Кәсіпорынның дағдарыстан шығу жолдары

ЖОСПАР:

1. Экономикалық дағдарыс түсінігі
1. Экономмикалық дағдарыстың пайда болу себеп-салдары....................3
2. Кәсіпорындағы дағдарыстың түрлері, ерекшеліктері және сипаттамалары.............................................................................................5
3. Кәсіпорынның дағдарысын сипаттайтын теория жүзіндегі көзқарастар мен қойымдылары.......................................................................................8
2. «Сұлтан» ЖШС қызметі және дағдарысқа қарсы саясаты
1. «Сұлтан» ЖШС-нің қызметі....................................................................11
2. «Сұлтан»  ЖШС-нің қазіргі жағдайы, болашақтағы жоспарлары және ынталандыру  шаралары...........................................................................16
3. Кәсіпорынның дағдарыстан шығу жолдары
1. Кәсіпорынның дағдарыстан шығу шаралары........................................19
2. «Сұлтан» ЖШС-на дағдарыстық жағдайларда реструктуризациялау.23

1. Дағдарыстың пайда болу себеп-салдары

    Дағдарыстар мен күзелістерді спонтанды түрде  пайда болған жағдай мен статикалық процесс ретінде қарастыруға  болмайды.

    Кәсіпорынның  нормалды дамуы түрлі ауытқуларға  ие болып, оның өсуіндегі қателіктерге алып келуі мүмкін , сонымен қатар кәсіпорынның өмір сүруі де екі талай болуы мүмкін. Курстың дұрыс коррекциясын әзірлеу үшін дағдарыстың және дағдарыстық процестің даму сатыларының барысы жөніндегі нақты білімдер мен дағдыларға ие болу керек.

    Дағдарыстың процесі байланыстар - қатынастар бар құрылымын бұзатын немесе оны қайтадан қалыптастыратын жалпы дамуын білдіреді.

    Кәсіпорынның  дағдарысы әдетте уақыты жағынан  шектелген болады. Күйзелістен процесінің кәсіпорында  оның құрылымына инновациялық әлеуетіне және т.б. байланысты түрлі  созылмалығымен, интенсивтілігімен  және түрлі ауырлығы түрлі дәрежеде салдармен сипатталады.

    Нарық экономикасына қарама – қайшылықтар, дамудың тұрақсыздығы тән. Бірақ, бұл қайшылықтардың жиынтығы қаншама үлкен болғанмен, экономика қозғалысын былыққа, қайталамалы тоқырауға әкелмейді, яғни, өндірістің тез өсу кезеңі мен баяу өсу кезеңдерімен немесе өндірістің абсолюттік құлдырауымен кезекті ауысу қозғалысы арқылы кезеңдік қозғалыс тәрізді белгілі бір заңдылықта дамиды.

    Кезеңдік  тербелістердің себептерін түсіндіретін экстеральды және интеральды теорияны бөледі.

1. Экстеральды теория ең бастысы сыртқы факторы бар экономикалық кезеңді түсіндіреді.
2. Интеральдық теориялар сол экономикалық жүйеге тән, экономикалық кезеңде туындаған ішкі факторларды қарастырады.

    Ішкі себептерге экономикалық оқиғалардың кезеңді қайталануын шақыратын және экономикалық жүйеден тыс жататын объективті және субъективті жағдайлар жатқызылуы мүмкін.

 Бұлар:

1. соғыстар, революциялар және басқа да саяси сілкіністер;
2. алтынның, уранның, мұнайдың және басқа да құнды ресурстардың ірі кен орнының ашылуы;
3. елдің көшуімен байланысты жаңа аумақты игеру, жер шары тұрғындарының санының өзгерістері;
4. қоғамдық өндіріс құрылымын тамырынан өзгертуге мүмкіндік беретін, технологиядағы қуатты дамулар, өнертабыстар және жаңартпалар.

