Стандарттаудың экномикалық тиімділігі

Кіріспе

1. ЖЕР БЕТІ МЕТЕОРОЛОГИЯЛЫҚ БАҚЫЛАУЛАРДЫҢ ҰЙЫМДАСТЫРУ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ

1.1 Бақылаулардың анықтамасы және атқаратын қызметі

1.2 Станциялар торабын құруға қойылатын негізгі талаптар

1.3 Станцияларда бақылауларды ұйымдастыру

Негізгі бөлім

2. МЕТЕОРОЛОГИЯЛЫҚ БАҚЫЛАУЛАР ЖҮРГІЗУ

2.1 Атмосфера қысмын бақылау

2.2 Жел сипаттамасын бақылау

2.3 Ауа температурасы және  төселме беткейдің температурасын бақылау, өзгерістерін тіркеу

2.4 Атмосфералық жауын-шашынды бақылау

Эканомикалық бөлім

3 ЕҢБЕКТІ ЖӘНЕ ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҚОРҒАУ

4.1 Метрологиялық алаңға  қойылатын талаптар.

4.2 Атырау Гидрометеорологиялық  орталығында сақталатын ережелер

Пайдаланылған әдебиеттер

Қорытынды

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Кіріспе

1 Жер беті метеорологиялық  бақылаулардың ұйымдастыру әдістемелік  негіздері

 

Қазақстан Республикасы үкіметінің 14.01.97 жылғы №64 «Заңдық актілерді  дамыту жұмысы туралы» қаулысын орындау  мақсатында Казгидромет 02.06.97 жылы №38 «Нормативтік техникалық құжат туралы»  үкімі шығарды.Бұл үкімді орындау  үшін Қазақтың климат және қоршаған ортаны мониторингілеу ғылыми-зерттеу институтына (ҚазҚОМКҒЗИ) Казгидрометтің тораптық ұйымдарыжұмысын анықтайтын нормативтік құжаттар жасау тапсырылды.

Каспий теңізі деңгейінің өзгермелігін сандық гидродинамикалық үлгілеу жолы арқылы негізінен төмендегі  міндеттер шешіледі.

• физико-географиялық  жағдайда теңіз деңгейінің өзгермелігін қалыптастыратын әртүрлі факторларды анықтау;
• деңгейді есептеу әдісін және гидротехнологиялық, өнеркәсіптік және коммуналдық жобалау мен құрлыстықа аса қауіпті мінездемесін жасау;
• жеткіліксіз немесе табиғи мәлеттермен қамтылмаған облыстарда деңгей ауыспалығы тәртібін зерттеу;
• әртүрлі ірі шаруашылық шараларды іске асыру кезінде (бөгеттер салу, қорғаныс дамбаларын салу және т.б.) болашақ деңгей тәртібін бағалау;
• деңгей ауыспалылығын болжау әдістерін жасау.

 

  
Көрсетілген міндеттерді шешу үшін Дат гидравликалық институты  жасаған MIKE 21 гидродинамикалық модулі пайдалынылады. MIKE 21 гидродинамикалық модулі барлық үлгілеу жүйесінің  негізгі модулі болып табылады және есептеу үшін гидродинамикалық базисті  қамтамасыз етеді. Ол су қоймаларындағы су деңгейінің өзгеру үлгісін жасайды. Батриметриялық мәліметтер, су түбінің  кедір-бұдыр коэффициенттері, жел  бағыты, гидрографиялық шекара шарттары және т.б. жағдайда су деңгейі және ағыстар  тікбұрышты координаттық торда ажырамас деңгей жүйесін шешеді және екі көлденең өлшемдегі қозғалыс санын сақтайды және атмосфералық құбылыстар процессі әсерінен тез өзгеретін осы қабаттың төмен орналасқан қабаттар динамикасына әсер етуін зерттейді.

Қазақстандық  жағалаудың әр-түрлі аудандары үшін Каспий теңізіндегі шоғырлану-қуғындау құбылыстарын болжау.

