Тойота Мотор Корпарациясы

Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық Қазақ – Түрік университеті

Экономика факультеті

Менеджмент және маркетинг кафедрасы

ӨБСӨЖ

Тақырыбы: Тойота компаниясының инновациялық қызметі.

Орындаған:  Абдураххманов М.

Студент, тобы: ЭМБ-811, 4-курс

Оқытушы: Тохаева Ж.

Бағасы: ____________________

Оқытушының қолы: __________

Мерзімі: ____________________

Түркістан 2011 ж.

Жоспар

1.      Тойота компаниясының тарихы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3

2.      Тойота компаниясының басқару құрлымы және өндіріс құрлымы . . . 12

3.      Тойота компаниясының инновациялық қызметі . . . . . . . . . . . . . . . . . . .16

4.      Қосымшалар . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

5.      Пайдаланылған әдебиеттер . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  20

1.      Тойота компаниясының тарихы.

Toyota Motor Corporation (トヨタ自動車株式会社) - Toyota Motor Corporation Toyota Group-тің негізгі мүшесі болып табылады.  Негізгі өндіріс бағыты көлік шығару: жеңіл көліктер, жүк көліктері, автобустар, құрылыс техникасы, робот жасау, қымбат коттедждер салу және т.б. салалар.

Компанияның негізі 1937 жылы қаланады.

Компанияның негізін қалаушы – Кииширо Тойода.

Компанияның бас штабы Жапония, Айти префектурасы, Таёта қаласында орналасқан.

Предсидатель правления - Фудзио Тё.

Президенті - Акио Тоёда.

Сатылым — 8,42 млн автокөлік (2010 г.). Сатылым бойынша әлемде 1-ші орында.

Капитализация — $142,3 млрд.

Қаржылық көрсеткіштер (2011 қаржылық жылдың 3 кварталы, 2010 ж 31 желтоқсанында аяқталды.):

Кіріс — $166,9 млрд,

Таза пайда — $4,5 млрд.

Жұмысшылар саны - 320 590 человек (2010)

Компанияның ұраны:  «Drive Your Dreams» – бүкіл әлемде, «Управляй мечтой» – Россия, Казахстан, Украина.

Бағынышты компаниялар:

Toyota Financial Services

Daihatsu

Hino Motors, Ltd.

DENSO

Toyota Industries

Сайты www.toyota.ru,  www.toyota.com

Toyota компаниясы қазіргі таңда әртүрлі өнім шығарумен айналысады, автокөліктер және роботтардан бастап, тіпті қымбат коттедждер салумен де айналысады. Бұл көп қилы компания. Ол әлемдегі ең ірі автокөлік өндіруші ретінде танымал. Toyota компаниясының көп жылдық басқару тәжірибесінің арқасында менеджментке көптеген концепциялар енгізді(мысалы: «дәл уақытында» жеткізу жүйсі және «кайдзен»). Ол жапон өнеркәсібінің ХХ ғасырдағы басты қозғаушысы болды.

Toyota «Тойота» (Toyota Motor Corporation, Toyota Jidosha KK), жапондық автокөлік өндіруші компания, «Тойота» қаржы-өнеркәсіптік тобының құрамына кіреді. Өз өнімдерін көптеген брэндтер аттарымен шығарады: «Toyota», «Lexus», «Daihatsu», «Scion», «Hino».

Компанияның тарихы 1933 жылдан басталды. Сол жылға дейiн Toyoda Automatic Loom Works деп аталынған компания тек тоқыма өндiрiсiмен айналысқан. Компания президентi Сакиiи Тойодоның (Sakichi Toyoda) баласы Кииширо Тойода 1933 жылы осы компания жанынан автомобиль департаментiн ашады. Арада көп жылдар өткен соң бұл iрi автомобиль өндiрiсiне айналып, Toyota маркасымен әлемдiк деңгейге көтерiледi. ХХ ғасырдың 30-шы жылдарының басы Жапонияда автокөлік өндірісіне жаппай қызығушылық пайда болды. 1930 жылы көлік құралдарымен Daihatsu айналыса бастады, ал 1933 жылы Jidosha-Seido Ltd. – болашақ Nissan құрылды.

