Оқытушы берген нұсқа бойынша мәліметтер

Мазмұны

 

КІРІСПЕ........................................................................................................................3

1. ЦИФРЛЫҚ АБОНЕНТТІК ЖЕЛІЛЕР...................................................................5

1.1 Абоненттік желілер және оларды ұйымдастыру................................................7

1.1.1 Желі, оның құрылымы мен сипаттамасы...............................................7 1.1.2 Абоненттік желіні ұйымдастыру тәсілдері.....................................8           1.2 Цифрлық абоненттік желілерге жалпы түсінік..................................................9

1.2.1 Абоненттік желіні цифрландырдың  негізгі принциптері...................11

1.2.2 Цифрлық абоненттік желілер  мүмкіндіктері мен ерекшекліктері….12

1.2.3 Цифрлық абоненттік желілерге қатынау тәсілдері.............................12

1.2.4 Цифрлық абоненттік желілер  технологиялары...................................13

1.2.5 Цифрлық абоненттік желілердің  қазіргі кездегі қолданысы.............14         

2. ЕКІНШІ РЕТТІ КОММУТАЦИЯЛАНБАҒАН ЖЕЛІНІ ҚҰРУ......................20

2.1 Оқытушы берген нұсқа бойынша  мәліметтер..................................................20

2.2 Байланыс матрицасын құру................................................................................20

2.3 Түйіндер үшін бұтақ құру...................................................................................21

2.4 Жолдар жиынын табу..........................................................................................23

2.5 Жолдар кестесін құру..........................................................................................23

2.6 Қысқа жолды анықтау.........................................................................................23

2.7 Торап құрылымның сенімділігін анықтау........................................................25

2.8 Әр жолдың сыйымдылығын есептеу.................................................................26

2.9 Әр жолдың сыйымдылығы есептеу...................................................................27

2.10 Ағымдағы ақпаратты үлестіру.........................................................................27

ҚОРЫТЫНДЫ..........................................................................................................29

ҚОЛДАНЫЛҒАНӘДЕБИЕТТЕР……………………………………..…………...30

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

КІРІСПЕ

 

Цифрлы технология казырғы кезде бүкіл әлемде жақсы дамып жатыр. Цифрлық байланыстың сапасы аналогтыға қарағанда анағұрлым жоғары. Оларға бөгеуілдер көп әсер етпейді. Цифрлық телфондар бізге нешетүрлі жаңа қызметтерді ұсынады. Қазырғы кездегі телекоммуникациялық саланың дамуының негізгі бағыты байланыс жүйелерін цифрлық түрге көшіру болып табылады. Ақпаратты цифрлық түрде көрсету оның байланыс жолдарымен таралу кезінде регенрерацияны  ( қайта қалпына келтіру ) жүзеге асырады. Сол себепті, ақпаратқа әсер ететін бөгеуілдер мен бұрмаланулардың әсері азаяды. Бұл жағдайда ақпаратты беру сапасы аналогты жүйелерге қарағанда өте жоғары болады. Сигналды тарату қашықтығы ұлғайғанда, регерациялау қашықтығы өте аз шамаға кішірейеді. Мысалы, байланыс жолын 100 есе ұзартсақ , ақпаратты тарату сапасы нашарламау үшін регенерациялау қашықтығын бірнеше процентке азайту жеткілікті. Дискретті сигналдың топтық трактыға біріктіргенде, ЦТЖ таралу жылдамдығы топтық сигалдың жылдамдығына жақындайды.

