Гитлердің канцлер болып тағайындалуы, Германияда фашистердің үкімет басына келуі

Құлап бара жатқанды итеріп жібер…

Ф. Ницше. Антихристианин 

Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан  Республикасы  өз  тәуелсіздігіне  қол  жеткізуі  нәтижесінде  әкімшіл-әміршіл жүйе  жағдайында  қалыптасқан  тарих ғылымы көптеген жағдайларда ақиқатты бір жақты көрсетіп, бұрмалап, ұшқары пікірлерден құрылған теориялық қорытындылардың, қайта қарайтын тұжырымдардың өмірге келуіне ықпал еткен болатын. Кеңестік кезеңде тарихтың көп мәселелері бір жақты зерттеліп келген болатын, ал кейбіреулері жабулы қазан күйінде қалып идеологиялық кертартпалықтың кесірінен мүлде атүсті қаралатын. Сондай мәселелердің бірі Германия фашизмінің тарихы мәселесі  еді. Өткен ғасырдың 90-жылдарынан бастап тақырыптың ауқымы мен көлемі ұлғайып, қарастырылатын мәселелер қатары көбейе түсті.

Курстық  жұмыста  қарастырылып  отырған  XX-ғасырдың  30-шы жылдардың  басынан 1945 жылға дейін билік  құрған «үшінші рейх» (нем. Drittes Reich - үшінші империя, үшінші патшалық) кезеңі Германия тарихында ғана емес сонымен  қатар бүкіл әлем тарихында көптеген  қасіреттер  әкелген  өте  қиын да  ауыр  кезең  болып  табылады. Үшінші рейх термині орта ғасырлардағы мистикалық ілімдердегі үшінші патшалықтан бейімделіп алынған болатын. Алғашқы екі рейхке нацистер «Қасиетті Рим империясын» және 1871-1918 жж. Германия империясын жатқызды. Ал осы екеуінің жалғасы әрі соңғы әлеуметтік дамуы «мыңжылдық үшінші рейхпен» аяқталуы тиіс болатын, бірақ мыңжылдық рейх 12 жылда күйреді.  Бұл кезең Германияда тоталитарлық жүйенің барлық салада берік орнауымен сипатталады.

Тақырыптың деректік көздеріне шолу: Тақырыптың деректік көздеріне келер болсақ арнайы Германияның екінші дүнижүзілік соғыс кезеңіне арналған деректемелер өте көп, бірақ оның көпшілігі соғыс театрының шайқастарына көп маңыз бере тоқталады. Ал Гитлер мен оның ізбасарларының өмірбаяны мен олардың жазған мемуарлары, тағы басқа қалдырған жазба материалдары саяси идеологияға байланысты КСРО кезіннің өзінде аз жазылатын, бірақ мұның бәрі ашылмай жатқан бұлақ тәрізді КСРО құлағаннан кейін сарқырама суындай тасқындап ақты. Бірақ бұл әдебиеттің бәрі орыс тілінде болып отыр.  

Германияның Европаны жаулап алуы, түрлі ауқымды әдебиеттерді өмірге келтірді. Солардың қатарына У.Черчилльдің «Екінші дүниежүзілік соғыс» атты туындысы да жатады.

Бiздiң тақырыпқа септiгiн тигiзетiн  деректiң қатарына сол кездегі нацистердің қатарында қызмет атқарған саяси және әскери қайраткерлердің естеліктері де жатады.

КСРО ыдырағаннан кейін Германия бастаған екінші дүниежүзілік соғыстың тарихына жаңаша көзқараспен қарау  қажеттігі пайда болды. Екінші дүниежүзілік соғыстың алғышарттары, соғыстың басталуы, оған қарсы антигитлерлік коалицияның  құрылуы, т.б. мәселелер де жан-жақты, бүгінгі заман талабы тұрғысынан қарауды талап етеді. Бұл ретте  соңғы жылдардағы ашылған мұрағаттық құжаттар мен жаңадан, соны көзқараспен  жазылған әдебиеттерді қарастыру, оларға шолу жасап, талдап-таразылау айрықша  өзекті.

Жұмыста В.М. Бережковтың, В.Т. Фоминнің, Н. Вознесенскийдің, Д.А. Волкогоновтың тағы басқа да тарихшылар мен әскери қолбасшылардың күнделіктері мен мемуарлары қаралды¹.

Курстық жұмыста мынадай міндеттер қарастырылады:

1. Герман  фашизмінің билік басына келуі; 

2. «Мыңжылдық  үшінші рейхтың» идеясының неміс халқының идеясына айналуы.

3. ІІІ  рейхтың екінші дүниежүзілік  соғысты бастауы;

4. Екінші  дүниежүзілік соғыстың қорытындылары  және соғыстан кейінгі Германияның  саяси ахуалы. 

