Монғол шапқыншылығының Қазақстанға тигізген зардаптары

Жоспары:

I.Кіріспе                            Дін туралы түсінік

II.Негізгі  бөлім.              1.Діннің адам өміріндегі рөлі

                                           2.Діннің шығуы

                                           3. Ислам діні

III.Қорытынды.                                     

     Дін - әлемдік өркениеттегі барлық қоғамдық құрылыстарға тән тарихи, саяси - әлеуметтік, дүниетанымдық және психологиялық құбылыс. Ол ықылым замандардан бері адамдармен бірге жасасып келеді. Оны ең тұжырымды түрде Құдай мен адамның арақатынасы, адамның танымынан тыс күштердің барлығын мойындау және соған илану деп анықтауға болады. Дін туралы арнайы ғылымды – дінтану дейміз. Дінтану ғылымы дінді теологиялық, философиялық - әлеуметтік, биологиялық, психологиялық және этнологиялық (грек тілінде ethnos – халық, logos - ілім) тұрғылардан бөліп қарастырады.  Дінді философиялық - әлеуметтік тұрғыдан түсіну дегеніміз – оны қоғамдық сана мен дүниетанымның нысаны, діни мәдениет түрінде көрінуі, белгілі әлеуметтік қызмет атқаратын құбылыс, діни идеология, діни мораль тұрғысынан қарастыру, дін және саясат мәселелерін зерттеу. 

    Дін - адам пайымының бүкіл әлем мен болмысқа, қоршаған дүниеге, табиғатқа, өзі өмір сүретін ортаға және өзінің ақыл-ойы мен сана-сезімінен тысқары тылсым дүниеге қатынасы; адамзат танымының дүние мен жаратылысқа деген көзқарасты айқындайтын мифология, философия және ғылымнан ерекше өзіндік бір тұрпаты; адамзат қоғамындағы аса күрделі де маңызды әлеуметтік-мәдени институт, ерекше қоғамдық сана және әлеуметтік құбылыс. Ислам философиясының түсіндіруінше, дін дегеніміз - әлемді байланыстыратын күш Алланың барлығына сенім. Бүкіл әлемді және адамды жаратушы ие – Жалғыз Алла адам баласының жүрегін өзіне ұштастыра жаратады, яғни Жаратушының барына сеніп, оның ажырамас бөлшек екенін адам өз жүрегі арқылы сезетін болады. Діннің басты мақсаты – адамның рухани жетілуі және оның Жаратушы Құдаймен байланысын орнату болса, ислам тұжырымдамасы бойынша, рухани жетілу сатысының бірінші деңгейінде тұрған адамның алғашқы махаббаты, таза құлшылығы, қорқынышы Аллаға арналады. Сөйтіп, шынайы діндар болып, жас кезінен Алланың ғана бұйрығын орындаушы болып өседі. Барлық тіршілік құбылыстары Алла Тағаланың қолында екеніне және күнәлі істері үшін оның қарғысына ұшырайтынына мұсылман кәміл сенеді. Осы сенім – оны жаман істерден тежеуші және дұрыстықтан, имандылықтан шықпауына себепші. Иманын жоғалту адамның дінін жоғалтуына алып келеді. Діни тұрғыдан, дін – бүкіл болмыстың түпкі себебі барын, дүние-болмыстың жаратылу мақсатын, оның сыр-сипатын түсіндіріп, танып білуге және адамның рухани жетілуіне мүмкіндік жасайтын іс-әрекеттер мен бүкіл дүниетанымды, болмысты толық қамтитын өте кең, ауқымды ұғым.