Теңіз деңгейінің шоғырлану-қуғындау тербелісі атмосфералық қысым мен  желдің әсерінен теңіз деңгейінің қысқа  уақытты периодті емес өзгерісі болып  табылады. Осының нәтижесінде теңіздің беткі қабатында судың үдемелі  қозғалысы пайда болады. Кең таяз, құрлық пен кіші еңістік түбі, жағалаулық кескін үйлесімі жел белсенді әрекеті  Солтүстік Каспий үшін су деңгейінің өзгеруіне қолайлы жағдай туғызады. Каспий маңы ойпаттында шоғырлану-қуғындау құбылыстары әсерінен гидрологиялық-морфологиялық, гидрохимиялық және экологиялық  құбылыстардың едәуір өзгеріске  ұшырайды. 
Қазіргі кезде Каспий теңізінің жоғарғы фондық деңгейлік қуғындау құбылысы ертеректе су баспаған жерлерді судың басып кетуіне, сөйтіп шаруашылық объектелеріне, халыққа, аймақтық экологиясына үлкен шығындар әкелуде.Солтүстік Каспийде  шоғырлану құбылысы кезінде теңіз деңгейі 2,5 м-ге жетуі мүмкін. Бұл су тоғанның жұмыс істеуін бұзады, порт акваториясының және теңіз кемелері жүретін каналдардың саяздануына,  уылдырық шашу аудандарының және бағалы  кәсіпшілік  балықтардың, бірінші кезекте –бекіре тұқымдас балықтардың жағалаулық аумағы ландшафтық құрылысының өзгеруіне, жағалық аудандардың бос қалуына әкеп соқтырады. Шоғырлану кезінде жаға жанындағы кең таяз сулы жерлер, сонымен қатар Оралдың сағалары да кебеді, соның нәтижесінде су қоймалары мен шалшықтардағы балықтар өліп қалады, аулау құралы кеуіп және балық кәсібі тоқтатылады. Теңіздің жағадан қашықтау ашық бөлігінде едәуір шоғырлану кезінде кеменің жүру жағдайы нашарлады, олар аз жүкпен жүреді. Маңғышлақ босағасында шоғырлану кеме жүрісін шектейді.

Дауылдық шоғырланудан (қуғындаудан) дер кезінде (болжамдау) сақтандырса  шығын едәуір төмен болар еді.

Болжау Каспий теңізімен  шектесетін Қазақстанның екі экономикалық ауданы (Атырау және Мағыстау) болжау аптасына 2 рет кесте түрінде жасалады. Болжаудың негізгі Еуропалық  ауа-райын болжау орталығының сандық болжауы болып табылады. Теңіз  деңгейінің болжамы морфомтриялық  шарты және өзіндік синоптикалық процестері ескере отырып дамып келе жатқан, таңдап алынған сегіз пунктер  үшін. Осындай негізгі бекеттері  Жамбай поселкесі, Пешной аралы, Қаратон  поселкесі, Қаламқас поселкесі, Құлалы аралы, Форт-Шевшенко қаласы, Ақтау  қаласы және Фетисов поселкесі болып  табылады. Бұдан басқа болжам есептік  екі пункттері құрастырылады: Тюлен  аралы және Махачкала, күнделікті мемлекетаралық айырбастау арқылы шұғыл гидрометеорологиялық ақпаратты аламыз, шығарылған болжау нақты бағалау мүмкіндігін береді. Теңіз деңгейінің үздіксіз есебі (болжау) 1 сағат, алдын-алу 120 сағатқа дейін (5 тәулік). Сонымен қатар кестеде  максимум, минимум және орташа деңгейдің  болжау кезеңі көрсетілген. Қауіп-қатер  кезінде қауіпті шоғырлану және қуғындау құбылыстары пайда болғанда теңіз болжамы күнделікті нақтыланады. Осы кестелердің негізінде болжамның  нақтылығын гидродинамикалық әдістін өлшенген және болжамдалған теңіз деңгейін салыстыру жолымен бағалау орындалады. Төменде Солтүстік және Орта Каспий үшін  болжау кестесін жасаудың  мысалы келтірілген. 
Қазгидрометте  жасалған теңіз деңгейінің ауыспалылығын болжау жүйесі тұтынушының кез-келген пункт бойынша сұраған болжамын жасап беруге мүмкіншілік береді.

