде әлеуметтік педагогиканың логикалық құрылымының терең талдамасы және оның негізгі қызметтерінің іске асуы мен дамуы үшін қажет;
• әлеуметтік-педагогикалық ғылыми-қайта өзгеру теориясы (әлеуметтік-педагогикалық әркет әдісі). Әлеуметтік-педагогикалық тәжірибенің қайта құрылуы, практикалық әрекетте инноватика мен алдыңғы қатарлы тәжірибелерді пайдалану.    

Әлеуметтік-педагогикалық  методология  негізін мынадай  компоненттер құрады:

• әлеуметтік педагогика методологиясы – ғылымтану тұрғысынан әлеуметтік-педагогиканың мәнін тану деңгейлері: гносеологиялық (әлеуметтік-педагогикалық көрініс танымы), логико-гносиологиялық және технологиялық (әлеуметтік-педагогикалық ақиқатты қалай тану керек);
• субъект тұрғысынан әлеуметтік-педагогикалық ақиқаттың сапасын бағалау және таным деңгейі, әлеуметтік-педагогиканың қайта құрылуы және таным методологиясы (әлеуметтік-педагогикалық әрекетті орындаушы және оны бағалаушы маман, әлеуметтік-педагогикалық тапсырысты анықтаушы мемлекет): аксеологиялық (әлеуметтік-педагогикалық құбылыстарды бағалау), дүниетанымдық (әлеуметтік-педагогикалық әрекетті бағалау және қайтақұруға, танымға қажетті білім жүйесі) және әдістемелік (әлеуметтік-педагогикалық ақиқатты бағалау және қайта құру, таным технологияларын іске асыру тәсілі).

(1-сурет)

1-сурет.  Әлеуметтік педагогика әдіснамасының негізі

Әлеуметтік-педагогиканың  гносеология негіздері (мазмұнын анықтаушы  әлеуметтік-педагогикалық мәнін  тану) гносеология (грек сөзі. gnosis (gnoseos) – білім, таным, және logos – ғылым, білім алу) деңгейінде ғылымтану тұрғысынан әлеуметтік-педагогика әдіснамасының маңызды компоненттерін ұсынады – таным теориясы, адамның ақиқатты тану қабілетін анықтаушы, ғылыми таным әдісі мен формасының қайнаркөзін зерттеуші философия бөлімі. Олар әлеуметтік-педагогиканың мазмұнын, оның бөлімдерін, ықпалын, қайшылықтарын, үрдісі мен заңдылықтарын, қамту аймағын ашатын теориялық білімін анықтайды.       

Әлеуметтік педагогиканың  теориялық білімі – бұл теорияның  танымдық қызметін іске асырушы білім. Ол әлеуметтік-педагогика тәжірибесін тану мәселелерін зерттеудің алғышарттарымен және де алған білім нақтылығын анықтаушы шарттармен қамтамасыз етеді. 

Ғылыми пән ретінде  қалыптасуда әлеуметтік педагогика көптеген қайшылықтарға кезікті  және де бұл оның парадимасында (грек. paradeigma – мысал, үлгі) – негізгі ғылыми жетістіктер жүйесінен (теориялар, әдістер) көрініс тапты.   Осы үлгі негізінде белгілі тарихи кезеңде, нақты білім аймағында (пән) ғалымдардың зерттеу тәжірибесі ұйымдастырылатын. Олардың жіктелуіне негіз ретінде адам мен қоғам жөніндегі ғылымдар жиынтығында әлеуметтік педагогикалық тәжірибенің сан қырын қамтуы, ғылымдар мен ғылыми пәндер арасындағы әдіснамалық алғышарттардың айқындалуы негіз болып отыр.

Бірінші парадигма – педагогикалық  – әлеуметтік педагогиканың жалпы педагогикалық  ғылымдармен тікелей әдіснамалық байланысын мойындау, оның тұлғаның әлеуметтік дамуы сынды ғылымның жеке бөлімін анықтаған,  педагогиканың бір саласы ретінде танылуы. 

Екінші парадигма –  әлеуметтік – әлеуметтік педагогика әдіснамаысының әлеуметтік ғылымдармен байланысындағы артықшалағы, осының нәтижесінде туындаған: әлеуметтік педагогика, қоршаған орта педагогикасы.