Сиглалды цифрлық түрде тарату және комутациялау бір ғана платформаның ішінде жүзеге асады. Ол дегеніміз апаратты жасау қыйындығын, бағасын, қоладанатын энергиясын, габариттерін ( көлемін ) азайтады. Осымен қатар жүйелерді эксплуатациялауды жеңілдетеді, сенімділігін арттырады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

         Цифрлық  абоненттік желінің мүмкіндіктері

         Қазіргі  уақытта дүние жүзінде цифрлық  телефония жүйесі тез дамып  келеді. Цифрлық телефондық байланыстың  сапасы қазіргі аналогтыға қарағанда едәуір жоғары, өйткені цифрлық желідегі сигналдар көптеген кедергілерден қорықпай өте береді. Цифрлық абоненттік желілер көптеген қосымша қызметтер түрін көрсетуге мүмкіндік береді. Яғни, сол бір телефондық желіге әр түрлі құрылғыларды: телефондық аппарат пен компьтерді қосуға мүмкіндік береді.

        Цифрлық желі  дегеніміз – абоненттік аппараттар  арасында ақпарат тек цифрлық формада берілетін торап. Сонымен, цифрлық сигнал деп импульстардың тізбегін айтамыз. Егер импульстың барын 1, ал жоқтығын 0 деп алатын болсақ, онда импульстық тізбекті екі цифрдың 0 және 1 кезектесіп келу жүйесі деуге болады. Осыдан «цифрлық сигнал» деген ұғым пайда болды. Бұл сигнал «екілік жүйе» деп аталатын екі мағынаны 0 және 1 қабылдайды. Цифрлық сигналда бір позиция бір бит болатын болса, онда ол 0 және 1 болуы мүмкін. Цифрлық абоненттік желіде сандық сигналды таратуда – беріліс жылдамдығы ұғымы енгізіледі. Ол бірлік уақытта, яғни бір секундта берілетін бит санын білдіреді.

        Цифрлық желі  құрылымы аналогты екіншілік желі құрылымынан әлдеқайда қарапайым, оның себебі:

1) Коммутациялық цифрлық жүйелердің  максималды сыйымдылығын шектеу (мұндай аналогты шеткі станциялар  мен түйіндер  үшін бар) жоқ  болып табылады. Сондықтан берілген  сыйымдылықта цифрлық желі құру үшін станциялардың аналогты желі құруға қарағанда аз саны талап етіледі.

2) ИКМ-мен беріліс жүйесін қолданудың  арқасында станциялар мен түйіндер  арасындағы ара қашықтыққа шектеудің  жоқтығы.

        Мұндай желі  станциялары бір-бірімен «әрқайсысы-әрқайсысымен» тәсілі бойынша ИКМ желісімен байланысуы мүмкін және шеткі немесе транзитті түрде де қолданыла береді. Осындай қасиеттерге ие желі көптеген қызмет түрлерін қолдай алады: телефондық, деректер мен көріністерді беру, және оны  интегралды қызмет көрсетудің цифрлық желісі деп атау қабылданған. Цифрлық желі станциялары шеткі және транзитті функциялары жүзеге асырып, алпыс мыңға дейін және одан да көп порттарды қамти алады.

         Цифрлық  абонеттік желіде бір жерге  шоғырланған шеткі станциялар  жабдықтары қолданылады. Бұл абоненттік желі шығындарын азайтуға мүмкіндік береді.

 

Цифрлық абоненттік желінің жұмыс істеу принципі

 

    Үзіліссіз токты кодалық  комбинацияланған импульстарға  ауыстыруды импульсты – кодалық  модуляция (ИКМ) деп атацды. Кейде  бұл жүйені ИКМ жүйесімен цифрлық тарату жүйесі деп те атайды.

    Қалалық телефондық кабелдер  цифрлық ақпаратты 2 Мбит/с жылдамдықта  тарату үшін арналған. Сондықтан  цифрлық таратуды ИКМ-30 жүйесі  арқылы қолдану керек болады. Бұл жүйе мәліметті тарату  ағынының жылдамдығы 2,048 Мбит/с болатын 30 каналдан тұрады. Осыдан қалалық кабелдердің қолдану мүмкіндігі артқан болатын.

