Ирина Эланс

Автор который поможет с любыми образовательными и учебными заданиями

Мотор майды

Жоспар:

Мазмұны

Анықтама

Кіріспе

Мотор майлары
Жалпы талаптар
Мотор майдың маңызды қасиеті
Мотор майларының классификациясы
Тұтқырлық температуралық қасиеттері
Қорғау қасиеттері
Тотығуға қарсы және жуғыш қасиеттері
Көбікке қарсы қасиеттері
Поршенді қозғалтқыштарға арналған майлардың сыныпталуы
АРІ бойынша мотор майларының сыныптамасы

Қорытынды

Сөзжұмбақ

Мәселелік сұрақтар

Кейс бойынша сұрақтар

Қолданылған әдебиеттер

Анықтама

Күйіктер – іштен жанатын қозғалтқышта түзілетін жоғары температуралық қыртыстар.

Лактер - іштен жанатын қозғалтқышта түзілетін орташа температуралық қыртыстар.

Кокстену – отынды ауасыз қыздырылған кезде көміртекті шөгінді кокс түзу қасиеті.

Тұнбалар - іштен жанатын қозғалтқышта түзілетін төменгі температуралық қыртыстар.

Тұтқырлық – сұйықтықтың сыртқы күштің әсерімен оның қабаттарының өзара орын ауыстыруына қарсылық көрсету қабілеті.

Коррозия – металдардың және құймалардың қоршаған ортамен химиялық немесе электрохимиялық әрекеттесуі салдарынан өздігінен бұзылуы.

Кіріспе

Мотор майды трансмиссиялы жеңіл және жүк автомобильдерін, автобустарды, тракторларды, жол құрайтын немесе басқа машиналарды жүргізуге пайдаланады, сонымен қатар тісті редукторлар мен өнеркәсіптік қондырғылардың червякты берілістеріне де пайдаланады.

Мотор май базалы май болып табылады. Базалы компонент ретінде минералды, толықтай немесе жартылай синтетикалық майларды пайдаланады.

Агрегаттарды трансмиссиялы сылайтын май құрылымының негізгі элементтері болып табылады, майдың конструкциялы материал функциясын ұзақ сақтау және орындау қабілеттілігі оның эксплуатациялық құрамымен анықталады. Мотор майларыға жалпы талаптар конструкциялы ерекшеліктерімен трансмиссиялы агрегатт эксплуатациясының шарттары мен анықталады. Мотор май жоғары жылдамдық режимінде, кең диопозонда температурада жұмыс істейді. Олардың құрамы мен ұзақ жұмыс қабілеттілігі -60 тан +15⁰ С температура интервалында қамтамасыз ету қажет. Сондықтан мотор майларыға өте қатаң талаптар қойылады.

Мотор майларының негізгі функциялары:

питтин және басқа да зақымданудан бетігін сақтау;
ысылу кезінде энергия шығынын төмендеуі;
ысылу беттігінен жылудың бөлінуі;
тісті дөңгелектердің дірілі мен шуының төмендеуі және ұрылу жүгінің азаюы;

Май токсикалық болмауы керек.

Мотор майлары агрегаттық жұмыс ұзақтығы мен тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін жағайтын майлар белгілі бір мінездемелерге ие болуы керек:

жергілікті проитвозадирлі, противоизності және проитвопитингті құрамға ие болуы керек;
жоғары антиқышқылды беріктікке ие;
жақсы тұтқырлы – температуралы құрамға ие;
трансмиссиялы бөліктерге коррозиялы қозғалыстың әсері болмауы;
сумен байланысқан кезде жақсы сақтағыш құрылымға ие;
жақсы антипенді құрамға ие;
ұзақ уақыт сақтау кезіндегі шарттар бойынша жоғары физикалық тұрақтылыққа ие болу.

Мотор майдың барлық осы құрамы базалы майға сәкестендірілген функционалды кристемелереді кірістіру қамтамасыз етіледі, дисперсті, противозадир, антиқышқылды, антикоррозиялы және т.б. болып бөлінеді.

