Интерфейс туралы түсінік

Жоспар

 

I	Кіріспе
II	Негізгі бөлім
2.1	Интерфейс туралы түсінік
2.2	Пайдаланушы интерфейс
2.3	Интерфейстерді құрудың  жалпы принциптері.
2.4	Адам-компьютер интерфейсі жүйенің бөлек компоненті ретінде.
2.5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Кіріспе

 

Соңғы жылдарда компьютерлік жүйелерді көптеп қолдануда. Басты себептерінің бірі пайдаланушы мен программалық қосымшаның өзара қарым-қатынас интерфейстерінің рөлі зор. Жалпы алғанда, интерфейс түсінігі кең мағыналы және компьютерлік технологиялардың әр турлі салаларында қолданылады.

Аталмыш курста қарастырылатын негізгі мәселе - пайдаланушылық интерфейстер және олардың деңгейінің программалы-аппараттық интерфейстері арасындағы байланыстары болып табылады. Осы мәселеге қызығушылық тек есептеу техникасы мамандарының ғана емес, сонымен қатар эргономистердің, психологтардың, социологтардың және графикалық жүйелерді жасаушылардың да қызығушылығын туғызып отыр. Тәжірибе көрсеткендей, компьютерлік жүйелердегі көптеген қолданбалы есептерді шешу үшін интерфейсті таңдау мен (немесе) құрастырудағы проблемаларды толығымен, жан-жақты қарастыру қажет.

Пайдаланушылық және программалы-аппараттык интерфейстерді құру технологиялары кешенді  түрде қарастырылуы тиіс. 

Соңғы жылдары адам-компьютер  жүйесінде интерфейсті ұйымдастыру  айтарлықтай дамып, логикалық аякталуына келді. Интерфейсті жалпылама құрылым түріндегі функциясы бар бірнеше бөлікке бөлуге болады. Мұндай интерпретация әр құрылымның құрылысын түсіндіреді және оларды қолдану принциптерін негіздеуге мүмкіндік береді. Мысалға, интерактивті Web-қосымшаларды жобалауда, жасаушыларға бірнеше интерфейстерді таңдауға тура келеді:

- пайдаланушының    клиенттік   программамен    өзара    қарым-қатынас   денгейдегі интерфейсі;

- клиенттік машинамен  сервер машина арасындагы өзара  қарым-қатынас деңгейдегі интерфейспен;

- сервердің шеттік программамен  немесе басқа сервермен  өзара  қарым-қатынас деңгейдегі интерфейсі;

Компьютерлік жүйелер  интерфейсі түсініктемесінің бірнеше  анықтамасы бар, солардың бірнешеуін айтайық. Қатынас интерфейсі қандайда бір есептерді шығару үшін, адам мен ЭЕМ арасында сенімді қатынасты қамтамасыз ететін, аппаратты-программалық, ақпаратты көрсету құрылғылардың және ақпарат алмасу протоколдарының жиынтығы арқылы да анықталады. Компьютердің аппараттық интерфейсі ретінде ДК-ң кез келген периферийлік құрылғысының әр түрлі мінездемелер жинағын түсінеміз. Ол олардың арасында және орталық процессор арасындағы ақпарат алмасуды ұйымдасгырады. Олар электрлік және уақыттық параметрлер, басқару сигналдар жинағы, деректер алмасу протоколы және қосылудың конструктивті артықшылықтары.

Осылайша, қосымшамен жұмыс  істеп отырған пайдаланушы немен  түйіседі, ол оның интерфейсі. Ойланбай жасалған интерфейс оның артықшылықтарын жоққа шығаруы мүмкін. Айтылғандардың барлығы локальді қосымшалар мен пайдаланушының тораптағы жұмысын камтамасыз ететін қосымшаларға да қатысты. Интерфейс проблемасының маңыздылығы жөнінде келесі фактілерді айтуға болады. Американың Ұлттық Стандарттар Институтында (ANSI) осы бағыт бойынша арнайы кеңесшілер тобы - Адам-Компьютер интерфейсінің стандарттары бойынша комитеті (Тһе Нumаn-Соmputег Іnterfасе Standard Соmmittee) бар. Мұндай ұйымдар тек АҚШ-та ғана емес, басқа да елдерде де бар. Сонымен қатар осы бағытта жұмыс істейтін Халықаралық зерттеу топтары да бар, мысалы, телеграфия мен телефония бойынша халықаралық кеңес беру комитет (Іnternational Telegraph and Telephone Consultation Committee). Олар өз кезегінде интерфейстің интерактивті элементтерінің ерекшеліктерін зерттейді.