        Діннің шығуы қазіргі ғылымның зерттеулері бойынша 40 – 50 мың жыл бұрынғы палеолит (тас дәуірі), яғни алғашқы қауымдық қоғамның салыстырмалы түрде жоғары деңгейдегі даму кезеңіне жатқызылып отыр. Аталмыш кезеңнің мәдениет ескерткіштері жан-жануарлар культі мен аңшылықта қолданылған сиқыршылық белгілерін сақтаған. Сондай-ақ, діни наным-сенімдердің болғандығын сол ежелгі дәуірлердегі өлген адамды еңбек құралдары және әшекей бұйымдармен бірге жерлеу дәстүрінің белгілері де дәлелдейді. Діннің шығуы адам ақыл—ойында теориялық ойлау және ойдың шынайы өмірден ажырау мүмкіндігінің пайда болуы деңгейімен де байланысты. Адамзат тарихында өн бойында дін адам сенімінің сипатына және халықты қамтуына байланысты сан түрлі күйде болады. Бірінші жағдайда қатысты оның тотемизм, анимизм, натуризм, шаманизм, фетишизм, политезм (көптәңірлі),онотеизм (біртәңірлі), деизм (әлемді жаратқан соң, оның одан әрі дамуына араласпайтын, белгілі бір тұлға кейпіндегі емес әлдебір бастапқы себепті мойындайтын ілім), т.б. түрлері пайда болды. Құдайды тұлғалық Бастау ретінде мойындау барлық діндерге тән емес. Ол қазіргі діндерден, мәселен, ислам, христиан, иуда діндеріне тән, ал будда, даосизм діндеріне тән емес. Халықты қамтуы жөнінен діннің тайпалық – халықтық және ұлтаралық немесе әлемдік түрлері белгілі. Әлемдік діндердің әрқайсысы түрлі ағымдар мен конфессияларға бөлінеді. Мысалы, ислам дінінің сүнниттік, шииттік ағымдары, христиан дінінің католиктік, православие және протестанттық конфессиялары, т.б. Діннің екі сипаты бар. Төменгісі – сыртқы, ғибадат ету, ал жоғарғысы – имандылық. Имандылық барлық дерлік діндерге ортақ, діннің ішкі мәнін білдіреді, сондай-ақ, ғибадатты да қамтиды, адамның сыртқы және ішкі болмысын тәрбиелейді. Діннің имандылық сипатын қабылдайтындар бүкіл болмыстың себебінің, заңдылықтарының бар екенін толық түсініп, оларды танып-біліп, бойына сіңіріп және бұлжытпай орындауға ұмтылады. Барлық діндердің ұқсастығы және негізгі мақсаты – бір Жаратушыға деген сүйіспеншілікке жету және оның мейірімі мен кешіріміне ие болу, рухани тазарып, жетілу. Олардың ішкі мәнінде ғана емес, салт – рәсімдерінде де көптеген ұқсастықтар бар. Дүние жүзі халқының дені, негізінен , әлемдік үш дінді ислам, христиандық, будда ұстанады.Осы әлемдік діндердің бірі ислам дініне тоқталып өтсек.

       Ислам діні — бүкіл әлемге ортақ құндылық. Ол бір ұлтқа немесе тек мұсылмандарға ғана жіберілген дін емес. Сондықтан, Құран Кәрімде қаратпа сөздер «ей, арабтар» немесе «ей, бәдәуилер» деп айтылмайды, «ей, адам ұрпақтары», «ей, адамзат баласы» және «ей, мүминдер» деп жалпыға ортақ атаулар ретінде қолданылады. Бұл-қасиетті кітаптың бүкіл адамзатқа, тіпті, бүкіл жаратылысқа жолдауы екенін көрсетсе керек. Сондай-ақ, Құранда Алла Тағаланың соңғы елшісі Мұхаммед Мұстафаны (с.ғ. у.) бүкіл әлемдерге рахмет — мейірім пайғамбары ретінде жіберілгені айтылады. Сонымен дін – адам жанының азығы, Жаратушыға деген сенім дедік.Дін  адамның ауыр қылмыстар мен күнәлі істерге  бармауына ықпал етеді.Өйткені дүниежүзіндегі діндердің қайсыбірін  алып қарасақ ,оның бәрі жеке адамға ,қоғамға зиян тигізетін жолдарға баруға тиым салады.

     Дін кейде үрей, қорқыныш, қайғы, үмітсіздік сияқты адамды торығуға әкелетін қиыншылықтарды жеңуге көмек береді.Адам осындай қиын жағдайларда өз сенімі, үміті , жалбарынуы, тәубеге келу арқылы көңілін орнына түсіреді, рухани дүниесінде тыныштық табады.

     Сонымен бірге дін қоғамның тәртіпті , бақытты болуына үлкен әсер етеді.Өйткені дінге шын сенген адам жаманшылыққа бармайды, соның себебінен қоғамда да қылмыстар мен күнәлі істер азаяды. Ал қылмыс , күнә көбейген қоғамның ұзақ өмір сүруі неғайбіл. Себебі ол қоғамда діннің әлсіреуі  адамдардың азғындануына ,бір-біріне деген мейірімділігінің азаюына , әділдіктің жоғалуына әкеледі.Адамгершілік пен әділдік жоғалған қоғамда  тәртіп те  бұзылады. Тәртіпсіз қоғамды жөнге келтіру өте қиын. Тәртіп адамның жүріс – тұрысын ,іс- әрекетін реттесе, дін адамның ішкі жан дүниесін реттейді, осылайша қоғамда тепе- теңдік орнайды.Дін барлық салада , адамға қатысты ,оның түпкілікті пайдасын  көздейді.Мінез – құлқын жақсартып ,қабілеттерін жетілдіреді.Сондықтан дінсіз адамзат  тарихын елестету қиын.

