Ирина Эланс

Автор который поможет с любыми образовательными и учебными заданиями

Құқықтану мамандықтарының студенттеріне арналған оқу-әдістемелік құралы

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі

С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті

Тарих және құқық факультеті

Қылмыстық құқық және қылмыснама кафедрасы

Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу құқығы

ЖОБАЛАР АЛЬБОМЫ

Құқықтану мамандықтарының студенттеріне арналған

оқу-әдістемелік құралы

Павлодар

Кереку

2010

ӘОЖ 343.13.(574) (07)

КБК 67.411 (5 каз)я7

Қ18

Баспаға С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті тарих және құқық факультетінің оқу-әдістемелік кеңесімен ұсынылды

Пікірсарапшылар:

С. Т. Иксатова – заң ғылымдарының кандидаты, доцент, Қылмыстық құқық және қылмыснама кафедрасының меңгерушісі;

А. Б. Жұмаділова - заң ғылымдарының кандидаты, доцент,Инновациялық Еуразия университетінің мемлекет және құқық теориясы кафедрасының меңгерушісі.

Құрастырушы Е.Б. Ахметов

Қ18 Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу құқығы

жобалар альбомы: құқықтану мамандықтарының студенттеріне арналған оқу-әдістемелік құралы / құраст. Е. Б. Ахметов. – Павлодар : Кереку, 2010. – 68 б.

Оқу-әдістемелік құралында қылмыстық іс жүргізу құқығының негізгі түсініктері мен өндірістік сатылар мазмұнының сипатамасы берілген. Материал жүйелі түрде құрылған кестелер арқылы жинақталып,тапсырмалардың үлкен көлемімен түсіндіріліп, сипатталған.

Оқу-әдістемелік құрал құқықтану мамандықтарының студенттеріне арналған.

ӘОЖ343.13.(574) (07)

КБК 67.411 (5 каз)я7

Материалдық дурыс болуына, грамматикалық және орфографиялық қателерге авторлар мен құрастырушылар жауапты

Мазмұны

Кіріспе....................................................................................................3

1 Жалпы бөлім........................................................................................4

1.1 Қылмыстық іс жүргізу құқығының ұғымы және оның құқық жүйесіндегі орны...................................................................................4

1.2 Қылмыстық іс жүргізу құқығының мақсаттары……………....……4

1.3 Қылмыстық іс жүргізу құқығының міндеттері.................................5

1.4 Қылмыстық процестің нысандары.....................................................6

1.5 Қылмыстық процестің кезеңдері........................................................7

1.6 Қылмыстық іс жүргізу актілерінің түрлері........................................8

1.7 Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу Кодексінің Жалпы бөлімінің құрылымы.............................................................10

1.8 Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу Кодексінің Ерекше бөлімінің құрылымы.............................................................11

1.9 Қылмыстық іс жүргізу нормалары....................................................12

1.10 Қылмыстық процестің принциптері...............................................13

1.11 Қылмыстық ізге түсу, айыптау........................................................22

2 Ерекше бөлім.......................................................................................41

2.1 Қылмыстық іс бойынша сотқа дейінгі іс жүргізу.Қылмыстық іс қозғау....................................................................................................41

2.2 Қылмыстық іс қозғаудың себептері..................................................41

2.3 Қылмыстық іс қозғау кезіндегі қабылданатын шешімдер..............42

2.4 Қылмыстық ізге түсу органының қылмыстық іс қозғалғаннан кейінгі іс –әрекеті...............................................................................43

2.5 Алдын ала тергеу................................................................................44

2.6 Анықтау органдарының мақсаттары.................................................45

2.7 Басты сот талқылауы...........................................................................49

2.8 Басты сот талқылауының жалпы шарттары.....................................50

2.9 Қылмыстық істі талқылау кезінде сот құрамының өзгертілмеуі...52

2.10 Басты сот талқылауының тікелей болуы........................................52

2.11 Басты сот талқылауының құрылымы..............................................54

2.12 Үкімге аппеляциялық шағым беруші және наразылық білдіруші субъектілер .......................................................................................55

2.13 Аппеляциялық сатыда қабылданатын шешімдер.........................56

2.14 Қадағалау сот сатыларының жүйесі...............................................62

Әдебиеттер.................................................................................66

Кіріспе

Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу құқығының жобалар альбомы жоғары оқу орындарының құқықтану мамандығы бойынша оқитын студенттеріне арналған. Бұл ғылыми еңбек болашақ құқықтану мамандарының күнделікті мамандық салалары бойынша заң саласында қылмыстық іс жүргізу заңдарың дұрыс пайдалануға көзделген.