Сакиши Тойода 1867 жылы ақпанның 14 жұлдызында Сизуока префектурасы Коромо қаласында ағаш ұстасының отбасында дүниеге келеді. Ол бала кезiнен әр нәрсенi ойлап табумен шұғылданған едi. Өз отбасысының тұңғышы болған соң ол kacho немесе отбасы басшысы атанады, ол өз әкесінің кәсібін жалғастыруы керек болатын, яғни ағаш ұстасы болуы керек еді, бірақтан ол бұл кәсіпке айтарлықтай қызықпады, өнертапқыш боуды армандаған, бұл кезде ата дәстүр заман ағымына қарай босаңсыған кез еді, сөйтіп Сакиши 1885 жылы өнертапқыш болуды шешеді. Осы уақыттан бастап, алдағы отыз бес жыл бойы ол тоқу станоктарын жетілдірумен айналысады. Бiрақ Сакитидiң арнаулы бiлiмi болмады. Ол барлығын жұмыс барысында, тексеру және қателіктер арқылы үйрендi. Ол өзіне керек білімді өндіріс құралымен жұмыс істеу арқылы алуға болатынына сенеді. 1890 жылы Сакиши Тойода қолмен жұмыс істейтін өзінің алғашқы ағаштан жасалған тоқу станогын жасайды. Сакиши жапон өнеркәсібінің алға кішкентай қадамдармен жылжуы және батыс компанияларының енбеген нарық бөліктерін жаулау керектігін түсінеді. Ол дәселестіктің дәрежесіне қарамастан құрылғылардың ылғи да дамуда болуы керек деп есепьеді. 1894 жылы Сакичидiң дүниеге ұлы Кииширо Тойода( Kiichiro Toyoda) келедi. Кейінірек ол Toyota Motor Corporation құрады. Мектептi ойдағыдай бiтiрген ұлы компанияға жұмысқа тұрады. Алғыр бала әкесiне тоқыма станоктарының жаңа жетiлдiрiлген түрiн ойлап табуда көп көмегiн тигiзген. Содан бастап өндiрiс орнының жағдайы жақсара түседi. 1924 жылы баласының көмегімен толық автоматтандырылған тоқыма станогын жасап шығарады. Ал 1926 жылы Toyoda Automatic Loom Works компаниясын құрады. 1930 жылы 30 қазанда Сакиши Тойода қайтыс болады. Жапондықтардың есінде Сакиши өз армандарын іске асырған, барлық қиыншылықтарды жеңе алған және Мәйдзи дәуірінің жақсы мүмкіндіктерін пайдалана алған тұлға ретінде қалды. Өзінің кең оппозициялық көзқарасына қарамастан, өмірден озғанына дейін автокөліктер болашақта өтімді тауар болады деп сенген. Сакити қайтыс болған соң, Кииширо компанияны басқаруды өз қолына алады. Әкесiнiң әу бастағы арманы автомобиль өндiрiсiн құру болса керек. Кезiнде сол арманын баласына да құлаққағыс еткен көрiнедi.

Кииширо әке арманын жүзеге асыруға кiрiседі, 1930 жылы автокөліктерді шығаруды зерртеуді бастайды. Ол автоматтандырылған тоқыма станогының патентiн ағылшынның Platt Brotһers & Co Ltd атты компаниясына сатып, содан түскен 100000 фунт стерлингге сатады және оны автокөлік өндіру жолында жұмсайды. 1930 жылы Кииширо Тойода Toyoda Automatic Loom Works компаниясының директорлар кеңесіне автокөліктерді зерттеуді ұйымдастыруға аумақ бөлуін өтінеді. Әрине, ол осы қаржымен автомобиль өндiрiсiн бiрден жолға қоя алған жоқ және жаңа автомобиль түрiн ойлап та таппады. 1931 жылы американдық іштей жану қозғалтқыштарын зерттеуден бастайды, бәрі толығымен шашылады, зерттеледі, бұзылады.Киширо өз қозғалтқышының прототипін іздейді. Бұл жұмыстар бірнеше жылға созылады. Ол өндірістің осы елге тән ресурстар мен аумақтың аздылығы және халықының бейімділігі мен мүмкіншілігінің әртараптылығын ескеретін ерекше жапондық түрін ойлап табуды ойлайды. Ол 1929 жылы автомобиль өндiрiстерiмен танысу үшiн Америка мен Еуропаға сапар шегедi. Жапония үкiметi оның бұл бастамасына қолдау көрсеттi. Осы кезде базалық көшіруге арналған қозғалтқыш таңдалады – ол алты цилиндрлі Chevrolet B болады. Алдымен компания Американың жақсы жасалынған автомобильдерiн көшiрiп, үйренудi қолға алған. 1934 жылы олар "А" типтегi алғашқы двигателiн жасап шығарды. Қозғалтқыш дайын бола сала автокөлік дайындау ісі жолға қойылады, бірден екі бағытта – жеңіл және жүк автокөліктері. Автомобиль өндiрiсiнiң қыры мен сырын меңгерудi мақсат тұтқан олар жаңа ашылған бөлiмге жетекшi етiп Кииширо Тоеданы тағайындайды Оны жолаушылар таситын автобус көлiктерiне пайдаланып, сынақтан өткiздi. Ал 1935 жылы мамырда "АI" двигателi жүк автомашиналарына жасалынған, жеңіл А1 және жүк тасығыш G1 автокөліктерінің прототипі жасалынып бітеді. 