      Атеизм(гр. Atheos-құдайсыз)-социализм кезінде оқу пәні және ғылыми ілім түрінде кен өріс алды,басты мақсаты-дінді бекерге шығару,құдайды мойындамау.

     Тотемизм- рулық қоғамдағы  адамдар тобынан шығу тегін  жануарларға,өсімдіктерге немесе  табиғат құбылыстарына  байланыстыру  негізінде қалыптасқан сенімдер  мен әдет ғұрыптар.

    Анимизм- 1)жан туралы ұғымдар туралы ғылым.2)барлық жанды заттар туралы ғылым.

     Дааниматизм-бізге жаны жоқ болып көрінетін заттардың жандануы туралы ілім.

   Натуризм(нудизм)-движение с элементами философского  учения,целью которого  является совместная нагота т.е. нудизм.

     Фетишизм-(фран. тұмар,қасиетті  күш бар зат)- көбінесе алғашқы  қауымдық құрылыс , архаикалық  мәдениетіне тән жансыз заттарға  қасиетті деп табыну.

   Деизм- құдайды бейнесіз әлемнің алғы шарты ретінде мойындайтын ілім.

   Магия(лат. Magia-сиқыршылық)-алғашқы қауымдық дін формаларынын бірі;іс-әрекеттердің символдық бейнесі.Адамдардың өзінің н/е басқалардың бойында табиғатқа ықпал етудің табиғаттан тыс барлық мүмкіндіктеріне сенімін білдіру.

      Самый большой пассажирский самолет мира Airbus A380 (Эрбас А380) работает на маршрутах перевозчиков с октября 2007г. Airbus А380 — широкофюзеляжный двухпалубный четырехдвигательный реактивный пассажирский самолёт, созданный концерном Airbus S.A.S. (ранее Airbus Industrie) — крупнейший серийный авиалайнер в мире (высота 24,08 метра, длина 72,75 метра, размах крыла 79,75 метра). Вместимость — 525 пассажиров в салоне трёх классов, 853 пассажира в одноклассовой конфигурации. Может совершать беспосадочные перелёты на расстояние до 15 400 км.

     Имеет четыре двигателя. Также предусмотрена грузовая модификация A380F с возможностью перевозить груз до 150 тонн на расстояние до 10 370 км. Максимальная взлётная масса — 560 тонн (масса самого самолёта — 280 тонн). На сегодняшний день A380 является также самым большим пассажирским авиалайнером в мире, превосходя по вместимости Boeing 747, который может перевозить лишь до 525 пассажиров. (Boeing 747 являлся крупнейшим пассажирским лайнером на протяжении 36 лет. Абсолютным же рекордсменом среди транспортных авилайнеров до сих пор остается Ан-225 «Мрия». Ан-124 «Руслан» остается крупнейшим регулярно эксплуатируемым коммерческим грузовым лайнером.)

     По словам разработчиков, самой сложной частью в создании самолёта стала проблема снижения его массы. Её удалось решить за счёт широкого применения композиционных материалов как в силовых элементах конструкции, так и во вспомогательных агрегатах, интерьерах и т. д. Для снижения массы самолёта также использовались прогрессивные технологии и улучшенные алюминиевые сплавы. Так, 11-тонный центроплан на 40 % своей массы состоит из углепластиков. Верхние и боковые панели фюзеляжа производятся из гибридного материала Glare (англ.). На нижних панелях фюзеляжа применена лазерная сварка стрингеров и обшивки, что существенно снизило количество крепежа.

    Среди больших лайнеров самый экономичный — 3 литра топлива на одного пассажира на 100 километров (54 морских миль) пути. По заявлениям Airbus, в расчёте на одного пассажира A380 сжигает на 17 % меньше топлива, чем «современный самый большой самолёт» (по всей видимости, имеется в виду Boeing 747). Чем меньше топлива сжигается, тем меньше выбросы углекислого газа. Для самолёта выбросы CO2 в расчёте на одного пассажира составляют 75 граммов на километр пути.

    На разработку А380 ушло около 10 лет. Стоимость всей программы — около 12 млрд €. Airbus утверждает, что для возмещения затрат корпорации необходимо продать 420 самолётов, хотя по оценкам некоторых аналитиков, их число должно быть намного больше.