Осы ұйымдардьң немесе жұмыс  тобының көбісімен кезінде пайдаланушылық интерфейстер стандарттары бойынша  құжаттарының жобалары дайындалған  және оларды жобалау мен іске асыру  принциптері бар.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

            2.1 Интерфейс туралы түсінік

 

Интерфейс (Interface—inter—өзара, і face—бет жағы) — программалаушылардың кәсіптік тілінде — өзара әрекеттесу "жазықтығы", пайдаланушы мен  компьютердің қарым-қатынасы, яғни екі  жүйенің немесе адам мен компьютердің өзара мәліметтер алмасуын жасақтайтын  аппараттық-программалық құралдардың  жиынтығы.Есептеуіш жүйе құрылғыларының не (немесе) программалардың өзара әсерлесуін жасақтайтын құралдар мен ережелер жиынтығы; есептеуіш жүйедегі құрылғыларды үйлестіру немесе жүйелер арасында үйлестіруге пайдаланылатын үйлестіргіш техникалық және программалық құралдар жиынтығы; жүйелердің, құрылғылардың немесе программалардың екі арасын бөлу шекарасы; екі қызметтік құрылғының және олардың қосылу, алмасу сигналдары және т.б. сипаттамаларымен анықталған шекарасы.Ішкі программаға басқаруды беру мен бастапқы программаға қайту процедурасы туралы сипаттамалар мен келісімдер жиынтығы

"Адам-компьютер" интерфейсін  ұйымдастыру кезінде негізгі  2 есепті қарастыру қажет: 

- акпаратты   енгізу   мен   көрсетудің   тиімді   түрлерін   құратын   енгізу-шығаруды  ұйымдастыру;

- диалогтың мәндік мазмұнын  арттыратын және ресми емес  қатынас процедураларын қолдайтын  бағдарламалық қамтаманы құру.

Сапалы интерфейсті құру "пайдаланушы мүддесі бәрінен  де артық" принципін және соған  сәйкес бүкіл программалық өнімді құру әдістемесін іске асыруды қарастырады. Ағылшын тілді әдебиетте мұндай қарастыруды суреттеу үшін User-centered Design(UCD) - "жасалған зат пайдаланушыға арналған" термині қолданылады. Бәрінен басқа, бұл технология, интерфейсті ертерек жобалап, программалық өнімді құру кезінде ары қарай дамытуға негізделген.

Пайдаланушы интерфейсінің  «жақсы» құрамы мынада - пайдаланушы  программалық камтаманы басқарып отырғанын  байқайды, ал керісінше емес.

Интерфейс қарапайымдылығы.

Қарапайым интерфейс бұл - пайдаланушының үйреншікті шешу әдістерін  өзгертпейтін интерфейс. Дербес жағдайда қосымша берген жауаптар мен хабарламалар қосымша түсініктемелерді қажет етпеуі тиіс. Аталмыш пәндік облыста қолданылатын белгілеулер мен терминдер жүйесін сақтап қалу орынды болады. Пайдаланушыға таныс суреттер мен түсініктерді қолдану тапсырмаларды орындалу барысында интуитивті түсінікті интерфейсті қамтамасыз етеді.

         Интерфейстің келісімділігі.

Келісімділік интерфейсі пайдаланушыларға білімдерін жаңа есептерге  көшіруге және жаңа аспектілерді үйренуге мүмкіндік береді. Келісімділік интерфейстің барлық аспектілеріне маңызды. Оның ішінде команда аттары, ақпаратты визуалды түрде көрсету және интерактивті элементтердің тәртібі де бар. Жасалынып отырған программалық қамтамада келісімділік қасиетін іске асыру үшін оның әртүрлі аспектілерін ескеру қажет.