Алғашқыда iстi жолға қою оңай болған жоқ. Үйлестiру жағы кемшiл түсiп жатты. Алайда компания табандылық танытып, 1936 жылы өмiрге "Toyoda AA" маркасымен жаңа седан, фаэтон АВ, жүк тасығыш AG жасалынады. Алайда Toyoda AA бұл Американың "Cһrysler Airflaw" автомобилiнiң көшiрмесi болатын. Сол жылы компанияның логотипi ойлап шығарылды. Осы жылы тағы ең бірінші жүк көлігінің Солтүстік Қытайға 4 данасы экспортталады. Компанияның әу бастағы тоқыма станоктарын жасау кезiнде қалыптасқан өз тәртiбi бар едi. Егер өндiрiс барысында жұмысшылардың бiр бөлiгiнде қиыншылық туындаса, сол қашан қалыбына келтiрiлгенше өндiрiс жұмысын тоқтатып қоятын. Бұл шығарылған өнiмнiң ақауын болдырмауға үлкен ықпал етсе керек. Сол еңбек тәртiбiн Кииширо автомобиль өндiрiсiнде де жалғастырды. Бұл кезде «жұмыс орнында үйрету» жүйесі жұмыс атқарады, алайда бұл жүйе ресурстардың шығысын көбейтеді, жапондықтардың бұған мүмкіндіктері жоқ еді. Киширо кез-келген элемент оған сұраныс пайда болғанда ғана жасалынуы, оны сақтаудың қажеті болмайды және де ресурстар пайдасыз жұмсалмайтын жүйе туралы армандайды. Осы себептен оның компаниясы «Дәл уақытында» ұранын ұстанады. «Дәл уақытында» және «kaizen» жүйелері Тойода отбасының өндірістік философиясында ерекше орын алады.

Кииширо 1937 жылы тәуекел жасап, компанияның автомобиль өндiрiсiмен айналысатын бөлiгiн өз алдына жеке компания етiп шығарды. Оған "Toyota Motor Company" деген ат бердi. Ол бұрынғы "Toyoda"(豊田) атауын ендi "Toyota"(トヨタ) деп өзгерттi. Сонда өзгергенi бiр-ақ әрiп. Неге? Жапонда ертеден келе жатқан аңыз бар. "Toyoda"-дағы "d" әрпiн жазуға жапондардың құлқы болмаса керек. Сол әрiптi жазу кезiнде қолдарындағы қаламмен қағазға тоғыз рет сызық түсiру керек екен. Ал тоғыз санын жапондар бақытсыз сан деп жек көрген. Кииширо соны қаперiне қатты алып, "d" әрiпiн "t" әрпiне өзгерткендi жөн көредi. Ал "t" әрпiне қаламмен жазуда сегiз рет сызық түсiрсе жетiп жатыр. Оның үстiне сегiз саны жапондықтар үшiн ең бақытты сан болып саналған. Былай қарағанда басқаларға бұл оғаш көрiнуi мүмкiн. Ал бiрақ жапондар үшiн бұл ертеден қалыптасқан ырым. Кейiн мәдени дәстүрге айналған. Олардың дүниенi тану көзқарастары солай қалыптасыпты. Мұндай ырым шығыс халықтарына тән құбылыс. Бiздiң қазақтарда да ырымшылдық бар екенi жасырын емес. Жаңа компанияның "Toyota" атауы өмiрге осылай келдi.

Сол жылдың өзiнде-ақ компанияға жапон Үкiметi сенiм артып, 3000 жүк автомашинасын жасап шығаруға тапсырыс бередi. Бұл компанияның өзiндiк жеңiл автомобиль жасауы үшiн зерттеу жұмыстарын қаржыландыруға зор мүмкiндiк туғызған. Олар шетел автомашинасын көшiрудi намыс көрiп, бiржолата тоқтатуды қолға алады. Соған байланысты Коромо қаласында "Toyota"-ның алғашқы заводы Honsha Plant ашылды. Завод жұмысы тек автомобиль өндiрiсiмен айналысуға ғана негiзделдi. Өндiрiстен алғашқы өнiмдер шыға бастағаннан-ақ қала атауы "Toyota"(Тоета) деп қайта өзгертiлдi. Компания автомобиль бөлшектерiн шығаратын iрi өндiрiс орындарын ашуды да бiрден қолға алып, өз ауқымын кеңейтедi. Содан бастап "Дәл уақытында" атты жүйе орнатып, қажеттi бөлшектер заводқа дер кезiнде түсiп тұрған. Бөлшектерге алдын ала берiлген тапсырысты олар өз уақытында орындап, автомобиль құрастыру жұмысының еш кедергiсiз жүруiне үлестерiн қосты. Қосалқы бөлшектер де нақты есеппен шығарылды. Нақты қажеттiсi ғана қоймада сақталды. Өйткенi оларға металлды өте үнемдi жұмсау қажет болды. Екiншi дүниежүзiлiк соғыс жылдарында компания тек Жапон императорының армиясына жүк автокөлiктерiн шығарумен айналысқан. Бiрқатар жандар күнi бүгiнге дейiн одақтастар Аичи қаласындағы "Toyota" зауытының үлкен бiр бөлiгiн бомбалап қиратпағанда, шығыстағы соғыс бiразға созылар едi деген пiкiр айтып та жүр.

1940 жылы Кииширо Тойода физикалық және химиялық зерттеулер институтын ашады. Компанияның металлдарға сұранысын өтеу үшін сол жылы Toyoda Seiko. Ltd. және бүгінгі таңдағы ірі жапондық болат өндіруші Aichi Steel Works ашылады. 1941 жылы Toyota Machine Works Co., Ltd – станоктар мен құрылғылар шығаратын зауыт іске қосылады. Осы 1941 жылы жеңіл АЕ көліктері, ал 1942 жылы КВ жүк көлігі шығарыла бастайды. 1947 жыл компания үшін ерекше жыл болады, конвейрден 100 000 реттік нөірлі көлік шығарылады.