Экономикалық  кезеңді туындататын ішкі себептер:

1. негізгі капиталдың қызмет ету мерзімі;
2. жұмыспен камтамасыз етілу мен өндіріс көлеміне ықпал ететін өсуі қысқаруы, жеке тұтыну;
3. инвестициялау, яғни, өндірісті кеңейту үшін, оны модернизациялау үшін, жаңа жұмыс орнын құру үшін;
4. сұраныс пен тұтыну, өндіріске тікелей және жанама ықпал ететін мемлекеттің экономикалық саясаты

    Оның  әлеуетті көлемі төңірегіндегі өндірістің нақты көлемінің тербелістері экономикалық тербелістер немесе экономикалық кезеңдер деп аталады. Кезеңдер сұраныс пен ұсыныстың сәйкес келмейтін әр түрлі нысанында пайда болатын нарықтық жағдаяттың кезеңдік құлдырауы мен көтерілуін сипаттайды.

    Кезеңнің  негізгі сипаттамасын оның себептерімен, фазасымен, өту уақытымен, қайталаным көрсеткіштерімен, параметр серпінімен, экономикалық белсенділік көрсеткіштерінің кеңдігімен байланыстырады. Кезең ерекшеліктерінің ортасындағы ең бастысы ұлттык өнімнің ( табыс) тербелістері түсінігіне жатады.

    Түрлі тұрпаттағы тербелістер қанша болса, кезендер сонша болады. Күрделі қаржы салымдарының, жаңғыртпалардың, өнеркәсіптің және т.б. қарқын (толқын) кезеңдері болады. Сонымен бірге, экономиканың ең маңызды агрегаттарының қозғалысын көрсететін кезеңдер болады. Осы кезеңдер нысандары ішінде мыналарды бөліп алады:

1. ғасырлық – олар бір немесе бірнеше жүз жылдық үрдістерін жазады;
2. ұзын толқынды – бірнеше ондаған жылдарды қамтиды(50 жыл шамасы жаңа технологияның пайда болуына байланысты, Кондратьев толқындары);
3. қалыпты немесе орташа – 8–10 жылдық. Оған ақша айналымы аясында, анығы кредиттерде және негізгі капиталды жаңарту болып табылатын материалдық негіздердегі себеп болып табылатын Жугляр кезеңі жатады;

4) алтынның әлемдік қорының тербелістеріне байланысты: 
Китчин кезеңі немесе шағын кезеңі – 2–3 жылдық;

1. маусымды – жарты жылдық;
2. қысқа мерзімді салалық жағдаятты тербелістер (қордың,тұрғын үйлердің, пайыздың, сатудың және т.б.) бір-екі күннен бір айға және жылға дейін.
1. кесте.Экономикалық циклдардың типтері

    Дағдарыс  түсінігінде, тек себептері ғана үлкен мәнде емес, сонымен қатар  оның әр-түрлі салдары: ұйымның жаңаруы  немесе қирауы, жандануы немесе жаңа дағдарыстың  пайда болуы. Дағдарыстан шығу, әрқашан  позитивті жағдайларға байланысты емес. Жаңа дағдарыс кезеңіне өту, одан сайын терең және ұзаққа созылуын жоққа шығармауымыз керек. Дағдарыс жағдайларын ұзақ мерзімге тоқтатып қою мүмкіндігі бар. Ол белгілі   бір   саяси себептермен түсіндіріледі. Негізгі дағдарыс салдары тығыз  екі    факторға   байланысты:   

    Дағдарыс  салдары тез өзгерістерге немесе жұмсақ ұзақ және жүйелі шығу және ұйым дамуындағы дағдарыстан кейінгі  өзгеріс, ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді, сапалы және сандық, қайта қалпына  келу немесе келмеу

    Дағдарыстың ортақ және локальды түрлері бар. Ортақ барлық әлеуметтік – экономикалық жүйені қамтиды, локальды - тек оның бір бөлігін қамтиды. Бұл дағдарыстарды бөлудің масштабты көрінісі. Нақты дағдарыс жағдайларын талдау кезінде әлеуметтік – экономикалық жүйенің шекарасын, оның құрылымын және қызмет ету ортасын ескеру керек.

    Дағдарыс  мәселелеріне қарай макро және микро деп бөлуге болады:     

1. Макродағдарыс – едәуір үлкен көлемдегі және масштабты мәселелерге тән.
2. Микродағдарыс – тек жекелей мәселені немесе топтық мәселені қамтиды.