Жоғарыда аталған  парадигмалар жалаң түрде сирек  кезігеді. Оларды көбінесе аралас түрде  алады, себебі дәл осы парадигма  аймағында зерттеумен айналысатын зерттеушілер оның кемшілігін дәл осы әлеуметтік педагогиканың пәнаралық қасиеттерінің бірлесуінде байқай алады.

Үшінші парадигма – әлеуметтанулық-педагогикалық әлеуметтік орта жағдайында тұлға ретінде тәрбиелеу әдісін байланыстырады

Төртінші парадигма – әлеуметтік-педагогикалық – оның бағасына сай әлеуметтік-педагогикалық білімді қамтиды және осыған қатысты жаңа методологиялық көзқарасты туындатады. Оның мәні арнайы ұйымдастырылған әлеуметтік әр алуандылық; әлеуметтік тәрбие, яғни әлеуметтік әрекет әсерімен өтетін социумның әр түрлі әлеуметтік-педагогикалық институттың әлеуметтік процесінің үшбірлігін мойындауда болып отыр. 

Демек әлеуметтік педагогика бір жағынан адам мен қоғам туралы ғылым салаларымен байланысатын педагогика ғылымының бір бөлігі; ал екінші жағынан – педагогика ғылымынан бөлініп , одан еш уақытта ажырамайтын әлеметтік ғылым саласы десе; үшінші жағынан білімнің  теория, практика және оқу пәні ретіндегі жеке дара сала ретінде есептеледі. Ол:

• әр түрлі процесс аясында (әлеуметтену, әлеуметтік тәрбие, әлеуметтік қалыптасу, әлеметтік қалпына келу, әлеуметтік шынығу) адамның әлеуметтік дамуымен (қалыптасуымен);
• мегаполис, қала, ауыл инфрақұрылым педагогикасымен құрылымданған педагогикалық әдістеремен қайта өңделуі;
• тұлғаның әлеуметтік ортаға енуімен байланысты тәжірибені қамтиды.

Бұл әлеуметтік педагогиканы өзге ғылымдардан айырмашылығы және ғылыми пән ретінде оның негізгі  бөлімдерін айқындайды.

Негізгі факторлар (лат.сөзі factor - өндіруші). Әлеуметтік педагогика мен оның негізгі бөлімдерінің дамуын анықтаушы негізгі факторлар. Әлеуметтік педагогиканың қалыбы мен дамуына айтарлықтай әсер ететін процесс немесе құбылыс. Олар бір деңгейлі болмайды. Олардың әрбір жүйесінің астарында жеке жүйе болады және де оның әрқайсысы әлеуметтік педагогикалықтәжірибенің тиісті аймағында өз міндетін атқарып, әлеуметтік педагогика бағытының, теориясының, нақты бөлімінің теориялық тұрғыдан қамтиды.  

Әлеуметтік педагогикада адамның әлеуметтік тәрбиесінің  жалпы факторы егжей-тегжейлі сарапталған. А.В. Мудрик мегафакторлар, макрофакторлар, мезофакторлар және микрофакторлар деп бөліп көрсетеді. Фактор автоматты түрде әсер етпейді, ол тек құбылыс (процесс) құзіреттілігіне тигізер әсердің болашағын ғана анықтайды.

Оның өзекті мәселенің  біріне, фактор әлеуметтік педагогикалық құбылысты дамытушы қозғаушы күшке айналуы үшін нақты жағдайлардың болуы тиіс. 

Әсер ету  деңгейі әр түрлі факторлардың өзара  байланысы, мынадай қарама қайшылықтардың қалыптасуына мүмкіндік береді: 

• адамның жеке және әлеуметтік әрекетінің арасында (дәл осы қарама қайшылық әлеуметтік педагогика үшін негізгі болып табылады);
• әлеуметтік педагогикалық әрекет және оны қамтушы теория арасында;
• қолданыстағы әлеуметтік педагогика мен нақты болуы тиіс түрінің арасында;
• қарқынды түрде дамушы әлеуметтік педагогикалық тәжірибе мен әлеуметтік педагогикалық кадрлерді даярлаудағы консерватизм арасында; 
• әлеуметтік педагогикалық әрекет кәсіптілігіне қойылар талап пен кадр даярлаудағы төменгі деңгей арасында;
• қоғамдық және мемлекеттік әлеуметтік педагогикалық әрекет жүйесі арасында.