1 Мотор майлары

2 Жалпы талаптар

Мотор майларының негізгі функциялары:

питтин және басқа да зақымданудан бетігін сақтау;
ысылу кезінде энергия шығынын төмендеуі;
ысылу беттігінен жылудың бөлінуі;
тісті дөңгелектердің дірілі мен шуының төмендеуі және ұрылу жүгінің азаюы;

Май токсикалық болмауы керек.

жергілікті проитвозадирлі, противоизності және проитвопитингті құрамға ие болуы керек;
жоғары антиқышқылды беріктікке ие;
жақсы тұтқырлы – температуралы құрамға ие;
трансмиссиялы бөліктерге коррозиялы қозғалыстың әсері болмауы;
сумен байланысқан кезде жақсы сақтағыш құрылымға ие;
жақсы антипенді құрамға ие;
ұзақ уақыт сақтау кезіндегі шарттар бойынша жоғары физикалық тұрақтылыққа ие болу.

3 Мотор майдың маңызды қасиеті

1. Жағу қабілеттілігі.

2. Ағысуда энергия шығыны мен тұрақтылығы.

3. Термоқышқылық тұрақтылық.

4. Сақтағыш қасиеті.

5. Көпіршік түскішке беріктігі.

1. Жағу қабілеттілігі. Мотор майдың басты функциясы задирді тоқтату мен шығарудың төмендеуі кіреді. Бұл қасиетті майды жағу қабілеттілігі деп атайды. Майды жағу қабілеттілігі тұтқырлықтың жоғарылауына байланысты өседі.

Гидродинамикалық ағысу режимінде жағу қабілеттілігі базалы май тұтқырлығы мен қамтамасыз етіледі. Бірақ та ағысудың гидродинамикалық режимі тісті берілсітің кейриферін байланысында пайда болады. Байланыс зонасында араласқан және шектелген ағысу режимі бақыланады.

2. Ағысуда энергия шығыны мен тұрақтылығы. Мотор майдың тұтқырлықты – температуралы құрамы оның эксплуатациялық мінездемесі үшін үлкен мәнге ие. Тұтқырлық ағысуға кететін жылдамдық шығыны шығады, сонымен қатар майлаған кезде май қабілеттілігі сақталады. Автомобильдерге майлардың агрегат жылдамдық шығыны мен тұтқырлығы арасында өзара байланыс бар. Май тұтқырлығы аз болған сайын, ішкі ағысы энергия шығындары аз болады, соған байланысты К.П.Д. трансмиссиясында көп болады.

Майларды жалпы энергия шығыны белгілі. Егерде автомобильдерді қажетті жылдамдығының 25 %, қозғалтқыштан трансмиссияға түсетін болса, онда майдың агрегатының жалпы жүйесі шығымдарға байланысты, дөңғалақтардан берілетін бұл жылдамдық 12% түседі. Сондықтан шығынды төмендетуді қамтамасыз етуді қайта жөндеушілерді аз тұтқырлықты майды қарауға сенінеді. Бірақта май тұтқырлығының, азаюымен задирдың, испиранмен питтингтің жоғарылау қауіптілігі орын алады. бұдан басқа анықталған деңгейден май тұтқырлығының азаюы төмендеп кетсе герметикалық трансмиссияның жеткіліксіздігіне шығынның жоғарылап кетуіне әкеп соғады. Осыған байланысты оны өндіру кезіндегі майға әр түрлі талаптар қояды. Мотор майдың, суық қысылуынан қамтамасыз ету төмен температурада іске асады және төменде шығында ығысу кезінде май тұтқырлығын жеткізу минимальді болуы керек. Майды күленкенің жоғары қабілеттілігін қамтамасыз ету үшін және оны төмендету максималды деңгейде жүруі керек.

Транспортты парк масштабында жанармайды үнемдеу өте үлкен болады. жылдамдық жанармай үнемділігі төмен тұтқырлықтағы трансмиссиялы майды пайдалану нәтижесінде 2-3 % құрайды. Бөлек жағдайда бұл көрсеткіш 5-6 % өсуі мүмкін.