Осы тақырыпқа  бойлап ене түсудің өзектілігі өз мәнін жоғалта қоймайды.  Өйткені  мұндай қырғынды адамзат басына байта  келтірмеуін әрқайсысымыз тілейміз және сондықтанда он егжей-тегжейлі білудің өзі де біршама сол  мақсатқа жақындата түседі деп ойлаймын.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-тарау. Фашистердің 1933-1934 жж. қабылдаған негізгі заңдары

1.1 Фашистердің үкімет  басына келуі: “Герман халқын  қорғау туралы” декрет

1932 жылғы  март-апрельдегі президент сайлауында  гитлершілдер 13  млн.-нан астам  дауыс алды, бірақ оңшыл социал-демократтар  қолдаған Гинденбург қайтадан  президент болып сайланды. 1932 ж.  июньде Гинденбург Ф. фон Папенге  реакциялық үкімет құрғызды; ол  фашистермен ашықтан-ашық сөз  байласу жолына түсті. Жұмысшы  табының фашизмге қарсы күресі  күшейді. 1932 ж. авг. — ноябрьде  ГКП-нің басшылығымен жұмысшылардың  1100-ге тарта ереуілі болды. 1932 ж. ноябрьде болған рейхстаг  сайлауы кезінде фашистер осының  алдында өткізілген президент  сайлауымен салыстырғанда (13,7 млн.  дауыс) 2 млн.-нан астам дауысты  кем алды, ал ГКП 6 млн-ға тарта  дауыс алып, зор жеңіске жетті.  Гитлершілдер ықпалының кемуі,  революцияшыл күштерден зәресі  ұшып қорқу монополистік буржуазияны  өкімет билігін фашистерге беруге  асықтырды. 1933 ж. 30 январьда Гинденбург  Гитлерді рейхсканцлер етіп тағайындады. 

Гитлерге  фюрер ретінде жаңа (төтенше) құқықтар берген. 1934 жылғы 30 қаңтардағы "Рейхтің жаңа құрылысы" туралы заң, оны империялық, үкіметтің басшысы ретінде, жаңа конституциялық құқық шығаруға міндеттеді. Германия билік бөлу, құқықтық мемлекет принципін қолданбайтын болды,

Фашистер  билікке келген соң, ең алдымен, буржуазиялық-демократиялық  бостандықтарды жоя бастады. 1933 жылғы  ақпанда сөз, басылым, жиналыс бостандықтарын жойған “Герман халқы мен мемлекетін қорғау туралы” декрет қабылданды. Сол айда полицияға шексіз өкілеттіктерді берген “Герман халқын қорғау туралы” декрет қабылданды. Басқа барлық партиялардың қызметіне де тыйым салынды. Кәсіподақтар таратылып, мәжбүрлі мүшелікпен байланысты өздерінің кәсіподақтары құрылды.

1933 жылғы 24 наурыздағы  заң империялық үкіметке парламентті  айналып өтіп, актілер қабылдауға  рұқсат етті. 1934 жылғы тамыздағы  заңмен президенттің лауазымы  жойылды. Барлық билік фюрерге  берілді, ол үкіметтің басшысы  болып қалды. Фюрердің лауазымы  өмір бойлық сипатты иеленді,  және ол өз мирасқорын тағайындай  алатын.

Германияда  фашистік диктатура — монополистік капиталдың ең реакцияшыл, шовинистік элементтерінің диктатурасы орнады².

Нацистер  өкімет басына келісімен «коммунизмге қарсы күресеміз» дегенді бетке  ұстап, демократияшыл күштерді, ең алдымен  коммунистерді қуғындай бастады³. 1933 ж. 27 февральда фашистер рейхстагты өртеп, бұған коммунистер кінәлы деп жариялады. Жаппай қуғындау басталды. ГКП, кәсіподақтар таратылды, елде нацистерден басқа бірде-бір партия қалмады.

Сөйтіп, көппартиялық жүйе жойылған еді. Жаңа партияларды ұйымдастыруға тыйым  салынды. Мемлекеттік аппарат пен фашистік партия қосылып, мемлекетте үстемдік жағдайын нығайтқан еді. Партия шешімдері мемлекеттік заң күшіне ие болды, өйткені, фашистік ұйымдар мемлекеттік функцияларды атқаратыи. Партия мүшесі болмаған азаматтар мемлекеттік аппаратқа кіре алған жоқ. Бұл жағдайдың құқықтық негізін дәйектеген 1933 жылы 1 желтоқсанда қабылданған "Партия мен мемлекеттің бірлестігін жүзеге асыру туралы" заң.