Жұмыстың мақсаты:

Жер беті метеорологиялық  бақылаулары атмосферадағы физикалық  процестер сипаттамаларын және олардың  төселме беткеймен әрекеттесе отырып  дамуын нықтау болып табылып, бұл  процесстерді  сипаттайтын метеорологиялық көрсеткіштерді өлшеуді қамтиды және маңызды атмосфералық құбылыстардың негізгі сипаттамаларын (басталуы,аяқталуы, қарқындылығы және қауіптілігі) анықтайды.

Жұмыстың міндеті  көзделген мақсатқа сәйкес келесі міндеттер  қойылады:

-Атмосфера қысмын бақылау;

-Жел сипаттамасын бақылау;

-Ауа температурасы және  төселме беткейдің температурасын  бақылау, өзгерістерін тіркеу;

- Атмосфералық жауын-шашынды  бақылау;

Жұмыстың ғылыми және тәжірибелік маңыздылығы:

-қызмет көрсететін ұйымдарды бақылау пункітіндегі метеорологиялық жағдай  туралы мәліметтермен қамтамасыздандыру;

-қызмет көрсететін ұйымдарға қауіпті және апатты гидрометерологиялық құбылыстар (АГҚ)  туралы  хабарлау;

-метеорологиялық  болжаулар жасайтын және болатын қолайсыз метеорологиялық ағдайлар туралы ескерту жасайтын гидрометеорологиялық қызметтің  болжау бөлімдерін қажетті мәліметте мен  қамтамасыздандыру;

- аудан, облыс жалпы  республика территорясының метеорологиялық  режиміжәне  климаты жайлы   объективті мәліметтерді  жинау  және  қорыту .

МБЖ метеорологиялық станциялары  мен бекеттерінде жер беті метеорологиялық  бақылаулар комплексін ұйымдастыру  мен жүргізудің негізгі жағдайларын  анықтайды,оның ішіне болжау бөлімдеріне  және қызмет көрсетуші ұйымдарға  берілетін шұғыл мәліметтерді дайындауға керек бақылау нәтижелерін алғашқы  өңдеуден өткізуді қосу,сонымен қатар  гидрометқордың негізін,анықтамалық  банктардың фундаментальдік және климаттық  анықтамалардың негізін құрайтын режимдік мәліметтерді анықтайды.

Жұмыстың құрылымы:

Бірінші тарау кіріспе  жер беті метеорологиялық бақылаулардың  әдістемелік негіздері.

Екінші тарау негізгі  бөлім станциялар торабын құруға қойылатын талаптар.

Үшінші бөлім эканомикалық бөлімде метеорологиялық өлшеулер жүргізу.

Төртінші бөлімде еңбекті  және қоршаған ортаны қорғау,гидрометеорология  бойынша ережелер.

Дипломдық жұмыстың әдістемелік  негізі ретінде,заңдар,оқу құралдары,мерзімдік  баспасөз басылымдары,сонымен қатар  диплом тәжірибе өту барысында алынған  мәліметтер қолданылады.

 

1. Бақылаулардың анықтамасы және атқаратын қызметі

Жер беті метеорологиялық  бақылаулары атмосферадағы физикалық  процестер сипаттамаларын және олардың  төселме беткеймен әрекеттесе отырып  дамуын нықтау болып табылып, бұл  процесстерді  сипаттайтын метеорологиялық көрсеткіштерді өлшеуді қамтиды және маңызды атмосфералық құбылыстардың негізгі сипаттамаларын (басталуы,аяқталуы, қарқындылығы және қауіптілігі) анықтайды.

Жер беті метеорологиялық  бақылаулары келесі жағдайлар үшін мәліметтер жинау мақсатында жүргізіледі.

-қызмет көрсететін ұйымдарды  бақылау пункітіндегі метеорологиялық  жағдай  туралы мәліметтермен  қамтамасыздандыру; 

-қызмет көрсететін ұйымдарға  қауіпті және апатты гидрометерологиялық  құбылыстар (АГҚ)  туралы  хабарлау;

-метеорологиялық  болжаулар  жасайтын және болатын қолайсыз  метеорологиялық ағдайлар туралы  ескерту жасайтын гидрометеорологиялық  қызметтің  болжау бөлімдерін  қажетті мәліметте мен  қамтамасыздандыру;

- аудан, облыс жалпы  республика территорясының метеорологиялық  режиміжәне  климаты жайлы   объективті мәліметтерді  жинау  және  қорыту .

