Мәдениеттің негізгі элеметтері, мәдени кешен ұғымы және оның функциялары

                                                 Жоспары: 
 

Кіріспе 

I-Бөлім: Мәдениеттің негізгі элеметтері,

              мәдени кешен ұғымы және оның функциялары 

1.1 Мәдениет - әлеуметтік таным объектісі……………………………………….5

1.2 Мәдениеттің басты элементтері..........................................................................8 

II-Бөлім: Мәдени кешендер, оның негізгі нысандары мен түрлері 

2.1  Мәдени кешендер ұғымы...................................................................................10

2.2  Мәдени кешен нысандары.................................................................................11 

Қорытынды.................................................................................................................14 

Пайдаланған әдебиеттер............................................................................................15 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

                                                  Кіріспе 
 

    Әлеуметтік  фактыларды ғылыми бақылау мен топтастырып  жіктеудің алғашқы әрекетгері біз  үшін Платонның "Республикасы" мен "Заңдарында" және Аристотельдің "Саясатында" сақталып қалды, бірақ  олардың бәрі тек алғашқы талпыныстар болған еді. Алайда, осынау шығармаларда тұтас алғанда коғам азаматтық қауымға немесе мемлекетке ұйымдасу ретінде қарастырылады, ал Рим империясы заманында, орта ғасырларда және Ағартушылық ғасырларында әлеуметтік құбылыстарды барлық ғылыми зерттеулер тым узік-узік болды. Бұл зерттеулердің кебіреулері экономикалық, енді біреулері - заңгерлік, үшіншілері - шіркеулік, төр-тіншілері - саяси сипатта болды. Ешкім де ассоциация мен әлеуметік ұйымды толық күйінде сипаттауға талпынған жоқ; ешкім де нақты емір тұтастығын түсінуге ми қатырған жоқ. Тек ағымдағы ғасырда ғана ғылыми әдістер бұл ауқымды міндетті шешуге жуйелі қолданыла бастады, және де ол колданылғанан кейін зерттеуде басқа салаларындағы секілді, қоғамды зерттеуде, ол әдістер өзін білімнің ортақ жиынтығына елеулі үлесімен молынан марапаттады.

    Қазіргі кезде біздің қолымызда әлеуметтік қатынастар жөнінде сыннан өткен  және ой елегінен өткен, тез ұлғайып  келе жатқан білім қоры бар. Енді біздің қолымызда тұтас күйінде қарастырылған  қоғамды суреттеу және түсіндіру деп анықтама беруге болатын әлеуметтану бар деп кесіп айту тым қауіпті емес. Ол әлеуметтік құбылыстар туралы ортақ ғылым.

          "Әлеуметтану"  сөзін тұнғыш рет Огюст Конт  озінің "Позитивтік философия курсында" позитивті философияның бір бөлігін құрайтын ауқымды әлеуметтік ғылымның атауы ретінде пайдаланды. Конт бірінші болып осы ғылым элементтерін көлденең материалдар, идеялар мен әдістер атаулыдан тазарту қажеттігін айқын көре біліп, бірінші болып барлық шынында да кажетті элементтерді бір ұғымға біріктірді.

    Платон мен Аристотель саясатты этикадан немесе саясат ғылымын саясат өнерінен ешқашан ажыратқан емес. XVIII ғасырда саясат ғылымы революциялық рухпен біржола бытыстырылып жіберілді. Гоббс та, Монтескье де, экономистер де қоғамды оның барлык түрлерінде зерттеген жоқ және Конт барышна қарыздар Юмның ықпалына қарамастан, оның себептілік ұғымындағы ақиқат атаулы әлеуметтік түсіндірмелері әлі едәуір дәрежеде теологиялық және метафизикалық болып қала берді.

