Инвестицияны тартудың халықаралық тәжірибесін Қазақстан жағдайында тиімді пайдалану

 Мазмұны

Кіріспе..................................................................................................................... 3 1 Инвестицияның теориялық аспектілері және оны қолданудың шетелдік тәжірибесі...............................................................................................5                                                                                                                                                                     

1.1  Инвестицияның экономикалық  мәні..............................................................5                  1.2  Шетел капиталының артықшылықтары мен кемшіліктері..........................9

1.3  Инвестицияны қолданудың  халықаралық тәжірибесі................................13

2 Қазақстан Республикасына  шетел инвестицияларын тарту  және оны қолдануды талдау................................................................................................21

2.1 Инвестицияны Қазақстанға тарту қажеттілігі..............................................21

2.2 Қазақстанға инвестицияны тартуды  қолданудың қазіргі жағдайы............23

2.3 Қазақстан Республикасына шетел инвестицияларын тартуды талдау.......29

3 Инвестицияны тартудың  халықаралық тәжірибесін Қазақстан  жағдайында тиімді пайдалану..........................................................................32                                                                                 

3.1 Инвестицияны тартудың халықаралық  тәжірибесін Қазақстан экономикасында  тиімді қолдану..........................................................................32

3.2 Инвестицияны Қазақстанға тартумен  пайдалануды жетілдіру..................37

Қорытынды..........................................................................................................40                                                                                                

Қолданылған әдебиеттер тізімі.........................................................................42                                                                 

Кіріспе

        Экономиканың нақты секторларының дамуы Қазақстанның болаша- ғына зор ықпал eтeтiнi белгiлi. Әрбiр елдiң экономикалық өcyi жаңа ірі масштабты жобалардың көмегiнсiз, инвестиция және инновация, саяси тұрақтылықтан және қаржылық жүйенiң тұрақтануынан, инвесторлардың сенiмдiлiгiмен, ұлттық өндiрiстiң тиiмдi дамуынсыз қалыптасуы мүмкін емес. Олар үшiн:  жетілген саяси құрылым; кәсіпорындар үшін кешенді стратегияны өңдеу; бәсекелiк жағдайын ғылыми-техникалық прогреске сай орындау; елдiң қауiпсiздiгiн нығайту; адамның тұлғa екендiгiн көрсете бiлу;  инвестицияны дұрыс пайдалану қажет.

   Курстық жұмыстың өзектілігі. Қазақстан экономикасына шетел инвестицияларын тарту макроэкономикалық сипаттағы стратегиялық және тактикалық міндеттерді шешуге бағытталған объективті қажетті үрдіс. Шетел инвестициялары экономикамыздың қарқынды өсуіне елеулі әсерін тигізеді. Қазақстан экономикасының даму жағдайларында инвестициялар әлеуметтік және өндірістік мүмкіншілігінің құрылымдық өзгеруінің маңызды құралы болып табылады. Ұдайы өндіріс қатынастары жүйесінде инвестициялар маңызды құрылымдық пайда болу қызметін атқарады, халық шаруашылығының қай салаларына инвестициялардың салынуына қарай экономиканың болашақ құрылымы байланысты болады.

        Қазақстан тәуелсіздікке қол жеткізген күннен бастап экономикалық жағдайын тұрақтандыру, ішкі экономикалық қауіпсіздікті  қамтамассыз ету және инвестициялар тарту жөніндегі  саясаты белсенді түрде жүзеге асыруда. Шетел инвестициясын  тарту  республиканың инвестициялық процесінің жедел әрі тиімді дамуының бірден бір жолы болып табылады.                  Шетелдік инвестицияларды тарту отын энергетика, мұнай өндіру және өңдеу, алтын өңдеу өнеркәсіптері, көлік және коммуникация сияқты  басты салаларда құрылымдық - инвестициялық саясатты жүргізу қаржының жетіспеушілігімен ішкі нарықты тұрақтандырумен байланысты.