Құрылымы бойынша еңбек екі бөлімнен тұрады – жалпы және ерекше. Жалпы бөлімде іс жүргізу құқығының негізгі түсініктері мен институттары ашылады. Олар қылмыстық іс жүргізу міндеттерін, қылмыстық іс жүргізу заңын,қа,қағидаларың, дәлелдеу теориясын, қылмыстық процеске қатысушыларыныңің іс жүргізу мәртебесін, қылмыстық іс жүргізу мәжбүрлеуінің түрлерін қамтиды.

Ерекше бөлімде қылмыстық іс жүргізу бойынша өндірістік сатылар мазмұнының сипаттамасы берілген: қылмыстық істерді қозғау, қарау, тергеу және шешудің негізі, шарттары мен тәртібі; үкімді орындау барысында іс жүргізу қызметі; тергеу, сот және өзге де іс жүргізу әрекеттерінің негізі, шарттары, тәртібі, маөмұны және мақсаты.

Қорыта айтқанда, жобалар альбомінде берілген мәтіндердің барлығы құқықтану саласына қатысты ұғымдар мен толық мазмұның көрсете отырып, осы еңбек студенттердің Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жұргізу құқығың жетік білуге көмек етеді.

1 Жалпы бөлім

1.1 Қылмыстық іс жүргізу құқығының ұғымы және оның құқық жүйесіндегі орны

Қылмыстық іс жүргізу құқығы – қылмыстық іс жүргізу құқығын ережелер заңында көрсетілген, қылмыстық процесс мақсаттарына жету мен міндеттерін шешу мақсатында қылмыстық естерді тергеу, қарау және шешу жөніндегі қызметті реттейтін әлеуметтік –шартты жүйе [1]

Қылмыстық іс жүргізу құқығы –қылмыстық іс бойынша іс жүргізу тәртібін белгілейтін және алдын ала тексеру, алдын ала тергеу, прокуратура және сот органдарының қылмыстық іс қозғау, тергеу, үкімді орындаумен байланысты мәселелерді сотта қарау және сотта шешу жөніндегі қызметін реттейтін құқықтық нормалар жүйесі [2]

1.2 Қылмыстық іс жүргізу құқығының мақсаттары

мақсаттары
1 Қылмыстық заң тыйым салған іс әрекетті айқындау
2 Осы әрекетті жасаған адмады айқындау, кінәлі адамға жазаның қолданылуын қамтамасыз ету
3 Қылмыстық сот ісін жүргізуге тартылатын адамдардың құқықтары мен мүдделерін қамтамасыз ету
4 заңсыз түрде қылмыстық ізге түсуге душар болған адамдарды ақтау
5 істің жиынтығын себептерін белгілеу
6 бұзылған құқықты қалпына келтіру

1.3 Қылмыстық іс жүргізу құқығының міндеттері

Бірінші деңгейдегі міндеттер

Қылмысты тез және толық ашу

Қылмыс жасаған адамдарды әшкерелеу және қылмыстық жауапкершілікке тарту

Әділ сот талқылауы және заңды дұрыс қолдан у[3]

Екінші деңгейдегі міндеттер

Негізсіз айыптау мен соттаудан қорғауды қамтамасыз ету

Адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын заңсыз шектеуден қорғауды қамтамасыз ету

Заңсыз айыптау немесе кінәсізді соттау жағдайында кідіріссіз және толық ақтауды қамтамасыз ету [3]

1.4 Қылмыстық процестің нысандары

Қылмыстық процестің нысандары

Жеке талап арыз

Іздестіру

Тартысу

Айыптау

Аралас

1.5 Қылмыстық процестің кезеңдері

Қылмыстық процестің кезеңдері – қылмыстық іс жүргізу әрекеттері мен шешімдер жүйесі