Гитлердің мемлекеттік аппаратының экономикалық процестерді белсенді реттегені  мәлім. Ол үшін 1933 жылы "Герман шаруашылығының бас Кеңесі" құрылған болатын. Ол Гитлердің жанындағы кеңесші орган. Бұл кеңеске герман экономикасының ең бай және абыройлы адамдары кіретін. Мемлекеттің экономикалық саясатын дәйектеген 1934 жылы алынған "Герман шаруашылығының органикалық құрылысы туралы" заң. Бұл заң бойынша 6 экономикалық топ қалыптасты, олар: өнеркәсіп, энергетика, сауда, сақтандыру, қолөнер және шаруашылық топтары. Оларға 44 шаруашылық тобы қарайтын. Германия 18 экономикалық округке бөлінді де, әрқайсысын округтік экономикалық, палата басқарды. Топтар мен палаталардың басшыларын үкімет тағайындады. Олардың қолында толық экономикалық, билік болғандықтан, экономикалық, басқару бір орталықтан жүргізілетін. Өнеркәсіп пен ауылшаруашылықты жұмыс күшімен қамтамасыз ету үшін мәжбүр ету еңбегі енгізілді. Бүкіл жұмысшылар мен қызметкерлердің еңбек майданына кіруі шарт болатын.

Фашистік  диктатура аса ірі капиталистік монополиялардың күш-қуатын өлшеусіз арттырды. Мемлекет монополистік капитализмнің дамуы жөнінен Германия капиталистік дүниеде 1-орынға шықты. Бүкіл халық шаруашылығы соғысқа бейімделіп қайта құрылды. 1937 жылға қарай Германияда 300 әскери авиация, танк, кеме жасайтын т.б. соғыс кәсіпорындары жұмыс істеді. Қаржыландыру, жұмыс күшімен, шикізатпен, электр энергиясымен жабдықтау жөнінде оларға жеңілдіктер берілді. 1937 ж. Германия. 184,5 млн. т көмір шығарды, 19,4 млн. т болат қорытты. Алюминий өндіру жөнінде дүние жүзінде 1-орынға шықты (127,6 мың т). Металл өңдеу, машина жасау, химия, электротехника және оптико-механика өнеркәсібі мықтап дамып, соғысқа бейімделді. Рур ауданы герман милитаризмінің басты соғыс өнеркәсібінің базасына айналды.

Аса үлкен  соғыс өнеркәсіп концерндері  елдің экономикасы мен саясатында шешуші роль атқарды. «И. Г. Фарбениндустри»  концерні негізгі химикаттар өндірісінің  едәуір бөлігіне, соның ішінде стратегиялық маңызы зор синтетикалық каучук өндірісінің 100%іне, оқ-дәрі өндірісіне негізделген  азот қоспаларының 72%-іне бақылау  жасады. Рурдың көмір-металлургия концерндерінің — Тиссен басқарған «Ферайнигте  штальверке» («Болат тресі») концернінің, Крупп, Маннесман, Хеш, Клекнер, Ханиель  және Флик концерндерінің үлесіне шойын  қорытудың 80%-і, болат балқытудың 95%-і  тиді. Батыс мемлекеттерінің, ең алдымен АҚШ пен Ұлыбританияның финанс жөнінен кеңінен қолдауы, сондай-ақ, шетелдік жеке меншік, капиталдың, көбінесе американ капиталының бойлап енуі Германияның экономикалық және соғыс қуатының мықтап артуына себепші болды.

1936 жылы  Нюренбергте өткен фашисттер  партиясының кезекті съезінде  Гитлер «4 жылдық жоспарды»  жария етті, онда соғыс бола  қалған жағдайда азық-түлікпен  және ауыл шаруашылық шикізатымен  өзін-өзі қамтамасыз ету, фашизмнің  деревнядағы әлеуметтік базасын  нығайту мақсатымен кулак шаруашылықтарының  көпшілігі (85%-і), орта (шаруа шаруашылықтарының  бір бөлігі (35%-і) және көптеген  юнкерлік шаруашылықтар бөлінуге  жатпайтын «мұрагерлік мекен  жайлар» деп жарияланды. Және  осы жоспарды жүзеге асыруды  Герингке тапсырды. Бірақ бір  жылдан кейін-ақ кейбір өнімдер  бойынша автаркияның мүмкін еместігін  Гитлердің өзі де мойындады. 

Фашистік  диктатураның механизмінде террорлық  ұйымдар: гитлершіл партияның қорғаушы отрядтары — СС пен мемлекеттік  құпия полиция — гестапо маңызды роль атқарды. Германияның қарулы күштері жылдан жылға көбейіп, 1938 ж. 51 дивизияға жетті (1932 ж. 10 дивизия болатын). 1933 ж. октябрьде Германия Ұлттар лигасынан шықты. Батыс мемлекеттерінің дем беріп, қолдайтынын сезген фашистік Германия ашық агрессияға көшті. 1936—39 ж. Германия Италиямен бірге Испанияға қарулы интервенция жасады⁴.