50 жылдардың басында Таичи Оно (Taiichi Ohno) «камбан» деген ерекше өндірісті басқару жүйесін ойлап тапты, бұл жүйе барлық шығындарды жоюға мүмкіншілік берді – материалдыр, уақыт, өндіріс қуаттылығы. 1962 жылы жүйе тойота кәсіпорындарында енгізіліп, өзінің тиімділігін дәлелдеді.

Кииширо Тойода жасаған өндірістің жаңа жүйесі компанияның жұмысының өнімділігін арттырды және нарыққа бәсекелестікке қабілетті бағада көлік шығаруға мүмкіншілік берді, алайда көліктер сапасы әлі де айтарлықтай жоғары болмады және компанияның менеджменті бұл мәселені шешу жолындағы жұмыстарын жалғастыра берді. 1950 жылы сату бөлімі жеке дара бөлініп, Toyota Motor Sales Co. Ltd. дүниеге келеді. Осы жылы Ford және Toyota біріккен кәсіпорын құру туралы келіссөздер жүргізеді, бұл келісім бойынша жапондық мамандар америка зауыттарында стажировкадан өтуі көзделген. Осы 1950 жылы компания тарихындағы жалғыз жұмысшылар көтерілсі болды.

Компания 1950 жылдардан бастап Еуропа мен Американың автомобильдерiне ұқсамайтын, жаңа сипаттағы жеңiл көлiктер шығарып, сапасын мейлiнше жақсартуды жолға қойды. Бұл бетбұрыс оларды табысқа бастауға жетеледi. Сол кезден бастап компания басшылығы өндiрiс орындарын басқару жүйесiне жаңашылдық негiздегi идеялар ұсынысын батыл енгiздi. Осы жүйе бойынша компания жұмысшысы атқарып жатқан жұмысын жақсарту үшiн тиiмдi идеясын ұсынып жатса, оған қолдау көрсету қолға алынды. Әрине кез келген ұсынысты бiрден қолдай салмай оның өндiрiстi жақсартып, дамытуына қарай бағалап отырған. Егер ұсынылған идея басшылыққа ұнап, өндiрiске пайдасын тигiзетiн болса, онда сол идея авторына жалақысынан бөлек көп мөлшерде ақшалай сыйлық берiлiп жатты. Бiз үшiн қазiр жапондардың бұл идея тәсiлi қарапайым, басқа да елдердiң компаниялары қолданып жатқан стандартты даму стратегияларының бiрi болып көрiнгенмен, сол кезде, ХХ ғасырдың бел ортасында бұл нағыз жаңашылдық (новация) болатын. Кейiн батыстың алпауыт компаниялары да осы жаңашылдықтан үлгi ала бастады.

1951 жылы қазіргі таңда ТМД елдерін қоя тұрғанда бүкіл әлемдегі ең танымал және ең көп сұранысқа ие Land Cruiser өндірісі басталады, атының өзі бір ғанибет, «Land Cruiser» ағылшын тілінен аударғанда – Құрлық крейсері. бастапқыда  BJ Toyota Jeep атауымен шығарылады.

1952 жылы компания негiзiн қалаған Кииширо Тойода өмiрден озды. Алайда компания бұл кезде көшiн түзеп алған.

1957 жылы Америкада "Toyota Motor Sales USA" атты жаңа компания ашылды. Компания Америка мен Бразилия елдерiнде автомобильдердi сатумен айналысты. Осы жылы америка нарығына алғашқы Toyota Crown экспорттау басталады, ол жапон нарығында 1955 жылы сатыла бастаған болатын. Алғашқыда автомобильдер американдықтар талабынан шыға қойған жоқ. Алайда жапондық малолитрашкалар американың жылдам жолдарына және ұзақ сапарларға жарамсыз болды. Сондықтан өтiмi нашар болды. Компания басшылары Америка талғамын мұқият қайта зерттеп, өнiмдерiн модернизациялау жөнiнде жаңа бағдарлама қабылдады. 1958 жылы Бразилияда өз өкілдігін ашады. 1960 жылдары компания өндiрiске "кайдзен" принципiн енгiздi. "Кайдзен" сөзi екi ұғымнан тұрады. "Кай" – өзгерiс, ал "дзен" – ақыл, даналық дегендi бiлдiредi. Жалпы алғанда, бұл – аздап болса да үнемi өсу, даму, жақсару деген мағынаны меңзейтiн философиялық ұғым. 50 жылдардың басында-ақ корпорацияның жоспарлау бөлімін басқарған Соиширо Тойода(Shoichiro Toyoda) TMC-да kaizen-ді өте кеш қолданады деген шешімге келеді. Көліктердің ақауларын нарыққа түсіп қойғаннан кейін жөндеу Тойотаның абыройына нұқсан келтіреді деп есептеді. Содан бастап компанияның қарқыны өстi.

1962 жылы ішкі нарыққа арналған миллионыншы көлік шығарылады. 1963 жылы сәуiрде Австралияның Мельбурн қаласында "Toyota"-ның шетелде жасалынған алғашқы жеңiл көлiгi конвейерден тұтынушыларға жол тартты.