      Суретте көрсетілгендей  телефондық аппараттардың шығыстары  мультиплексордың кірісіне жалғанған  делік. Мультиплексорға жол ашылған  уақытта, кезекпен үзіліссіз дыбыс толқындары, яғни үзіліссіз микрофондық ток кіре бастайды. Енді мультиплексордын кейін аналогты – цифрлық түрлендіргішті (АЦТ) орналастырайық, ол үзіліссіз сигналды екілік цифрдың, яғни 0 және 1 тізбегіне түрлендіреді. Бірінші есік ашылып, желіге кодалық комбинацияланған дыбыс сигналы жіберіледі. Бірінші канал коды берілгенне кейін, екінші, үшінші және т.б. канал кодтары кезекпен беріледі.

      Сонымен, бір аналогты  – цифрлық түрлендіргіш кезек-кезекпен  барлық каналға қызмет етеді. Желінің соңында қабылдап тұратын жалпы цифрлық – аналогты түрлендіргіш (ЦАТ) орналасады да қалпына келген кодтарды өз каналдары бойынша үлестіреді. Яғни, бұл жерде аналогты – цифрлық түрлендіргіш пен цифрлық – аналогты түрлендіргішті әр каналда орналастырудың қажеті жоқ және дыбыс зорайтқыштың да керегі жоқ. Енді тарату жүйесі қарапайым болып қалды.

 

 Абоненттік желілер  және оларды ұйымдастыру

 

1. Желі, оның құрылымы мен сипаттамасы

 

          Байланыс желісін құру үшін бір пайдаланушыдан келесісіне ақпаратты тасымалдауды қамтамасыз ететін  тарату және коммутация құралдары қолданылады. Тарату және коммутация функциялары ақпараттық және программалық басқару құралдарымен қамтамасыз етіледі. Олар екі пайдаланушы арасында байланыс орнату процесін автоматтандыруға мүмкіндік береді. Нақты байланыс желісіндегі тарату, коммутация және басқару құралдары әдетте кеңістікке үлестірілген.

Желі екі пайдаланушыға арналған делік. Олай болса, ақпарат бір пайдаланушыдан екіншісіне үнсіз жеткізіледі және керісінше(1-сурет).Бұл үшін тек тарату функциясы ғана керек, ал коммутацияның керегі жоқ. Мұндай жағдайда тарату құралы ақпаратты тікелей біріншісінің соңынан келесісіне тасымалдау үшін қызмет етеді. Бағыттағыш орта ретінде мыс немесе оптикалық, және де әуе ортасы қолданылады.

                                                                                                                                                                                                                            

      А                                             Тарату ортасы                              В  

            

 

            

                1-сурет. Екі пайдаланушы арасындағы  байланыс желісі

 

          Желіде  үшінші пайдаланушы пайда болған  кезде, мынадай сұрақ туады –  кім, қашан және кіммен байланыс  орнатылуы қажет. Берілген пайдаланушыға  ақпаратты тасымалдау үшін коммутация қажет болады.

Мысалы:  А пайдаланушысы алдымен В пайдаланушымен, кейін С пайдаланушысымен байланысуы мүмкін. Басқаша айтқанда, желідегі бір абонент кез келген басқа абонентпен байланыса алады, яғни мұндағы коммутация функциясы абоненттердің қалауы бойынша байланысуды өзгертуге мүмкіндік береді.. 

.       

    

 С

 

                                                                                            

                                                                                                                                     

           А                                                                                                                                         В

         

В

     