Инвестициялық саясат елдің стратегиялық экономикалық мақсаттары мен мәселелерін анықтайтын ең маңызды элемент. Экономикалық реформаларға сәйкес халықаралық капиталмен инвестиция тартудың мемлекеттік саясаты дағдарыс пен инфиляцияны тежеуге, жеке инвесторлардың инвестициялық белсенділігін арттыруға  және өндірістік құрылымдық өзгерістерге септігін тигізуде. Шетел инвестицияларының кен өндіру өнеркәсіптеріне келіп түсуі Қазақстан экономикасының шикізат секторын дамытуға жағдай жасайды. Республиканың өнеркәсіп құрылымында шикізат кешенінің үлесі 65% -ті құрайды. Мемлекет саясаты осы сектордағы шикізат ресурстарын ұлғайту мақсатында инвестиция тартуды, қосымша ынталандыруды жақсартуға негізделеді.

Экономиканың  тепе-теңдік дамуын қамтамассыз ету үшін мемлекеттің экономикалық басым секторларына қаржы салған инвесторларға жеңілдіктер мен преференциялар бере отырып шикізаттық емес саланың  дамуына да қолдау жасайды. Тікелей инвестицияларды жүзеге асыратын орган инвестиция бойынша мемлекеттік комитет  болып табылады. Инвестициялық қаржыларды ел экономикасына жүзеге асыру әртүрлі нысанда жүзеге асырылады. Оған шетелдік банктері мен халықаралық ұйымдардан қарыз алудан бастап кәсіпорындарды тікелей шетел инвесторларының меншігіне сатуға дейінгі әрекеттер жатады.

Курстық жұмыстың мақсаты: шетел тәжірибесінің Қазақстанда қолдануға болатын тиімді жақтарын іздестіру мен шетел капиталының еліміздің экономикасына оң және теріс салдарын қарастыру. Республикамыздың инвестициялық климаты мен шетел капиталын тартудың халықаралық тәжірибесін талдап көре отырып, еліміздің инвестициялық белсенділігі мен тартымдылығын арттыруда өзімізге сәйкес келетін жақтарын қарастыру. Шетел капиталын ұлттық экономикаға тарту өте пайдалы процесс. Біріншіден, шетелдік инвестициялар елдің өндіріс базасын жедел  жетілдіруге және оның өндірістік мүммкіндіктерін арттыруға көмектеседі. Екіншіден, шетел фирмалары жаңа өндірістік кәсіпорындар ашумен қатар капиталдық бәсекелестікте мыңдаған еңбекпен өндірісті ұйымдастыру тәжірибесін ала келеді.

Курстық жұмыстың міндеттері:

• инвестицияның теориялық аспектілерін зерттеу;
• инвестицияны тартудың шетелдік тәжірибесін талдау;
• шетел тәжірибесін Қазақстан жағдайында тиімді пайдалануды зерттеу.

Курстық жұмыс үш бөлімнен тұрады. Бірінші теориялық бөлімде инвестиция ұғымына жалпы анықтама беріледі. Сондай-ақ, шетел капиталын тартудың халықаралық тәжірибесі қарастырылады.

Талдау  бөлімі толығымен еліміздегі инвестициялық процесіне арналады. Бұл бөлімде ел экономикасына шетел капиталын тартудың кезеңдері мен ерекшелігі туралы жазылады. Еліміздің инвестициялық хал-ахуалын талдай келе, инвестициялық қызметті реттеуде елімізде атқарылу деңгейі мен шаралары жөнінде қарастырылады. Соңғы бөлімде Қазақстанға шетел инвестициясын тартудың тиімді жолдары ұсынылады.

1 Инвестицияның теориялық аспектілері және оны қолданудың шетелдік тәжірибесі

1.1 Инвестицияның экономикалық мәні

Инвестицияларды тартудың тенденцияларын анықтау үшін, олардың ұлттық экономиканың дамуына әсер ететін басты фактор екеніне көз жеткізу үшін және оларды қолданудың нәтижелілігін анықтау үшін “инвестиция” ұғымының әлеуметтік-экономикалық мазмұнын нақтылау қажет.