2. Дағдарыстың түрлері және ерекшеліктері

    Дағдарыс  тоқыраумен алмасады. Бұл сатыда өндіріс  төмендеуін қояды, бірақ өспейді  де. Орта мерзімді кезеңдерді сол сияқты өнеркәсіпті кезеңдер деп атайды. Өнеркәсіптік кезеңнің материалдық негіздері негізгі капиталдың жаңаруы болып табылады. Басты себеп – тауарларды қайта өндіру. Мұндай кезеңдердің ұзақтығы негізгі капиталдың ескіруімен байланысты.

    Өнеркәсіптік кезеңнің фазалары:

1. Дағдарыс: тауарларды қайта өндіру, өндіріс көлемінің тез қысқаруы, өндіруші күштердің жекелей бұзылуы, кәсіпорынның жаппай банкрот болуы, негізгі капиталдың құнсыздануы, жұмыссыздықтың орасан зор өсуі, еңбек-ақының құлдырауы, кредиттің тез азаюы, жинақтарды жаппай қайта алу, банктердің күйреуі, пайыздың ең жоғары деңгейі.
2. Депрессия немесе тоқырау: өндіріс құлдырауының тоқтауы, яғни, тоқырау жағдайы, тауар қоры өспейді, баға құлдырауының тоқтауы, жаппай жұмыссыздық, төмен еңбекақы, несие пайызының төмен деңгейі.
3. Жандану: дағдарыс алдындағы өндіріс деңгейіне бірте-бірте қол жеткізу, негізгі капиталды жаппай жаңаландыру. бағаның аз көтерілуі, жұмыссыздықтың кейбір мөлшерінің қысқаруы.
4. Көтерілу: дағдарыс алдындағы өндіріс деңгейіне қарағанда оның көтерілуі. бағаның елеулі өсуі, жұмыссыздық мөлшерінің қысқаруы, Техникалық прогресс пен адамдар мүддесінің арасындағы алшақтық экономикалық жүйеге көптеген оқыс сілкіністер әкеледі. Ол адамзат қоғамының ерекшелігіне қарай белгілі ырғақ пен тербеліске түсіп, толқуларға ауысады. Экономикалық теорияда экономиканың мұндай құбылыстары, «экономикалық толқулар» немесе «экономикалық цикл» деп аталады.

    Экономикалық  цикл – бұл дағдарыстар арасындағы мерзім және осы кезде оның төрт фазасы ауысады.

    Дағдарыс  тауарлардың артық өндірілуі, несиенің азаюы және процентінің жоғарылауы арқылы көрінеді. Бұл жағдай пайданы  азайтады және өндірісті төмендетеді. Кәсіпорындардың банкрот болуына  әкеледі. Дағдарыс тоқыраумен алмасады. Бұл сатыда өндіріс төмендеуін қояды, бірақ өспейді де.Қысқаша айтқанда:

    Дағдарыс фазасының сипаттамасы:

1. Артық өндіріс себебінен өндірістің көлемі қысқарады, банктер мен кәсіпорындар банкротқа ұшырайды.
2. Жалақы төмендейді, жұмыссыздық өседі.
3. Бағалы қағаздар нарығы құлдырайды, акция курстары төмендейді.
4. Ақшаға сұраныс өседі, пайыз мөлшерлі жалақысы өседі.
5. Кредит мөлшерінің кеңеюі.

Тоқырау фазасының сипаттамасы:

1. Өндірістің құлдырауы мен бағалардың төмендеуі тоқырау жағдайында болады.
2.   Жұмыссыздық жоғары деңгейде болады.
3. Ақшаға сұраныс төмендейді, пайыз мөлшерлі жалақысы азаяды, сөйтіп өндірістің салаларын ұлғайтуға жағдай жасалады.

    Жандану фазасының сипаттамасы:

1. Дағдарыстан аман қалған кәсіпорындар негізгі капиталдарын жаңартып, өндірісті ұлғайтуға кіріседі. Өндірілген тауарлар көлемі мен сапасы жағынан өндіріс дағдарысының алдындағы дәрежеге жетеді.
2. Инвестициялар өседі.
3. Бағалар көтеріледі, себебі сұраныс өседі.
4. Жұмыссыздықтың деңгейі қысқара бастайды.
5. Ақшаға сұраныс өседі, пайыз мөлшерлі жалақысы өседі.