    Airbus начал разработки очень большого пассажирского авиалайнера (на первых стадиях разработок называвшимся мегалайнером Airbus) в начале 90-х, чтобы расширить диапазон своих продуктов и лишить Boeing господствующего положения, которое тот занимал в этом сегменте рынка начиная с 1970-х годов со своей моделью Boeing 747. McDonnell Douglas преследовал те же самые цели со своим — в результате неудачным — проектом MD-12. Так как обе фирмы собирались строить преемника Boeing 747, они знали, что в данном сегменте потребительского рынка — самолётов на 600—800 пассажиро-мест — найдётся место только для одного подобного самолёта. Каждый знал о риске раскола подобного специализированного рынка, что было наглядно продемонстрировано при одновременном дебюте Lockheed L-1011 TriStar и McDonnell Douglas DC-10: оба самолёта отвечали потребностям рынка, но рынок с пользой мог выдержать лишь одну из моделей, что в результате заставило Локхид покинуть рынок гражданской авиации. В январе 1993 года Boeing и ещё несколько компаний из консорциума Airbus приступили к анализу экономической целесообразности создания очень крупного авиалайнера для пассажирских и грузовых перевозок (Very Large Commercial Transport (VLCT)), стремясь сформировать партнёрство, чтобы разделить рынок ограниченной ёмкости.

      В июне 1994 г. Airbus начал развитие своего собственного VLCT, дав ему временное обозначение Airbus 3XX. Airbus рассматривал несколько проектов, включая комбинацию из двух фюзеляжей от Airbus A340, бывшего тогда крупнейшим воздушным судном Airbus. В то же время Boeing рассматривал концепцию с «горбом» ближе к носу самолёта, что позволило бы вместить больше пассажиров. Партнёрство по программе VLCT закончилось в 1996 году. А в январе 1997 Boeing свернул свою программу Boeing 747X в связи с Восточно-азиатским экономическим кризисом 1997—2000 гг., который затмевал перспективы рынка. Airbus изменил проект в сторону снижения эксплуатационных расходов на 15-20 % в сравнении с существовавшим на тот момент Boeing 747-400. Проектирование A3XX сошлось на полностью двухпалубной конструктивной концепции, что позволило бы обеспечить больший пассажирообьём, чем стандартный однопалубный вариант или «горбатый» вариант, подобный Boeing 747.

     19 декабря 2000 года совет директоров недавно реорганизованного Airbus проголосовал за запуск программы A3XX и оценил стоимость программы в 8,8 млрд €. A3XX наконец получил полноценное обозначение как A380. Уже тогда было получено 55 заказов от 6 заказчиков. Обозначение A380 — это разрыв между предыдущими «Airbus» обозначавшимися в последовательности от A300 до A340. Обозначение A380 было выбрано по причине того что цифра 8 напоминает поперечное сечение этого двухпалубного самолёта. К тому же число 8 считается «счастливым» в некоторых азиатских странах-заказчиках. Окончательная конфигурация самолёта была утверждена в начале 2001, и производство первых компонентов крыла A380 стартовало 23 января 2002 года. Стоимость программы выросла до 11 млрд €, когда был закончен первый самолёт.

      В проектировании А380F приняли участие сотрудники Инженерного центра Airbus ECAR в Москве — первого конструкторского бюро, созданного концерном в Европе за пределами территорий своих стран-участниц в июне 2003 года. Российские конструкторы выполняют значительный объём работ по проектированию частей фюзеляжа, расчётам на прочность, размещению бортового оборудования и сопровождению серийного производства самолётов. Центр уже завершил ряд ответственных заданий по программе А380F.

      Основные секции  авиалайнера строятся на предприятиях  во Франции, Великобритании, Германии  и Испании. Из-за их размеров  в Тулузу они транспортировались  не самолётом A300-600 Beluga (используемым для транспортировки деталей для других самолётов Airbus), а наземным и водным транспортом, хотя некоторые части перевозятся самолётом Ан-124. Компоненты для A380 производят такие компании, как Rolls-Royce, SAFRAN, United Technologies, General Electric, и Goodrich.