          Әлеуметтану, Конт түсінігінде әлеуметтік физикаға әбден сәйкес болуға тиіс, өйткені, әлеуметтанудың міндеті коғамның жаратылыстық себептері мен жаратылыстық заңдарын ашу және тарихтан, саясат пен экономикадан метафизикалық және жаратылыстан тыс іздерді олар астрономия мен химиядан қалай қуылса, солай қуып тастау болуға тиіс. Конт, позитивтік әдіске сүйене отырып, әлеуметтану жеткілікті дәрежеде болашақты болжап, прогресс барысын көрсете алатын ғылым бола алады деп білді.

          Конттан кейін әлеуметтану  негізіен ғылыми ой барысын күрт өзгерткен  ілімнің бүкіл қуатын әбден сезіне білген кісілер еңбегінің арқасында дамыды.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

                        I-Бөлім: Мәдениеттің негізгі элеметтері,

              мәдени комплекс ұғымы және оның функциялары 

1. Мәдениет - әлеуметтік таным объектісі

    «Мәдениет»  атауы латын тілінде алғашында «топырақ өңдеу» дегенді білдірді. Сөйтіп табиғи себептерден туған өзгерістерден өзгеше, адам әрекетінен табиғат объектісінде болатын барлық өзгерістер мәдениет деп түсінілді. Кейіннен «мәдениет» сөзі адам жасағанның бәрін білдіретін жинақтаушы атауға айналды. Осы тұрғыда алғанда мәдениет адам жасаған «екінші табиғат», табиғатта жоқ, адамның саналы қызметімен жасалған бүкіл дүние ретінде қарастырылады.

    Мәдениет  дегеніміз – белгілі бір адамдар  тобы үшін ортақ мінез-құлық нормалары мен үлгілері, сенімдер мен адамгершілік құндылықтарының жиынтығы.

    Адамдардың  өзара байланыстарынң өзгеруі олардың  мәдениетіндегі өзгерісті де туғызады. Осы жөнінен алғанда адам мәдениетінің әлемі адамның аса мәнді қуатты күштері қалыптасуының дамуы  мен көрініс табуының, олардың табиғат пен қоғамда іс жүзінде асырылуының  аясы болып алады.

    Күнделікті  санада мәдениет ұғымы дербес адам, белгілі бір әлеуметтік тұтастық сипаттамасы үшін әдетте бағалаушылық қызмет атқарады. Ал мәдениеттің ғылым ұғымына келетін болсақ, онда оны адамдардың жасампаздық қызметі нәтижесінде жасалған және жасалынатын материалдық және рухани құндылықтар жиынтығы ретінде қарастырамыз. Рухани мәдениет - өркенді рухани құндылықтар жиынтығын, тиісті мәдени – ағарту мекемелерінің құндылықтары мен өзіндік өндірісін танытатын рухани өмір дамуының нәтижесі, адам шығармашылығының жемісі. Бұл ұғым жасалынған құндылықтарды ғана емес, сондай-ақ оларды өндіру, бөлу және тұтыну процесінің өзін де қамтиды.

                                                      ~5~

    Социологияда  мәдениет деп – заттар қатынасы емес және әлеуметтік                                                 

ұйымдасу жүйесіндегі  рөлдер қатынасы емес, қайта қоғам  дамуының жеке

тұлғалары мен  субъектілері түріндегі адамдар, олардың  өздерінің қатынастары түсініледі. Рухани мәдениет аса күрделі де өзіндік ерекшеліктері бар қоғамдық құбылыс.