    Өрлеу фазасының сипаттамасы:

1. Өндірістің көлемі дағдарыс алдындағы дәрежеден артады.
2. Жұмыссыздық деңгейі маңызды түрде қысқарады.
3. Тауарлардың бағасы өседі.
4. Қарыз капиталының ұсынысы өседі.
5. Несиеге сұраныс өседі. Сөйтіп шаруашылық жаңа дағдарысқа қарай қадам басады.

    Ауыл  шаруашылығын дамытудың ауыл шаруашылығы өндірісінің табиғи немесе техникалық ерекшеліктерімен ғана емес, олардың аз монополиялануымен, өндірістің шоғырлануының өте төмен деңгейімен қорытындыланатын қоғамдық жағдайымен де шартталған. Аграрлық дағдарыстың басты ерекшеліктері:

1. аграрлық дағдарыстар рентамен байланысты және өнеркәсіптен ауыл шаруашылығының дәстүрлі қалуымен байланысты (бұл қалу экономикалық даму деңгейінің жоғары деңгейіне жеткен барлық елдер үшін сипатты емес);
2. аграрлық дағдарыстар ережедегідей, қайта өндірудің жал-пы дағдарысының уақытымен сәйкес келмейтін, айтар-лықтай ұзаққа созылады және экономикалық кезеңнің жалпы басқа да фазасында жалғасады;
3. аграрлық дағдарыстардың өзінің кезеңдігі болмайды, яғни, аграрлық дағдарысты басқадан бөліп тұратын мерзімдер азды-көпті анықталған болып табылмайды, олар ауыл шаруашылығында өзінің кезендігін құрмайды, яғни,оның аграрлық кезеңді, кандай да бір фазаны аса бір ерекше кайталамайды.

Бұл келесі себептермен байланысты:

• табиғаттық -климаттық жағдай,   мысалы,   көп   жылдық қуаңшылық ;
• мыңдаған гектар жерді ұзақ мерзімге істен шығаратын, соғыстар, өрттер ;
• ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік тауарларға «баға қайшылығы»;
• өнеркәсіптен айырмашылығы ауыл шаруашылығындағы еңбек өнімділігінің төмен деңгейі ;
• бұрынғы одақ елдерінде ауыл шаруашылығын мемелекеттің әлсіз қолдауы.

    Құрылымдық  дағдарыстар белгілі бір аялар мен салалардың арасындағы үйлесімсіздіктен туындайды, олар ережеге сай, созылмалы сипатта болады және кезеңді кризистердің басталуымен барлық уақытта сәйкес келмейді. Құрылымдық дағдарыстарға мұнайдың, азық-түліктің, энергиялық, шикізаттық, валюталық және экологиялық дағдарыстар жатады.

    Әлеуметтік  дағдарыс әр түрлі әлеуметтік топтардың қақтығысы немесе қайшылықтардың өршуінен туындайды: жұмыскерлер мен жұмыс берушілер, кәсіподақтар мен кәсіпкерлер, әр түрлі мамандықтағы жұмысшылар, персонал және менеджерлер және тағы басқалары. Көбінесе әлеуметтік дағдарыс, экономикалық дағдарысты толықтырушы немесе жалғастырушы болып табылады, кей жағдайда өздері де туындайды, мысалы басқару стилінде, еңбек талаптарымен келіспеген жағдайда, экологиялық мәселелер қатынасында, патриоттық сезімде.

3. Кәсіпорынның дағдарысын сипаттайтын теория жүзіндегі көзқарастар мен қойымдылары

    Кәсіпорынның  дағдарысын сипаттайтын түрлі динамикалық түрдегі қойымдылары мен көзқарастары болады.

      Мюллер өзінің зерттеулерінде  стратегиялық дағдарыстар, нәтижелердің  дағдарысы және өтемпазықтық дағдарысы туралы айтады. Бұл дағдарыстардың арасында оның пікірі бойынша уақыттық байланыс болады.