 

 

                   1.2 Гитлер және оның «Майн кампф» атты кітабы

       А. Гитлер 1925 ж. «Mein Kampf» («Менің күресім») деген кітабы жариялады. Гитлер және оның сыбайластары Версаль шартына қарсы күресті желеу етіп, елдегі шовинизм отына май құйып, өршіте түсті. Гитлер жазған нацизмнің бұл інжілі рейхта ешқандай шүбә тудырмады. Мұқабасында Гитлердің суреті бар «Mein Kampf» кітабы барлық магазиндердің витриналарында тұрды және Гитлерге миллиондаған марка қаламақы келтіріп, жыл сайын орасан көп тиражбен басылды. Енді Ұлы Германияның түпкілікті жоспары туралы пайымдағанда нацистік насихатшылар бұған жиі-жиі орала бастады.

Гитлердің агрессиялық мақсаттары мен жоспарлары «Mein Kampf»-та мейлінше ашық та анық баяндалған. Мұнда Германияның 1914 жылғы шекараларын  қалпына келтіру талабымен ғана шектелмеуге тиіс, деп көрсетілген. Оған әлдеқайда мол өмірлік кеңістік («Лебенсраум») керек. Гитлер өзінің кітабында  Европа да 80 миллион неміс бар  деп көрсетті⁵. Жүз жылға жетер-жетпесте-ақ бұл континентте олар 250 миллион болады, деп мәлімдеді ол. Сондықтан да басқа халықтар немістерге орын беруі үшін, ығысуға тиіс. Гитлер «Mein Kampf»-та айдан-анық былай деп жазды: «Біздің планетамызда қандай да болсын ұлттың еркін тіршілік етуі үшін, тек оны жердің кеңдігі ғана қамтамасыз ете алады. Сондықтан да ұлттық-социалистік қозғалыс «дәстүр» мен соқыр сенімге назар аудармай, бізді осы ұлттың қазіргі шектеулі тіршілік кеңістігінен жаңа жерлерге шығаратын, басқаларға қызмет етуге тиісті болатын құлдар ұлтына айналу қаупінен мүлде құтылу мақсатымен жорық жасау үшін, біздің ұлтымыз бен оның күшін жұмылдыруға өз бойымыздан қажыр-қайрат табуға тиіспіз. Ұлттық-социалистік козғалыс біздің ұлтымыздың саны мең біздің территориямыздың көлемі арасындағы кереғарлықты жоюға тиіс. Біз өзіміздің сыртқы саясаттың мақсатымызды, атап айтқанда, неміс ұлтына осы планетада өзіне тиісінше жерді қамтамасыз етуді қажымай-талмай мақсат етіп қоюымыз керек»⁶.

Гитлердің жалпы приципті нұсқауы — міне, осындай еді. Бұл «сыртқы саясаттың» мақсатқа жетуге деген практикалық қадамдары да бұл кітапта одан кем айтылмаған. Өзінің кітабында Гитлер Францияны «неміс ұлтының нағыз жауы» деп атады. Бірақ оны құртуды ол алыс мақсатқа жетудегі тек бір ғана алғы шарт деп есептеді. Ол егер «Германия Францияны құртудан, соның көмегі арқылы ақырында біздің ұлтымызға басқа бағытта кең құлаш жаюға нақтылы мүмкіндік беретін құралдардың бірін ғана көретін жағдай болғанда, Франциямен «шешуші айқас» болатындығы туралы жазды.

Нақтылысы қандай еді? Бұған да «Mein Kampf»-та айқын  жауап берілген. Әуелі,— деп жазды  Гитлер.— Шығыстағы неміс халқы  басым болып келетін аудандар — Австрия, Судеттер, Данцигті қоса алғанда Польшаның батыс провинциялары  басып алынуға тиіс...

Бұл басып  алу жоспарларының барлығы, біраз  басқаша жүйемен жүргізілгені болмаса, бірақ оның есесіне, 1941 жылдың басына қарай-ақ үлкен көлемде жүзеге асырылды. Бұдан кейін не күтуге болатын  еді? «Майн кампф» сандырақ болғанына  қарамастан, бүкпесіз: бұл — Совет  Одағына шабуыл! — деп жауап  берді.