Белгілі бір  қарама қайшылықтың болуын бағыттау әлеуметтік педагогиканың беталысын (лат. сөзі tendere – бағытталу, талпыну) сипаттайды. Әлеуметтік педагогикада және оның ғылыми білім беру жиынтығында тенденциялар анықталады. Әлеуметтік педагогикада тұрақты тенденция жиі байқалып, заңдылыққа айналады. Өз табиғатына сай олар анықталу шарттарына қарай үдеріс пен құбылыстың объективті байланысының тұрақты беталысын байқатады

Әлеуметтік  педагогика заңдылықтарының арасында келесі тәуелділіктер байқалады:

• әлеуметтік педагогиканың қоғам мен мемлекеттің әлеуметтік саясаты арасындағы өзара әрекеінен;
• әлеуметтік педагогикалық теорияның әлеуметтік педагогика тәжірибенің даму деңгейінен;   
• әлеуметтік педагогикалық әрекет сапасы мен тиімділігінің білім берудің барлық деңгейінде сәйкес мамандарды даярлаудың кәсіби сапасынан;
• қоғамның әлеуметтік дамуы мен халықтың әлеуметтік педагогикалық инфрақұрылымының даму деңгейінен.

Социомәдени ортаның  факторларымен байланыс, топтар, тұлғаның әлеуметтік қалыптасуына, оның әлеуметтенуіне тән құбылыстар мен үдерістердің заңдылықтары аса әсерлі болып келеді.

Кеңістік шектері  – бұл әлеуметтік педагогиканың  кәсіби практикалық әсерін айқындаушы сала. Олар адам топтары мен жеке тұлғаның қалыптасуына әсер етуші әлеуметтік фактормен белгіленеді және мындай әсері болады:

• федералдық деңгейде – әлеуметтенуге, әлеуметтік тәрбиеге, адамның әлеуметтік қалыптасуына және халық арасындағы әр түрлі топтардың дамуына, әлеуметтік педагогикалық саясатқа, әлеуметтік құқық, экономиканың әлеуметтік педагогикалық аспектілеріне;
• аймақтық деңгейде – әлеуметтік педагогикалық саясатқа, Федерация субъектілерінің әлеуметтік құқғына, модельдің аймақтық әлеуметтік педагогикалық әрекетіне;
• территориалық деңгейде –  белгілі территорияның әлеуметтік педагогикалық саласының бағдарламасына; территорияның экономикалық дамуына  әлеуметтік педагогикалық бағытталуына;
• муниципалдық деігейде –  әлеуметтік педагогикалық қызметтерге, әлеуметтік педагогикалық әрекеттің ұйымдастырылуының муниципалдық моделіне, әлеуметтік педагогикалық бағыталудың экономикалық бағдарламасы;
• институтционалды деңгейде – социумның нақты инфрақұрылымы институттарының әлеуметтік педагогикалық әрекетінің моделіне;
• ведомство аралық, институт аралық және ұйымаралық деңгейде – әлеуметтік педагогикалық әрекет қызметінің моделіне.

Адамның әлеуметтік қалыптасумен белгіленеген мынадай  кеңістік шегін белгілейді:

• әр түрлі социомәдени ортада: отбасында, бәләм беру орындарында, әлеуметтік орындарда, арнайы бәләм беру орындарында тәрбиеленген адамның әлеуметтік қалыптасуы;
• әр түрлә категориялардағы адамдардың әлеуметтік тәрбиесі;
• адам ортаның өзара әрекеті;
• адам топтарына, адамға әлеуметтік педагогикалық әсер ету.

Әлеуметтік  педагогиканың логико-гносеологиялық негіздерінің құрамына оның негізгі категорияларын, сонымен қатар қызметі мен міндеттерін, мақсатын, оның объектісін анықтаушы ғылыми методологиялық сараптама деңгейінде қалыптасатын білім енеді.

Әлеуметтік педагогикада практикалық әрекет аймағын, ғылыми пән және білім беру жиынтығын  бөліп көрсетеді. Мұндай реттілік ғылыми таным логикасымен белгіленеді, яғни: тәжірибеден оның теориялық, ғылыми мәнін түсіне және әрі қарай маман даярлауға.

Әлеуметтік педагогика тәжірибе ретінде адамдар мен социум институттары әрекетінің ғылыми түрлену мазмұны  мен қасиеттерін қамтиды. Оның объектісі адамның әлеуметтік ортамен қатнасы болып табылса, мәні – социум әрекетінен тұлғаның әлеуметтік қалыптасуын анықтайтын құбылыстар мен үдерістер жиынтығы болып табылады.  