Қылмыстық іс жүргізу кезеңдердің белгілері:

1Қылмыстық іс жүргізу мерзімдері

2 Қылмыстық іс жүргізу актілерінің

ерекшелігі

3 Қылмыстық процестің жалпыміндеттерінен туындайтын жекелік міндетттер

6 Белгілі кезеңдегі қылмыстық процеске қатысушы топ [3]

4 Кезеңдердің басталуы мен аяқталуы

5 Қылмыстық іс жүргізу құқық қатынастардың, іс-әрекеттердің және шешімдердің ерекшелігі

1.6 Қылмыстық іс жүргізу актілері – іс жүргізу құжаттарының қалпына енгізілген қылмыстық іс жүргізу қызмет субъектілерінің іс жүргізу әрекеттері мен шешімдері [4]

Қылмыстық іс жүргізу актілерінің түрлері

Алдын ала тергеу мен анықтау актілері

Сот актілері

Прокурорлық қадағалау актілері

1)Қаулылар

2)Хаттамалар

3)Ұсыныстар

4)Айыптау қорытындылары

1)Сот мәжілістерінің қаулылары

2)Үкімдер

3)Хаттамалар

4)Санкциялар

5)Ұсыныстар

1) Қарсылық білдіру

2) Қаулылар

3) Нұсқаулар

4) Санкциялар

5 )Ұсыныстар

6)Наразылықтары

7) Қорытындылар[3]

Қылмыстық іс жүргізу функциялары қылмыстық іс жүргізу қызметінің негізгі түрлері мен бағыттары болып табылады [3]

Қылмыстық іс жүргізу функциясының түрлері

Негізгі функциялар

1) қылмыстық істі тергеу

2 )қылмыстық ізге түсу

3 )заңдылыққа прокурорлық қадағалау

4) қорғау

5) қылмыстық істі сотта қарау мен шешу [3, 73 б.]

Көмекші функциялар

1)ақтау

2)азаматтық талапты қолдау

3) азаматтық талаптан қорғау

4) процеске қатысушылардың қауіпсіздігі

5) қылмыстардың алдын алу[3, 73 б.]

1.7 Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу Кодексінің Жалпы бөлімінің құрылымы

1 - бөлім Негізгі ережелер

2-бөлім ҚП қатысушы мемлекеттік органдар мен тұлғалар

1-6-тараулар

7-14-тараулар

1-56-баптар

57-114-баптар

3-бөлім.Дәлелдер мен дәлелдеу

4-бөлім. Іс жүргізуші мәжбүрлеу шаралар

5бөлім.Қылмыстық процестегі мүліктік мәселелер

15-16-тараулар

17-19-тараулар

20-22-тараулар

115-131-баптар

132-161-баптар

162-176-баптар

1.8 Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу

Кодексінің Ерекше бөлімінің құрылымы

6 – бөлім. ҚІ бойынша сотқа дейінгі іс жүргізу

7-бөлім. Бірінші сатыдағы сотта іс жүргізу. Қылмыстық істердің соттылығы

23--37-тараулар		38-45-тараулар
177-289-баптар		290-395-баптар

8-бөлім.Соттың заңды күшіне енбеген үкімдері мен қаулыларын қайта қарау

9-бөлім.Сот шешімдерін орындау

10-бөлім.Соттың заңды күшіне енген шешімдерін қайта қарау жөнінде іс жүргізу

46-48-16-тараулар

49-тараулар

50-51-тараулар

458-479-баптар

447-457-баптар

458-479-баптар

11бөлім.Қылмыстық істердің жекелеген санаттары бойынша іс жүргізудің ерекшеліктері

12-бөлім.Айрықша іс жүргізу

13-бөлім.Алқабилердің

қатысуымен істер бойынша іс жүргізу

52-53-тараулар

54-56-тараулар

480-504-баптар

505-541-баптар

542-577-баптар

1.9 Қылмыстық іс жүргізу нормалары

Қылмыстық іс жүргізу нормасы-заңгерлік сипаты бар жалпы ережені көрсететін жазба бұйрық, ол қылмыстық істер бойынша іс жүргізу барысында бірнеше рет қолданылуға арналған [5,63-67 б.б.]