«Егер біз  Европада жаңа жерлерге ие болғымыз келсе,— деп жазды өз кітабында Гитлер,— онда бұларды тек Россияның есебінен ғана кеңейтіп алуға болады. Сондықтан жаңа рейх Герман семсерімен өз ұлтына —-күнделікті керек астықты, Герман соқасына жер — жаулап алу үшін, орден рыцарлары жүрген жолға тағы да түсуге тиіс!» Және бұдан әрі: «Біз, ұлтшыл-социалистер, қозғалысты осыдан алты жүз жыл бұрын аяқталған пункттен бастаймыз. Біз германдықтардың оңтүстік-батыс Европаға қарай баяғыдан бергі қозғалысын тоқтатамыз да, өзіміздің назарымызды Шығыстағы жерге қарай аударамыз... Сөйтіп, егер біз бүгін Европада жаңа жерлер туралы сөйлесек, онда біз ең алдымен, Россия туралы және оның билігіндегі шет аймақтардағы мемлекеттер туралы ойлай аламыз...»⁷.

Бұл пайымдауларының  бір де бірі жоққа шығарылып, өзгертілмеді. «Mein Kampf»-та белгіленген қарақшылық мақсаттар күшінде қала берді. Әрі оларды, әрине, 1933 жылдан басталған насихат гитлерлік інжілді жаппай мадақтап оны неміс халқының программасы ретінде ұсынды.

Міне  осыдан бастап сонау бірінші дүниежүзілік соғыста ұтылғандығына байланысты кек қайтару үшін де соғыс бүкіл  мемлекет үшін қажет деп табылған болатын.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

        1.3 "Рейхтің жаңа құрылысы" туралы заңы және фашистердің идеологиясы

Гитлерге  фюрер ретінде жаңа (төтенше) құқықтар берген. 1934 жылғы 30 қаңтардағы "Рейхтің жаңа құрылысы" туралы заң, оны империялық, үкіметтің басшысы ретінде, жаңа конституциялық құқық шығаруға міндеттеді.

Гитлердің идеологиясы қарапайым әрі сорақы болатын. Оның идальды әлемге деген көзқарасы жоғарыда атап көрсеткен еңбегі «Майн кампфте» көрсетіліп, ал нацистердің гимнінде нақты келтірілген еді. Онда мынадай сөздер бар:

Мейлі әлемнің күл талқаны шығып  қирасын,

Біз оған пысқырып та қарамаймыз.

Бүгін біздер Германияны билеп отырмыз,

Ал ертең табанымыздың астында  әлем жатады…

Бір қызығы кеңестік большевизмнің  де сарыны осыған жақын екенін байқаймыз. Әлемді қирату, сөйтіп жаңа әлем орнату идеясы сонау Бисмарктың кезеңінен  бастау алады. Күш оның басты аргументі  болды,  күште  ол  «әрбір дипломатиялық және саяси жеңістің альфа мен омегасын» көрді. Сол кезде-ақ ол «Герман мәселесі парламенттерде шешілмейді, дипломатия мен ұрыс алаңында ғана шешіледі» деген сөз айтқан еді.

Дегенмен үшінші рейх идеологиясының ерекшелігі де бар. Ол ұлтшыл-социалистік  қозғалыс басында тұрғандардың наным-сенімдері  мен К.Хаусхофер секілді геополитиктердің идеяларының қойыртпағы еді. К.Хаусхофер  Германияның «жерді жаулап алуының  тарихи заңдылығын» негіздесе, Ф.М. Мюллер «арийлік филология» теориясын  алға тартты, ал СС-тың Бас басқармасының  басшысы болған Р.В. Дарре расистік көзқарастарымен нацизм идеологиясының диірменіне су құйды дес де болады⁸.

Үшінші  рейх идеологтарының қатарына кімдер кіреді дер болсақ, онда тізім басын  сол Гитлерден бастаймыз. Оның саяси  манифесті - Mein Kampf (Менің күресім ұлтшыл-социализм идеологиясының негізін құрады. Нацистік партияның мүшелерін «рухани және иедеологиялық дайындық» мәселесі жөніндегі Гитлердің орынбасары болған Альфред Розенберг «Германдық сыртқы саясаттың келешектегі жолы» (1927) және «ХХ ғасыр аңызы» (1929) атты атышулы кітаптар жазды.

Насихат министрі болған Йозеф Геббельс Үшінші рейхтың баспасөзін, ғылымы мен мәдениетін басқара отырып германдық «арийлендіру» барысына назар аударды. Оның басшылығының арқасында еврей ұлтының өкілдерін жан-жақты қуғындау жүзеге асырылды. Сонымен қатар халықты соғысқа психологиялық тұрғыдан дайындауды жүргізді. СС рейхсфюрері Генрих Гиммлер «герман ұлтының жауларымен» күресті, оның қол астына қараған концентрациялық лагерьлерде миллиондаған адамдар мерт болды.