Олардың әрқайсысына қатысты  өзінің әлеуметтік педагогикалық мақсаттары бар. Бірі үшін нақты әлеуметтік-педагогикалық  проблемаларды игеруге әлеуметтік-педагогикалық мән беру болса, енді бірі үшін тұлғаға ортаның кері әсерінен туындайтын кемшіліктерді мақсатты түрде болдырмау және алдын алу әрекеті; үшіншілері үшін әлеуметтік даму мен тәрбиенің тиімді дамуы мен сақталуы болып табылады.  

Міндетіне сай және адамдардың әлеуметтік категорияларына қарай әлеуметтік педагогикалық әрекеттің жеке салалары анықталады. Олар: білім беру орындары, жстар жұмысының ішкі жүйесі және т.б. 

Мобилизация, әлеуметтік-педагогикалық  профилактика компенсациясы, үгіт-насихат сынды, осы саланың нақты жағдайдағы әлеуметтік-педагогикалық проблемаларды шешуге арналған әлеуметтік-педагогиканың қызметтерін бөліп көрсетуге болады.  

Әлеуметтік педагогика адамдардың, мемлекет институттары мен қоғамның ғылыми танымдық әрекетін қамтиды. Ол педагогикалық ғылым және қоғамдық ғылымның заманауи әлеуметтік гуманитарлық білімінің жеке саласы болып табылады. Осыған байланысты   

В связс эти выделить ее следующие характерно по группе предметной области знания   гуманитарная наука : способу сущности знания – феноменалистам мышления- эмпирическая.

Оъектом социальной педагогической научной дисциплены  является совместноявлений и процессов, определяют  формирование личности в действии с обеством  которые социальной-педагогической были предметной областью и преоразования: предметом-педагогические знания, общие закономерности взаимодействия личности и социума.

Целью социальной педагогики как научной дисциплины является научно – педагогическое обоснование  обеспечения-педагогической деятельности по гармонизации взаимодействия человека и социальной среды. Достижение этой цели обеспечивается функциями социальной педагогики как научной дияциплины: аналитической, описательной. Объяснительной, познавательной, интегрирующей и др.

Әлеуметтік педагогканың пән ретіндегі мәндеттері мынадай топтарға біріктірілген:

• практикалық әлеуметтік педагогикалық әрекетті зерттеу: социумның даму заңдылықтарын ондағы әлеуметтік қатнастарлы анықтау, социум институттары мен субъекттің әлеуметтік педагогикалық әрекетін анықтау; әлеуметтік орта дамуының әр түрлі деңгейінде тенденциясын анықтау; әлеуметтік педагог әрекетінің формасы мен әдісі, тәсілі, мазмұны, ұстанымы; шет елдік институттар мен ұйымдарда, қызметкерлердің әлеуметтік педагогикалық әрекеті тәжірибесін бағалау және сараптау;
• әлеметтік педагогиканың дамуы: ғылымның теориялық және теория-әдіснамалық, әдіснамалық тұрғыдан қалыптасуы; әлеуметтік-педагогикалық ғылымтаным объектісі, әдіс-тәсілдердің, міндеттердің, мақсат мазмұндарының анықталуы; ғылыми білім аймағы ретінде әлеуметтік педагогиканың ғылыми-дисциплинарлық және ғылыми-мазмұндық, қызметтік құрылымын жинақтау; әлеуеметтік педагогиканың ғылыми-әдістік және технологиялық негіздерін, әлеуметтік-педагогикалық тәжірибені ғылыми зерттеудің технологиялары мен әдістерін құру;
• әлеуметтік саладағы мамандарды даярлауға арналған жеке білім беру комплексінің теориялық негіздемесі.

Әлеуметтік  педагогика білім беру комплексі  ретінде мемлекет, қоғам және социум институттарының және адамдардың ғылыми-білім беру әрекетін қамтиды.

Әлеуметтік  сала мамандарын даярлаудағы білім  беру комплексі болып табылады;

Әлеуметтік педагогиканың  білім беру кешені ретіндегі мақсаты  болып қоғамның әр түрлі саласындағы  адамдармен кәсіби деңгейде жұмыс істейтін әлеуметтік саланың кадрлары мен  мамандарын үзіліссіз дайындау жүйесінің  қызмет етуін қалыптастыру және қамтамасыз ету: әлеуметтік педагог-зерттеуші ізденушілер, аспираттар, докторанттар және теоретиктер, осы білім беру кешенінің студенттері мен тыңдаушылары.