Экономикалық  әдебиеттерде «инвестиция» терминіне жеткілікті дәрежеде көптеген анықтамалар берілген, бірақ әртүрлі авторлар ұсынған ол анықтамалардың барлығы құбылысты күрделі және көп аспектілікке әкеліп соқтырады. Инвестицияның кең тараған анықтамасы – бұл инвесторлардың өз кәсіпкерлік әрекетінің объектісіне салған мүліктік және интеллектуалды құндылықтарының барлық түрлері. Экономикалық әдебиеттердің анализі көрсеткендей, «капитал салымдары» термині – негізгі қорлар өндірісіне кеткен қаржылық шығындар. Мысалы, Г.И.Хачатуров капитал салымдары астарында негізгі қорлар өндірісіне кеткен  шығындарды, олардың көбеюі мен жүзеге асырылуын түсінуді ұсынады. М.И.Кулагин экономикалық мәнде инвестицияны өндіріске, көлік, ауыл шаруашылығы және табысқа ие болу мақсатындағы ұлттық экономиканың өзге де салаларына құралдардың ұзақ мерзімді салымын түсінуді ұсынады.

Бұдан да кең анықтамаларды шетелдік экономистер береді. Соның ішінде Кейнс инвестицияны «белгілі бір кезеңдегі өндірістік әрекет нәтижесінде капитал мүлігі құндылығының аралық өсімі» немесе «сол кезең ішінде иелікке алынуда қолданылмаған  табыстың бөлігі» табылады деп санайды.

Белгілі американдық ғалым П.Самуэльсон бұл жайында: «біздің күнделікті қолданыстағы «инвестиция» сөзі экономикалық пікірталастардағы оған берілетін маңыздылығымен үнемі сәйкес келмейді. Біз «таза инвестициялау» немесе капитал құраушы деп қоғамның нақты капиталының таза өсімін (ғимараттар, құрал-жабдықтар, материалдық-өндірістік қорлар және т.б.) айтамыз. Жергілікті халық болса «инвестицияларды» жер телімін, айналыстағы бағалы қағазды немесе кез келген меншікті алумен байланыстырады»,- деп жазады[1, 204б].

Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 8 қаңтардағы «Инвестициялар туралы» 373-ІІ заңы да «инвестиция» ұғымына анықтама береді. Бұл заң бойынша «инвестиция» – табысқа ие болу мақсатындағы  кәсіпкерлік әрекет объектісіне салынған мүліктік және интеллектуалдық құндылықтардың барлық түрі. Заңда көрсетілген бұл мүліктік құқықтардың тізімі жеткілікті дәрежеде кең, мысалы, лицензияға негізделген немесе өзге формада мемлекеттік органмен ұсынылған әрекеттің жүзеге асырылуына қатысты кез келген құқықты, сонымен бірге Қазақстан Республикасы территориясында инвестицияланған және алынған табысты инвестицияға жатқызады.

Инвестицияларға жылжымалы және жылжымайтын мүлік  пен мүліктік құқық, иелік ету  құқығы, облигация мен өзге де борыштық міндеттер, акциялар, сонымен бірге  коммерциялық ұйымдарға қатысудың және инвестициямен байланысты шарт бойынша орындалатын қызметтер, тауарлар, ақшалай сомаларды талап етудің өзге де формалары  жатқызылады. Бұдан өзге бұл тізімге интеллектуалды әрекеттің нәтижесіне құқықтық, оның ішінде авторлық құқық, патенттер, тауарлы белгілер, өндірістік үлгілер, технологиялық процестер, ноу-хау, нормативті-техникалық, архитектуралық, құрылымдық және технологиялық жобалы құжаттамалар қосылған.