          Интерфейстің иілгіштігі

Интерфейстің иілгіштігі - бұл пайдаланушының дайындық деңгейі  мен өнімділік еңбегін ескеру қасиеті. Иілгіштік қасиет - енгізілген мәліметтердің немесе диалогтың  құрылымын өзгертуді болжайды. Иілгіш интерфейс тұжырымдамасы қазіргі кездегі адам мен компьютер арасындағы негізгі зерттеу аумағы болып саналады. Негізгі мәселе - диалогты өзгертуді ұйымдастыруда емес, ал оған өзгерту енгізуде қандай белгілерді қолдануында. Бейімделудің үш түрі белгілі: нақты, толық және косметикалық.

Нақты бейімделу кезінде пайдаланушы диалогтық қолдау деңгейін таңдайды. Мундай бейімделудің қарапайым нұсқасы екі деңгей ережесін қолдануға негізделген. Оған сәйкес жүйе диалогтың екі түрін қамтамасыз етеді:

- толығымен, егжей-тегжейлі (бастауыш пайдаланушылар үшін);

- қысқаша (дайындалған  пайдаланушылар үшін)

Екі деңгей ережесі N-деңгейлі диалог ережесіне дейін ұлғаюы мүмкін. Бірақ оның бірнеше кемшілігі бар:

- дағдының біртіндеп жиналатыны  туралы факт ескерілмейді;

- пайдаланушы жүйенің  бір бөлігін жақсы біліп, бір бөлігін білмеуі мүмкін;

- пайдаланушы өзінің дайындық  деңгейін  өзі  айқындауы,  баға берудің  объективтілігін төмендетеді.

Толық бейімделу кезінде  диалогтық жүйе пайдаланушының моделін  соңғы оқыту барысында болған өзгертулер нәтижесіне байланысты қарасгырады. Өз кезегінде пайдаланушының сипаттамасын анықтау мәселесі негізгі мәселе болып табылады. Оны шешу үшін сипаттама үшін нені пайдалану керектігін анықтау керек: пайдаланушының жауап беруге кеткен уақыты, оның қанша рет көмекке жүгінгенін немесе қате сипаты және сұралган көмек түрі.

Косметикалык бейімделу  пайдаланушының жүрісін ескермей диалогтың  иілгіштігін қамтамасыз етуі, бірақ  диалогтың нақты стилін таңдамауы  керек.

Мұндай бейімделуге келесі әдістерді қолдану аркылы жетуге болады:  

- алдын ала келісім бойынша қабылданғандықты қолдану;

- қысқартуларды қолдану; 

- жауаптарды озық енгізу;

- көпдеңгейлік көмек;

- көптілділік.

Көптілділік интерфейстің мағынасы мынада, пайдаланушы қолданып отырған  құрылғыларына байланысты емес, ал пайдаланушы берген және алған ақпараттар оның ана тілінің нормаларына  сәйкес болуы қажет. Көптілділікті жүзеге асырудың мүмкін жолы - пайдаланушының қозғалысына жүйенің құралдар реакциясын құру (сұраныс-ақпараттар, көмек-ақпараттар, қателер туралы ақпарат). Ол программалау тілінің (құралдық құрылғылар) синтаксисінен жеке құрылады.

Интерфейстің эстетикалық  тартымдылығы, визуалды компоненттерді жобалау программалық интерфейсті  өңдеудің ең маңызды құраушы бөлігі болып табылады. Пайдаланатын объектілерді мүлтіксіз визуалды түрде көрсету, әртүрлі объектілердің өзара қатынасы мен жүрісі туралы өте маңызды қосымша ақпаратты жеткізуді қамтамасыз етеді. Әрбір экранга шыққан визуалды элементке пайдаланушы көңіл бөлуі қажет. Экранда берілген ақпаратты пайдаланушы түсініп қана қоймай, сонымен қатар оның маңызды аспектілеріне көңіл бөлетіндей графикалық ортаны қалыптастыру қажет.