3. Термоқышқылық тұрақтылық. Мотор май тісті беріліс нәтижесінде ығысу интенсивті қыздырады. Жоғары температура ауа өттегінің белсенді қозғалысы мен металиді беттігінің каталикалық қозғалысы май қышқылының күшеюіне, қалдыққа түсетін ерімейтін заттардың түзілуіне әкеліп соғады.

Майдың қышқылдану нәтижесінде оның физика-химиялық және эксплуатациялық құрамы өзгереді, тұрақтылық өседі, коррозиялық агрессивтілігі жоғарылайды, противозадирлі құрамы нашарлайды. Май қышқылының, тереңдеуі мен жылдамдығы қышқылдану ұзақтығына, май температурасына, металлдың каталитикалық қозғалысына, өттегі концентрациясына байланысты майдың қышқылдануының жоғарылау эффективтілігіне температура әсер етеді.

Базалық май құрамына трансмиссиялы майдың қышқылдануы әсер етеді. Қалған компонентінің құрамының азаюы майдың термоқышқылдану тұрақтылығының прапорционалды өсуі қарастырылады. Трансмиссияда жағу майының жұмысы кезінде болып оның барлық компоненті қышқылданады, соның ішіндегі кірістірмелер осы кезде майдың эксплуатациялық құрамы нашарлайды. Әсіресе майдағы противозадирлі кірістермелердің құрамы төмендеуі қауіпті, бұл механизмнің қатардан шығып кетуіне әкеліс соғады. Мотор майдың қышқылдануының процессінің жай жүруіне антиқышқылды кірістемелер кіреді.

Антикоррозиялық құрамы. Мотор майлар автомобильдер агрегатында болаттан, алюминийден жасалған бөліктерді пайдаланады. Түсті металл бөліктерді қышқылды өнімдермен хиимиялық қозғалыс нәтижесінде коррозияға тез ұшырайды. Бұл майдың қышқылдану процессі кезінде түзіледі. Май қанша қатты қышқылданса, соншалықты интенсивті металлды күмерлейді.

Сәйкесінше, майдың коррозилық агрессивтілігі қышқылдану кезіндегі факторларға байланысты. Металлдың беттігінің коррозиясы судың қатысуы кезінде жоғарылайды. Түсті металлды бөліктерді қышқыл өнімдерден сақтау үшін трансмиссиялы майға коррозия ингибаторлары кірістіреді.

4. Сақтағыш қасиеті. Автомобиль эксплуатация кезінде жағу майы сулануы мүмкін. Бұл зазордан судың түсуі кезінде және ауадан су буының конденсация нәтижесінде пайда болады. судың құрамында көбінесе бейорганикалық тұздар мен коррозиялы агрессивті компоненттер болады. бұның барлығы электрохимиялық коррозияның пайда болуына жағдай жасайды. Өйткені су, электролиттен токтің өтуінде үлкен рол атқарады.

Электрохимиялық коррозияның майдың құрамына сақтағыш кірістемелерді бір тіндеп кіргізу арқылы алып тастайды. Сақтағыш кірістемелердің қозғалыс механизмі басқа материалдардың бетіндегі ылғалдың шығарылуына және металлдың агрессивті ортам не байналысын тоқтататын тығыз адсорбциялы күлеңкенің түзілуіне әкеліп соғады. Осылайша, антикоррозиялы кірістірулерден түзілген күлеңкеге қарғанда бұл күлеңке органикалық қышқылдың әсеріне ғана емес бірге су әсеріне де шыдамды.

5. Көпіршік түскішке беріктігі. Тісті беріліс жұмыс процессі кезінде жағу майы интенсивті араласуға түседі оның әсерінен оған ауа кіреді де көпіршік түзіледі. Белгілі кезеңде майдың көпіршіктенуіне беріктігі майдың көмірсутекті құрамына, тазалығының тереңдігі мен әдісіне, функционалды кірістірмелердің табиғатына, қысыммен температураға байланысты болады.