     Носовые и хвостовые секции фюзеляжа грузились горизонтальным способом в Гамбурге на судно «Ville de Bordeaux ruen», принадлежащее Airbus, и оттуда отправлялись в Великобританию. Консоли крыла производились в Филтоне ruen (пригород Бристоля) и в Бротоне ruen в Северном Уэльсе, откуда баржей доставлялись в Мостин ruen, где грузились на «Ville de Bordeaux» вкупе с уже имеющимся на борту секциями. Затем за ещё некоторыми секциями судно заходило в Сен-Назер в Западной Франции и, далее, судно разгружалось в Бордо. Затем судно принимало на борт нижнюю часть фюзеляжа и секции хвоста в Кадисе и доставляло их в Бордо. Оттуда части A380 транспортировались на барже в Лангон (в Жиронде) и далее по земле до сборочного цеха в Тулузе. Для доставки частей A380 были расширены некоторые дороги, построены новые каналы и баржи. После всего этого самолёты отправлялись в Гамбург, где оборудовались и красились. Для каждого A380 требуется 3600 литров краски, чтобы покрыть 3100 м² обшивки.

    Свою лепту в создание  данного гиганта вложили и  российские промышленники. Это,  прежде всего, титановый круглый  и плоский прокат, без которых современный самолёт просто невозможен. Сегодня свыше 55 % потребности концерна в титане обеспечивает Верхнесалдинское металлургическое производственное объединение (ВСМПО).

    Энергия (гр. energeіa – әсер, әрекет) – материя қозғалысының әр түрлі формасының жалпы өлшеуіші. XIX ғасырдың орта шенінде осы қозғалыстың барлық формалары бір-біріне белгілі бір сандық мөлшерде ғана айтылатындығы анықталды; осы жағдай “энергия” ұғымын енгізуге, яғни қозғалыстың әр түрлі физикалық формаларын бірыңғай өлшеуішпен өлшеуге мүмкіндік берді. “ Энергия” ұғымы сақталу заңына бағынады. Механикалық энергияның  сақталу заңы: тұйық жүйені құрайтын денелер арасында ауырлық күші мен серпімділік күші әрекет ететін болса,тұйық жүйені құрайтын механикалық энергиясы өзгеріссіз сақталады.

     Энергияның сақталу заңы, энергияның сақталу және айналу заңы – табиғаттағы кез келген материялық тұйық жүйеде өтетін барлық процестер кезінде сол жүйе энергиясының сақталатынын тұжырымдайтын жалпы заң. Энергия бұл жағдайда тек бір түрден екінші бір түрге айналады (егер материялық жүйенің қоршаған ортамен әсерлесуін ескермеуге болса, онда ол жүйені тұйық жүйе деп қарастыруға болады); егер материялық жүйе сыртқы әсердің нәтижесінде бір (бастапқы) күйдегі екінші (соңғы) бір күйге ауысса, онда оның энергиясының артуы (не кемуі) жүйемен әсерлесетін денелер мен өріс энергиясының кемуіне (не артуына) тең болады. Бұл жағдайда жүйе энергиясының өзгеруіне жүйе күйінің біреуіне (бастапқы не соңғы) ғана тәуелді болады да, оның ауысу жолына (тәсіліне) тәуелді болмайды. Басқаша айтқанда, энергия – жүйе күйінің бір мәнді функциясы. Термодинамикада Энергияның сақталу заңы термодинамиканың бірінші бастамасы деп аталады. Физикалық (не химикалық) құбылыстардың кез келген түрлерінде Энергияның сақталу заңы сол құбылысқа тән формада ғана тұжырымдалады. Өйткені энергия берілген процесті сипаттайтын параметрлерге тәуелді. Энергияның сақталу және айналу заңын XIX ғ-дың 40-жылдары Дж.Джоуль және неміс ғалымдары Р.Майер, Г.Гельмгольц бір-біріне байланыссыз ашты. Тек механикалық процестер өтетін жүйелер механикалық жүйе деп аталады. Тұйықталған механикалық жүйеде потенциалдық және кинетикалық энергиялардың қосындысы тұрақты шама болып қалады ,мұндай жүйелер консервативтік деп аталады.

     Егер тұйықталған  жүйеде потенциалдық және кинетикалық  энергияның қосындысы кемісе, ол  жүйеде механикалық энергия энергияның  басқа механикалық емес түріне  айналғанын көрсетеді. Мұндай  жүйелер диссипативтік деп аталады.                                                                                                       

     Дененің еркін түсуі  кезінде кез келген уақыт мезетінде  оның кинетикалық және потенциалдық  энергиясының қосындысы тұрақты  болатынын ескеру керек.