Дағдарыстың мұндай түрлерінің туындау процесі келесіні білдіреді: Мюллер бойынша кәсіпорын табыстардың дені сау жағдайында назар аударатын табыстылыққа жетудің потенциал түсінігін қолданады. Бірақ потенциал біртіндеп таусылады және егер жақсы айналымды берген   ескіріп кеткен өнімдер орнына жаңа ауыстырмалы тауар таппаса, кәсіпорын стратегиялық дағдарыс бойында болады. Нәтижелердің дағдарысы, мысалы бұрынғы өнім – лидер қоймалық шығындардың жоғарылығында туындайды, ол өз кезінде сыртқы көздерден алынатын инвестицияларды талап етеді. Ал өтемпаздық дағдарысы классикалық түрде, мысалы кәсіпорындағы барлық процестер сыртқы көздерден қарастырғанда несие берушілердің шектеулерінен туындайды. Осынын бәрі сонына келгенде банкроттыққа әкеп соғады.

2 - кесте. Мюллер бойынша дағдарыстың процесі.

    Бұл сурет бойынша ерекше момент –  бұл дағдарысты айқындаудың дағдарыстың даму процесіне қайшылығы, яғни кәсіпорын өзінің дағдарыс жағдайында екенін, көбінесе күйзелістің «Нәтижелер дағдарысы» мен «өтемпаздық дағдарысы» сатыларында түсіне бастайды.

      Дағдарыстық процесті түрлі сатыларға бөлудің  қажеттілігі ең алдымен, дағдарысқа ықпал ету және дағдарысты болдырмаумен одан өті бойынша шараларды қолданудың  кезі мен  уақытын анықтаумен байланысты.

      Кристек бойынша дағдарыстың процестің сатыларын дағдарыстан өту потенцияның, мүмкіндігі және оны ертерек анықтау тұрғысынан сипаттайды.  

      3 - кесте. Кристек бойынша дағдарыстық сатылары.

      Кристек бойынша дағдарыстық процестің  сатыларын келесідей түрде сипаттауға болады:

1. Саты: потенциалды дағдарыс. Мұндай дағдарыс – тізбекті процесс секілді өзін мүмкінді, потенциалды фазада тауып,  ол кәсіпорынның нақты дағдарысы ретінде айқындалмайды. Дағдарыстың айқын сипаттарының жоқтығынан кәсіпорынның мұндай жағдайы квазинормалды деп сипатталады, яғни әдетте кәсіпорын басталғанын көрсететін уақытынан сипатталады.
2. Саты: көрінбейтін дағдарыс «латехтті». Дағдарыстық бұл фазасы енді басталып келе жатқан дағдарыстың асқынуы бойынша ықтималдықтың үлкен шамасымен сипатталады. Мұндай дағдарыс сатысында кәсіпорын оны стандартты инструменттер көмегімен ықпал ету, қолдану арқылы дағдарыстың осы сатысына белсенді әсер ету алдын – ала айқындау шараларын жүзеге асыру көмегімен болады. Жалпы дағдарыстың осы кезеңінде оны жойюдың потенциясын толығымен пайдаланбайды. Бұл әсерде ең негізгісі ертерек айқындау жүйесіне сүйену керек.
3. Саты:өткір өтуге болатын дағдарыс. Бұл сатыда кәсіпорын дағдарыстың негативті әсер етулерін сезе бастайды. Сонымен бірге  бұл  сатыда кәсіпорынға бағытталған деструктивті ықпал етудің интенсивтілігі күшееді. Ол болса уақыттың тапшылығына, қысымына, тезділігіне, шешім қабылдаудың тезділігіне алып келеді. Дағдарыстың бұл кезеңінде одан ары проблемалары (дағдарыстан өту факторлары) шешудің әрекет етуші жолдарын табуға талаптар уақыттың тығыздығына байланысты жоғарлайды. Сондай – ақ бұл кезең барлық үлкен күштерді жұмылдыру арқылы дағдарыстан шығу бойынша шаралар мен қолда бар резервтердің таусылуымен сипатталады. Бұл жағдайда жалпы өткір  дағдарыстан шығудың  мүмкіндігі жоғары болады. Тағы да дағдарыстан өтуге талаптар шегіне дейін жоғарлап, аз уақыт аралығында ситуацианы жақсарту үшін  шаралар өзінің нақты қабілеттілігі мен әрекеттілігін көрсету қажет.
4. Саты: өткір өтуге болмайтын дағдарыс. Егер дағдарыста локализациялау жүзеге аспаса, онда кәсіпорынның жоюмен аяқталатын дағдарыстық процестің соңғы сатысына көшеді. Бұл сатыда дағдарыстан өту үшін  кәсіпорынға қойылатын талаптар оның потенциялынан әлде қайда жоғары болады.  Бұл жағдайда кәсіпорынның дағдарыстан шығуы  мүмкін емес болады. Өйткені осы кезеңде  нақты әрекеттер болмайды немесе олар потенциалдың төмендігіне байланысты тиімсіз болады және уақыттың күшті қысымымен кәсіпорынға қарсы деструктивті ықпал етулердің интенсивтілігі күшееді.