Мафтенді майларда ауа ергіштігі парафиндерге қарағанда көптеу. Майдағы ауаның ерігіштігі температура мен қысымның төмендеуіне байланысты бәсеңдейді. Температураның жоғарауына байланысты көпіршік түзілуі процессі интенсифицирлейді, сонымен қатар эффективті болған сайын, май тұтқырлығы азаяды.

Бұзылған қоспалар және кейбір жағдайда функционалды кірістірмелер көпіршіктің берікті кезеңнен жоғарлата отырып, күлеңкенің иелу беттігін жоғарлатады, нәтижесінде тісті доңғалақ, тек қана майлы ауа қоспасымен жағылады, ол тісті берілістің қысқа уақыт кезеңінен өтуіне әкеп соғады. Антикөпіршікті кірістірмелерге негізгі бере алушылар – жұмыс істеп тұрған агрегаттар тұрақты көпшіктің түзілуін алдын ала хабарлайды. Антикөпіршікті кірістірмелер күлеңкенің беттігінің төмендеуіне әкеледі. Ол ауаның майда көпіршіктерін бөледі. Осы көпшіктерге байланысты олар жиналып іріленеді. Тез жарыланады, және көпіршік өшеді, яғни басылып қалады.

4 Мотор майларының классификациясы

Әр түрлі техникаға арналған, шығарылып алынған көп түрлі трансмиссиялы май қайта өңдеуді қажет етті және май классификациясын пайдаланады, ол трансмиссияның берілген құрамы үшін май сүрыпын таңдау барысында дұрыс шешім табуға жол береді.

Мотор майдың отандық классификациясы ГОСТ 17479,2 -85 көрсетілген.

300⁰ кинематикалық тұтқырлықтың деңгейіне байланысты трансмиссиялы майды 4 классқа бөлінеді.

ГОСТ 17479,2-85 бойынша мотор майларының класы

Тұтқырлық класы	10⁰С мм²/с кинаматиканың тұтқырлығы	150 Па С, С⁰ жоғарыны көтермейтін динамикалық тұтқырлықтағы температура
9	6,00-10,99	-35
12	11,00-13,99	-26
18	14,00-24,99	-18
34	25,00-41,00	-

5 Тұтқырлық температуралық қасиеттері

Мотор майларының тұтқырлық температуралық қасиеттеріне қойылатын талаптар қарама-қайшылыққа толы. Бір жағынан, қозғалтқыштың төмен температурада сенімді от алуы үшін майдың тұтқырлығы жоғары болмауы тиіс. Яғни, қозғалмамылылығы жоғары болуы тиіс. Бұл жақсы от алу қасиеттеріне және ағындылыққа қол жеткізуге мүмкіндік береді, үйкелетін бөлшектердің от алу сәтінде жақсы майлануын және қозғалтқыштың соңынан сенімді жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Екінші жағынан, майдың жұмыс температурасы жоғары болғанда (бұл қозғалтқыштың орнықты жұмыс режиміне тән) майлаудың гидродинамикалық режимнен шекаралық режиміне өтуін болдырмас үшін майдың тұтқырлығы жоғары болуы қажет.

От алудың сенімділігін қамтамасыз ету үшін майлардың тұтқырлық температуралық қасиеттері тиісті стандартпен регламенттелген. Оған сәйкес карбюраторлы қозғалтқыштарға арналған майлардың тұтқырлығы 100⁰С кем дегенде 6,0 мм²/с (кинематикалық), ал минус 40⁰С-та 170 Па·с (динамикалық) көп болмауы тиіс. Майдың берілген температурадағы тұтқырлығы неғұрлым аз болса, соғұрлым төмен температурада иінді біліктің қажетті айналымына қол жеткізуге және неғұрлым төмен температурада қозғалтқыштың от алуын қамтамасыз етуге болады.

Майдың екі үлгісінің А және Б от алу қасиеттерін зерттегенде, басқа жағдайлары бірдей болғанда бір қозғалтқыштағы А майы температураның зерттелген бүкіл ауқымында минус 25-тен +5⁰С-та қозғалтқыштың сенімді от алуын қамтамасыз ететіндігі (η_-18=2200 МПа·с), ал Б майы теріс температурада тұтқырлығы жоғарырақ от алдыруды тек минус 10⁰С-тан жоғарыда қамтамасыз етеді (η_-18=950 МПа·с). Қысқы майлардың тұтқырлығы жазғыларға қарағанда төмен болатындығы осымен түсіндіріледі.