Жоғарыда айтылғандарды  қорыта келе, тиімді пайдаланушы интерфейсін  құруға мүмкіндік беретін төмендегідей негізгі ережелерді қалыптастыруға болады:

- пайдаланушы   интерфейсін   жобалауды,   қосымшаны   құруда   жеке   кезең   ретінде қарастыруға болады. Оның орындалуы мүмкін болғанша ерте басталған жөн;

- интерфейсті іске асыратын  аппаратты-программалык құрылғылардың  мүмкіндіктерін және ерекшеліктерін  ескеру қажет;

- кұрастырылып   отырған   қосымша   кіретін   пәндік   облыстың   ерекшеліктері   мен дәстурлерін ескеру қажет;

- интерфейсті құрастыру  процессі итерациялық түрде болуы  қажет. Оның негізгі элементі  болып алынған нәтиженің мүмкін  пайдаланушымен келісуі болып  табылады;

- интерфейсті іске асыру  әдістері мен құрылғылары, оның  пайдаланушының қажеттілігі мен  сипаттамаларына бейімделу мүмкіндігін  камтамасыз ету керек.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

    2.2 Пайдаланушы интерфейс

 

Пайдаланушы интерфейсі (Интерфейс  пользователя (пользовательский интерфейс); user interface) — пайдаланушының жүйемен  әрекеттестігін жасақтайтын программалық құралдар кешені; пайдаланушы мен  жүйе арасындағы байланыс құралы. Мұндай стандарттар программа қызметтерімен операцияларын қолайлы түрде пайдалануды қамтамасыз ететін экран пішімі мен орындалатын командалардың меню құрылымын тағайындайды. Пайдаланушыға арналған компьютермен (программамен) жылдам әрекеттесу тәсілдері, оның мынадай ерекшеліктерін атауға болады: жүйелік объектілерді (файлдар, құрылғылар, терезелер), меню және мәліметтерді бейнелеу үшін пиктограммаларды (белгішелер) пайдалану; объектілерді тандау, белгілі бір іс-әрекетті бастау, терезені ашу және объектілерді жылжыту үшін сілтеуіш құрылғыларды, мысалы, тышқанды пайдалану; экранды жұмыс үстелі немесе басқару тақтасы ретінде пайдалану.

Негіздік WUI - стиль (Wеb User Interface) иерархиялық құрылым менюіне  ұксас. Оны пайдаланушылар гиперсілтемелерді  қолданудан басқаларын, графикалық емес интерфейс ортасында жұмыс істеу  тәжірибесінен біледі. Қажетті навигация  мәтіндік немесе визуалды гиперсілтемелерді  пайдалану арқылы, бір немесе бірнеше  қосымшалардың шеңберінде орындалады, қолданумен выполняется рамкаларда тердің немесе көзбен шолулардың гиперссылок. Гиперсілтемелердің кұрылымына байланысты WUI интерфейсі шеңберінде, навигация  қосымшасы, Web-парақтарды қосымша иерархиясында  бір терезенің ішінде бір рет  көрсетеді. тәуелділіктер құрылымдар гиперссылок қосымша навигация  шектерде - ертіп әкеледі елестетуге иерархиялар қосымшалар біреудің үшін бір ішінде бірдің терезелер. WUI - стилі  колданатын қосымшаның негізгі ерекшеліктері  төменде келтірілген:

- хабар, әдетте, бір терезеде беріледі. Ол броузер деп аталынады, бірақ мәліметтерді қосымшада көрсету үшін бірнеше броузер терезесін қолдануға болады; 

- броузер Web - қосымшаны  менюмен қамтамасыз етеді;

- әрекеттердің таңдауы   шектелген,  себебі  функцияға   қатынасты қамтамасыз ететін  менюдің, қосымшамен өзара қатынасы  күрделі;

- Web-парақ арнайы, кездейсоқ  шығып қалатын менюді ашу үшін, клиенттік облысқа ішкі бақылау  жүргізе алады.

- арнайы менюді жасау,  қосымша программалау жұмыстарын  талап етеді; клиенттік облыстың  дәстүрлі пиктограммалары жоқ;

- көптегендер қосымшалар  графикті және анимацияны эстетикалық  немесе навигациялық максаттарда  қолданады.