      Материалдық нүктелердің  оңашаланған жүйесі. Ол жүйеде  тек потенциалдық күштер ғана  әсер етеді . Жүйенің күйі оның конфигурациясымен және жүйені түзетін материалдық нүктелердің жылдамдылығымен анықталады. Жүйе бір күйден екінші күйге көшкенде оны құрайтын материалдық нүктелерге түсірілген  күштер жұмыс істейді, оны А _1,2 әрпімен белгілейік. Мұндағы (1) және (2) индекстер жүйенің бастапқы және соңғы күйлерін көрсетеді. Бұл күйлердің әрқайсысында материалдық нүктелердің жылдамдығы мен потенциалдық энергияларының мәндерімен сипатталады. Бір есте болатын нәрсе, жүйеде әсер етуші күштер потенциалдық күштер болса ғана оңашаланған жүйе үшін механикалық энергияның сақталу заңы орындалады. Потенциалдық емес күштер (үйкеліс күштері) бар болса, онда жүйенің Е_р және Е_к энергияларының қосындысы тұрақты болмайды, бұл кезде энергия бір түрден екінші түрге ауысады, мысалы потенциалдық энергия кинетикалық энергияға немесе керісінше түрленуі мүмкін. Ол үшін массасы m денені Жер бетінен h₁ биіктіктен h₂ биіктікке көтерсек, денеге (Жер мен дене арасындағы ішкі күштер) ауырлық күш және ауырлық күштің үдеуіне қарама-қарсы үдеу туғызатын сыртқы _F күші әсер етеді,

     Ньютонның екінші  заңы бойынша бұл дененің қозғалыс  теңдеуі: 

                                                                      F=mg=m dv/dt

     Енді осы теңдеуді шексіз аз орын ауыстыру dh -қа көбейтіп және сол жағын h₁ -ден h₂-ге дейін, ал оның оң жағын v₁-ден   v₂-ге дейін интегралдасақ, онда ол мына түрде жазылады:

немесе                       

     Егер денеге ауырлық күштен басқа ешқандай күш әсер етпесе, онда мына формула былай өзгереді:                      

      Дененің алғашқыда  Жер бетінде деп  есептесек,  онда (h₁=0,  v₁=0, h₂ =hv₂ =v) соңғы теңдеу мына түрде көрсетіледі:

яғни төмен түсу аяқталған кезде потенциалдық энергияның орнына кинетикалық энергия пайда болады. Энергия бір түрден екінші түрге ауысты, бірақ оның жалпы мөлшері өзгерген жоқ. 

     Энергияның сақталу заңын кеңірек түсіну мынаны көрсетеді: энергия жоғалып кетпейді және жоқтан пайда болмайды, ол тек бір түрден екінші түрге ауысады және де энергияның бір түрі қаншаға кемісе, екінші түрі соншаға артады.

    Энергия қозғалыс өлшеуіші болғандықтан, энергияның сақталу заңы бойынша ол жоғалмайды және жоқтан пайда болмайды, тек қана мөлшерін сақтай отырып, бір түрден екінші түрге ауысады. Басқаша айтқанда, материя және қозғалыс біртұтас байланыста болады. Материясыз қозғалыс, қозғалыссыз материя болмайды.

     Қорыта айтқанда, механикалық жұмыс- ол энергия өзгерісі, ал кез келген энергиясы бар дене жұмыс істей алмайды. Ол жұмыс істеу үшін, энергия өзгеруі қажет.

ЖОСПАР 

I.Кіріспе

ІІ. Негізгі бөлім 

    1. Үндi-будда мәдениетi

    2.Буддизм мен джайнизм 

    3. Үндістандағы мұсылман  мәдениеті 

ІІІ. Қорытынды 

     Үндістан — адамзат  баласының ең көне мәдени ошақтарының  бірі.Біздің курстық жұмысымызда  бұл өте күрделі де қызықты  жер шарындағы қасиеттi де, құдыреттi мәдениеттердiң бiрі.

    Үндi жерiне келген  арийлер өздерiмен бiрге б.з.б. 2000 шамамен б.з.б. 6000 жылында қалыптасқан  упанишадтар үндi-будда мәдениетiне  тән, қасиетті дiн мен философияның  өзара бiр-бiрiмен өзара тығыз  байланысты, iрi табиғи бірлiкте  болуына кей жағдайларда жоғарыда  атап көрсеткен “мимансаны”  атеистiк iлiмге“Веданта” брахманизмде  ерекше орын алады. Тiптi қаншама  ғасыр  “Санкхья” материалдық  дүниенi де ,рухани дүниенi де мойындайды.“Ньяя”  логика заңдарына сүйенедi. Оны  ұғынып-бiлу адамның жан “Вайшешика”  адам өмiрiне пайдалы шындықтың  алты түрiн көрсетедi.Брахманизмде  о дүниемен салыстырғанда адам  өмiрiнiң өткiншi.    