Майлардың маусымдық ауыстырылуын болдырмас үшін жаз жағдайларында да, қыс жағдайларында да пайдалануға болатын барлық маусымды кеңінен қолданады. Барлық маусымды майларды әдетте аз тұтқырлықты минералды негізді тұтқырлы қосындымен қоюлату жолымен алады.

6 Қорғау қасиеттері

Мотор майларының сапасы және қозғалтқыш жұмысының сенімділігі майда су болғанда күрт төмендейді. Су майға сақтау кезінде сондай-ақ пайдалану кезінде түсуі мүмкін. Майда 1-2% су болуы қозғалтқыштың цилиндрлі поршенді тобының тозуын 5 есе жоғарылатады. Бұдан бөлек суға майдың араласып кетуі көбік түзуді күшейтеді, сілтілік санын төмендетеді, майдан функционалдық қосындылардың түсуіне әкеледі. Әсіресе ұзақ сақтауға қойылған қозғалтқышқа су буларының түсуі және ылғалдың конденсациялануы өте қауіпті.

Іштен жанатын қозғалтқышын сақтау барысында таттанудан қорғау үшін мотор майларына коррозия ингибиторларын ендіреді. Қолданылатын ингибитор типіне және оның концентрациясына байланысты консервациялық, консервация-жұмысшы және жұмысшы-консервациялық майларды алады. Мотор майына коррозия ингибиторларын ендіру тек қана таттануды төмендетіп қана қоймай, бірқатар жағдайларда қозғалтқыштың жұмысы барысында тозуды азайтуға мүмкіндік береді.

7 Тотығуға қарсы және жуғыш қасиеттері

Іштен жанатын қозғалтқыштың қалыпты және тоқтаусыз жұмысын қамтамасыз ету үшін мотор майларының тотығуға қарсы және жуғыш қасиеттері жоғары болуы тиіс. Олай болмағанда қозғалтқышта пайдалану барысында қозғалтқыштың техникалық сипаттамаларына кері әсер ететін көміртекті қыртыстардың көп мөлшерде түзілуі жүреді. Іштен жанатын қозғалтқышта түзілетін қыртыстар күйіктер (жоғары температуралық қыртыстар), лактер (орташа температуралық қыртыстар) және тұнбалар (төменгі температуралық қыртыстар) болып бөлінеді.

Күйіктер майдың термиялық ыдырауы, оның ыдырау өнімдерінің тотығуы және полимерленуі, сондай-ақ жанбай қалған отын есебінен пайда болады. Күйіктер көбінесе жану камералары қабырғаларына, поршень түбіне, поршеннің бүйір бетінің жоғары белдешесінен тұрады.

Лакты қыртыстар әдетте поршенді сақиналардың арықшаларында цилиндр гилзаларында және поршеннің бүйір бетінде түзіледі. Тұнбалар картерде және клапан қорабында май жүйесінде және сүзгілерде тұрып қалады. Олардың түзілуі газдардың жану камерасын картерге өтуіне майға су тамып кетуге және басқа да себептерге байланысты. Шөгінділер өте қауіпті, өйткені олар май тетіктерін және сүзгілерді бітейді, ал бұл майдың үйкелу тетіктеріне қалыпты берілуін бұзады және олардың істен шығуына әкеліп соғады. Дизелдерде қыртыстардың басым бөлігі жоғары температурада, ал карбюраторлы қозғалтқышта төмен температурада түзіледі деп есептеледі.

Мотор майларының қыртыстар түзуге бейімділігін төмендету үшін тотығуға қарсы және жуғыш қасиеттерін жақсарту есебінен олардың сапа деңгейін жоғарылатады. Тотығуға қарсы қасиеттерін жоғарылатуға тотығуға қабілеті төменірек май негізін таңдау немесе майға тозуға қарсы қосындылар ендіру арқылы қол жеткізеді. Сонымен бір мезгілде майға жуғыш қосындылар ендіреді.