- броузер және оның  қосымшалары Web-парақтардағы графиктердің  өшу мүмкіндіктерін канағаттандырады, сондықтан бізге тек мәтіні  көрінеді.

- керсеткіштің сүйеуі негізінен тышқан батырмасын шерту арқылы немесе навигациялық сілтеулерді таңдау арқылы іске асырылады. "Drag and Drop" технологиясы, белгілі ортадағы арнайы   программалаудан   басқа   жерлерде,    қолданылмайды.   2    батырмасының   және тышқанның істейтін функциялары шектеулі.

WUI-бағытталған қосымшалардың  негізгі мәселелері төменде келтірілген.

• Пайдаланушының мәлімет енгізулеріндегі талап етуді оңайлату.
• Дисплейдің шектелген ауданын қолдану.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

     2.3 Интерфейстерді құрудың жалпы принциптері.

 

Интерфейсті құрушы өз білімдерін пайдаланушылар жұмысына жағдай жасауға  қолдана білуі керек. Ол оның талаптарын қолданбалы міндеттеріне сай қанағаттандырып  қана емес, пайдаланушының физикалық  және психологиялық сұранысына сай  интерфейс жасап шығуы қажет. Адамның психикасының бейімделу  мүмкіндігін ескеру керек. Адамдар  тез үйренеді, соған карай олардың  психологиялық сұраныстары және жұмыс тәсілдері өзгеріп отырады. Компьютер ойындарын жасаушылар көп күштерін адам мен компьютер  арасындағы интерфейсті жобалауға  жұмсайды, мысалы компьютер ойынының өзі - интерфейс болып табылады. Түр-түс, дыбыс, графиканы пайдалану кездейсоқтық емес, саналы турде қабылдаған шешімі. Ойындар ішіне бейімделу элементтері  кіреді, сол арқылы пайдаланушының ойынға қызығушылығын қолдайды; пайдаланушы  ойынға үйренуіне карай, оның дәрежесі жоғарылап, ойын өзгереді, мысалы жылдамдығы өседі. Ойын жасаушылар ақпараттық және программалық құрылғылардың мүмкіндіктерін біліп, сондай-ақ ойлау мүмкіндіктері  жақсы болып, шешім шығару кезінде  тапқырлық көрсете білулері керек. Сонымен мұндай операциялардың негізінде  жалпы принциптер жатқанын мақұлдауымыз керек.

Интерфейс құрудың қабылданған  принциптерін пайдалану.

Пайдаланушының жұмыс  бекеті мен физикалық байланысының, адам мен машинаның қарым-қатынасымен  ортақ жағдайлары көп. Сондықтан, жұмыс  бекетін жасауға және ұйымдастыруға  оңай әкелетін, эргономикадағы жалпылама  көптеген ұсыныстары болады. Сонымен  қатар, ақпаратты экранда көрсету  түрі әртүрлі компьютерлік жүйелерде  бірдей емес: графикалық дизайні ақпаратты  экранда көрсетілуіне, сөйлемдердің сөздік құрамына, негізгі кілттік  элементтерді көрсету тәсілдеріне, деректерді ұсынылуына байланысты болады және т.с.с. Интерфейсті жасаушылар осы принциптерді білулері, және басқа  саладан білімдерін өз проблемаларын  шешудегі қиындықтарға қолдануға тырысулары қажет.

Міндеттерді және пайдаланушыны түсіну.

Интерфейсті жасаушы міндеттерді  орындауға қажетті есептеу процесін түсініп қана емес, пайдаланушының мақсаты мен міндеттерін шешуге бағытталған іс-әрекетін бағалай  білуі керек. Ол жүйенің потенциалды  пайдаланушыларының ерекшеліктерін білуі  керек. Соңғы жылдары компьютер  мен программист арасындағы интерфейсті  программалау саласындағы қарқынды атап өту керек.

Пайдаланушыларды  тарту.