        Буддизммен  қатар джайнизм ағымы да дами  бастады. Оның будда өзiнiң дiни  уағыздарында брахманизидi де, джайнизмдi  де ,ал джайнизмдегi аскетизм будданы  қанағаттандырмады, сондықтан да  ол буддизм бойынша, өмiрдiң  азаптары жайындағы қасиеттi шындық  мынадай: будда iлiмi адам бойындағы  iзгiлiк, адамгершiлiк қасиеттерді,  одан будда дiн жолына шын  берiлген адамдарды төрт қағиданы, будда iлiмi үндi халқының сүйiспеншiлiгiне  бөленiп, кең қолдау будда дiнiнiң  кеңiнен таралуы жағдайында оның  екi тармағы.Қытайда будда дiнiнiң  идеялары б.з.б. 1- шi ғасырды Тибетте  буддизм ламаизм түрiнде қалыптасты. Ламаизм бойынша жоғарғы Қытайда  буддизм конфуцийлiк-даосистiк дiнмен  қатар өмiр сүрдi. Буддизм “Дзэн-буддизм”  кейiннен Жапонияға да тарай  бастады. Жауынгер самурайлардың  ықпалымен жоғарыда атап көрсеткендей, махаяна үнді халқының дәстүрлi  дiни өкiмет тарапынан барынша  қолдау тауып, қаншама шiркеулер  тұрғызып,мемлекеттiң басшылық орындарында  кшатрийлер отырды, бiрақ олардың  билiгiн касталық құрылыс жағдайында  қалыптасқан ережелердi мүлтiксiз  орындау талап.   “Буддизм”  осы касталардың iшiнде кшатрийлердiң  дүниетанымы ретiнде қалыптасты. “Индуизм” – бiр-бiрiнен тәуелсiз  бiрнеше дiни наным-сенiмдерден тұратын  “Вишну” - адамдардың адал қамқоршысы, көмекшiсi. Ол адамдарды “Шива”- қатал да, қорқынышты құдай. Оның үш көзi Үндi халқының санасындағы құдайлардың  басқа дiндердегi (христиан, ислам) үндi-буда дiнiндегi бұл дүниеге көзқарастар қарама-қайшылықтарға толы болып  “Дхарма” - будда дiнiндегi моральдық заңның басты бөлiгi  , “Артха” – адамның күнделiктi тұрмыс-тiршiлiгiндегi iс-әрекеттердiң нормалары болып ,  “Кама” - адамның көңiл-күйiнiң талаптарын  қанағаттандыру құндылықтарын анықтайды, “Мокша” – торығып-түңiлген, жалғыздықтан қала құтылу жөнiндегi iлiм. Дхарманың құндылығы-шындық пен ахимасқа шын берiлгендiкке тығыз байланысты.Бұл дүниедегi өмiрдiң рахаты мен қызығын, мән-мағынасын түсiндiруде үндi-будда мәдениетiнiң қалыптасып, одан әрi дамуына касталы құрылыс.  Үндi елiнде әлеуметтiк құндылықтарды бағалауда адамдардың қоғамдағы iс-әрекеттерiне  будда дiнi бойынша халық құрметiне ие болу -үндi қоғамында ғасырлар бойы қалыптасқан.Мұндай жағдай, дәлiрек ағылшындардың үстемдiгi кезiнде шетел басқыншылар өз армияларын солтүстiк   Индуизм мен буддизмнiң бiр-бiрiмен өзара тығыз байланыстылығына және Буддизмнiң касталық құрылыстың мүдделерiн қорғау мәселесiне ешбiр қатынасы  үндi-будда мәдениетiнiң қойнауында Үндiстанда Махатма Гандидiң (1869-1948) реформаторлық  М.Ганди сатьяграха (“сат”- шындық, ал “аграха” – табандылық .Индустар қауымы дiни фанатизiмге жан-тәнiмен берiлiп қана қоймай қоғамдағы қалыптасқан ахуалға байланысты сорақы қылықтар белең алды. М.Гандидiң бүкiл саналы өмiрi үндi-будда мәдениетiнiң құндылықтарын сақтауға,Үндi өнерi Брахманизмнiң, буддизм мен индуизмнiң дiни-өнегелiк құндылықтарының Д.Неру үндi халқының көркемдiк мәдениетiн Батыс Еуропа өнерiмен.Бiрiншiден, үндi халқының көркемдiк мәдениетi дiнмен және философиямен.Екiншiден, үндi өнерi қарапайым шаруаларға өте жақын болып.Үшiншiден, поэзиямен, прозамен, драмамен, музыкамен айналысушы өнер адамдары.Төртiншiден, үндi өнерiнiң дамуына құдайларды мадақтауға қарсы бағытталған Б.з. VII- VIII ғасырларында Үндiстанда Эллора үңгiрінде Кайлас Көне үндi әдебиетiнiң асыл мұраларының бiрi – “Махабхаратта” “Бхагавадгита” – “Махабхраттаның” бiр бөлiмi. Бұл шағын бөлiм Поэмада Кришна Арджунаға былай дейдi .Бұл дүниеде өлiм Эпикалық “Рамаяна” поэмасының да үндi-будда мәдениетiнде алатын орны Ведалар, упанишадтар, “Махабхаратта” және “Рамаяна” поэмалары.Үндi халқының үндiнiң көркемдiк мәдениетiнде махаббат мәселесi мен әйелдер табиғатына махаббат құдайы Кама мен оның әйелi Рати үндi Буддизмде мұндай эротикалық сарындағы еңбектер жазуға жол,үндiстанда театр  мен драмалық әдебиет кең түрде дамыды.Бiздiң заманымыздың VI ғасырында өмiр сүрген Калидастың шығармашылығы  “Рамаяна” тақырыбына жазылған.“Махабирачарита”, “Уттарарамачарита” және “Малатимадхава” драмаларының  үндi әдебиетiнiң алып тұлғаларының бiрi-ауыз әдебетiне негiзделiп жазылған. Ағылшын отаршылығы кезеңiнде үндi-будда мәдениетiнiң дамуы қарқыны бәсеңдей, ХIХ ғасырда Үндiстанда мәдениеттiң жаңа сатыға көтерiлiп, гүлденуiне  үндi-будда мәдениетi жүйесiнде ғылыми бiлiм қалай дамыды? Осы Әрине, үндi-будда дiнiнiң бiлiмге үлкен құрметпен қарағандығын ешкiмде Үндi математиктерi, дәрiгерлерi араб, парсы және Орта Азия “Ноль” белгiсi мен санаудың ондық жүйесiн  ойлап тапқан.                                                                                                            