Мотор майларын әр түрлі қозғалтқыштарда пайдалану тәжірибесі көрсеткеніндей бір қосынды жуғыш қасиеттерінің қажетті деңгейін қамтамасыз ете алмайды. Сондықтан қазіргі заманғы мотор майларында әсер ету сипаты бойынша ерекшеленетін жуғыш қосындыны үйлестіріп қолданады. Әдетте мотор майларының мұндай композициясына бір-екі күлді жуғыш қосындылар және күлсіз жуғыш қосындылар енеді.

Мотор майларының жуғыш қасиеттерін анықтау үшін ПЗВ қондырғысын (1 сурет) қолданады. ПЗВ (Папок, Зарубин, Виппер) әдісі бойынша қосындылы мотор майларының жуғыш қасиеттерін анықтауға арналған қондырғы қозғалтқыштан, электр қозғалтқышынан және басқару пультынан тұрады.

1 сурет – Мотор майларының жуғыш қасиеттерін анықтау үшін ПЗВ қондырғысы: 1 – электр қозғалтқышы, 2 – төрт ырғақты бір цилиндрлі қозғалтқыш, 3 – электр қыздырғыштар.

8 Көбікке қарсы қасиеттері

Май жүйесінде ауаның болуы майдың көбіктенуіне әкеліп соғады. Ауа майға оның май түтіктері бойынша айналымы кезінде үздіксіз шайқалып шашырауы салдарынан, сондай-ақ бірқатар басқа да себептерге байланысты түсуі мүмкін. Ауа майда еріген күйде (7-10% көл.) немесе ауа-май эмульсиясы (50-60 көл.) немесе көбік түрінде болуы мүмкін. Көбік түзілу нәтижесінде майдың үйкелу беттеріне берілуінің сенімділігі бұзылады, майдың тотығуы тез жүреді және т.б.

Көбік түзілу температураға жағармайлардың тұтқырлығына және оның беттік керілісіне байланысты. Беттік керіліс жоғары болған сайын көбік түзілу аз. Температураның ұлғаюымен көбік түзілу төмендейді, ал тұтқырлықтың көбеюінің, керісінше жоғарылайды. Майды тазалаудың тереңдігі де көбіктің азаюына ықпал жасайды.

Мотор майларының коррозиялылығы мен тұрақтылығын анықтау үшін ДК-НАМИ аппаратын (2 сурет) қолданады, ол негізгі екі блоктан: термостаттан және басқару пультынан тұрады.

Майлардың коррозиялылығы 10 сағ. бойы 140°С-қа дейін қыздырылған май мен ауаның мерзімді әсеріне ұшыраған қорғасын пластинаның массасының жоғалымы бойынша бағалайды. Майдың тұрақтылығы оны 200°С температурада 50 сағ. бойы тотықтырғанда тұтқырлығының ұлғаюы және жеңіл бензинде ерімейтін тұнбаның түзілуі бойынша бағаланады.

2 сурет – Мотор майларының коррозиялылығы мен тұрақтылығын анықтауға арналған ДК-НАМИ аппараты:

1 – L-тәріздес реакциялық колба, 2 –стержень, 3 – білік, 4 –L- тәріздес реакциялық колбалар орналасатын кассета, 5 –термостат, 6 – араластырғыш, 7 – электр қозғалтқышы, 8 – көтергіш механизм, 9 – редуктор, 10–тірек, 11 – итергіш, 12 – электр қыздырғыш, 13 – бақылыу термометрі, 14 – түйіспелі термометр, 15 – саусақ, 16-17 –шыны ұстағыш.

9 Поршенді қозғалтқыштарға арналған майлардың сыныпталуы

1974 жылы ендірілген сыныптама бойынша мотор майлары олардың қолдану салалары бойынша былай бөлінеді (1 кесте).