«Инвестиция» ұғымына жасалған талдаудан инвестициялардың мүліктік және мүліксіз сипатқа ие екендігін айтуға болады. Кең аспектіде мүліксіз инвестициялар астарында әдеби және шығармашылық туындыларға құқық, ойлап тапқан жаңалыққа құқық, өндірістік үлгілер, интегралды кестелер типологиясын түсіну керек; сонымен бірге өзіндік ерекшелікке ие технологиялық мәліметтер, өндіріс құпиялары, конфиденциалды коммерциялық ақпараттар, тауар белгілері, қызмет көрсету белгілері, фирмалық атаулар, яғни интеллектуалдық мүлік, иелік ұғымына кіретіндердің барлығы қамтылады. Инвестицияның бұдан өзге категориялары мүліктік инвестицияларға жатқызылады. Олардың өзіндік белгісі болып материалдылық көрінеді: қаржы, материалды құндылықтар, заттық құқықтар.

Инвестиция  дегеніміз – бүгінгі күні қолда бар ақшаны, мүлікті және басқа да заттарды, яғни капиталды қандай да бір өндірісті дамыту үшін жұмсап, сол арқылы алдағы уақытта пайыз түрінде немесе басқадай үлкен кәсіпкерлік табыс табу болып табылады. Инвестиция дегеніміз ақша қорын сақтап қалу және оны өсіру үшін қажет шығын[2,196]

Бұл жоғарыда айтылған процеспен екі фактор байланысты болып келеді. Оның біріншісі –  уақыт, ал екіншісі – тәуекелдік . Сонымен  қатар инвестиция  экономикалық өсудің негізі бола отырып , елдің әлеуметтік дамуына жағдай жасайды. Осы айтылғандармен қатар инвестиция экономикалық дамудың  жоғарғы және тұрақты қарқынын қалыптастырудың , ғылыми- техникалық прогресс жетістіктерін  өсірудің, инфрақұрылымды дамытудың  маңызды факторы болып саналады.

Инвестициялар әр түрлі формада жүзеге асады. Талдауды жүйелеу мен инвестицияны жоспарлау мақсатында оларды әр түрлі белгілер бойынша жіктеуге болады. Тағайындалу түрлері бойынша  инвестициялар нақтылық және қаржылық инвестиция болып екі түрге бөлінеді.

Нақтылық  инвестиция дегеніміз – шаруашылық субъектісіндегі белгілі бір  материалдық, өндірістік қорлардың, яғни активтердің (жер, жабдық, құрылыс) өсуіне дамуы жұмсалыну үшін салынатын салымдар болып табылады.

Қаржылық  инвестиция дегеніміз – акционерлік  қоғамдар немесе мемлекет шығарған акцияларға, облигациялар және басқадай құнды қағаздарға банктердің депозиттерін салынған салымдар болып табылады.

Қаржылық  инвестициялар иелену мерзіміне  қарай мынадай категорияларға жіктеледі:

а) қысқа  мерзімдік иелену- иелену мерзімі  бір жылға дейін;

ә) ұзақ мерзімдік иелену – мерзімі бір жылдан артық; 

Инвестиция  классификациясының өзге негізі ретінде  инвестициялау объектісін басқаруда  инвестордың қатысуы мен қатыспауын санауға болады.

Сондықтан, инвестиция негіздемесін  қоржынды инвестициялар деп аталатын тікелей  және жанама инвестицияларға бөлуге болады. Тікелей инвестициялар шетелдік, болмаса отандық болып табылатын  жүз пайыз инвесторға тәуелді  біріккен кәсіпорындар мен кәсіпорындар құруда жүзеге асырылады. Инвестицициялаудың мұндай формасында инвесторлар кәсіпорынды (компанияны) басқаруға тікелей  қатысады.

 Тікелей инвестиция дегеніміз – капиталды экспорттаушының қабылдаушы ел территориясында өндірісті ұйымдастыруын айтады. Тікелей инвестициялар арқылы халықаралық корпорациялар дүниежүзілік нарықта өз бөліктерін жүргізеді.

 Тікелей шетелдік инвестициялар (foriegn direct investment) –  бір елдің кәсіпорын-резидентінде (тікелей инвестицияларға ие кәсіпорындар) өзге елдің резиденттік қызығушылығына ұзақ мерзімді ие болуы (тікелей инвестор ретінде).