    Адам  мәселесінің көрінісі социология тұрғысынан үш негізгі белгімен анықталады. Біріншісі  – адамның қоршаған табиғатқа  қатынасы. Қазіргі жағдайда мәдениет пен жеке адам, мәдениет пен қоғам адам тұрған ортасына түзетуге келмейтін зардаптарды болдырмайтын жауапкершілікпен қатынасуға тиіс хал-ахуалдың сана деңгейімен өлшенеді. Адам қоғамы мәдениеті – қоғамның табиғатпен өзара байланыстарының ең алуан түрлі аяларынан: өндірісте, демалыста, тұрмыста көрінетін үйлесімдікте. Екіншіден, мәдениет – адамның басқа адаммен қатынасы. Адамдар, мемлекеттер, этникалық топтар арасындағы қатынастар мәдениеттің дәрежесі, ұжымдағы, күнделікті тұрмыстағы, отбасындағы өзара қатынастардың мәдени ахуалы адамдардың өзара байланысы фактісін жете түсіну дәрежесіне тәуелді. Үшіншіден,   мәдениет – адамның өзіне өзінің қатынасы. Индивидтің мәдени қызметі дегеніміз – бұл үнемі өзін-өзі тәрбиелеу, өзін-өзі тану, өзін-өзі дамыту. Жеке адамның мәдени деңгейі білім алуға деген ұмтылыстан, тұрақты адамгершілік принциптердің қалыптасуынан, әдемілікті кемелдікпен сезінуінен, байсалды сырт келбетінен, денсаулығын жақсы ұстауынан көрінеді.

    Мәдениет  өз бойына материалдық және рухани өндіріс нәтижелерін бейнелендіріп сіңіреді. Сондықтан осыған сәйкес мәдениетті материалдық және рухани деп екі салаға бөледі. Осылайша бөле отырып, мәдениет біртұтас жүйе, оның барлық элементтері өзара байланысты екенін ұмытуға болмайды. Әрине мәдениеттің материалдық және рухани салаларға бөлінуі олардың әрқайсысы қоғамдық қатынастар дамуында өзіндік өзгешелігі болатындығымен және ерекше рөл атқаратындығымен өз ақтауын табады.

    Материалдық мәдениет материалдық қызметтің  барлық саласын қамтиды

                                                    ~6~

және оның нәтижелері (еңбек құралдары, тұрғын үй, көлік  құралдары, тұрмыста

қолданылатын  заттар) адам идеяларының материалдандырылуы, білімнің

заттандырылуы болып табылады. Қоршаған ортаны қайта құрумен байланысты материалдық мәдениет ұғымы, біріншіден, өндірістің материалдық ортасын мақсатқа сай қалыптастыруды, екіншіден, тұрмыстық материалдық ортасын өзгертуді және, үшіншіден, адам организмі дамуының әлеуметтік ортасын өзгертуді білдіреді.

    Рухани  мәдениет ұғымы қоғамдық сананың  барлық формалары мен деңгейлерін, білім мен тәрбие жүйелерін, мәдениет мекемелері жүйелерін қамтитын күрделі де көпжақты құрылым. Таным мен білім берудің барлық түрлері, әдебиеттің, өнердің, философияның, діннің, ғылымның, адамгершілік-тің барлық формалары мен түрлері осыған жатады. Демократиялық қоғам орната жатқан қазіргі жағдайда рухани мәдениет жан-жақты кемелденген және әлеуметтік белсенділігі зор жеке адамды қалыптастыруда зор рөл атқарады. Егер қоғамның рухани өмірі адамдардың рухани қызметінде болатын қоғам өмірінің біршама дербес саласы, ол қоғамдық сананы өндірумен, таратумен және қоғам мүшелерінің рухани сұраныстарын қанағаттандырумен байланысты десек, ал рухани мәдениет адамдардың шығармашылық қызметі нәтижесінде жасалған және жасалынатын материалдық және рухани құндылықтар жиынтығы.

    Рухани  мәдениеттің салыстырмасы дербестігін  мойындай және оның бүкіл өзгешелігін  ескере отырып, социология оны әлеуметтік өмірден, әлеуметтік қауымдастықтар мүдделерінен бөліп алып, оған қайдағы бір рухани бастаманың көріну формасы ретінде қарайтын мәдениеттану концепцияларына үзілді-кесілді қарсы шығады. Социология бүкіл адамзаттың мүдделер мен құндылықтарды қастерлейтін жалпы адамзаттық орта мәдениет түбінде үстемдік алатынына  сенеді. Егер материалдық мәдениет негізінен табиғат күштерін игеруді білдірсе, ал рухани мәдениет қоғам мен табиғат танудың деңгейі мен тереңдігін көрсетеді.