1966 жылы компанияның болашақ бестселлерлерінің бірі Toyota Corolla бірінші данасы шығады. 1967 жылы Эйджи Тойода(Eiji Toyoda) компанияның президенті болып сайланады, өзінің алдындағы Тойотаның басшылары секілді Эйджи да компания батыс фирмаларынан басқаша жұмыс істеу керек екенін түсінеді. Эйджи алдыңда өндірісті жетілдіріп, ресурс шығындарын барынша төмендету мақсаты тұрды. Компанияның дамуы оның шығарған көліктерінің қаншалықты сапалы құрастырылғаны, қаншалықты сәтті жобаланғанына байланысты екеніне сенімді болады. Осыған байланысты Эйджи өндіріс TMC-дің маңызды бөлігі деген ұран ұстанып, ал инженерлер мен жобалаушылардың міндеті өндіріс персоналының өз міндеттерін барынша жақсы атқаруына мүмкіндік беру болып табылады. Және да компанияда құрастыру жүйесіндегі жұмысшылардың статусы біршама көтерілді. Осы кезде Daihatsu (Дайхацу)-мен екі жақты келісімге қол қойылады және Hino Motors Тойотаның бір бөлігіне айналады.

1969 жылы Тойота өзінің миллионыншы көлігін экспорттады және компанияның ішкі нарықтағы компанияның сату көлемі 1 миллионға жетеді.

1970 жылы аты аңызға айналғын Toyota Celica өндіріле бастады. 1974 жылы әлемде мұнай дағдарысы басталған едi. Ал "Toyota"-ға бұл дағдарыс оңтайлы кезең туғызды. Өйткенi олардан шыққан автомобильдер жанар-жағар майды басқалардың өнiмдерiне қарағанда мейлiнше аз пайдаланады екен. Сондай ерекшелiгiнiң арқасында "Toyota" автомобильдерi жоғары сұранысқа ие болды. Аз уақыттың iшiнде талғам-талабы зор Америка нарығын жаулап алды. Американдықтардың ұнатқан көлiгiне айналды. Дағдарысқа қарамастан Тойота тұрақты пайда түсіріп тұрған компаниялардың бірі болды. Бәсекелестері компанияның тұрақсыз уақытта қалай тұрақты пайда түсіріп отқанын түсінуге ұмтылды. Бұл уақытта Тойота сапаның жоғары дәрежесіне(дефектердің аз саны) және еңбек өнімділігіне(1980 жылдардың соңына қарай бір жұмысшыға шаққандағы шығарылатын көлік саны АҚШ және Еуропа елдермен салыстырғанда 2-3 есе артық болды) қол жеткізді. Тойота жоғары бейімділік көрсетіп отырды, аз мөлшердегі әр түрлі модельдерді сапа дәрежесі мен еңбек өнімділігін төмендетпей шығарып отырды. 1978 жылы Toyota Celica XX шығарыла бастады, қазіргі таңда Toyta Supra атымен шығарылады. 1979 жылы марканың экспортының жалпы саны 10 000 000-ға жетеді. 1980 жылы Toyota Celica Camry шығарылады, қазіргі таңда біз оны Toyota Camry деген атпен білеміз. 1982 жылы Эйджи Тойода компанияның директорлар кеңесінің басшысы болып сайланады. Осы жылы "Toyota" компаниясы Американың "General Motors" (GM) компаниясымен бiрлесiп New United Motor Manufacturing Incorporated (NUMMI) бірлескен ұйымын ашты. Ол Калифорния штаты, Фримонт қаласында жақында жабылған GM компаниясының зауытында, Corolla моделінің негізінде көлік шығаруы керек болып келісіледі. 1984 жылы жоба сәтті іске асады және Тойота компаниясының өндіріс жүйесінің батыс елдерінде де сәтті жұмыс істей алатынын дәлелдеді. Осы 1982 жылы Toyota Motor Co., Ltd. және Toyota Motor Slea Co., Ltd. - Toyota Motor Corporation болып біріктіріледі. Өндіріс және сатылым көлемі тоқтаусыз жоғарылай береді. 1985 жылы экспорттың жалпы көлемі 20 000 000 көлік болады. Ал 1986 жылы ішкі нарықта 50 000 000-шы көлік шығарылады және ішкі нарықтағы сатылым көлемі 2 000 000 миллионға өседі.

«The Machine that Changed the World» (Womack et al., 1990) кітабы жарық көргеннен соң, Тойота компаниясының өндіріс жүйесін «поджарое» өндіріс деп атайды. «Поджарое» (без излишеств(асыра сілтеусіз, артықшылықсыз)) өндіріс жүйесі басқа елдерде және тек көлік өндіріс саласында ғана емес қолдануға болатын ең тиімді жүйе деп ұсынылды.Тойта компаниясының өндіріс жүйесіндегі табысы Жапонияның көлік өндіруші әлемдегі лидер елдердің біріне айналдырады және батыс елдерінде өнімділікті және еңбек өнімділігін арттыруға көмегін тигізеді. Тойта мен GM (NUMMI) бірігіп ашқан кәсіпорынының «поджарое» жүйесіне өтуі, осы кәсіпорында еңбек өнімділігі, сапа және басқа да көрсеткіштер бойынша АҚШ-тағы көлік өндіріс саласындағы ең жоғарғы дәрежеге жетеді. Бұл жүйе фордттық және фордттық емес жаппай фабрикалық өндірісінінен өзгешелеу және одан артықшылықтары көбірек және өнімнің бәсекелестік қабілетін арттырады.