 Қоржынды инвестициялар кәсіпорынды басқаруға тікелей қатысуды көздемейді, шетелдік инвесторлар арқылы акция мен құнды қағаздарға, яғни бұл кәсіпорындарға ақшалай салынған капиталға девидендтер  алуды болжайды.

 Қоржынды инвестициялар – бұл шетелдік кәсіпорын әрекетіне тікелей бақылау мүмкіндігін бермейтін капитал салымының акция, облигация сияқты өзге формалары. Инвесторлар тек құнды қағаздар жөніндегі бекітілген ережелерге сәйкес табыс ала алады.

 Қоржынды инвестициялар – ірі корпорациялар, орталық (мемлекеттік) және жеке меншік банктер шығаратын облигациялық заемдарды қаржыландыруға арналған шетелдік капиталды тартудың маңызды көзі. Шетелдік қоржынды инвестицияның жүзеге асырылуында делдал ретінде, әдеттегідей, ірі инвестициялық банктер бой көрсетеді.

    Инвестициялық қызмет формалары сондай-ақ мерзімі, меншік формасы, саласы, аймағы, т.б. белгілер бойынша да жіктеледі(1-кесте).

    Салу мерзімі бойынша қысқа, ұзақ және орта мерзімді инвестиция болып бөлінеді.

    Қысқа мерзімді инвестиция дегеніміз 1 жылға дейінгі инвестиция болып табылады. Бұл инвестициялар әдетте алып-сатарлық қасиетке ие. Орта мерзімді инвестициялық салымдар бір жылдан үш жылға дейінгі салымдарды қамтиды. Ұзақ мерзімді инвестициялар үш жылдан жоғары мерзімге салынады.

       Кесте 1- Инвестиция түрлері

       Инвестициялық ресурстарға меншік формасына байланысты жеке, мемлекеттік, шетелдік, аралас инвестиция болып бөлінеді.

       Жеке инвестициялар дегеніміз – жеке инвесторлардың салымдары. Мемлекеттік инвестициялар – биліктің, мемлекеттік органдарың, мемлекеттік меншіктегі кәсіпорындардың инвестициялары.

        Шетелдік инвестицияларға шетелдік азаматтар, ұйымдар мен мемлекеттердің салымдары жатады.

       Аралас инвестицияға отандық және шетелдік экономикалық субъектілердің салымдары жатады.

      Аймақтық белгісі бойынша мемлекет  ішіндегі және шет мемлекеттегі  инвестициялар болып бөлінеді.

      Салалық құрылымы бойынша экономиканың  түрлі салаларына салынатын инвестицияларды  бөледі: өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, құрылыс, байланыс пен транспорт , т.б.

      Тәуекел бойынша агрессивтік, консервативтік, біркелкі инвестицияны бөлуге болады.

       Агрессивті инвестициялар тәуекелдің  жоғары дәрежесімен сипатталады.  Олар жоғары табыстылық және  төмен өтімділікпен сипатталады.

       Біркелкі инвестициялар  тәуекелдің орта деңгейімен сипатталады.  Консервативтік инвестициялар тәуекелдің  төменгі деңгейімен анықталады.

1.2 Шетелдік капиталдың артықшылықтары мен кемшіліктері

       Тура инвестициялардың кәсіпкерліктің өзге формаларымен салыстырғанда айырмашылығы оның дербестігінде болып табылады. Тура инвестициядан тікелей және жанама пайда алуға болады.