МБЖ метеорологиялық станциялары  мен бекеттерінде жер беті метеорологиялық  бақылаулар комплексін ұйымдастыру  мен жүргізудің негізгі жағдайларын  анықтайды,оның ішіне болжау бөлімдеріне  және қызмет көрсетуші ұйымдарға  берілетін шұғыл мәліметтерді дайындауға керек бақылау нәтижелерін алғашқы  өңдеуден өткізуді қосу,сонымен қатар  гидрометқордың негізін,анықтамалық  банктардың фундаментальдік және климаттық  анықтамалардың негізін құрайтын режимдік мәліметтерді анықтайды.

Жер беті метеорологиялық  бақылаулары Қазгидрометстанцияларында  бір мезгілде (синхронды) орташа  гринвич уақыты  бойынша (ОГУ) 18;21;0;3;6;9;12;15  сағаттарда  жүргізіледі. Атмосфералық процесстер мен құбылыстардың қарқындылығы және дамуы үздіксіз бақыланады. Қауіпті  және апатты атмосфералық құбылыстарды бақылаулар арнайы бекітілген нұсқаулар  бойынша жүргізіледі.

Бақылау нәтижелері біртекті және сенімді болуы үшін Қазақстан  Республикасы территориясында орналасқан барлық станцияларда бақылаулар осы  гидрометеорологиялық станциялармен  бекеттерге Нұсқама талаптары бойынша  жүргізілуі тиіс.Бақылау жүргізу  үшін,станциялар торабы жүйесіне Казгидромет  ұсынған құрал-аспаптар қолданылуы тиіс.Барлық аспаптардың бақылауға  жарамдылығын көрсететін тексеру сертификаты  болуы керек.

 

2. Станцияларда бақылауларды ұйымдастыру және жүргізуге қойылатын негізгі талаптар

 

 Метеорологиялық бақылаулар  жүргізгенде бақылаушы келесі  ережелерді орындауы қажет:

-бақылау жұргізу мерзімдері  мен қабылданған тәртіпті қатаң  сақтаку;

-тек өзі көргенді ғана  жазу.Бақылау нәтижелеріне жорамалданып  жасалған басқа мәліметтерді  жазуға қатаң тиым салынады.Тек  апатты гидрометеорологиялық құбылыстар  туралы мәліметтерді басқа көрген  адамдардың айтуы бойынша жазуға болады.Ондай жағдайда мәліметтің қайдан алынғаны көрсетілуі тиіс;

-әр бақылау мерзіміалдында  аспаптармен қондырғылардың дұрыс  қойылуы мен жұмыс істейтіндігін  тексеру қажет.Сол кезде анықталған  қателіктер бақылау басталғанға  диен жойылуы керек,себебі аспаптардың  көрсетуі өлшенетін көрсеткіштің  нағыз мәніне сәйкес болуы  тиәс.Аспаптың ауыстырылғаны немесе  олардағы қателіктердің жойылғаны  туралы мәліметтер метеорологиялық  бақылаулар жазылатын КМ-1 кітапшасын  жазылады;

-егер бақылау мерзіміне  диен анықталған кемістіктер  жойылмаса немесе ауыстыру мүмкін  болмаса метеорологиялық көрсеткіш  басқа дәлдігі төмендеу құралмен  анықталады да бұл жағдай бақылау  кітапшасына жазылады;

-станциядағы аспаптар  мен қондырғыларды сақтықпен  қолдану,оларды таза ұстау қажет;

-бақылау нәтижелерін  жазу және өңдеу 4-17тауарларында  келтірілген нұсқауларға сәйкес  жүргізіледі;

-бақылау нәтижелерін  автоматты түрде өңдеуге дайындық,телеграмма  құрастыру әдістемелік нұсқауына  сәйкес жүргізіледі.Бақылау нәтижелерін  дөңгелектегенде келесі ережелер  сақталады:дөңгелектенетін сан 5 және одан үлкен болса оның  алдындағы санға 1 қосылады (мысалы,18,5С  болып;0,5см-1см болып;18,4С-18С болып  дөңгелектенеді).