Осы төртеуімен қатар ресми идеологияны әзірлеуде  Ю. Штрейхер, П. Трейчике және басқалар ат салысты.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                        1.4 Үшінші рейхтың соғысқа әзірленуі

935 жылдың 16 наурызында Гитлер әскер қатарына 500 мың адам алу керектігі туралы  жарлыққа қол қойды. Бұл Версаль  шарттарын бұзу болып табылатын. 1936 жылдың көктемінде Германия  қарусыздандырылған Рейн аймағына  өз әскерлерін кіргізді. Мұнымен  қатар Эфиопиядағы италияндық  агрессияға әлем елдерінің қол  қусырып қарап отырғанын көрген  Гитлер енді соғысқа туралай  кірісуге болатынын түсінді.  

Соғысқа кірісудің алдында Германия әскери-саяси  блок жасауды көздеді. 1936 жылдың октябрінде «Рим-Берлин осі» ресми рәсімделді, ал сол жылы ноябрьде Германия мен  Жапониямен антикоминтерндік пакт жасасты. Бұл пакттың мәні большевизмге қарсы  күресу болып табылатын. Сонымен  қатар мұнда АҚШ, Англия және Францияға  да қарсы тұру көзделген еді.

Сөйтіп  дипломатиялық тұрғыдан әзірлене отырып Германия  Италиямен және Жапониямен агрессияшыл одақ жасасты. 1938 ж. мартта фашистік Германия Австрияны, ал 1939 ж. мартта бүкіл Чехословакияны басып  алды.

1939 ж.  августа Германия шабуыл жасаспау  туралы шарт жасасу жөнінде  СССР-ге ұсыныс жасады. Совет Одағы  империалистік державалардың Совет  еліне қарсы бағытталған бір  тұтас майданының құрылуына жол  бермеуге ұмтылып, ұсынысты қабылдауға  мәжбүр болды; ал Совет Одағының  агрессияға қарсы коллективтік  қауіпсіздік жүйесін құруды көздеген  ұсыныстарының бәрін дәл осының  алдында ғана Англия мен Франция  үкіметтері қабылдамай тастаған  болатын.1932 жылғы сайлауда Германияда фашистік партияға 13 миллион, коммунистерге 6 миллион дауыс берілді. Германияның банкирлері мен ірі кәсіпорын иелері Гинденбургке Гитлерді рейхсканцлер етіп койсын деп петиция бергеннен соң, Германияның президенті Гинденбург Гитлерді канцлер етіп қойған болатын. Билік фашистердің қолына берілді. Олар ең реакциялық, шовинистік және агрессиялық қаржы олигархиялық топтардың мүддесін қорғады. Гитлердің билікті қолына алғаны мемлекеттік төңкеріске ұқсас. Бұл жағдай буржуазияның және коммунистердің әлсіздігін көрсетті. Коммунистер оған қарсы шықса да, оларды ешкім жақтаған жоқ. Фашистік режимнің құрылуы келесі себептерге әкеліп соқты: монополистік буржуазия фашистік әдістерді терец дағдарыстан шығу үшін пайдаланғысы келді; шаруалар мен ұсақ буржуазия фашистердің демагогиялық әлеуметтік бағдарламасына сеніп, мемлекеттен әлеуметтік көмек күтті. Германияның пролетариаты ыдырап, фашизмге қарсы шыға алған жоқ.

Германияның фашистік режимі классикалық режимге  жатады. Фашистік үкімет Веймар Конституциясында жазылған демократиялық құқықтар мен бостандықтарды жоюдан бастады. Фашистік режим қоғамдық және саяси қарымқатынастардың бәрін бақылады. Бір жағынан террор аппаратының күші (СС, СА, халық трибуналдары), ал екінші жағынан қоғамдық өмірді бақылайтын ұйымдар (Ұлттықсоциалистік партия, Ұлттықсоциалистік әйелдердің одағы, Гитлер жастарының ұйымы, еңбек майданы және басқалары) қоғамдық өмірді бакылады. Бірақ Гитлердің насихат аппараты да күшті болды. Коммунистік әдебиеттер, сонымен қатар Гейне кітаптары ортелді. Фашистердің идеологиялық, тәрбие жұмыстары өте жақсы ұйымдастырылған болатын. Мектептен бастап фашистік партия, мемлекеггік аппарат арийлердің басқа адамнан жоғары екенін, олардың дүниежүзілік үстемдік миссиясы бар екенін иасихаттаумен болды. Ол үшін мерекелер, ақпарат құралдары, қоғамдық ұйымдар қолданылды. Гитлер насихатында маңызды рөл атқарған "Жалғыз халық, жалғыз мемлекет, жалғыз фюрер" деген ұран. Гитлердің "Менің күресім" деген кітабын немістердің бөрі оқып, бір-бірімен "Хайль Гитлер" деп амандасуға тиісті болды.