                                                         ~7~ 

2. Мәдениеттің басты элементтері

    Мәдениеттің басты элеметтеріне ең алдымен тіл  жатады. Ол – адамзат тәжірибесін сақтау мен болашақ ұрпаққа берудің объективтік формасы. Демек, тіл адамдардың қатынас құралы, ойлаудың тікелей шындығы бола отырып, олар туралы мәлімет берудің құралы болып табылады.

    Белгілі бір халықтың дүниені қабылдауына тән ұғымдар, ұғымдар жүйесі тіл арқылы бейнеленеді, ол – кез келген мәдениеттің алғашқы негізі. Тіл мәдениеті тіркеуде де маңызды рөл алады. Олай болатыны мәдениет дене қимылымен де, әдет-ғұрыппен, бимен, тағы да басқалай тарайды.

    Екіншіден, ұлттық мәдениетті және кез келген басқа мәдениеттің негізгі элементтеріне сенім мен білім жатады. Сенімде адамдардың шынайы бейімділі-гі, күнделікті қызметінде нені басшылыққа алатындығы айқындалады да, ол мінез – құлық үлгілерінен, нормалары мен дағдыларынан көрініс табады. Сенімдер табиғи объектілерімен және әлеуметтік жағдайлармен байланысты болады да, өз бойында белгілі бір ғылыми және дағдылы мәліметтер мен ақпарат енгізеді. Адамдардың қоғамда өмір сүретін және таратылатын білімдері мен сенімдері арасында әрқашан сәйкессіздік туындайды.  Әсіресе көкейтесті әлеуметтік проблемаларды талғампаздықпен бағалайтын идеологиялық саладағы білімдерге қатысты сәйкессіздік жиі ұшырасады.

    Үшіншіден, мәдениеттің құндылық – танымдық жүйесі оның маңызды компоненті (құрамдас бөлігі) болып алады. Құндылық дегеніміз – бұл белгілі бір қоғамдық заттың, құбылыстың қажеттілігі, ынтаны, мүддені қанағаттандыру қасиеті.

    Әлеуметтік  субъектінің құндылықтар жүйесіне олардың алуан түрі енуі мүмкін:

1. Өмірдің мәні (қайырымдылық пен қатыгездік, бақыт, мақсат) туралы;
2. Әмбебап құндылықтар:
• күнделікті өмір, денсаулық, жеке қауіпсіздік, әл-ауқат, отбасы,

                                                         ~8~

     туысқандар, білім, квалификация, құқық тәртібі;

• қоғамдық мойындау (еңбек сүйгіштік, әлеуметтік жай-күй т.б);
• адамдар арасындағы қатынас (адалдық, риясыздық, айнымастық), қайырымдылық;
• демократиялық (сөз, ар-ождан, партиялар бостандығы, ұлттық егемендік т.б)

3. Азаматтық: туған жеріне, отбасына қарайлағыштық;фетишимизмдер (соқыр сенімдер, құдайға сену, мәңгілікке ұмтылу т.б.).

    Төртіншіден, мәдениеттің жинақталған, cинтетикалық түрі, формасы мінез-құлық үлгілері: ырымдар, әдет-ғұрыптар, дәстүрлер болып табылады. Ырымдар дегеніміз бұл - өз бойына қандай да әлеуметтік идеяларды, түсініктерді, нормалар мен құндылықтарды топтастырған және белгілі бір ұжымдық сезімдерді оятатын ұжымдық әрекеттердің символикалық өлшемдерінің жиынтығы. Ырымдар күші оның адамға эмоционалдық – психологиялық әсер етуінде. Әдет-ғұрып – мінез-құлықтың еш жерде жазылмаған ережелері. Дәстүрлер – ұрпақтан ұрпаққа берілетін және белгілі бір қауымдастыққа, әлеуметтік топта ұзақ уақыт бойы сақталатын әлеуметтік және мәдени мұра элементтері. Дәстүрлер барлық әлеуметтік жүйелерде қызмет атқарады және олардың өмірлік қызметінің қажетті шарты болып табылады.