Кезекшілік уақытында  бақылаушы алдыңғы кезекшінің жұмысын  тексеруі керек:бақылау нәтижелерін  өңдеу және кадировка жасауды,оперативтік  және шторымдық телеграммаларды  жасау дұрыстығын және оларды жіберу мерзімін.

 

3. Станцияларда бақылауларды ұйымдастыру

 

МБЖ метеорологиялық станциялары  мен бекеттерінде жер беті метеорологиялық  бақылаулар комплексін ұйымдастыру  мен жүргізудің негізгі жағдайларын  анықтайды,оның ішіне болжау бөлімдеріне  және қызмет көрсетуші ұйымдарға  берілетін шұғыл мәліметтерді дайындауға керек бақылау нәтижелерін алғашқы  өңдеуден өткізуді қосу,сонымен қатар  гидрометқордың негізін,анықтамалық  банктардың фундаментальдік және климаттық  анықтамалардың негізін құрайтын режимдік мәліметтерді анықтайды.Станциялар торабын  құруға қойылатын негізгі талаптар

Мекемелерді барлық метеорологиялық  мәліметтер түрімен қамтамасыздандыру  үшін қажетті мағлұматтар метеорлогиялық бақылау станциялары (станция мен  бекеттер)торабынан алынады.Ол станциялар,тораптың минимальді тығыздығы жайында,территорияныңбарлық  нүктесінен негізгі метеорологиялық  көрсеткіштерді қажетті дәлдікпен  алуғаболатындай етіліп орналастырылады.

Ұтымды орналастырылған  станциялар торабы,жалпы климат құрушы факторлар фонына қарасты үлкен  территорияға репрезентативті негізгі  станциялардан және жергілікті жердің метеорологиялық ерекшеліктерін зерттейтін қосымша станциялардан және бекеттерден тұрады.

Негізгі станциялар метеорологиялық  көрсеткіштердің мәндерін территорияның  кез-келген нүктесі үшін станциялар арасында қажетті дәлдікпен интерполяция жасауға болатындай етіп орналастырылады.

Негізгі станциялар ішінен реперлік станциялар таңдалады.Олар метеорологиялық  бақылаулары ұзын қатарлы,басқа  бақылаулар түрлерімен комплексте үлкен  көлемді,репрезентативті станциялар.

Қосымша станциялар мен бекеттер негізгі станциялар арасында орналасады және климат құраушы факторлардың жергілікті ерекшеліктерін анықтайды.

Казгидрометтің және станциялардың  бақылау нәтижелерінің дұрыстығын және олардың қатарларының біртектілігін  арттыру жұмысының негізі блолып репрезантивтік талаптарына станцияның орналасуының сәйкестігін қамтамасыздау  болып табылады.

Бұл жұмысты атқаруда Қазақстан  Республикасы Үкіметінің Қаулысымен 1996жылдың 10 қаңтарында бекітілген «Табиғи орта күйін бақылайтын станциялар статусы  туралы қағида»жоғары маңызды болып  табылады.Қаулы бойынша,метеорологиялық  бақылаулар жасау үшін станцияларға олардың техникалық талаптарына  сәйкес жер учаскілері беріледі және олар басқа жерге ауыстырылмайды.Дүниежүзілік метеорологиялық Ұйым нұсқауларына сәйкес метеорологиялық станцияның жеручаскесі 1га құрайды.Бақылау станциясының айналасында ені 200метрлік тұйықталғансызықпен  шектелен қорғаныш аймағы белгіленеді.Ол аймақ станцияның репрезентативтігін сақтау үшін қажет.Станцияның орнын  ауыстыруға ұтымды торапқұрау үшін қажетті  болған жағдайда ғана рұқсат етіледі.

Гидрометеорологиялық станциялардың  бақылау нәтижелерінің сенімділігінің қамтамасыздандырылуы барлық өлшеулер Казгидрометтің арнайы бөлімдерінде текскрістен  өткен аспаптармен қондырғылардың қолданылуымен ал бақылаулар осы  Нұсқамаға (Гидрометеорологиялықстанциялаврмен посттарға нұсқама,1-бөлім)сәйкес қатаң  тәртіпте жүргізілуі,станциялар репрезентативті  жағдайда орналастырылуы арқылы жүргізіледі.