Отандық мотор майларының карбюраторлы қозғалтқыштарға арналған негізгі маркалары М-8А, Н-8Б, М-8В, М-8Г, М-6з/10Г1 және 12Г1 болып табылады. Автотракторлық дизелдерге арналған отандық мотор майларының негізгі маркалары М-8Г, М-8Г2, М-10Г2 және т.б. (2 кесте).

Тұрақты және кеме дизелдеріне арналған майды – М-14В₂, М-14 майы негізінде функциялық қосындыларды ендіре отырып жасайды. Авиациялық поршенді қозғалтқыштарға арналған М-20 майын талғамды тазалаудың жоғары тұтқырлықты майынан қосынды қоспай дайындайды.

Жағар материалдарды бірыңғайлау қазіргі кезде көкейтесті мәселе болып табылады. Мұны ойдағыдай шешу мұнай өнімдерін тиімді және ұтымды яғни үнемді пайдалануға мүмкіндік береді. Бірыңғайлау майлардың ассортиментін, одан ең алдымен тиімділігі аз ескірген сорттарын шығарып тастау жолымен қысқарту және сапалырақ өнімдердің өндірісі және қолдану салаларын кеңейту болып табылады. Мысалы, 6з/10В барлық маусымды ұзақ жұмыс істейтін әмбебап майы жасалған.

1 кесте – Мотор майларының қолдану салалары

Пайдалану қасиеттері бойынша майлардың тобы

Ұсынылатын қолдану саласы

Жылдамсықсыз карбюраторлы және дизел қозғалтқыштары

Аз жылдамдықты карбюраторлы қозғалтқыштары (Б1)

Аз жылдамдықты дизелді қозғалтқыштары (Б2)

Орташа жылдамдықты карбюраторлы қозғалтқыштары (В1)

Орташа жылдамдықты дизелді қозғалтқыштары (В2)

Жоғары жылдамдықты карбюраторлы қозғалтқыштары (Г1)

Жоғары жылдамдықты дизелді қозғалтқыштары (Г2)

Қиын жағдайларда жұмыс істейтін жоғары жылдамдықты дизелді қозғалтқыштары

Аз айналымды дизелдер құрамында 3,5% дейін күкірті бар ауыр отынмен жұмыс істейтін дизелдер

Шетелде (АҚШ, Батыс Еуропа елдері, Жапония) мотор майларын әртүрлі сорттарға бөлу тұтқырлығы бойынша – SAE сыныптамасы және қолдану шарттары бойынша – АРІ сыныптамасы қолданылады.

2 кесте – Мотор майларының маркалары (МСТ 17479-72) және олардың негізгі сипаттамалары

Тұтқырлық сыныбы	Кинематикалық тұтқырлығы, мм²/с		Пайдалану қасиеттері бойынша тобы
	100⁰С-та	-18⁰С-та	А	Б		В		Г		Д	Е
	100⁰С-та	-18⁰С-та	А	Б1	Б2	В1	В2	Г1	Г2	Д	Е
6	6±0,5	-	М-8А
8	8±0,5	-	М-8А	М-8Б1	М-8Б2	М-8В1	М-8В2	М-8Г1	М-8Г2	М-8Д	-
10	10±1	-	-	М-10Б1	М-10Б2	М-10В1	М-10В2	М-10Г1	М-10Г2	М-10Д	-
12	12±0,5	-	-	-	М-12Б2	-	М-12В2	М-12Г1	М-12Г2	М-12Д	М-12Е
14	14±0,5	-	-	-	М-14Б2	-	М-14В2	-	М-14Г2	М-14Д	-
16	16±1	-	-	-	М-16Б2	-	М-16В2	-	М-16Г2	М-16Д	М-16Е
20	20±2	-	М-20А	-	М-20Б2	-	М-20В2	-	М-20Г2	М-20Д	М-20Е
3₃/13	13±0,5	1250	-	-	-	М-3₃/13	М-3₃/13	-	-	-	-
4₃/6	6±0,5	2600	-	М4₃/6Б1	-	М4₃/6В1		-	-	-	-
4₃/8	8±0,5	2600	-	М4₃/8Б1	-	М4₃/8В1	М4₃/8В2	-	М4₃/8Г2	М4₃/8Д	-
4₃/10	10±0,5	2600	-	-	-	-	М4₃/10В	-	-	М4₃/10Д	-
5₃/10	10±0,5	6000	-	-	-	М5₃/10В	М5₃/10В	М5₃/10Г1	М5₃/10Г2	-	-
5₃/12	12±0,5	6000	-	-	-	М5₃/12В	М5₃/12В	-	-	-	-
5₃/14	14±0,5	6000	-	-	-	М5₃/14В	М5₃/14В	-	М5₃/14Г2	-	-
6₃/10	10±0,5	10400	-	-	-	-	-	-	-	-	-
6₃/14	14±0,5	10400	-	-	-	-	-	-	-	-	-
6₃/16	16±0,5	10400	-	-	-	-	-	-	-	-	-