Көптеген жылдар бойы компанияның логотипі болмады және бұл көптеген қиыншылықтар туғызды. Тойота жазуы көліктерде әр түрлі жазылатын болатын. Ішкі нарыққа шығатын көліктерде екі түрлі эмблема болды, алдыңғы жағында компанияның бас әрпі түріндегі ерекше белгі, ал арты жағында жазудың өзі, ал экспорттық көліктерде тек жазудың өзі ғана болды. 1989 жылы  қазіргі таңда да қолданылатын компанияның логотипі бекітілді. Ол әлемдегі ең танымал логотиптің бірі болып есептеледі. «Т» әрпінің бейнесін құрайтын екі доғал, дизайнерлердің айтуы бойынша екі жаққа да пайдалы қатынас ал ол орналасқан доғал, компанияның алға қойған, бүкіл әлемдік лидерлікке ұмытылған арманын білдірсе керек. Қазіргі таңда Тойотаның бұл арманы жүзеге асып отыр.

1989 жылы АҚШ-та корпорацияның жаңа маркасы, Лексус(Lexus) дүниеге келеді. Бұл автомобиль арнайы АҚШ нарығына және "Cadillas" пен "Mersedes"-ке бәсекелестiк туғызу үшін ашылады, нарыққа үлкен өзгерiстер әкелдi.

1990 жылы Тойотаның еуропалық бөлімшесі Toyota Motor Europe Marketing & Engineering S.A. құрылады. 90-шы жылдары Тойота АҚШ, Еуропа, Үндістан және Азия нарықтарындағы өз үлесін арттыру мақсатында көп көлемде инвестциялар тартады және өзінің модельдерінің санын арттыра түседі. Компания заманауи техникалық шешімдер мен технологияларды өндіріске енгізеді. 1992 жылы Еуропадағы алғашқы зауыты Toyota Motor Manufacturing (U.K.), Ltd. (TMUK Ltd.) іске қосылады. Осы жылы Тойота Daihatsu Motor-дың қалған акцияларын сатып алып компанияның иегері атанады. Осы 1992 жылы Tokyo Design Centr дизайнерлік студиясы ашылады, Тойотаға қарасты Toyota System Research Inc.(Fujitsu Ltd., бірігіп, 1990), Toyota System International Inc. (IBM Japan Ltd. және Toshiba Corp., бірігіп, 1991) және Toyta Soft Ingeneering Inc. (Nishon Unisys Ltd., бірігіп, 1991) зерттеу компаниялары ашылады. 1992 жылы Toyota Guiding Principles корпарацияның негізгі принциптері, корпоративті философияны түсіндіру. Осы кезде Жер хартиясы(The Earth Charter), қоғамда экология туралы ойлардың өрістеуіне байланысты шығарылды. Экология Тойотаның дамуына үлкен үлес қосты, қоршаған ортаны қорғау туралы жоспарлар және бағдарламалар қабылданды. Ал 1997 жылы әлемдегі сұранысқа ең көп ие Toyota Prius шығарыла бастады. 1994 жылы тағы бір әлемдік бестселлер болу тағдыры жазылып тұрған Rav4 моделі жарыққа шығады. Ал 3 жыл өте гибридті қозғалтқышы бар Toyota Prius конвейрден шығады. 1998 жылы Toyota Auto диллерлік жүйесі Netz Toyota деп атын өзгертеді. Осы жылы Тойотаның Индиана және Батыс Вирджиния штаттарында заводтары іске қосылады, бір жылдан кейін Үндістанды Toyota Kirloskar Motor зауыты да іске қосылады. 1999 жылы Тойота компаниясы Лондондық және Нью-Йорктық қор биржаларына шығады, ал ішкі нарықта 100 000 000-шы реттік санды көлік шығарылады.

2000 жылы корпорацияның қаржылық жағдайын бақылау мақсатында Toyota Finacial Services Corporation ашылады. Ал 2001 жылы Францияда Toyota Motor Manufacturing France S.A.S. (TMMF) іске қосылады. 2002 жылы Тойота командасы алғаш рет Формула-1 жарыстарына қатысады. Қытайда Тойотаның тағы бір зауыты ашылады, АҚШ-та 10 000 000-шы реттік номерлі көлік шығарылады. Осы жылы 100 000-шы Toyota Prius сатылады. 2005 жылы Toyota Camry моделінің әлемдік сатылым көлемі 10 000 000-ға жетеді. Осы жылы Еуропада аз литрлі Toyota Aygo өндіріле бастайды және Lexus көліктері Жапонияда сатыла бастайды.     