    Бұл сипаттамалар бір халықтың, бір ұлттың, алуан түрлі ұлттық – мемлекет-тік  құрылымдардың, әлеуметтік топтардың  және сондайлардың мәдениетіне ғана емес, сондай-ақ бүкіл адамзаттық мәдениетке де қатынасы болып келеді. Алайда мәдениет белгілі бір нақтылы формалардағы алуан түрлі деңгейлерде қоғамдық өзара байланыстарда қызмет етеді. Мәдениет болмысының осы нақты формасын бейнелеу үшін социологияда өзіндік мәдениет ұғымы пайданылады. Өзіндік мәдениет – қандай да бір қауымдастықты немесе белгілі бір әлеуметтік топты ажырататын символдар, сенімдер, құндылықтар, нормалар, мінез – құлық үлгілері жиынтығы. Әрбір қауымдастық өзіндік мәдениетін жасайды. 

                                                         ~9~

        II-Бөлім: Мәдени кешендер, оның негізгі нысандары мен түрлері

1. Мәдени кешендер ұғымы

    Мәдениеттің бөлшектеріне Э.Хобель «жүріс-тұрмыстық  үлгінің немесе материалдық өнімнің  бұдан басқа бөлінбейді деп саналатын  бірлігі» жататынын пайымдады. Мысалға: қалам, қалпақ, құрал, кілем, соқа, үй, әлеуметтік теңдік пен әлеуметтік ойы, әр түрлі дәстүрлер (сәлем беру, қонақ күту, той жасау). Әр мәдениеттің мындаған бөлшектері болады. Бөлшектердің жиынтығын мәдени кешен деп атайды. Бір бөлшек арқылы жалпы мәдени кешенді тұтас елестетуге болады. Мәдени кешен бөлшектерден қиылыстырады. Әр бөлшектің мағыналық жүктемесі болады. Мысалы: спорттық ойынды, футболды алсақ. Онымен байланысты мәдени бөлшектері мынандай: стадион, жанкүйерлер, төрешілер, ойыншылар, шабуылшылар, жартылай қорғаушылар тағы да басқалары.

    Мәдени  кешендер – кітап басу, компьютерді  ойлап шығару, өнер көрмесі, оқыту, үйлену дәстүрі. Мәдени кешен мәдени бөлшек пен мәдени институттың аралығында орналасады. Институционалды мәдениет бірқатар мәдени кешендерден тұрады. Мысалы, отбасы институты келесі мәдени кешендерден тұрады:  өзіне өмірлік серігін таңдау, үйлену тойы, балаларға қамқорлық жасау. Бірақ мәдени кешеннің барлығы әлеуметтік институттарға жатпайды. Олар маңызды емес мәдени кешендерге жатады. Мысалы: әр тұрлі заттардың жиынтығы (маркалардың, ыдыс-аяқтың, қарулардың, темір, күміс, қағаз ақшалардың). Сонымен адам қызметінің қандай түрі болмасын ерекше мәдени кешендерден тұрады, ал олардың бөлшектерін талдауға болады:

1. Жоғары дамыған мәдениетке таңдаулы мәдениет жатады, ол қоғамның қалаулы тобының тапсырысымен немесе пұрсатты өкілдерімен жасалынады. Бұлар кәсіби жасаушылар: өнер, музыка, әдебиет шығармаларын тудырады. Оны тұтынушылар жоғары білімді құоғамның мүшелері: сыншы, жазушы, суретші, өнертанушы.