                              Сурет 2. Желідегі үш пайдаланушы

          Желіге  коммутация құралын орналастыру  әдісі  талап етілген тарату  желісіне едәуір әсер етеді.  3,а-суретте кез келген  N қолданушы қатарына территориялық түрде үлестірілген және орналастырылған коммутация құралының желісі көрсетілген. Мұндағы абоненттер бір-бірімен толықбайланысты схема («әрқайсысы-әрқайсысымен» принципі) бойынша қосылған және олардың арасындағы байланыс тікелей болып табылады. Коммутация абоненттік терминалда байланыс орнату үшін талап етілген тарату желісін таңдаған кезде жүзеге асырылады. N пайдаланушылары көбейіп кеткен жағдайда және қажетті байланыс каналы санының өсуі салдарынан тарату құралына кететін шығындар да едәуір өсіп кетеді. 3,б-суретте көрсетілгендей әр пайдаланушыға басқа абоненттік желімен байланыса алатын тек бір ғана абоненттік желі берілген. Ал коммутация бір ортада орналасқан коммутациялық құралдар арқылы жүзеге асырылады. Бұл жағдайда тарату желісіне кететін шығындар едәуір азаяды, сондай-ақ абоненттерге барлық қалған абоненттермен бір уақытта байланысуының қажеті де жоқ.       

    

                              

                                                                                                    

 

 

    

           

а                                                                                                 б

 

3-сурет. а - абоненттердің толықбайланысты схемасы,  б - коммутациялық құралдың біріңғай орталықта орналасу схемасы

                                           

Тәжірибеде желі, ереже бойынша бір-бірімен станция аралық тарату желісімен және территорияға бөлінген көптеген коммутациялық станциядан тұрады.

          Байланыс  желісі деп хабарды таратуды  және үлестіруді қамтамасыз ететін техникалық жабдықтар жиынтығын айтамыз. Байлалыс желісінің түріне байланысты телефондық, телеграфтық, мәліметтерді тарату, газеттерді тарату, телевизиялық хабар тарату және радиохабар тарату қызметтеріне бөлінеді. Хабарды тарату сипатына байланысты байланыс желісін екі түрге бөлуімізге болады: 1) жеке хабар тарату желісі (телефондық,телеграфтық, факсимильдік және деректер тарату) 2) бұқаралық  хабар тарату желісі (телевизиялық және газет тарату желісі)

          Жеке-дара  хабар тарату желісінің негізгі міндеті болып әр абоненттің кез келген уақытта басқа бір абонентпен байланысуын қамтамасыз етуі болып табылады. Бұл талапты орындау үшін байланыс желісі белгілі бір принцип бойынша құрылады. Яғни, байланыс желісі түйіндік, шеткі пунктерімен (станцияларымен) және де олардың байланысу сипатымен ерекшеліктері болуы мүмкін.

          Байланыс  желісін үйымдастырудың бірнеше  түрлері бар: толықбайланысты («әрқайсысы-әрқайсысымен»  принципі), радиалды (тармақталған), радиалды-түйіндік, сақиналы және комбинациялық.

          Толықбайланысты  әдіс кезінде түіндер арасында  тікелей байланыс орнатылады. Мұндай  жағдайда зақымдалу немесе жүктеме  болған кезде арнайы учасклерде  транзиттік байланысу арқылы  айналып өту ұйымдастырылуы мүмкін. Бірақ желіні бұлай құру тәсілі қымбатқа түседі.

Радиалды желіні құру тәсілі кезінде түйін арасындағы байланыс ортаңғы бір түйін арқылы жүзеге асырылады. Мұндай желі байланыстыру шоғырының жалпы санын бірден азайтады, бірақ мұнда айналып өту жолын салу мүмкіндігі болмайды. Желіні осылый ұйымдастыру тәсілі салыстырмалы түрде аз тарриторияларда орнатылуы мүмкін

 

               2-сурет. Байланыс желісінің құрылу тәсілдері

 

          Үлкен  территорияларда байланыс желісі  көбінесе радиалды-түйіндік тәсіл  бойынша құрылады. Бұл кезде байланыс екі және одан да көп класты байланыс түйіндері арқылы ұйымдастырылады.

          Сақиналы  желіні құру тәсілі  түйіндер  арасындағы байланысты үйымдастыру  мүмкіндігін сағат бағыты бойынша  қарама-қарсы түрде қарастырады. Мұнда белгілі бір участок зақымдалған жағдайда желі өзінің жұмыс істеуін толық сақтайды, сонымен қатар, салыстырмалы түрде байланыстыру желісінің аз шоғыры қолданылады.