"Toyota Motor" компаниясы ХХІ ғасырдың басында көптеген дамыған елдердің экономикасына зиянын тигізген және ірі компанияларды тоықрауға ұшыратқан әлемдік қаржы дағдарысының алдында, 2007 жылдың бiрiншi тоқсанында Американың атақты "General Motors" компаниясынан әлдеқайда көп автомобиль шығарып, бәрiн де сатып үлгердi. GM жетпiс алты жыл бойына әлемдегi ең қуатты автомобиль шығарушы атағына ие болып келген едi. Соңғы жылдары бұл компания дағдарысқа ұшырап, өндiрiс орындарын амалсыздан қысқартқан болатын. Ал босаған сауда жүйесiн сұранысқа ие "Toyota" автомобильдерi жаулап алды. Сол жылдың алғашқы тоқсанында компания 2,35 млн. автомобиль сатып, ең жоғары көрсеткiшке жеттi. Содан бiраз жыл бұрын компания өз өнiмдерiн Ресей мен ТМД елдерiне шығара бастаған едi. Қазiр бұл елдерде бiрiккен зауыттар салу қолға алынған.

ХХІ ғасырдың бірінші он жылдығының соңғы жылдары Тойота үшін сәтсіз болды, 1950 жылдан бері бірінші мәрте компания шығыстар туралы жариялады. Және де ол да қай жылдан екені белгісіз, автомобильдерінің сенімсіздігі туралы сөздер тарады.

Ағымдағы жылдың басында Жапониядағы жер сiлкiнiсi мен теңiз суының он метрге дейiн көтерiлген дүлей тасқынды соққысы жапон халқына зор қасiрет әкелдi. Елдiң экономикасына зор нұқсан келтiрдi. "Фукусима I" атом станциясындағы апат зардабы әлi күнге дейiн жойылмай отыр. Бұл "Toyota" компаниясының жұмысына да көп зиянын тигiзуде. Қазiр онда автомобиль шығару өндiрiсi бәсеңсiген. Алайда елдегi атом радиациясы жайлаған жерлер тазаланысымен, компания өз жұмысын барынша қайта жандандырады деген үмiт бар.

2.  Тойота компаниясының басқару құрлымы және өндіріс құрлымы.

2008 жылдың желтоқсанында компнаияның негізгі акцияларының иелері: The Master Trust Bank of Japan (6,29 %), Japan Trustee Services Bank (6,29 %), Toyota Industries Corporation (5,81 %), 9 % — қазыналық акциялар.

Компанияның бас хатшысы — Фудзио Тё. Президентті — Акио Тоёда.

Компанияның президенті Акио Тойода (Akio Toyoda) 1956 жылы Нагояда туылған. Оның отбасысы автокөлік бизнесімен айналысқан, оның атасы негізін қалаған Тойота компаниясында. Әкесі, Соичиро Тойода, 1992 жылдан 1999 жылдардың арасында Жапониядағы компанияның бастықтарының бірі болған.

Мектепті бітірген соң, Жапонияның ең беделді университеттерінің бірі, Токиода орналасқан Keio University-де оқиды. Кейінірек Америкаға көшіп, Массачусетс штаты, Уэллсли қаласындағы Babson College жеке бизнес мектебінде оқиды. Осында бизнес саласында магистр дәрежесін алады.

Отбасылық бизнесте өз жұмысын 1984 жылы бастады. 200 жылы директорлар кеңесінің мүшесі болды. Ал 2005 жылы Тойота компаниясының вице-президенті болып тағайындалды. Сол кездің өзінде Акио компанияның жапондық және бүкіл әлемдік операциялары мен келіссөздерін жүргізді.

2009 жылдың 23 маусымында ол компания президентінің орнына отырды, онымен қатар 4 жаңа вице-президент және 8 директорлар кеңесінің мүшелері бекітілді. Ал оның алдындағы компания президенті Катсуаки Ватанабе (Katsuaki Watanabe) компания басшысы, Катсухиро Накагаваны (Katsuhiro Nakagawa) орнын басты. Оның компанияның президенті болып сайлануы, соңғы онжылдықтағы бірінші отбасы мүшесінің сайлануы болды.

Тойота – алпауыт. Қаржы айналымы кішкентай мемлекеттікімен теңдес, пайдасы ондаған миллиардпен есептеледі, ал көліктері аса жоғары сенімділігімен ерекшеленеді. 40 жыл бұрын Тойота жылына жарты миллион көлік шығарса, қазіргі таңда сатылым көлемі 8 000 000-ға жетіп отыр, әлем бойынша бірінші орын!

Тойота – шынымен қала салушы компания. 1938 жылы Киичиро және Ризабуро Тойода Аичи префектурасында бұрынғы Коромо елді-мекенінде өз автокөлік зауыттын салады, 1951 жылға дейін Тойотаның арқасында нағыз көркейген қалаға айналады. Ал 1959 жылы атын Тойота-ситиге ауыстырады және Детройтты өзінің бауырлас қаласы деп жариялағанда, американдықтарға бұл күлкілі көрінген еді, ал қазір- мүлде бұлай емес. Қазіргі таңда Тойота-ситиде 400 000 адам тұрады, компанияның бас кеңсесі, техникалық орталығы және 20 000 адам жұмыс істейтін 7 зауыт орналасқан.

Тойтаның мұндай жетістікке жетуінің құпиясы ол – TPS (Toyota Production System), әйгілі мұқият өндіріс философиясы. Ол туралы жүздеген кітап және мыңдаған монографиялар жазылған, оны бүкіл әлемде зерттейді. Кайзен, андон немесе генти генбуцу туралы естіген фирмалар көп. Алайда дамушы, табысты тек – Тойота.