Белгілі іс –әрекетке тыйм салушы нормалар

ҚІ жағдайын анықтауға байланысты

Белгілі іс-әрекеттерді бұйырады

ҚІЖК 10-бап,2-бөлімі,11-бап 2-бөлім,231-бап 12 бөл.,349-бап 2-бөлім

ҚІЖК 157-бап,206-бап,1-бөлімі,235-бап. 1-бөл.,376-бап. 4- бөл.,

Әрекеттердің белгілі әдісін жасауды бұйыратын нормалар

Басқарушының қалауы бойынша

белгілі әрекеттерге мүмкіндік беретін нормалар

ҚІЖК 24-баб,1-бөл.,36-бап. 1-бөл.,138-бап 1- бөл.,213-бап 1-бөл.

ҚІЖК 73,102-б.б.,212-бап. 1-бөл.,234-бап 12- бөл.

Қылмыстық іс жүргізу нормаларының құрылымы

Болжам-бұл норманы қолдануға мүмкінлік беретін белгілі жағдай

Диспозиция-қылмыстық іс жүргізу қатынастар субъектісінің өзін ұстау ережесі

Санкция-қылмыстық іс жүргізу қатынастарының субъектісі ҚІЖН жазба бұйрығын бұзған жағдайда, қолданылатын жауаптылық мөлшері

1.10 Қылмыстық процестің принциптері [6, 8-31 бап.]

Қылмыстық процестің принциптері-қоғамдық және мемлекеттік құрылыстан туындаған және қолданылып жүрген заңмен орнықтырылған, мемлекеттік органдар ұйымдастырылуының мәнің және олардың қылмыстық істерді қозғау, тергеу, қарау және нақтылай шешу жөніндегі қызметінің мәнің айқындайтын бастапқы ережелер, сондай-ақ қылмыстық іс жүргізу қызметін мемлекет қылмыстық сот ісін жүргізушінің алдына қойған мақсатттар мен міндеттерге жетуге бағыттайтын ережелер [6].

Қылмыстық процестің принциптердің сипаттары

Нормативтілік –заңда ғана бекітілуі

Бұйрықты, өктем жарлықты сипат

Принциптер бекітілген нормалар бастапқылығы

Жалпы және басқарушы жағдай

Бірлік және жүйелік

Тұрақтылық пен орнықтылық

Заңдылық [6, 10-бап]

Қылмыстық процесс сласындағы заңдылық принципі-қылмыстық іс жүргізу процесіне әрбір қатысушының материалдық және іс жүргізу заңдарының барлық талаптарын, соның ішінде осы қызмет принциптерінің формулалары бар нормаларды сақтауға міндетті

ҚІ бойынша іс жүргізуші органдардың заңды бұзуына жол берілмейді және ондай әрекет: 1) Заңмен көзделген жауаптылыққа әкеп соғады

2)заңсыз актілер жарамсыз деп тануға және олардың күшін жоюға әкеп соғады

Адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықатрын сот арқылы қорғау

Әркімнің өз құқықтары мен бостандықтарын сотпен қорғауға құқығы бар

Ешкімге өзінің келісімінсіз ол үшін заңмен көзделген соттылығы өзгертіле алмайды

Мемлекет заңда белгіленген жағдайлар мен тәртіп бойынша жәбірленушіге сот әділдігіне қол жеткізуін және келтірілген залалдың өтелуін қамтамасыз етеді[6,12 бап]

Судьялардың тәуелсіздігі [6, 22-бап]

Судьялардың тәуелсіздігі

Судья сот әділдігін атқару кензінде тәуелсіз болады және Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңға ғана бағынады

Соттың сот әділдігін атқару жөніндегі қызметіне қандай да болсын араласуға жол берілмейді және ол заң бойынша жауапқа тартылады. Нақты істер бойынша судьялар есеп бермейді

Судьялар –тәуелсіздігіне кепілдігі Қазақстан Республикасының Конституциясымен заңмен белгіленген[6,22 бап]