          Комбинациялық  желіні үйымдастыру кезінде I класты  түйін бір-бірімен толықбайланысты  немесе сақиналы принцип бойынша байланыстырылады. Бұл кезде бір түйіннің істен шығуы барлық желі жұмысын бұзбайды.

Мәліметті физикалық ортада беру кабельді немесе кабельдер жиынтығын және жер атмосферасы  немесе космостық кеңістікте электромагниттік толқындардың тарлуын елестетеді. Мәліметті беру ортасына қарай байланыс желісі:

1. Сымды
2. Кабельді (мыс және талшықты-оптикалық)
3. Спутниктік байланыс

болып бөлінеді.

 

                                  1-сурет. Байланыс желілерінің түрлері

 

Сымды байланыс желілері изоляциялық сыртқы қабықшасы болмайтын және бағаналарда ілініп орналастырылатын сымдар болып келеді. Әдетте, мұндай желілермен телефондық және телеграфтық сигналдар таратылады. Жылдамдығының және бөгеулікке төзімділігі өте төмен балғандықтан бұл желілер қазірде қолданылмайды, олардың орнына кабельді желілер кең қолданыс тапты.

Кабельдік желілер күрделі конструкциядан тұрады. Кабельдің сыртқы қабаты изоляцияланған қабықшамен қапталған болып келеді. Компьтерлік желіде үш негізгі кабельдер қолданылады: мыс сымды шиырмалы қос сымды желілер, коаксиалды кабельдер және талшықты-оптикалық кабельдер.

Оралған қос желілер шиырмалы қос сым деп аталады. Сымдарды изоляциямен орау, кабельмен таралатын пайдалы сигналдарды, бөгеуілдерден қорғау үшін қажет. Коаксиалды кабель симметриялық емес конструкциядан тұрады. Яғни, ортаңғы сымнан, оның сыртынан изоляциялық қабықша, және тағы сыртынан изоляцияланған сым оралады. Коаксиалды кабельдің бір-бірінен айырмашылығы бар үш типі бар: жергілікті желіге арналған, әлемдік желіге арналған және кабельдік телевиденияға арналған. Талшықты-оптикалық  кабель, сәулелік сигнал таралатын жұқа (5-60 микрон)  талшықтан тұрады. Бұл қазіргі кездегі ең сапалы кабель болып табылады, және ол мәліметті үлкен жылдамдықта (10 Гбит/с дейін)  тартуды қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, басқа кабельдерге қарағанда, мәліметтерді сыртқы бөгеуілдерден қорғауды қамтамасыз етеді.

Спутниктік байланыс қабылдағыш және таратқыштан тұрады. Спутниктік байланыс каналы әдетте кабель жетпейтін жерлерге  және мобильді байланыс саласында қолданылады. Компьютерлік желілерде қазіргі уақытта қарастырылып өткен кабельдердің барлығы қолданылады, бірақ    талшықты-оптикалық кабель қазіргі кездегі  ең перспективті кабель болып табылады. Бұл кабельмен қазірде ірі территориядағы магистралдық желілер және жоғары жылдамдықтағы жергілікті желілер ұйымдастырылады. Шиырмалы қос сымды желі де өзінің қарапайым монтаждалуымен және арзандығымен кең қолданыс тапты. Ол арқылы 100 м қашықтықтағы абоненттік терминалдыі байланыстыруға болады.