Бақылау нәтижелерінің біртектілігі,гидрометеорологиялық станцияларда қолдануға рұқсат етілген  аспаптар мен қондырғыларды пайдаланумен,бақылаулар мен өлшеулерді бүкіл торапта  бірдей ортақ әдістемемен жүргізумен,метеорологиялық  станцияның айналасының физико-географиялық және ланшафтық ерекшеліктерінің тұрақтылығымен қамтамасыздандырылады.

 

 

 

 

 

 

Негізгі бөлім

2. Метеорологиялық бақылаулар жүргізу

 

Метеорологиялық алаң.Метеороллгиялық алаң атмосфераның жерге жақын қабатында метеорологиялық бақылау жасау үшінқажетті құралдар менқондырғыларды орналастыру үшін қажет.

Метеорологиялық алаң қоршаған ортаға сипатты және төселме беткей мен атмосфера арасындағы жылу айналым  және су айналым жағынан одан ешқандай айырмашылығы жоқ жерден таңдалады.

Метеорологиялық алаңның  сипаттылығы,оныңорналасқан жері сол  ауданда басым кездесетін рельф  түріндей болуымен және су көзі жағасынан (теңіз,көл,өзен,су қоймасы) максимальды  жоғары су деңгейі кезінде 100метрден  артық қашықтықта орналасумен қамтамасыздандырылады.

Метеорологиялықалаң онша биік емес кедергілерден(бір қабатты  үйлер,жеке ағаштар,т.б),олардың он есе  биіктігіндей қашықтықта орналасуы  тиіс.

Терең арық,ор және т.б. рельеф жырықтарына метеорологиялық алаңды жақын орналастыруға болмайды.

Метеорологиялық алаңның  құрылысы.Стандартты метеорологиялық  алаң 26х26 метрлік квадрат пішінді  және оның бір жағы солтүстіктен оңтүстікке бағытталуы қажет.

Топырақтың терең қабаттарының температурасын өлшемейтін станцияларда және алаңды стандартты мөлшерде орналастыруға  мүмкін болмағанда алаңды 26х16 метрлік  мөлшерге дейін кішірейтуге болады.Жалы метеорологиялық бақылау бағдарламасында  ескерілмеген аспаптар мен қондырғыларды  қосымша орнату қажет болған жағдайда негізгі метеорологиялық өлшемдерді өлшеу нәтижесіне сол қондырғылардың әсері болмайтындай етіп метеорологиялық  алаңды үлкейтуге болады.

Метеорологиялық алаңда аспаптар мен жабдықтарды арнайы жобаға (сурет2.1)сәйкес орналастыру керек.Анеморумбометр алаңда аспаптар мен жабдықтарды  арнайы жобаға (сурет 2.1)сәйкес орналастыру  керек. Анеморумбометр немесе флюгер орнатылатын  баған және мұзөрнек станогы алаңның  солтүстік бөлігінде будкалар мен  жауын өлшегіш,плювиограф пен М-53 аспабы

-ортаңғы бөлігінде,гелиограф  пен топырақ термометрлері 

-оңтүстік бөлігінде көрші  аспаптар мен көлеңкеленбейтіндей  етіліп орналастырылады.Актиномертиялық  және жылу балансы бақылауларын  жүргізу үшін алаң оңтүстікке  қарай ұзартылады. Актиномертиялық  және градиенттік қондырғыларды  топырақ күйін өлшейтін құралдардың  солтүстігіне орналастыру қажет.  Басқа бақылауларға (атмосфераның  ластануы және т.б) арналған  қондырғыларды алаңның шығысына  немесе батысына орналастыруға  болады.

Метеорологиялық алаңның  төсеме беткейін табиғи түрінде сақтау үшін етерологиялық аспаптар мен  қондырғыларға баратын арнайы жіңішке  жолдар жасалады. Жол Психрометрлік  будкаға,термографпен гигрограф тұратын  будкаға жән топырақтық термометрлерге солтүстіктен, гелиографқа-оңтүстіктен түсуі тиіс. Жауын өлшегішке барлық бағыттан келуге болады.

Жолдардың ені 0,4 метрден  аспауы тиіс.Ол жолдарды нығыздалған  құммен немесе майда таспен жабуға болады, асфальтпен немесе петонмен жабуға болмайды.