                                                 ~10~

2. Халық мәдениетін белгісіз жасаушылар дүниеге әкеледі. Ол екі түрден – көпшілік қолды және халықтың ауызша шығармашылығы-нан тұрады. Көпшілік қолды мәдениет қазіргі халық тұрмысын, әдет-ғұрпын, әдеттерін, өлеңдерін, билерін суреттейді. Халықтың ауыз-әдебиеті шығармашылығында олардың өткен кезі суреттеледі.
3. Бұқаралық, көпшілікке түсінікті мәдениет таңдаулы топтың талғампаздығымен жасалынбайды. Жаппай мәдениеттің кең тарай бастауы ХХ ғасыр ортасы – поп музыка (рокэнролл, битлз, рэп) халыққа тез жететін болды. Өйткені ақпаратты – радио, басылымдар, теледидар, үнтаспалық жазулар, енді бейнефильмдер арқылы дүниенің барлық түпкірлерінде, әр үйде, әлеуметтік топтардың қайсысы болмасын қысқа мерзім ішінде, әрі қолайлы жағдайларда тұтынатын болды. Жаппай көпшілікке арналған музыка мен кино ешбір білімді, мәдениеттілікті талап етпейді. Көпшілікке оның көркемдік құндылығының төмен болғаны толғандырмайды. Оған ойсыздық, тәндік сезімдерден ләззат табумен шектелу, өмір күрделілігінен қашып құтылам деген алдамшы сенімге бөлену тән.

                                                 ~11~

2. Мәдени кешен нысандары

    Мәдениет  белгілі нақты нысандарда әр түрлі деңгейдегі қоғамдық өзара байланыста өмір сүріп, міндетті қызмет атқарады. Мәдениеттің болмысын нақты нысанда көрсететін түсінікті әлеуметтану ғылымында субмәдениет деп атайды. Ол – жалпы мәдениеттің бір ерекше бөлігі. Өйткені әр қауымдастық пен әлеуметтік топ өзінің шартты таңбалар, сенімдер, құндылықтар, мөлшерлер, жүріс-тұрмыстың үлгілерінің жиынтығын жасап шығарады. Жалпы адамзаттың мәдениетін жоққа шығармай, субмәдениет өзінің айырмашылықтарынсыз болуы мүмкін емес. Себебі әр қауымдастықтың өзіндік тіршілік әрекеті болады.

    Қазіргі қоғамның мәдениеті көптеген мәдени кешендерден тұрады. Олар өзара байланысты болуы мүмкін. Мысалы, адамдарды басқару мәдени кешені немесе белгілі шамада оқшаулануы мүмкін. Мысалы: гүл өсіру немесе бағалы заттардың жиынтығын жасау. Әр қоғамда барлық мүшелері қабылдайтын және қолдайтын мәдени үлгілердің әлдебір жиынтығы бар. Бұл жиынтықты үстем немесе жалпыға бірдей мәдениет деп атайды. Сонымен қатар кейбір әлеуметтік топтар, осы қоғамның барлық мүшелері қолдамайтын мәдени белгілерді, мәдени кешендерді дамытады. Мысалы: басқа елден көшіп келген топтар аралас мәдени кешенді дамытады. Әр әлеуметтік институт өзіне тән, ерекше мінез-құлықтың үлгілерін жасайды және енгізеді. Оларды «кәсіпорынның мәдениеті», «мектептің мәдениеті», «басқарудың мәдениеті» кешендері жүйелерінен көруге болады. Сол сияқты «әскери өмір», «жатақханың тұрмысы» деген ұғымдар мәдени ерекшеліктерді көрсетеді. Осындай мәдени үлгілердің үстем мәдениет-пен тығыз байланысымен қатар оның айырмашылығы бар, сондықтан бұл субмәдениетті білдіреді.

    Субмәдениеттер  батыстық, шығыстық, ұлттық, діни, кәсіби, ұйымдардың, әлеуметтік топтардың, жастардың, студенттердің, бандалардың т.б. болып бөлінеді. 

                                                 ~12~

      «Ұлттық мәдениет» түсінігі бір елдегі, мемлекеттегі адам қауымдасты-ғының шартты таңбаларын, сенімдерін, құндылықтарын, жүріс-тұрыстың

мөлшерлері мен  үлгілерін анықтауын сипаттайды. Ұлттық құрамы бір тектес және  бір  тілді мемлекетте бір ұлттық мәдениет болуы мүмкін. Бірақ елдердің басым  көпшілігінде бірнеше әр түрлі ұлттық мәдениеттер кездеседі.