    Дағдарыстық жәйттардың жіктемесі. Батыс экономистері дағдарыстық жәйттің дамуының 3 сатысын бөледі:

    Бірінші саты тауарлық материалдық запастардың  сату көлемінің тұрақты не төмен  өсу қарқындары кезеңіндегі көбеуінен, несиелік берешектің айналмалығы тездетілгенінен, жабдықтау мен өнім сапасымен байланысты туындаған проблемаларынан көрінетін жекелеген жағдайлармен сипатталады.

    Аралық  саты болса (тауарлы-материалдық  запастарды қысқарту арқылы ақша ресурстарын үнемдеу салдарынан) материалдың тапшылығымен, жабдықтаушылардың несиеге сатулардың тоқталуымен және қолма-қол қаражаттармен есеп-айырысу   талаптарымен, жалақыны уақытылы төмендеуімен айырықшаланады.

    Дағдарыстың соңғы кезеңдерінде компания хаостық  жағдайға душар болады. Осы кезең өндірістік графиктер орындалмайды, өте жиі өнімнің төмен сапасына байланысты олар қайтарылып береді, өндіріс жиі материалдардың жетіспеушілігіне байланысты тоқтап қалады, дебиторлық берешекті жинаудың  көп уақыт алуымен сипатталады. Сондай-ақ бұл кезде жабдықтаушылар мен мердігерлер қолма-қол қаражат беруді талап етеді және несие берушілер де заемдардың шарттарын өзгертуді талап етеді. Нәтижесінде,  компанияда меншікті айналымдағы қаражаттардың жетіспеушілігі байқалады. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

1. «Сұлтан»  ЖШС-нің қызметі

«Сұлтан» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 1995 жылы 13-ші наурызда Алматы облысы Сарқан қаласында құрылды. Серіктестікті құрушы құрылтайшылар Қазақстан республикасының азаматтары – жеке тұлғалар болып табылады. Құрылтайшылар құрамы үш жеке тұлғадан тұрады.   Серіктестік «Тұлпар» ауыл шаруашылық өндірістік кооперативнің қайта құрылуы  негізінде пайда болады.

    Бас офисі Қазақстанның экономика және сауда орталығы болып табылатын  басты қала – Алматыда орналасқан фирма 1996 жылы «Сұлтан» сауда белгісімен өндірілген өнімдерді тарату және сату мақсатында құрылған болатын және қысқа  мерзім ішінде маркетингтік фирмаға  айналып, бүкіл Қазақстан бойынша  қызмет көрсететін халге жетті. Қазіргі таңда «Сұлтан Маркетинг» компаниясы тек қана өзіміздің еншілес кәсіпорындардың ғана емес, сонымен қатар үшінші өндірушінің де түрлі өнімдерін шетелге шығару және шетелден алып келу жұмыстарын жүзеге асыруда.

    1998 жылы 28-ші ақпанда «Сұлтан» жауапкершілігі  шектеулі серіктестік болып өзгертілді.

    «Сұлтан»  ЖШС-ның қызметінің пәні және мақсаттары .