 

1.2  Абоненттік желілерді ұйымдастыру тәсілдері

 

          Жалпы  жағдайда қалалық телефондық  желінің желілік құрылымы абоненттік  және байланыстырушы желілерден  тұрады. Қарапайым телефондық желі  деп бір АТС-ке  тікелей жалғанған  тек қана абоненттік желіден  тұратын желілік құрылымды айтамыз. Желілік құрылымға кететін шығындарды азайту мақсатында және олардың қолдану тиімділігін арттыру үшін ірі қалаларды бірнеше аудандық автоматтық телефондық станцияларға бөледі (ААТС). Мұндай желі аудандастырылған деп аталады. Сонымен, телефондық аппаратты аудандық АТС-пен байланыстыратын желіні – абоненттік желі деп, ал  аудандық АТС-ды бір-бірімен байланыстыратын желіні – байланыстырушы желі деп атайды. Абоненттік желіні ұйымдастыру сұлбасы 1 - суретте көрсетілген.

          Бұл сұлбадағы схемаға қарап бір аудандық АТС-тан таратылатын абоненттік желілердің құрылу принципі қарастырайық. Телефондық станция телефондық желінің байланыс каналын коммутациялауға арналған техникалық жабдықтар кешені болып табылады. АТС құрамына коммутациялық жүйелер мен басқару құрылғысы, электр қоректендіру құрылғысы және телефондық байланыс желісін коммутация жүйесіне қосуға арналған енгізу құрылғысы жатады.

          ТА –  телефон аппараты;               АТ – абоненттік торап;

          МА –  магистральдық аймақ;       ҮҚ – үлестіру қорапшалары;

          ҮШ –  үлестіру шкафтары 

                 1-сурет.  Абоненттік желінің құрылымдық сұлбасы

 

          Басқа  АТС-дан келген ірі кабельдер  кросста жинақталады. Жалпы кросс  бокстарға бөлінеді. Ал бокс он  шақты плиттардан тұрады. Әр плинттің көлемі 10 парлық кабельге сәйкес келеді. Кросстан көппарлық магистральдық кабельдер арнаулы орналасқан кабельдік канализация арқылы таратылып, үлестіру шкафтарына беріледі. Үлестіру шкафында магистральдық және үлестіру кабелдерін бір-бірімен байланыстыру жүзеге асырылады.

Үлестіру шкафтарынан көлемі кіші болатын он парлық кабельдер үлестіру қорапшаларына беріледі. Бұл кабелдер үлестіру желісін құрады. Үлестіру қорапшаларынан телефондық аппаратқа, абоненттік сымды құрайтын бірпарлық кабельдер таратылып жалғанады.

          Телефондық  аппарат дыбыстық ақпаратты қабылдап-тарату  үшін арналған телефондық байланыс  жүйесінің құрылғысы. Телефондық  байланыс адам өмірінде, өндірісте  және т.б. жерлерде ақпарат алмасуға  арналған жалпы және оперативті  байланыс түрі болып табылады.

          Абоненттік  телефондық байланыс деп электрлік  сигналды желі бойынша тасушы  радиосигналды айтамыз. Телефондық  байланыс кез келген ара қашықтықтағы  адамдар арасында ашық сөйлесу  жүйесін жүзеге асырады. Телефондық  байланыс сөйлеп тұрған абоненттің телефондық аппаратындағы дыбыстық толқындарды электрлік сигналға түрлендіріп, тыңдап отырған абоненттің телефондық аппаратына электрлік сигналды дыбысқа қайта түрлендіре отырып, телефондық байланыс каналы арқылы жеткізіп беретін байланыс түрін айтамыз. Телефондық аппараттарды бір-бірімен уақытша байланыстыру кезіндегі каналдар коммутациясы АТС-те орындалады.

          Абонент  басқа абоненттің нөмірін өзінің  телефондық аппаратында тереді. Нәтижесінде автоматтық байланыс  түйініндегі және АТС-тің әр түрлі іздеу сатысындағы басқару құрылғысында, нөмірді терген кездегі сигнал әсерінен шақырушы абоненттің телефондық аппаратын тексеру жүргізіледі. Егер желі бос болса, онда шақыру (вызов) сигналы беріледі. Шақырушы абонент телефондық трубканы көтергеннен кейін ғана байланыс  іске қосылды деп есептелінеді. Ал егер де керекті каналдар мен станцияның ішіндегі байланыстыру жолдары бос емес болса, онда телефондық жүктеме әсерінен байланыста отказ (істен шығу) болуы мүмкін. Жүктеме көшкіні аз ықтималдықта болған кездегі телефондық қызмет жоғары сапалы болады.