Әлеуметтік  педагогиканың білім беру кешенінің (ғылыми – білім беру) ретіндегі  қызметтері: 

- әлеуметтік  педагогтың ғылыми жүйесінің  бағытталуына, мазмұны мен қызмет  саласына байланысты қалыптасуы;  

- әлеуметтік  педагогта дағдылар мен шеберлік  жүйесін дамыту; 

- маманда кәсіби  – маңызды тұлғалық қасиеттерді  дамыту; 

- әлеуметтік  саладағы кәсіби қызметтің мардымды және мардымды емесе тәжірибені беру; 

- әлемге, адамға  және социумға, сонымен қатар  олардың әрекеттесуі мен қарым-қатынастарына  эмоционалды – құндылық қатынас  жасау жүйесін қалыптастыру;  

Әлеуметтік  педагогика білім беру кешені ретінде өзімен органикалық байланысқан, өзара шартталған және нақты түрде қызмет ететін бірлікті құрайды.  Оның құрамына әлеуметтік педагог мамандығының моделі; әлеуметтік педагогика мамандығы бойынша жоғары кәсіби білім беру ФМББС; ОӘК; терминологиялық сөздік; профессорлы-оқытушылық құрам.

Әлеуметтік  педагогиканың логикалық-гносеологиялық деңгейдегі  өзара байланысы кесте1 көрсетілген 

Әлеуметтік  педагогиканың инварианттарының әдістемелік  талдауының логикалық-гносеологиялық деңгейдегі өзара байланысы 

Әлеуметтік  педагогиканың негізгі категориялары оның объекті мен таным пәнін және түрленуді сипаттайтын терминологиялық аппаратын анықтайды. Олар әлеуметтік педагогиканың дамуымен қатар үнемі дамып отырады. 

Осылайша, әлеуметтік-педагогикалық  білімнің әдістемелік талдауының логико-гносеологиялық деңгейінде жалпылама әлеуметтік педагогиканың толық күрделілігі мен мазмұнының байлығын көрсетеді.   

Технологиялық - (греч. өнер, шеберлік, икемділік) әлеуметтік педагогиканың білімінің әдістемелік  деңгейі. «Технология» түсінігін, сөздің қалыптасу ерекшелігіне байланысты, айқындаудың екі жолы бар.   

  Бірінші жолына сәйкес технология – бұл шеберлік, практикалық қызметтің өнері туралы ғылым. Бұл мәтінде әлеуметтік-педагогикалық технология – бұл болжамды әлеуметтік-педагогикалық мақсатқа жетудің өнері туралы ғылым. Ол әлеуметтік-педагогикалық технологияларлың ағымының заңдылықтарын; оларға әсер етуші факторларды; мақсатқа жету шарттарын оңтайландыруды зерттейді. Мұндай технологиялар теориялық-зерттеушілік сипатта болады.

Олардың ішінде бөліп көрсететіндер:

• теориялық әлеуметтік-педагогикалық технология – берілген жағдайларда әлеуметтік-педагогикалық мәселелерді шешуге қажетті оңтайлы әдістер, құралдар мен тәсілдер туралы ілім. Бұл технология нақты бір қызмет объектісіне қатысты белгілі бір жағдайда әлеуметтік-педагогикалық мәселелердің шешімдерінің нұсқаларын сипаттау, талдау, негіздеуде қолданылады. Теориялық әлеуметтік-педагогикалық технологиялардың мысалдары оқулық, оқу құралдары, оқу-әдістемелік құралдар, технологияны теориялық дайындау ретінде көрсетілген. 
• Зерттеу әлеуметтік-педагогикалық технология – арнайы ғылыми негізделіп жасалған, әлеуметтік-педагогикалық құбылыстарды, олардың құрауыш бөліктері мен көріністерін,  көріністерінің, дамуының динамикасын басқару бағытының мүмкіндіктері мен сапалық өзгерістерін танып білуге мүмкіндік беретін әдістеме. Ол әлеуметтік – педагогикалыө құбылыстың, көрінісінің динамикасының өзін ғана емес, сонымен қатар оның сапалы өзгерістерін жобалауды танытады. Бұндай технологиялар зерттеу бағдарламалары, зерттеу қызметінің, эксперименталды әзірлемелердің әдістері түрінде ұсынылады.