       Мұсылман жаулап  алушылары Үндістан шекарасына  тым ертеден-ақ, шабуыл жасады,бірақ  ислам Үндістанды тұтастай бағындыра  да алмады. Мұсылман өкіметі бақылауында  болған үнді облыстарының тек  қана өкімет басына келген  моғолдар бірнеше рет  Кутб-Минар  өзіндік ерекшеліктерге бай   және мейлінше әсем-ақ.. Ал бұл  белгінің бүгінгі жағдайда өз  мағынасын сақтай  Ислам сәулетінің  көне ескерткіштері қатарына  Аджмердегі (Раджастхан) мешітті Үнді  сәулет өнерінің одан бұрынғы  даму тарихы үшін,  Мұсылман  мектептері (медреселер) құрылысы жағынан  мешіттерге ұқсас.Бұл тәрізді  жалпылама ескертпелерден кейін  Үндістандағы ерте исламдық  дәл   Ахмадабад сәулет ескерткіштерінен  мұсылман әкімдері өз бағыныштыларының  бұл жерде, Үндістандағы көптеген  ерте исламдық сәулет ескерткіштері  Сасарамдағы Шер-шаһ (1540-1543) мавзолейі  мейлінше әсем  және жақсы.  Тағдыры әрдайым өзгеріске ұшырап, біресе үнділік өкіметке, біресе   Оңтүстік Үндістанда, осы еңбекте  де әлденеше рет  елде сақталған.                                                                                                                                            

      Өз тарихына немқұрайлы  қарау, нақты өмірден алшақтау, өмірге көзқарастардың көмескілігі  сияқты келеңсіз жағдайлардың  орын алуы мөдениеттің дамуына  нұқсан келтірді. Қоғамдық өмірді  тұрақтандыруда дін қаншама рөл  атқарғанымен де, үнді мемлекеті  ғылым мен білім жолына, яғни  өркениетті ел болу жолына  түсуі — тарихи қажеттілік  болды. Заман ағымын- де бұл  асқаралы міндеттері біртіндеп  жүзеге асырыла бастады да, асырыла  бермек те.

Дін- әрдайым өмір иесі бір тәңірге, яғни бір иләһи түсінік пен  қалаудың әлемді билейтініне және адамзатқа  байланысты этикалық қарым-қатынастардың  құдіретінде екендігіне сену.