     Тікелей шетелдік инвестициялардың артықшылықтары:

• әлемдік шаруашылықтағы ұлттық экономиканың интеграциясын жылдамдатуға бағытталған жоғары технологиялар мен басқарудың озық механизмдерінің трансфертін қамтамасыз ету;
• қолайлы инвестициялық климат жағдайында пайданы реинвестициялау;
• инвестициялық құралдарды максималды тиімді қолдануға деген шетелдік инвесторлардың қызығушылығы, бұдан шығатыны-өнімнің бәсекелестігін тудыру. Ал ол өз кезегінде пайда жоғарылауына әкеледі.
• барлық кезеңдерде күшті біріктіру. Ол өндірістің жоғары технологиясында көрінеді.
• елдің экспорттық әлеуетінің артуы, төлем балансының азаюы және т.б.
• тікелей шетелдік инвестициялардың жанама артықшылығы, ең алдымен, динамикалық экономика негізінде әлеуметтік өмірде тиімділікке жетумен байланысты.

 Сондай-ақ кәсіпорындағы нақтылы реформалармен, атап айтқанда, мынадай артықшылықтар әкеледі:

• қосымша инвестициялық капитал ірі инвестициялық жобалардың жүзеге   асуына көмектеседі;
• құрал-жабдықтардың және технологиялардың жаңаруы кәсіпорында инвестиция тартудың негізінде жүзеге асады. Оның нәтижесі еңбек өнімділігінің артуы, бәсекеге қабілетті өнім шығару болып табылады;
• өндірістік цикл мен еңбек ұжымын басқарудың озық әдістерін үйрену;
• шетел валютасын әкелу негізінде батыс нарықтарына шығуға мүмкіншіліктің пайда болуы, жергілікті мамандарды сәйкес деңгейге үйрету;
• экономиканың әр түрлі салаларында  қайта құру үдерісінің жылдамдауына жол ашылу болып табылады.

Тікелей шетелдік инвестициялар екі ұйымдық құрылымда жүзеге асады: фирмалардың филиалдары және біріккен кәсіпорындар. Өндірістік инвестициялар әр түрлі болады: жылжымайтын мүлікке, құрал-жабдыққа, жерге, жаңа өндіріске, жұмыс істеп жатқан өндірісті қайта жарақтандыруға салымдар, кәсіпорынды жекешелендіру үдерісі арқылы сатып алу немесе концессияға айналдыру.

      Филиалдар мен біріккен кәсіпорындар  ішкі және сыртқы нарықта қызмет  жасайды. Шетелдік инвесторларды, әсіресе экономиканың шикізат саласына инвестициялар қызықтырады. Қазақстанда бұл отын-энергетика және тау-кен кешені болып табылады.

      Дамушы елдерде тура шетелдік инвестицияларды экономикаға тарту , ең алдымен, ұзақ мерзімді стратегиялық мәселелерді шешуге жол ашады. Капитал импорты өндіріске ғылыми-техникалық прогресс жетістіктерін, озық басқару тәжірибесін енгізуге мүмкіндік береді. Ал бұл инвестицияны ары қарай тартуға және экономикалық өсуге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Капитал иесі инвестициялау туралы шешімді тәуекел бағасына, түсетін пайдаға негізделіп қабылдайды. Сызықтық талдау бойынша кәсіпкерді инвестиция тартымдылығының салыстырмалы сәттері қызықтырады. Сызықтық емес талдау бойынша тәуекел мәселесі, мемлекеттік органдармен ынтымақтастық, заңның  жетілдірілуі, қоғамның диверсификациясы қызықтырады. Компаниялар бір жағынан ірі капиталмен тәуекел жасамайды, екінші жағынан импорттаушы мемлекеттің жарғыларымен, ерекшеліктерімен танысады.

       Шетелдік инвесторларды екі топқа бөлуге болады. Бірінші топқа белсенді кәсіпкерлер жатады. Олар тұрақты түрде жаңа мүмкіншіліктер іздейді. Бұндай кәсіпкерлер барлық жағдай туралы: өзге елдерде не болып жатқаны туралы хабардар болып отырады, осы нарыққа бірінші болып енуге, оларда басымдыққа ие болуға әрекет жасайды. Екіншілері – белсенді емес кәсіпкерлер. Мұндай инвесторлар өз құралдарын оларға тиімді жоба ұсынғанда ғана салады. Қандай инвесторлар нәтижелі екенін анықтау қиын. Біріншілері нақты ұсыныстармен ерекшеленсе, екіншілері инвестицияның үлкен көлемімен ерекшеленеді. Қазақстан үшін үлкен салымдары бар, оларды іске асыруға мүмкіндік іздейтін, инвестицияланатын жаңа технология мен басқарудың жаңа жүйесі, интеллектуалдық капитал өте маңызды.