"Пайдаланушыны және  оның мақсатын түсіну" нұсқауларын  орындаудан, беру оңай. Жүйені жасаушы  және аналитик өз жұмысын қолданудың  барлық саласын жақсы біледі  деп және потенциалды пайдаланушының  психологиялық қажетін терең  түсіне алады деп күтуге болмайды. Негізгі типтік принциптерінің  бірі, аналитиктің болашақ пайдаланушыларға  сұрак жүргізу арқылы дерек  алуында болады. Керек сұрақтарды  жинаудың пайдалы әдісі - өзін  жүйемен жұмыс істейтін пайдаланушының орнына қою. Бірақ интерфейстің қолайлылығын бағалаудың бірден бір әдісі - ол іс жүзінде, пайдаланушы дұрыс жұмыс жағдайында, жүйемен қалай қарым-қатынас жасайтынын көріп білу. Интерфейсті жобалау процесі, бірнеше кезеңнен тұратын: Сараптау - жасап шығару - компоновка - іске асыру - сызықтық процессінің өңдеу программасының дәстүрлі көзқарасына қайшы келеді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2.4 Адам-компьютер  интерфейсі жүйенің бөлек компоненті  ретінде.

 

  Адам - компыотер интерфейсінің жасалу стратегиясы. Адам -  компьютер интерфейсі жүйенің бөлек компоненті ретінде.

Жүйедегі деректер құрылымын осы құрылғылардың өңдеу алгоритмінен бөліп алғандай, біз интерфейс адам - компьютерді қолданбалысынан белгілі дәрежеге дейін бөліп ала аламыз.

Жүйені өңделетін файлдардың құрылымын бөлек жасаған сияқты, интерфейсті де белек жобалау керек. Кіріс және шығу деректерін берудін құрамы мен түрі интерфейсті жасаушылардың мұкиятты талдауында болуы керек.

Аппараттың және программалық құрылғылардың мүмкіндіктерінің ескерілуі.

Жүйені   кұрушылар,   баска  да   мамандар   сияқты,   жұмысында   өздерінің  ескі   тәсіл-дағдыларын    пайдаланады. Бұл   ішкі    консерватизм    соңғы  кездегі   аппараттық   және программалық тәсілдерінің жүйткіп  өсуіне байланысты әлсіремей, керісінше  күшейіп келеді. Бірақ, интерфейстің компоненттерін өзі құралатын негізгі  элементтерінің мүмкіндіктері мен  шектеулерін түсінбей кұру мүмкін емес.

Жасап-шығарудың  реті.

Жасан-шығару процесі жаңалықты  қажет етеді, және де бұл жаңалық  майда-шүйденің ішінде жоғалып кетпеуін, қолданылатын әдіс-амалдарын дұрыстығын қадағалау керек. Қазіргі кезде  пайдаланушылардың көпшілігі әртүрлі  жүйелерге кіре алады, сондықтан  олар жүйелер ауысқан кезде өз жұмыс тәсілдерін ауыстыра қоймайды. Ішінде біркелкі жұмыс істейтін программалық "жанұяларын" дамытқан дұрыс. Бұған, сондай-ақ әртүрлі жүйедегі программалық интерфейстерін жасап шығару үшін қолданылатын стандарттық модульдер библиотекасы мүмкіндік береді.

Іске асыруды  үйлестіру.

Интерфейстік тәжірибелі үлгілерін өңдеуге әкелетін, олармен  пайдаланушылар жұмыс істейтін және де олардың реакциясына қарай  керекті өнім пайда болғанша өзгеріп  отыратын, интерактивті әдіс-амал керек. Бұл дегеніміз - интерфейстің элементтерін үйлестірудің икемді әдісті қолдану. Бейімделу  әдістерін интерфейстің шеңберінде қарау керек. Негізгі принциптер интерфейсті жасау негізін құраса да, олар пайдаланушылардың бәрін  қанағаттандыра алмайды. Орташа пайдаланушыға  есептелген интерфейстің жасалын шығуы - бұл ең кіші ортақ бөлгішті іздеу  сияқгы болады. Тура солай, пайдаланушыларды жасап шығаруға тарту, оның абсолютті  қолданғыштығына кепілдік бермейді. Максаттарының жағдайы өзгермесе  де, пайдаланушылардың сұранысы, өздері сияқты өзгеріп отырады. Дұрыс жобаланған интерфейс, мысалы, компьютер ойынындағыдай, әртүрлі пайдаланушылардың қажеттілігіне  және де бір пайдаланушының жұмысының  әртүрлі кезеңіне қарай бұрылып  отыруы қажет. Адам - компьютер интерфейсінің  бейімделу проблемасы - соңғы кездегі  ізденістердің негізгі бағыты.