Екінші жолына сәйкес технология – бұл әлеуметтік – педагогикалық қызметтің ортаның  белгілі шартында адаммен немесе топпен жұмыс істеу кезінде болжамдалған мақсатқа жетуді қамтамасыз ететін маманның қолданатын әдістерінің, құралдары мен тәсілдерінің мақсатты бағытталған және ең оңтайлы тізбегі. Бұндай технологиялар қолданбалы сипатта қолданылады. Олар арнайы теориялық әзірлемелер негізінде немесе алдыңғы тәжірибе негізінде жасалады.

Олардың ішінде келесідей түрлері ажыратылады:

Жалпы типті практикалық технология – маманның ортаның белгілі шартында адаммен немесе топпен жұмыс істеу кезінде болжамдалған мақсатқа жетуді қамтамасыз ететін әдістер, әдістемелер, құралдар мен тәсілдердің қолданған, мақсатты бағытталған, жобаланған және жоспар бойынша жүзеге асырылатын, ең оңтайлы тізбекті әлеуметтік-педагогикалық қызметі. Технологияның бұндай типі нақты объектімен жұмыс істеу барысында әлеуметтік педагогиканың жалпы міндеттерін шешуде қолданады. Олар болжамдалған мақсатқа жетуді қамтамасыз ететін әлеуметтік-педагогикалық қызметтің кезеңдері, әдістер мен құралдарының сипаты ретінде кездеседі.

Бұндай типтегі  технологиялар әлеуметтік-педагогикалық  қызмет бағдарламасы, маманның әлеуметтік-педагогикалық міндеттерді шешу бойынша жұмыстар әдісі, жеке әдістер мен әдістемелік әзірлемелер түрінде кездеседі.

Жеке  типті практикалық технология - ортаның белгілі шартында адаммен немесе топпен жұмыс істеу кезінде болжамдалған мақсатқа жетуді құралды қамтамасыз ететін операциялар мен процедуралар, реттелген, жоба бойынша жоспарланған және тізбекті түрде жүзеге асатын әрекеттер. Бұл жағдайда әлеуметтік-педагогикалық технология оңтайлы тізбектілікті және болжамдалған мақсатқа жетуді қамтамасыз ететін жүзеге асыру ерекшеліктері түрінде кездеседі.

Әлеуметтік-педагогикалық  технологияның осы типі әлеуметтік педагогиканың жеке міндеттерін  шешуде қолдануы мүмкін. Ол жалпы әлеуметтік-педагогикалық  технологияның құраушы бөлігі болып  табылады. Осы технология мысалдарына маманның жеке әлеуметтік-педагогикалық мәселе мен міндеттерін шешу кезіндегі мамнның әрекет ету сценарийі жатады.

Әлеуметтік-педагогикалық  технологиялардың типтері өзара  байланысты. Олар бір бірін толықтырады, танымдық және практикалық қызметтің  алынғын нәтижелерін ары қарай дамытуға әсер етеді.

Мамандардың әр түрлі адамдар категориялары  – әлеуметтік педагогикалық объектілермен  жұмыс барысында жинаған арнайы әлеуметтік-педагогикалық зерттеулер мен практикалық жұмыс тәжірибе негізінде әлеуметтік-педагогикалық технологиялардың типтер банкін қалыптастыруға болады. Әрбір типтік технологиялар нақты әлеуметтік педагогиканың теориялық, зерттеулік, қолданбалы сипаттағы міндеттерін шешуге арналған белгілі клиенттер категориясына бағытталады.

Суъект позициясынан әлеуметтік-педагогикалық ақиқатты тану және бағалаудың әдістемелерінің негізі. Әлеуметтік-педагогикалық ақиқаттылықтың сапасын тану мен бағалау деңгейінде таным әдістемесін және әлеуметтік педагогиканың түрленуін ашатын маңызды құраушы болып аксиологиялық (греч.axios- құндылық, logos- ілім). Оның субъектісі болып әлеуметтік – педагогикалық тапсырыс пен оның жүзеге асуын қамтамасыз ететін не мемлекет, әлеуметтік-педагогилық қызметті және оның бағалауын жүзеге асыратын не маман табылады. Сәйкесінше, әлеуметтік педагогиканың аксиологиялық негіздерінің талдауын солардың позициясынан жүргізу керек.