Гитлерге  фюрер ретінде жаңа (төтенше) құқықтар бергеп. 1934 жылғы 30 қаңтардағы "Рейхтің жаңа құрылысы" туралы заң, оны империялық, үкіметтің басшысы ретінде, жаңа конституциялық құқық шығаруға міндеттеді. Германия билік болу, құқықтық мемлекет принципін қолданбайтын болды, 1933 жылғы 4 ақпанда "Неміс халқын қорғау" туралы заң қабылданды. Бұл заң полицияның құқықтарын күшейтіп жіберді. Саяси жиналыстарда қоғамдық тыныштықты бүзатын немесе мемлекеттік тұлғаларды сынайтып сөздер айтылса, ол ондай жиналыстарды таратып жібере алатын. Рейхстагтың ертелуінен Коммунистік партияға қарсы істелген арандаіу басталды, ең бірінші болып құрбан етілген Коммунистік партия. Гитлер коммуиистсрді "рейхстаіты ертедіндер" деп айыптап, 1933 жылы Коммунистік партияны жойды. Оның ақпараты жабылып, коммунист депутаттардың мандаттары да жойылды. Коммунистерді түрмелерге, концлагерлерге қамап, қырыпжойды. Келесі шара басқа партияларға тиісу арқылы, біртебірте қоғамда тек фашистік партия гана қызметін жүргізе алды.

Сөйтіп, көппартиялық жүйе жойылған еді. Жаңа партияларды ұйымдастыруға тыйым  салынды. Мемлекетгік аппарат пен фашистік партия қосылып, мемлекетте үстемдік жағдайын нығайтқан еді. Партия шешімдері мемлекеггік заң күшіне ие болды, ойткені, фашистік ұйымДар мемлекеттік функцияларды атқаратыи. Партия мүшесі болмаған азаматтар мемлекеттік аппаратқа кіре алған жоқ. Бұл жағдайдың құқықтық негізін дөйектеген 1933 жылы 1 желтоқсанда қабылданған "Партия мен мемлекеттің бірлестігін жүзеге асыру туралы" заң.

Фашистік  партия мен оның ұйымдары фашистік мемлекеттщ негізгі күші деп белгіленді. Гитлердің партиядағы орынбасары үкімет құрамына кірді. Партияның жергілікті басшылары (гаулейтерлер) империяның өкілдері деп саналды. Партиядагы билік фюрердің қолына жиналды. Үкімет 1933 жылдан бастап төтенше құқықтарға ие болып, заң шығаратын құқықты қолына алуы.

1933 жылы Гитлер төтенше бірнеше заң қабылдады. 1934 жылы Гинденбург қайтыс болғаннан кейін президенттің сайлауын өткізбей, канцлер өз қолына бұл екі функцияны бірдей жинақтады. Гитлердің "фюрер және рейхсканцлер" деп аталу себебі осында жатыр. Фюрердің құқықтық жағдайы конституцияда бекітілген жоқ. Фюрер партияны, үкіметті және мемлекетті басқара беретін болды, ол қызметін өмір бойы істейтін және өзінен кейін қалатын адамды белгілеу құқығына да ие. Мемлекеттің ең ықпалды тұлғаларын өзінің партиясының өкілдерінен қойып отырды, олар тікелей өзіне ант беретін. Мемлекеттік аппаратта қызмет ететіндер тек "арийлер" ғана. Оның қызметкерлерінің саны екі есе көбейді. Имперлік үкімет Конституцияға сәйкес келмейтін зандарды өзі қабылдай беретін болды.

Германияда  тоталитарлық, фашистік диктатураның құрылу жолы қысқаша осындай. Формальдық түрде Веймар Конституциясын ешкім жойған жоқ, бірақ рейхстаг негізгі қызметін атқара алмады да, оны тек демагогиялық саясаты үшін пайдаланды. Жергілікті өзінөзі басқару жойылды да, Германия жалпы мемлекетке айналды. 1934 жылы Рейхсрат мемлекеттік федеративтік неміс жерлерінің өкілдерінен құрылған орган жойылды. Жерлердегі билік фюрердің тағайыңдаған штатгальтерге берілді. Гитлердің мемлекеттік аппаратының экономикалық процестерді белсенді реттегені мәлім. Ол үшін 1933 жылы "Герман шаруашылығының бас Кеңесі" құрьшған болатын. Ол Гитлердің жанындағы кеңесші орган. Бұл кеңеске герман экономикасының ең бай және абыройлы адамдары кіретін. Мемлекеттің экономикалық саясатын дәйектеген 1934 жылы алынған "Герман шаруашылығының органикалық құрылысы туралы" зац. Бұл заң бойыиша 6 экономикалық топ қалыптасты, олар: өнеркәсіп, энергетика, сауда, сақтандыру, қолөнер және шаруашылық топтары. Оларға 44 шаруашылық тобы қарайтын. Германия 18 экономикалық округке бөлінді де, эрқайсысын округтік экономикалық, палата басқарды.