Телефондық коммутатор абоненттік байланыстырушы және қалааралық телефондық желілерді (желіні коммутациялау үшін) автоматты байланыстыру үшін арналған. Телефондық коммутатор қалалық, ауылдық және қалааралық телефондық станцияларда орналастырылады.

          Аналогты  абоненттік желінің типтік құрылымында  абонентке қатынаудың 2 принципі  қолданылады: «шкафтық жүйе» және  «тікелей қоректендіру».

          Аналогты  абоненттік қатынау желісінде  абоненттік терминалды АТС-ке қосуда, көбінесе, 4 түрлі тәсіл қолданылады.

          1) Жеке-дара  екі сымды физикалық шынжыр, ол  әр түрлі диаметрлі талшықтағы кабель учаскілерінен тұруы мүмкін.

          2) Қосарланған  қосылу. Мұнда екі сымды физикалық  шынжыр әрқайсысына әр түрлі номер берілген екі абоненттік терминалдар арасында қолданылады.

          3) Азарналы  тарату жүйесінде ұйымдастырылған  жеке-дара арна ( арнаны жоғары  жиілікті тығыздау жүйесі)

          4) Абоненттердің  аналогты кіші станция арқылы  қатынауы (негізгі станциялық участоктан алыста орналасқан аналогтық коммутациялық құрал жартысы)

          Жоғарыда  қарастырылып кеткен 4 нұсқа сенімділігі  төмен және мәліметті тарату  сапасының нашарлығынан абоненттік  желінің перспективті даму бағыты  болып қарастырыла алмайды. Шкафтық  жүйені қолдану көбінесе, әр түрлі  диаметрлі талшығы бар кабельдердің мүшеленуіне алып келеді, бұл абоненттік желіде дискреттік мәліметті таратуды қиындатады.

    

2 Цифрлық абоненттік желілерге  жалпы түсінік

 

2.1 Абоненттік желіні цифрландырдың  негізгі принциптері

 

Телекоммуникациялық желілерді цифрландыру дегеніміз – қолданылып  тұрған желіге цифрлық тарату және коммутация компоненттерін енгізу болып табылады. Аналогты желіден цифрлыққа көшу техникалық құралдардың өте тиімді жұмыс істеуіне, ақпаратты тарату сапасының жақсаруына және де абоненттік қызмет көрсету спектірінің кеңеюіне мүмкіндік береді. Техникалық және экономикалық қөрсеткіштерінің жақсаруы тарату және коммутациялық құралдар цифрлық болған кезде ғана жетеді. Бұл жағдайда цифрлық аппаратураны интеграциялау маңызды орын алады және де аналогты – цифрлық түрлендіргіштің қажеттілігі де болмайды

Телекоммуникациялық желілерде қолданылуына қарай интеграциялаудың екі түрі қолданылады:

1. Интегралдық цифрлық желі (IDN)
2. Цифрлық желінің интеграциялық қызметі (ISDN)

 

Аналогты желіні цифрлыққа ауысу процесін екі негзгі фазаға болуге болады. Бірінші фазада абоненттік желілер аналогты болып қала береді, егер желінің қалған бөлігін цифрлық негізге ауыстырған кезде. Бұл былай түсіндіріледі: яғни, қазіргі кездегі абоненттік терминалдардың (телефон, модемдер) көпшілігі аналогты болып келеді, ал цифрлық терминалдардың бағасы өте жоғары.  Сондықтан цифрландырудың бірінші этапы интегралдық цифрлық желіні (IDN) құрудан басталады. (сурет)