    «Сұлтан»  ЖШС-ның негізгі мақсаты бәсекеге қабілеті жоғары сапалы, халық тұтынуындағы қажетті өнімдер өндіру. Сондай-ақ шикізат түріндегі ауыл шаруашылығы өнімдерін тиімді, әрі пайдалы мүмкіндіктерін өткізу.

    Бұл негізгі   мақсатқа жету үшін серіктестік  келесідей қызметтерге негізделеді:

• Ауыл шаруашылығы өнімдерін шығару, өндіру;
• Ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу;
• Ауыл шаруашылығы өнімдерін дайындау;
• Ауыл шаруашылығы өнімдерін өткізу;
• Наубайханалық өндіріс;
• Ет – сүт және май өнімдерін өндіру мен өңдеу;
• Қоғамдық тамақтану, қонақ үй пунктерін ұйымдастыру және тағы да басқа ойын және шоу бизнес қызметтеріне басқа қызметтерді жүзеге асыруға мүмкіндігі бар.

    Бұл қызметтер арқылы серіктестік халықтың, аймақтық мекемелер мен ұйымдардың қажеттілігін қанағаттандыру; жаңа жұмыс орындарын және әлеуметтік мәселелерді шешуге мақсат құрып ықпал жасайды.

    Жалпы қазіргі күнде «Сұлтан» ЖШС-ның негізгі қызметі ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруге және өткізуге негізделген. Осы негізгі қызметті серіктесттіктің 94%  табысының көзі болып табылады.

      2005 жылдан бастап «Сұлтан» ЖШС-ның  өз қызметін жетілдіруге тырысуда. Бұған серіктестік  жанынан Туркия компаниясымен бірлесіп диірмен құрғанын айтуға болады.

    Жалпы серіктестіктің қызметін ұйымдастыру  келесі кестеде көрсетілген 

    4-кесте. 2008 жылғы серіктестік қызметін ұйымдастыру

    Құқықтық  статусы «Сұлтан» ЖШС-гі Қ.Р-ның заңдарына  сәйкес заңды тұлға болып табылады. Серіктестік өзін-өзі қаржыландыру және шығындарын өзі өтеу негізінде  қызмет етеді. Серіктестіктің өзіндік  жеке балансы несие мемлекеттерінен  есептері, дөңгелек мөр белгісі, фирмалық баланс және басқа да реквизиттер иелігінде бар. Серіктестік өз атынан келісім  жасауға мүмкіндігі бар, жеке мүліктік емес құқықтарына міндетті болуы және үшінші тараптар тұлғасы ретінде сотта жауапты болуы мүмкін.

    Серіктестік  өзіне тиесілі мүлікпен барлық міндеттемелерімен жауапты болады. Қатысушылардың  қарыжатына серіктестік жауапты болмайды.

    «Сұлтан»  ЖШС-ның  шаруашылық қызметі.

    «Сұлтан»  ЖШС-гі ауыл шаруашылық өнімдерін өндіруге негізделген серіктестік. Оның, меншігінде 841 га жер , 500 мың мал (сиыр, қой ) бар. Қазіргі күйде жерге себілген өнімдер: бидай, арпа, сұлы, қант қызылшасы, сенаж сияқты өнімдер жатады. Ал мал өсіруде: қой, сиыр – бұдан алынатын өнімдерге: сүт, жүн, тері сияқты өнімдер саналады.

    Серіктестіктің  шаруашылық қызметін  жүргізуіндегі  ең негізгі қызмет шикізатты тиімді, қымбат бағамен  өткізу болып табылады.

    Жерді өңдеудегі көмекші өндіріс құралдарына  трактор, комбайын, машина- техникалық саймандар құрап отырады. Оларды үнемі жөндеуден өткізу, басқа  кооперативтердің жерін жыртуға, өнімін жинауға, жалға беру сияқты қызметтерді  жүзеге асырып отырады.

    Қазіргі күнде шаруашылық қызметті серіктестік  жетілдіре түсуде. Бұған бидайды өсірудегі мал жинауды, өткізуді дәлел бола алады. Оны келесі кестеде көре аласыз.

    5-кесте. Шаруашылық қызметін талдау.