    «Діни субмәдениет» ортақ дінге сүйеніп  қалыптасады. Дүниежүзінде жалпы христиандық, мұсылмандық, буддалық мәдениеттер  бар. Олардың жеке тармақтары өзінің субмәдениетін жасайды.

    «Кәсіби субмәдениет» кез келген кәсіби топтың шартты таңбалары, құндылықтары, мінез-құлықтың мөлшері мен үлгілерінің негізінде қалыптасады. Бұл кәсіптің өкілдерінің айналысатын еңбегінің мақмұны және олардың қоғамда алатын орнына тығыз байланыста өз субмәдениетін жасап шығады.

    Үстем болатын мәдениетке қарсы қоятын жүріс-тұрыс үлгілерін бандылар тобы саналы түрде қалыптастырылады. Олардың ұстанатын құлықтық мөлшерлері қоғамдағы жалпыға бірдей мөлшерлерге кереғар келеді. Сөйтіп, қарсы мәдениетке жеке адам жалпыға бірдей іргелі мәдени үлгілерден бас тартады.

    Қарсы мәдениеттің пайда болуы – қалыпты және кең таралған құбылыс. Кейде субмәдениет пен қарсы мәдениеттің арасындағы айқын айырмашылықты көрсету қиын немесе мүмкін емес.

    Субмәдениеттік  мінез-құлық оның субъектілерінің  қандай әлеуметтік топқа, ұлтқа, нәсілге  жататынына байланысты ажыратылады.

    Әр  әлеуметтік топтың өзіндік дүниесі  және өзінің мінез-құлықтық жүйесі болады. Қарсы мәдениеттің ең айқын көрінісін қылмыстық топтардың, мафиялық ұйымдардың, астыртын секталардың субмәдениеті бейнелейді. Батыста, Ресейде сайтандар сектасы кездеседі. Бұл - өмірден сыртта қалғандар-дың қарсылығы. Оны болдырмау қоғамның негізінің жан-жақты дамуына және әлеуметтік әділеттіліктің орнығуына байланысты. 

                                                 ~13~

                                         Қорытынды 

    Тақырыбымды қорыта келе, мәдениет адамдарға өз ортасында тұруға бірлестіктің басқа бірлестікпен өзара әрекетіндегі бірлік пен тұтастықты сақтауға көмектесетін адамның өзара әрекетінің маңызды механизмі ретінде қалыптасады.

    Социологияда  әлеуметтік қатынастарда заттарды, иделарды, құндылықты түсініктерді жасауға, игеруге, сақтау мен таратуға бағытталған, алуан түрлі әлеуметтік ситуациаларда адамдардың өзара түсінісуін қамтамасыз ететін әлеуметтік табиғаты бар мәдениет күрделі динамикалық құрылым ретінде қарастырылады.

    Адамдардың  бөтен мәдениетті қадірлеуі социологияның  маңызды проблемасы болып табылады. Адамдар көбінесе басқа мәдениеттерді  өз мәдениетінің келбеті арқылы бағалауға  бейім. Осы тұрғыдан алғанда кез  келген мәдениет егер ол өзіндік тұтастығында алып қарастырылса, өзіндік байланысында ғана түсінікті болады деген қорытынды шығады.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

                                                 ~14~

                                  Пайдаланған әдебиеттер: 
 

1. Ш. Қ. Қарабаев «Әлеуметтану негіздері» Алматы – 2007;
2. Ә. Х. Тұрғынбаев «Социология» Алматы - 2001;
3. Д. С. Раев «Социология тарихи қалыптасу кезеңдері» Алматы – 1999;
4. Е. С. Қуандық «Саясаттану негіздері» Алматы – 2005;
5. Д. Жамбылов «Саясаттану» Алматы – 2005;
6. Қ. Ж. Рахметова, А. Н. Болатова, З. Н. Исмағамбетова

   «Социология»  Алматы – 2003; 
 
 
 

                                                 ~15~