       Жаңа технологиямен алмасу әр түрлі жолдармен жүзеге асады. Кейбір мемлекеттерде олардың иелері жоғары бағамен сатуға әрекет жасаса, кейбіреулері технологияны беруді нарықтың белгілі бір бөлігіне иелік етудің құралы деп ұғынады. Көбіне бұл киім, аяқ киім өндіруде болады, ал жиһаздар мен мұнай-химия өнеркәсібінде технология жеке сатылады.

        Кәсіпорынның басқару және ұйымдық құрылымы - кәсіпкерлік іс-әрекеттің үнемі өзгеруші және дамушы сферасы. Адам ресурстарының ынталандыру механизмін білу бәсекелік күресте артықшылықтар береді. ТМД мамандары үшін әлемдік нарықтың мүмкіншіліктері мен құрылымының терең өзгерістерін зерттеу аса маңызды. Отандық экономиканы жандандыруда шетелдік инвестиция қандай рөл алады деген сұраққа жауап іздеп көрелік. Шетелдік капитал тартудан ұлттық экономикада жаңа жұмыс орындарын қалыптастыру сияқты оң тиімділікті де байқауға болады. Егер инвестор жұмысқа қабылдаған адамдардың осыған дейін жұмысы болмаса, онда ол  әлеуметтік қамсыздандыру бойынша төлемдер тұрғысынан мемлекет үшін үнемділік тудырады. Шетелдік капитал мен инвестициялар әлеуметтік қажеттер шығындарын азайтады. Қосымша жұмыс орындарын қалыптастыру жұмыссыздық деңгейін төмендетіп, нәтижесінде жұмыссыздық бойынша жәрдемақы төлемдерін үнемдеуге септігін тигізеді. Шетелдік компаниялар денсаулық сақтауды қоса алғанда, әлеуметтік қажеттер шығындарын өз мойындарына жиі алады.

Бұдан басқа, шетелдік инвестициялар  жаңа өнеркәсіп салаларын тартуға  және олардың әрі қарай дамуына  негіз қалыптастырады. Аймақта шетелдік инвестициялармен құрылған жаңа өнеркәсіптік бағыт жаңа салаларды дамытуда шешуші фактор және түрткі бола алады. Шетелдік инвестордың инвестициялық жобасының  бір-бірімен байланысты өндіріс  пен салалардың дамуына негіз  болатындығы жиі кездеседі. Мысалы, ел немесе аймақ микросхемадағы трансұлттық  өндіруші-компанияны тарта алса, онда мұндай іргелі сала есептеуіш техникалар шығарумен және программалық қамтамасыз етуді әзірлеумен байланысты жаңа салалар  базасы бола алады.

Шетелдік  инвестицияларды тартудың артықшыларына  шетелдік капиталдың артта қалған және күйзелістегі аудандарды дамытуға жәрдемдесе алуын да жатқызуға болады.

Сондай-ақ, шетелдік инвесторлар жергілікті менеджерлерге шетелдік банктермен байланыс құру тәжірибесін ұсына  алады, шикізат пен материалдардың жергілікті балама көздерін іздестіреді, өткізу желілерін дамытады, сонымен  қатар оларды халықаралық маркетингпен таныстырады.

Ең  соңында, шетелдік инвесторлар өздерімен  бірге қазіргі машиналар мен  жабдықтарды тапсыруда аса күрделі  өндірістік технологияларды алып келеді. Мұндай білім, тәжірибе мен технологияларды  тапсыру инвестиция алушы елдер  үшін аса қажет әрі өнімді болып  саналады.