Бағалау.

Жоғарыда қаралған стратегияны  ұстанатын шығарушы, қалай керекті  нәтижеге жететінін біледі? Интерфейсті  бағалауға мүмкіндік беретін  бірнеше критерийлерді болжауға болады. Олардың бәрі үш негізгі  аспектілерді қамтиды:

- операциялық жүйені игерудің  және есте сақтаудың қарапайымдылығы;

- жүйенің көмегімен шешілетін  мақсаттардың тез орындалуы;

- жүйенің эксплуатациясы  кезінде субъективті қанағаттанушылық.

Нақты пайдаланушыға, берілген білім денгейіне жетудің, бақылау  уақытын белгілеуге болады. Критерий, сондай-ак қажетті нәтижеге жеткізетін жаттығулар түрін көрсете алады. Мұндай критерийге төмендегідей тұжырымдама  беруге болады: "Жүйемен бірінші  рет екі күн өз бетімен жұмыс  жасаған пайдаланушы, иерархиялық  байланысты каталогтардағы дискіде  сақтаған файлдармен жұмыс істеудің барлық командаларын игереді". Біраз  уақыт өткеннен кейін барлық жұмыс  әдістерін сақтау - бұл жұмыс үзілісінен кейін, іс-әрекетін қайта көтеруге жеткілікті білім деңгейін көрсететін басқа  критерий. Тапсырманың тез шешілуін жылдамдықпен дәлдікпен бағалауға  болады. Жылдамдықты бағалаған кезде  жүйенің тез жұмыс істеуі емес, қойылған мақсатқа жетуге қажетті уақыт  ескерілетінін байқайық. Сондықтан  да деректер енгізу жүйесіне пернетақтамен  жұмыс жылдамдығы емес, мысалы былай  көрсетуге болатын: "банк қызметкері бір сағатта қатесі бір пайыздан аспайтын жиырма есеп қағазын дайындауы  керек" тәрізді бақылау саны маңызды. Субъективті канағаттанушылық критериі пайдаланушылық жүйе және онымен жұмыс  істеу ыңғайлығы жайында көзқарасын көрсетеді. Бұл критерийді саны бойынша  бағалау киын, бірақ оны, мысалы, пайдаланушылар қосымша орнатқыштарға  қарайтын жиіліктер көмегі арқылы көрсетуге  болады. Барлық үш критерийді де пайдаланудың кез келген саласына жатқызуға болса  да, нақты пайдалану үшін олардың  біреуі ғана маңызды. Авиакөлік басқару  жүйесі сияқты жүйелер үшін маңызды  факторларға дәлдік пен жылдамдық  жатады. Жанжақты пайдалануға арналған жүйелерінің негізгі талабына жұмыс  алдындағы алдын-ала үйретудің  болмауы жатады, өйткені мұндай сабақтарды ұйымдастырудың мүмкіндіктері жоқ. Электрондық пошта сияқты жүйемен  жұмыс жүргізгенде, пайдаланушылар өздерін күрделі емес жүйелермен жүмыс істегендей қолайлы сезінуі  керек, ондай болмаған жағдайда олар одан мүлдем бас тартады. Әрбір критерийдің  мәнін орнату - қиындықтардың тек  бір бөлігі ғана; интерфейсті жасаушы  алға қойылған мақсаттарға сай жүйенің  нақгы өнімділігінің өлшемін  білу керек. Бұл өлшемдерді жүргізу  үшін бірнеше әдістер қолданылады. Жүйелер автоматты түрде нақты  диалогты көшірмелерін құрып сақтай алады, тапсырмалардың әртүрлі кезеңдерін орындауға жұмсаған уақытын, қателерінің  саны мен түрін жүйелік журналға енгізеді. Жүйенің жұмысына қанағаттанғандықтарын  білу үшін, пайдаланушыларға біраз  сұрақтарға жауап беріп, анкета толтыру  ұсынылады. Жүйенің жұмысын визуалды түрде бақылап ары қарай сараптау жасау үшін бейнетаспаға жазып алуға  болады. Бұл тәсілдерді қолдану барысында, шынымен дұрыс нәтиже шыққанына және де кандай да болмасын сіз байқаған ауытқушылықтар сыртқы факторлармен анықталмай, жүйеге тән болуына сенімді болу киын. Жиі қолданылатын статистикалық тәсілдер, сыналған объектінің және өлшеу жүргізу тәсілдерінің табиғатын түсіндіруде қатал әдіс — амалдарды талап етеді. Дәл және нақты жауап беруге болатын анкета сұрақтарын тандаудың қиындықтары белгілі. Адамдар өздерін қадағалап немесе "сынақтан өткізіп" жатқанын біліп қойса, мінез-құлықтарын түбкілікті өзгертуі мүмкін.