Жер беті құмды немсе тасты  болса арнайы жол жасаудың қажеті жоқ. Көп жылдық тоң қабаты бар  аймақтарда метерологиялық аспаптарға бару үшін соқпақ жолдарды нмесе ағаш төсеуіштерді қолдануға болады.

Метеорологиялық алаңның  табиғи күйін сақтау үшін және ондағы аспаптарды қорғау үшін алаң алаң қоршалуы тиіс.Қоршау алаңның барлық жерінің  ауа алмасуына кедергі жасамауы керек және онда күртік қар блмауы тиіс.Қоршау алаңның барлық жерінің  ауа алмасуына кедергіжасамауы  керек және онда күртік қар болмауы  тиіс.

Алаңның қоршауын тесіктері 10х10 см құрайтын темір торға екі  шетінен сым өткізіп,биіктігі жер  бетінен 1,2-1,5 м құрайтын метал труба,бетон немесе ағаш бағандарға керіп жазуға болады.

Ауаның қозғалысына кедергі  жасайтын және қарды жинап қалатын  тұтас қоршаулар (тақтайлар),топырақ  немесе өсімдіктен жасалған қоршаулар  қолдануға рұқсат етілмиді.

Метеорологиялық алаңға есік қоршаудың қажеті болмаса (биік таулық немесе ормандық станцияларда),алаңның  контуры ақ түске боялған қазықтармен  немесе тастармен белгіленуі тиіс.Метеорологиялық  алаң электірлік торап немесе кернеуі 36В-тан аспайтын басқа да энергия  көздері арқылы тұрақты жарықпен қамтамасызландырылуы тиіс. Тұрақтық электрлік жарық козі болмаған жағдайда тасымалданатын электрлік қол шамын  қолдну керек.

Метеорологиялық алаң мүмкіндігі болғанша станцияның қызметтік үйінен қашық емес (150 метрден алыс емес) жерде орналасуы және кезекші  бақылаушының үнемі назарынан тыс  болмауы тиіс.

 

1. Атмосфера қысымын өлшеу

 

Жалпы нұсқаулар.Атмосфера  қысымы,барлық жоғарғы ауа қабаттары  салмағы арқасында жасалатын  атмосферадағы ауа бағанының  гидростатикалық қысымы болып табылады.

Бұл әдістеме бойынша атмосфера  қысымының келесі сипаттамалары  анықталады:

Станция деңгейіндегі қысым;

Теңіз деңгейіне келтірілген  қысым (1000 метр биіктікке диен орналасқан станциялар үшін);

-барометрлік өзгеріс  мәні;

Барометрлік өзгеріс сипаты.

Халықаралық СИ өлшем бірлік жүйесіне сәйкес атмосфера қысымының  өлшем бірлігі ретінде гектопаскаль (гПа) қолданылады.Бірақ кейбір ұйымдарға қызмет көрсетькенде ескі өлшем бірліктерді қолдануға болады:миллибар (мб) және миллиметр сынап бағаны (мм сн.бағ.).

Аталмыш өлшем бірліктерді  өз-ара былайша қатнаста:

1мб=1гПа: 1мм сн.бағ. =1,333224мб=1,333224гПа.

Изобаралық беткей биіктігі гепотенциалдық метрмен анықталады (гп.м)

Өлшеу әдістері.

Станция деңгейінде қысымды  өлшеу вакумдалған элементтің бірлік беткейіне атмосфера тарапынан  түсетін күшті анықтауға негізделген.

Теңіз деңгейіне келтірілген  атмосфера қысымы,ау температурасы  және ауа ылғалдылығының өлшенген мәндері  бойынша есептеледі.

Барометрлік өзгеріс мәнін  бақылау мерзімі мен өткен  мерзім (3сағ бұрын)арасындағы станция  деңгейіндегі атмосфера қысымдары  айырмашылығымен анықталады.

Өлшеу құралдары:

Атмосфера қысымын өлшеу  үшін келесі аспаптар қолданылады:

-станциялық чашкалы снаптық  барометр СР-А (810-1070гПа аралығында  өлшеу үшін) және СР-Б (680-1070гПа  аралығында өлшеу үшін) (т.4.4.1);

-сынапсыз барометр БРС-1;

-метеорологиялық барограф  М-22АН (т.4.4.2)

Станцияда орнатылатын барометрдің  зауттық паспорты,тексеру туралы сертификаты,барометрді орнатқан немесе соңғы рет инспекторлық барометрмен  салыстырудан өткізген инспектордың мөрі және барометрге енгізілетін тұрақты  түзетуді бекіткен құжат (ГМО хаты немесе жеделхаты) болуы тиіс.