Таичи Оно (1912-1990) TPS-тің атасы деп есептеледі. 1932 жылдан бастап ол Toyoda Boshoku мануфактурасында жұмыс атқарды, ал 1943 жылы Toyota Motor зауытына ауысып, көлік шығару процесін дамытумен айналысты. Ононың құрастырған принциптерінің бірі – генти генбуцу: мәселенің төркінің міндетті түрде өз көзіңмен көру. «Оно шеңбері» белгілі – Таичи таңертең ерте зауытқа келіп, айналасына шеңбер сызып,айналасындағыны байқап және саралап  кешке дейін ішінде тұрған. Бірақ, бәрін өз көзіңмен көру мүмкін болмағандықтан, аналитикалық байқаудың бір бөлігін қол астындағыларға беруге болады және беру міндетті, ал бұл өз кезегінде «хоренсо» принципі.

1952 жылы Киичиро Тойода қайтыс болған соң, оның ісін ұлы Соичиро мен інісі Эджи Тойода, Ризабуроның ұлы жалғастырады. Олар фирмада реформа жүргізуді шешеді: Эйджи Тойода Toyoda Boshoku-дың басқарушысы Таии Ономен бірге АҚШ-қа, Ford зауыттарына барады.

Сөйтіп  - Toyota Production System (TPS) пайда болады.

Тойоталық зауыттарда станоктарды өзгерту уақыты бірнеше сағаттан бірнеше минутқа қысқартылды. Аралық қоймалар жойылды. «Дәл уақытында» жүйесі енгізілді. «Дәл уақытында» - бөлшектер конвейрге канбан карточкалары жүйесінің көмегімен қажеттілік мөлшеріне қарай жеткізіліп отырады, бұл американдық супермаркеттерден алынған жүйе.

60-шы жылдардың басында  Тойотаның Мотомаси зауытындағы жинақтау конвейрндегі кез-келген жұмысшы конвейрді тоқтату, бұл дұрыс іс екенін білген. Бұл үшін тойоталықтар андон ескерту жүйесін жасады, егер жұмысшы бір қателікті көрсе, осы жіпті тартуы керек болатын. Гайканы бұрап болмадың ба, жіпті тарт, әуен қосылады, сөйтіп конвейр тоқтайды. Бұл өз кезегінде құрастыру кезінде қателітерге жол бермейтін еді. Андон жүйесі Тойтаның G типті тоқыма машинасының тоқтату системасының негізінде жасалынды. Тек ол кезде автоматты тоқтатқыштың рөлін жіптердегі пластинкалар атқарса, TPS жүйесінде бұл рөл адамдарға жүктелген. TPS жүйесінің негізгі термині – джидока екені ашейн емес. «Jido». «джи до», «автомат», ал «ка» біздің «зация» деген мағына береді. «Автоматтандыру» деегн сөз шықты. Джидока деген үш иероглфке жапондықтар «адам» мағынасын білдіретінін қосады. Сонда тойоталықтар бойынша джидока – бұл «адамды автоматтандыру» болып шығады. Әрқайсысы қателікті жібермей, дер кезінде тоқтатқышты басуы керек. «Адамды автоматтандыру», джидока жүйесі персоналды оқытуды талап етеді, Тойота бұл мәселені өте қатаң қарастырады. Тойота-ситиде, зауыттың бұрынғы цехында Глобалды өндірістік оқыту орталығы GPC (Global Production Center) құрылды.

Американдық және Еуропалық көлік өндірісінің негізі болған Ford Production System – фордтық жүйесі сапаны соңғы этаптарда ғана бақылайды. Ал TPS-та барлық жұмыс орнына енгізілген.

Егер андонмен қоса хансей мен кайзенді қолданса андон одан да жақсы жұмыс істейді.

Хансей – бұл тұрақты анализ. Жұмысшы жіпті тартты, гайқаны бұрап үлгермеді. Неге ол үлгермеді? Мүмкін оған ыңғайсыз, сөйтіп ол шаршап жатқан шығар? Андон ескерту жүйесінің соғылуы, қателіктің пайда болу себебін жоятын, шындыққа жеткізетін анализдің бастамасы болуы керек.

Кайзен – бұл тұрақты жетілдіру, рационализация. Жұмысшының өзі өзінің жұмысын қалай жетілдіру керектігін ұсынсын. Мүмкін ол орындық ойлап табар, салон ішіндегі жұмысты атқарғанда тартылып алынатын.

60-шы жылдардың ортасына қарай жаңа TPS өндіріс жүйесі Тойотаның барлық зауыттары мен бөлімшелерінде енгізіледі. Ал 70-ші жылдары бөлшектерді жеткізушілерде де. Бұл TPS-тің тағы бір принципі, серіктестерін сыйлау және олардың дамуына көмектесу. Ғасырдың басында-ақ Сакиичи Тойода өз ақшасына американдық инженер Чарльз Франсисті үлкен ақша жұмсап, өзіненің құрылғыларына бөлшектерді дұрыс құя алмаған металл өңдеушілерді оқытуға жіберген.