2-тарау. Антифашистік коалицияның құрылуы. Екінші дүние жүзілік   соғыс барысындағы түбірлі өзгеріс

2.1 Фашизмге қарсы халықтардың біртұтас майданы

1941 жылы 22 июньде таң сәріде гитлершілдер  СССР-ге зұлымдықпен шабуыл жасады. Совет халқының Ұлы Отан соғысы  басталды.

Екінші  дүние жүзілік соғыстың адамзаттың қас жауына — фашизмге — қарсы  азаттық,  әділетті  соғысқа ұласу  процесі аяқталды.

Соғыстың  бірінші күнінен бастап-ақ бүкіл  әлем халқы Совет Одағын жақтап шықты. Гитлерлік Германия СССР-ге шабуыл жасағаннан кейін антифашистік коалиция құрыла бастады.

АҚШ пен  Англияның билеп-төстеуші топтары  СССР-дің қатысуымен антифашистік коалиция құруға мүдделі болды, оның себебі, біріншіден, Совет Одағына қарсы  соғыс неміс-фашист армияларының батыстан бетін аударды да, олардың Британ аралдарына баса-көктеп кіру қаупін жойды; екіншіден, СССР-ді қолдау өз халқының алдында АҚШ пен Англия үкіметтерінің  беделін арттырды; үшіншіден, совет  халқының фашизмге қарсы қарсыласуы әлемге үстемдік орнату жолындағы күресте Англия мен АҚШ-тың басты бәсекелесін — Германияны — әлсіретті. Осы себептерге байланысты Англияның премьер-министрі Черчилль өзінің Совет Одағына ынтымақтастығын білдірді, ал АҚШ президенті Рузвельт СССР-ге жан-жақты көмек көрсетуге уәде берді.

1941 жылы  июльде «Германияға қарсы соғыста  бірлесіп қимыл жасау туралы»  ағылшын-совет келісіміне қол  қойылды. Сонан соң ағылшын-совет  келісіміне басқа мемлекеттер  қосылды. АҚШ үкіметі ленд-лиз  туралы заң күшін СССР-ге де  таратты. 1942 жылы май — июньде өз ара көмекті реттейтін ағылшын-совет шарты мен совет-американ келісіміне қол қойылды.

Сөйтіп, антифашистік коалиция — гитлерлік  Германия мен оның одақтастарына  қарсы мемлекеттер мен халықтардың  жауынгерлік одағы — құрылды. Соғыстың аяғы қарсаңында антифашистік коалицияға 50-ден астам мемлекет, оның ішінде бес ұлы держава (СССР, АҚШ, Англия, Франция, Қытай) кірді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2.2 Жапонияның Англия мен АҚШ-қа бас салуына орай Германияның әрекеті

1941 жылы  декабрьде Совет Армиясы қарсы  шабуылға шығып,  фашистерді Москвадан  қуып тастады. Гитлерлік Германияның  тұңғыш рет

мұндай  қатты жеңіліске ұшырауының халықаралық  үлкен маңызы болды. Бұл жеңіс  фашистер оккупациялаған елдер халықтарының жауынгерлік рухын көтерді, азаттық  күресінің құлашын кең сермеуіне  және антифашистік коалицияның нығаюына себепкер болды.

Германияның «қауырт соғыс» жоспарының күйрегеніне, гитлершілдердің Москваны алуға  шамасы келмейтініне, ал СССР-дің өзінің шығыс шекарасын әлсіретпейтініне көзі жеткен жапон милитаристері  Англия мен Американың Қиыр Шығыстағы  иеліктеріне бас салуға әзірленді.

Жапон-американ қайшылықтарын бейбіт жолмен реттеу туралы Вашингтонда келіссөз жүріп  жатқан кезде, Жапонияның соғыс-теңіз  флоты Америка мен Англияның  маңызды базаларына елеусіз келді  де, тұтқиылдан соғыс қимылдарын бастады. АҚШ-тың Тынық мұхиттағы негізгі  соғыс-теңіз базасы Перл-Харборға (Гавай  аралдары) жүздеген самолеттер шүйілді. 1941 жылы 7 декабрьде бірнеше сағат  ішінде АҚШ-тың Тынық мұхит флоты  — 8 линкор және басқа көптеген корабльдері— түгел дерлік жойылды немесе зақымдалды. Мұнымен қатар жапондар Сингапурға бас салды, ағылшынның көптеген кемелерін  суға батырды және әр түрлі аудандарға десант түсірді.