Сот ісін жүргізуді тараптардың бәсекелестігі мен тең құқықтылығы негізінде жүзеге асыру[6,23бап]

1 Қылмыстық сот ісін жүргізу айыптау және қорғау тараптарының бәсекелестігі ен құқықтылығы принципінің негізінде жүзеге асырылады

Қылмыстық ізге түсу, қорғау және істі соттың шешуі бір-бірінен бөлінген және оларды әртүрлі органдар мен лауазымды адамдар жүзеге асырады

3 Сотталушыға тағылған айыпты дәлелдеу міндетті айыптаушыға жүктеледі

4 Қорғаушы сотталушының қорғаудың заңда көзделген барлық құралдары мен әдістерін пайдалануға міндетті

5 Сот қылмыстық ізге түсу органы болып табылмайды, айыптау немесе қорғау жағында болмайды және құқық мүдделерінен басқа қандай да болсын мүдделерді білдірмейді

6 Сот объективтілікті және бейтараптылықты сақтай отырып, тараптардың өз іс жүргізу міндетерін орындауы және өздеріне берілген құқықтарын жүзеге асыруы үшін қажетті жағдай тұғызады

Қылмыстық сот ісін жүргізуге қатысушы тараптар тең құқықты, яғни оларға Конституциямен және Қылмыстық іс жүргізу кодекспен өз айқындамаларын қорғауға бірдей мүмкіндік берілген. Сот, іс жүргізу шешімін, зерртеуге қатысу тараптардың әрқайсысына бірдей негізде қамтамасыз етілген дәлелдерге ғана негіздейді

Тараптар қылмыстық сот ісін жүргізу барысында өзінің айқындамасын , оны дербес және сотқа, басқа да органдар мен адамдарға тәуелсіз қорғаудың әдістері мен құралдарын тандайды.

Мемлекеттік айыптаушы мен жеке айыптаушы белгілі бір адамның қылмыстық ізіне түсуді жүзеге асыра алады немесе заңда көзделген жағдайларда қылмыстық ізіне түсуден бас тарта алады. Сезікті мен айыпталушы өзінің кінәсін еркін жоққа шығара алады немесе өзін кінәлімін деп мойындай алады.

Істің мән-жайын жан-жақты, толық және объективті зерттеу [6,24бап]

1Сот, прокурор, тергеуші, анықтаушы істі дұрыс шешуге қажетті және жеткілікті мән-жайларды жан-жақты толық және объективті зерттеу үшін заңда көзделген барлық шараларды қолдануға міндетті

2 Қылмыстық ізге түсу оргнадары нақты деректерді анықтайды, солардың негізінде іс үшін мәні бар мән-жайлар белгіленеді

3 Қылмыстық істі қараушы сот объективтілік пен бейтараптылықты сақтай отырып, айыптау және қорғау тараптарына олардың істің мән-жайларын жан-жақты және толық зерттеу құқықтарын жүзеге асыруы үшін қажетті жағдай туғызады. Сот тараптардың пікірімен байланысты емес және өз басамшылығымен қылмыстық іс бойынша ақиқатты анықту үшін қажетті шаралар қолдануға құқылы

4Айыпталушыны әшкерелейтін де, ақтайтын да, сондай-ақ оның жауаптылығы мен жазасын женілдететін және ауырлататын мән-жайлар іс бойынша анықтауға жатады. Қылмыстық процесті жүргізуші орган кінәсіздігі немесе кінәсінің аздығы туралы, сондай-ақ сезіктіні, айыпталушыны ақтайтын не олардың жауаптылығын женілдететін дәлелердің бар екендігі туралы барлық мәлімдемелерді тексеруі тиіс

Дәлелдемелерді ішкі сенім бойынша бағалау [6,25-бап]

1Судья, прокурор, тергеуші, анықтаушы дәлелдемелерді қаралған дәлелдемелердің жиынтығына негізделген өздерінің ішкі сенім бойынша бағалайды, бұл орайда заң мен ар-ожданды басшылыққа алады

2 Ешқандай дәлелдеменің күні бұрын белгіленген күші болмайды

Құқықтану мамандықтарының студенттеріне арналған оқу-әдістемелік құралы