Станцияда орнатылған барографтың  тексеру туралы сертификаты және техникалық сипаттамасы жазылған пасплрты болуы тиіс.

Атмосфера қысымын  өлшейтін аспаптар.

Станциячлық чашкалы сынаптық барометр (СР-А және СР-Б) (сурет 4.1) келесі негізгі бөліктерден тұрады:

-жоғарғы жағыдәнекерлніп  бітелген және вакумдалып ішіне  тазартылған сынап толтырылған  барометрлік шыны түтіктен 6;

-үш бөлікті бір біріне  бұралып кигізілетін чашкадан 9.Оның  ортаңғы бөлігінде тексіктері  бар диафрагма болады.Ол трубканы  ауа кіріп кетуден сақтап тұрады.

Барометр сыртқы ауамен байланыста болу үшін чашкангың қақпағында бұрандамен 8 жабылатын тесікше бар.

-бетінде 810-нан 1070 мб-ға  дейінгі (СР-А) немесе 680-нен 1070 мб-ға дейінгі (СР-Б) шкала сызықтары  түсірілген метал қаптама –қорапшадан  4.

Қорапшаның кесінді тесігінде  нониусты 2 жылжымалы индекс бар.Нониус кремельер 5 бұранымен жоғары төмен  қозғалады.Қаптама-қорапшаның төменгі  бөлігінде барометрдің температурасын өлшеу үшін термометр 7 бекітілген,ал жоғарғы жағына барометрді іліп қоюға  арналған сақиналы 1 қалпақша бұралған.

Барометр станция бөлмесінде ауа температурасы жылдам өзгермейтін  жерге қондырылады (мысалы,барометрді терезеге,сыртқы есікке және жылытқыштарға  жақын орнатуға болмайды).

Күн сәулесінен, шаң-тозаңнан,оқыс қозғалыстардан және басқада физикалық әсерден қорғау үшін барометр арнайы барометрлік шкаф ішіне орнатылады.

Шкафтың бақылау кезінде  жеңіәл ашылатын және өлшеуге кедергі  жасамайтын шыныланған есігі болады.Барометрдің  сынап меникісін жарық қылу ұшін шкафтың артқы қабырғасында ақшыл  шыны мен немесе ақ қағазбен жабылған кесінді тесі болады.

Шкафтың мөлшері барометрдің  мөлшероіне сәйкес болуы тиіс. Негізгі,ішінен станциялық және инспекциялық екі барометр сиятын шкаф болғаны дұрыс (станциялық барометрді салыстырып текскеру үшін).

Барометрлік шкаф бөлме қабырғасына,шкафтың  артындағы орынға барометр трубкасын  жарық қылатын қуаты 25 В-тан аспайтын электрлік лампа сыйатындай қашықтықта ағаш тақтайшамен бекітілуі тиіс.

Өлшеу жүргізген кезде  барометрді қыздырмау үшін жарық  көзін қысқа уақытқа ғана қосу керек.

Барометрді жарық қылу үшін шырпы,майшам немесе қуаты 25В-тан  асатын лампы қолдануға болмайды.

Бақылаушы өлшеу жұмысын  еркін жүргізуге ыңғайлы болу үшін шкаф жерден 70-80сден кем емес биіктікте  бекітіледі.

 Метеорологиялық барограф  М-22АН (сурет.4.2) келесі бөліктерден  тұрады:

-мембраналық анероид  қорабтары блогіне;

-тасымалдаушы механизімнен;

-тіркеуші бөліктен (ұшы  бар тіл мен сағттық механизмді  барабан);

-температуралық компенсатордан;

-корпуста.

Анероидтық қораптар блогі 11 бір-біріне бұрандалармен қосылған,іштеріндегі  ауасы сиретілген бес қораптар бағанынан  тұрады.Қораптар аспап платасының 12 төменгі жағына орнатылған температуралық компенсатор пластинкасына 14  қозғалмайтындай  етіліп бекітілген.