Адам-компыотер интерфейсі, пайдаланушыға байланысы бар  есептеу жүйесінің аспектілерді құрайды. Бұл есептеу жүйесінің  табысты жұмысын камтамасыз ететін маңызды фактор, өйткені интерфейстің эргономикалық (физикалық және психологиялық) сипаттамалары пайдаланушылық өнімділігіне белгілі әсерін тигізеді.

Стресстік жағдайларды төмендету  үшін, жүйе пайдаланушының физикалық  жағдайына, және де максаттарын түсінуіне  сәйкес болуы керек; бұл талап  жүйелерде көптеген пайдаланушылар жұмыс істегендіктен күрделіне  түседі, және де жеке пайдаланушылық талаптары  оның жүйемен танысу барысында өзгеріп  отырады. Талаптардың кешенді түрде  ескеру, пайдаланушыға ыңгайлы жүйелерді  кұрауға әкелетін, интерфейсті жобалау  стратегиясын құруға мүмкіншілік береді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2.5  Пайдалану интерфейстерінің талаптары

 

   ПИ-дің идентификациясының негізгі мүмкіндіктерінен белек ПИ-дің сыртқы пішіні мен іс-әрекеттерінің белгілі сипаттамасы талап етіледі. Төменде ПИ жасаушылары ескеретін сипаттамалары беріледі:

- ПИ стилін тандау. 

- Қосымша үшін ПИ-дің  платформасы мен басқа стандарттары.

- Берілген   платформада  жұмыс жұргізетін, ПҚ-ны қолдаушымен  сәйкестігі  (мысалы қосымша X немесе Ү пакеті).

- Экранның   мазмұны   (мысалы,    мақсаттардың   орындауына   қажетті   деректер   мен функциялары).

- Экранның іс-әрекеті  (мысалы, экранда көрсетілген кездегі,  баскарудың бірінші элементінің  кіру фокусы).

- Экранның сыртқы пішінінің  сипаттамалары (мысалы, графиканы  пайдалану, деректердің көрсетілуі, эстетикалық қасиеті).

- Пайдаланушылар мен жүйенің  өзара қатынастарының әдістері (мысалы, командаларға кіру, пернелердің  комбинацияларын кұрудың тәсілдері  және т.б.).

- Пернетақтамен жұмыс  істеу мүмкіндіктері, оның ішінде  табуляция кұралдарының іс-әрекеті,  табуляция пернесінің циклды  жұмысы.

- Жүйенің жағдайы мен  қайта шақыру уақытының жауабына, пайдаланушының кері байланысы.

- Пайдаланушының әр түрлі функцияларды бақылауы.

- Терезенің орналасу және  өзгеру операцияларының нәтижесін,  сондай-ақ деректерді, жағдай мен  контексті есте сақтау.

- Қосымша үшін навигацияның  мүмкіндіктері.

- Навигация кезінде пайдаланушылық  деректерін сақтау.