     3.1-сурет. Желіні цифрландырудың бірінші фазасы (IDN)

 

     3.2-сурет. Желіні толық цифрландыру фазасы (ISDN)

 

Цифрлық абоненттік желінің мүмкіндігін арттыру үшін барлық желіні, сондай-ақ абоненттік желіні цифрлық негізге ауыстыру қажет болады. Сонымен аналогты желінің цифрлыққа көшірудің қорытынды фазасы ретінде әр түрлі қызметтер (телефондық, мәлімет тарату және т.б.) бірлік интегралдық телекоммуникациялық желі ISDN арқылы коммутацияланатын толық цифрлық желі ұйымдастыру болып табылады.(3.2-сурет)

 

2.2 Цифрлық абоненттік желілер  мүмкіндіктері мен ерекшекліктері

 

Жергілікті телефондық станцияны мысалға ала отырып, коммутация және тарату жүйесінің цифрландырудың базалық принциптерін қарастырайық. 2000 абонент аналогты АТС-тің абоненттік коммутаторына қосылсын делік (2.1-сурет). Топтық коммутатор  сатысы шығысында әрқайсысында 30 байланыстыру  желісі бар басқа АТС-тарға бағытталған 10 бағыты бар.

2.1- сурет. Абонентерді аналогты  АТС-ке қосу схемасы

 

          Абоненттік желінің беріліс торабын тиімді қолдану үшін желіде кіші станциялар орнатылады. Олар  абоненттердің жоғары концентраторлы жерлеріне орналастырылған аналогты АТС-тің абоненттік коммутациялық кұрылғысының жиынтығы болып табылады. Сонымен қатар, кіші станция ИКМ-мен цифрлық байланыстыру желілері арқылы тіректік АТС-қа жалғанып байланыстырылады (2.2-сурет).

 

        2.2-сурет. Цифрлық байланыстыру желісі бар абоненттік желілер

 

Кіші станция мен тіректік АТС арасында 300 хабарласу каналын ұйымдастыру үшін (20 парлық физикалық тізбек) ИКМ-нің 10 біріншілік цифрлық тарату ағынын қамтамасыз ететін (әр ағынға 20 пар),  20 пар физикалық тізбек қолданылады. Бұл жағдайда бума саны 2000-нан 20-ға (100 есе) азаяды.

ИКМ құрылғысын орнатуға кететін шығын, участоктағы байланыстыру кабельдерінің  қолданысының азаюы есебінен ақталып, орны толықтырылып отырады. Бірақ топтық цифрлық коммутаторы және абоненттік цифрлық коммутаторы бар цифрлық АТС қолданысқа енгізгеннен кейін, ИКМ тарату жүйесінің қажеттілігі болмайды. Цифрлық АТС-ті  аналогті терминалдарға қосу үшін, цифрлық АТС-тің абоненттік комплекттерінде аналогты – цифрлық түрлендіргіш (АЦТ) орналастырылады. (2.2-сурет).

 

2.3 Цифрлық абоненттік желіге қатынау тәсілдері

 

Қалалық телефондық желіні ұйымдастыруға кететін едәуір көп шығындар абоненттік үлестіру желілеріне тиесілі. Қазіргі жағдайда цифрлық құралдардың көмегімен абоненттік желілердің тиімділігін арттырудың келесі тәсілдері бар:

• Арна түрлендіргіш құрылғыны қолдану (мультиплексор)
• Цифрлық концентраторларды қолдану

          Екі  жағдайда да қолданушылар топтарына  байланыс әртүрлі орта бойынша: талшықты-оптикалық, коаксиалды және  әуе байланыс желілері арқылы беріледі.

Телефондық байланыс желісінде кең ауқымда каналды уақыт бойынша мультиплексирлеу қолданылады. Уақыт бойынша мультиплексирлеу 1-суретте көрсетілген.