Шетелдік капиталды тартудағы  кемшіліктерге инвесторлардың дамудың  ұлттық мүдделеріне сай келмейтін  мемлекеттік саясатты құруға ықпал  жасау үшін өзінің экономикалық күшін  жиі қолдануын жатқызуға болады. Олар шетелдік инвестицияларды тартуда  өзара бәсекеге түсетін қабылдаушы елдерден едәуір экономикалық және саяси  көндігуге қол жеткізіп отыр.

Шетелдік компаниялар жергілікті кәсіпкерлікке қысым көрсету  арқылы ұлттық саясатқа тікелей залал  келтіруі де мүмкін. Жоғары деңгейдегі білімді, жарнамалық тәжірибені, шетелдік байланыс желілерін және бірқатар бәсекелестік артықшылықтарын пайдалана отырып, олар жергілікті кәсіпкерлер қатарынан  бәсекелестерді жояды және ұсақ ұлттық бизнестің қалыптасуына жол бермейді. Дамушы елдердің соңғы кезде жүзеге асырып отырған нарықтық реформалары, мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіру  және сыртқы қарыздарды азайту үшін кәсіпорын  акцияларына борыштық міндеттемелерді  айырбастау бойынша операциялар  шетелдік инвесторларға ең жақсы  және аса пайдалы ұлттық кәсіпорындар сатып алу мүмкіндіктерін береді.  Осы жолды қолдана отырып, олар ұлттық инвесторларды ығыстырады және пайдаларды иемденіп алулары мүмкін.

Өткен онжылдық дамушы және түрленуші  елдер экономикасына шетелдік инвестициялардың санды және сапалы ықпалын жаңаша бағалау үшін қызықты материал берген. Нарықтық реформаларды кеңінен жүзеге асыру, ашық экономикаға өту және мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіру  шетелдік инвесторларға өз жобаларын  іске асыруды бастауға мүмкіндік  береді. Олар ұлттық өнімді арттыруға  өз үлесін қосады, жаңа жұмыс орындарын қалыптастырады, бюджетке салық түсімдерін көбейтеді және жалпы экономиканың жетілдірілуіне себепкер болады. Мұндайда инвестициялық процестің концептуалды схемасы әзірленуі мүмкін, ол бір жағынан елдің ұлттық шаруашылығы шеше алатын нақты экономикалық және әлеуметтік міндеттерден тұрса, екінші жағынан сол инвестициялық кешеннің нақты мүмкіндіктерін пайдаланудан тұрады. Жалпы инвестициялық процеске эпизодтық сипат емес, үздіксіз процесс сипаты тән.

Кез-келген саясат – адамдардың олардың нақты  мүдделерімен байланысты жолына түскен және шешілетін мақсаттары мен міндеттері, сондай-ақ олардың көмегімен аталған  мүдделер тұжырымдалатын,  сақталатын және қорғалатын әдістер, құралдар мен  институттар. Саясат – бұл әрекеттегі мүдделер. Аталған әдістемелік алғы шарттан түйетініміз: инвестициялық  саясат деп экономиканың нақты секторын дамытудың ұзақ мерзімді мақсаттарына бағытталған ниеттер мен әрекеттер  жүйесін, ЖҰӨ тұрақты өсу жетістіктерін, жеке отандық және шетелдік инвесторлар  үшін қолайлы климат қалыптастыруды санауға болады.

       Банктік несие шектеулілігі мен  мемлекеттің ішкі гарант ретінде  көрінуіне мүмкіндік жоқ кезде  кез-келген елде шетелдік инвестицияның  маңызы айтарлықтай. Инвестицияның мақсаты – өндірістің жетілуі мен өсуіне жол ашу. Шетелдік капитал табысты қызмет ететін кәсіпорындар құруға, тауар, қызмет, жұмысшы күшінің нарығының көлемінің кеңеюіне мүмкіндік береді, ал ол экономиканың жаңаруына жол ашады. Кәсіпорындар мен акцияларды сатып алу арқылы шетелдік инвесторлар  қуаттылықты қамтамасыз ете алады.