10 АРІ бойынша мотор майларының сыныптамасы

АРІ сыныптамасы бойынша мотор майлары ʺSʺ (service) және ʺСʺ (commercial) категорияларына бөлінеді. Біріншісіне жеңіл автомобилдердің, микроавтобустардың төрт ырғақты бензинді қозғалтқыштарының майлары, екіншісіне автокөліктің, өнеркәсіптік және ауылшаруашылық тракторларының, жол құрылыс техникасының дизелдеріне арналған майлар жатады. Бензинді қозғалтқыштар мен дизелдерді майлауға арналған әмбебап майлар екі категорияның таңбаларымен белгіленеді.

Қорытынды

Америка автомобиль инженерлері қоғамы тұтқырлық мәндері негізінде мотор майларының сыныптамасын жасайды. Ол мотор майларын алты қысқы сыныпқа (0W, 5W, 10W, 15W, 20W, 25W) және бес жазғы сыныпқа бөледі (20, 30, 40, 50, 60). Бұл қатарда үлкен мәндерге жоғары тұтқырлық сәйкес келеді.

М-10Г₂ (МСТ 8581-78) майын үлгіге ала отырып, мотор майларының антифрикциялық қасиеттері оның құрамына үйкеліске және тозуға әсер ететін қосындыларды ендіре отырып зерттелген. Қосындылар ретінде молибденнің қос тиофосфатын және қос тиокарбонатын, мырыш тиофосфатын қолданды. Тауарлы мотор майына үйкеліс модификаторын ендіре отырып қозғалтқыш жұмысының сенімділігін қамтамасыз ететін антифрикциялық қасиеттерін едәуір жақсартуға мүмкіндік берді.

Майларға ендірілетін антифрикциялық тозуға қарсы, коррозияға қарсы қосындылар, сондай-ақ майда еритін коррозия ингибиторлары беттік белсендік заттарға жатады. Майда еритін беттік және адсорбциялық-хемосорбциялық әсері бар. ББЗ-лар үйкеліс, электрохимиялық және химиялық коррозия, үйкеліс кезіндегі коррозия электрохимиялық питтинг, коррозиялық шаршау, фреттинг-коррозия тәрізді үдерістер мен құбылыстарға әсері бойынша едәуір ерекшеленеді.

Бір, тіпті екі түрлі ББЗ-ны қолдана отырып барлық жағдайда тиімді майды жасау мүмкін емес. Сондықтан тиісті майларды олардың антифрикциялық тозуға қарсы, коррозияға қарсы қасиеттерін қосындылардың композициясымен бірге жасау қажет. Тауарлы полиметакрилаттардың майлардағы депрессорлық және тұтқырлық қосындылар ретіндегі тұтқырлығы бұл қосындылардың молекулаларының құрылысына байланысты. Полиметилакрилатты қосындылардың және депрессорлық әсерінің тиімділігі әр түрлі маркалы майларда әр алуан. Мотор майларының қорғағыш қасиеттерін жоғарылату үшін майда еритін коррозия ингибиторларының ішінде жасанды май қышқылдары немесе олардың туындылары болып табылатын қышқыл текті коррозия ингибиторлары кеңінен қолданылады. Зерттеулер көрсеткендей қышқыл текті коррозия ингибиторлары мотор майларының қорғағыш қасиеттерін қамтамасыз етеді.