Мәліметтер базасын Microsoft Access-те құру

Жоспар 
 

Кіріспе.................................................................................................................

I. Мәліметтер  базасы туралы жалпы мәлімет..............................

1. Бүгінгі күнгі мәліметтер базасы..............................................................
2. Мәліметтер  қорының классификациясы.............................................
3. Мәліметтер базасының кең түрде қолданылуының алғы шарттары.  MS ACCESS МББЖ-мен жұмыс істеу.........................................

II. Мәліметтер базасын пайдаланушылар.......................................

2.1. Пайдаланушылар категориялары...........................................................

2.2. Мәліметтер базасы әкімшілігінің  функциялары................................

2.3. Мәліметтер базасы администраторының  байланыстары............. 

IІІ.  Даталогиялық жобалау туралы жалпы мағлұматтар. 
3.1.  Даталогиялық жобалаудың бастапқы деректері..............................

3.2.  Даталогиялық жобалау нәтижесі........................................

3.3  Деректер  базасын  құрамын аңықтау.............................................. 

IҮ-бөлім. Мәліметтер базасын жобалау ......... 
 

Қорытынды......................................................................................................

Қосымша …...............................................................................................

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.............................................................. 
 
 
 
 
 

       Кіріспе. 

       Мәліметтер  базасында белгілі бір пәндік облыс туралы ақпарат көрінеді. Пәндік облыс  деп нақты зертеу үшін қызығушылық білдіретін нақты әлемнің бөлігі аталады. Автоматтандырылған ақпараттық жүйелерде пәндік облыстың көрінісі мәліметтердің  бірнеше деңгейлерінің модельдерімен ұсынылады. Модельдердің деңгейлерінің  саны мәліметтер қорын басқару жүйесінің ерекшеліктеріне тәуелді болады.

       Менің бұл дипломдық жобамның басты тақырыбы мәліметтер базасын басқару жүйелері, оларды пайдаланушылар және пайдалану барысында атқарылатын жұмыстар туралы болып табылады.

       Жұмыстың  тақырыбы өте ауқымды болып келеді. Және қозғалып отырған сұрақ қазіргі  уақыттағы ең белсенді сұрақтардың  бірі болып табылады.

       Жұмысты жазу барысында келесідей негізгі тақырыптар қозғалмақшы:

1. Мәліметтер базасы, оның бүгінгі күнгі жағдайы және жұмыс атқаруы.
2. Мәліметтер базасын пайдаланушылар, олардың категориялары және оның әкімшілігінің функциялары.
3. Мәліметтер базасын жобалау (практикалық көрінісі).

       Мәліметтер  базасының пайда болуы жалпы  алғанда есептеуіш техникалардың  жетілдірілуі мен олардың құнының  төмендеуіне байланысты. Алғашқы  кезде есептеуіш техникалар тек  “қолмен” шығаруға болмайтын математикалық  кұрделі есептеулерді шығару үшін қолданылды. Кейін компьютерлік техпологиялардың дамуына байланысты бұндай есептеулер тек автоматтандырылған жүйелер  арқылы есептеле бастады. Сол уақытта  компьютерлерді ақпаратты сақтау мен  өңдеу үшін қолдану ойластырылды. Адам өмірінің кез келген саласында  қажет болатын ақпараттар мен мәліметтерді есептеуіш техника арқылы сақтау, өңдеу және беру/алу өте ыңғайлы болып шықты. Соған сәйкес қазіргі заманда адамдар өз қызметтерінде ақпаратты көп пайдаланатындықтан есептеуіш техникалар ақпаратты сақтау мен өңдеуге ыңғайлы етіліп жетілдірілуде.

       Жұмыстың  басты мақсаты болып жоғарыда келтірілген сұрақтар мен жұмыс  тақырыбын жан-жақты, тыңғылықты және терең түрде қарастыру болып  табылады.

       Осы және басқа да мәліметтермен Сіз  келесі беттерде таныса аласыз.

       I. Мәліметтер базасы туралы жалпы мәлімет.

       1.1. Бүгінгі күнгі  мәліметтер базасы. 

       Мәліметтер  базасы бұл ақпараттарды сақтау үшін арналған ұйымдастырылған құрылым. Алғашқы кезде, яғни, мәліметтер базасы түсінігі қалыптаса бастаған жылдары, бұл базаларда тек қана мәліметтер сақталып жүрді. Бірақ бүгінгі күнгі  мәліметтер базасын басқару жүйелері (МББЖ) өз құрылымында тек қана мәліметтерді ғана емес, сонымен қатар тұтынушылармен немесе басқа да программалық-ақпараттық кешендермен қарым-қатынас жүзеге асырылатын әдістерді (яғни, программалық код) де орналастыруға мүмкіндік  береді. Осылайша біз қазіргі заманғы  мәліметтер базасында тек қана мәліметтер ғана емес, сонымен бірге ақпарат  та сақталатындығын айта аламыз.

          Егер, мысалы, ірі банктің мәліметтер  базасын қарастыратын болсақ, бұл  анықтаманы оңай түсіндіруге  болады. Бұнда клиенттер туралы, олардың мекен-жайлары, кредиттік  тарихы, есеп шоттарының жағдайы,  қаржылық операциялары және т.б.  туралы мәліметтер сақталады.  Бұл базаға банктің көптеген  қызметкерлері кіре алады. Бірақ  олардың ішінде бұл базаға  толықтай ие болып, оған өзі  жеке өзгерістер енгізе алатын  адам жоқ. Мәліметттерден басқа  базада әр түрлі әдістер мен  жабдықтар бар, ол әрбір қызметкерге  оның компетенциясына кіретін  мәліметтермен ғана жұмыс жасауға  мүмкіндік береді. Базадағы мәліметтердің  нақты қызметкерлерге тиісті  әдістермен өзара байланысы нәтижесінде  қызметкерлер пайдаланатын және өз компетенциясы шеңберінде мәліметтерді енгізу мен редактрлеуді жүргізетін ақпарат қалыптасады.

          Мәліметтер базасы түсінігімен  мәліметтер базасын басқару жүйесі  түсінігі тығыз байланысты. Бұл  жаңа базасының құрылымын құру, оны мәліметтермен толтыру, мәліметтерді  редактрлеу мен ақпараттарды  визуалдау үшін арналған программалық  жабдықтар кешені. Базаның ақпаратын  визуаладау деп берілген критерилерге  байланысты көріністегі мәліметтерді  іріктеуді, оларды тәртіптеуді,  толықтыру және шығару құрылғысына  беру немесе байланыс каналдары  бойынша жіберуді түсінуге болады.

          Әлемде көптеген мәліметтер базасын  басқару жүйелері бар. Олардың  әр түрлі объектілермен әр  түрлі жұмыс істеу мүмкіндігі  мен пайдаланушыларға әр түрлі  функциялар мен жабдықтар ұсынатындағына  қарамастан МББЖ-нің көбі ортақ  негізгі түсініктердің тұрақты  кешеніне негізделеді. Бұл бізге  бір жүйені қарастырып, оның түсініктерін, әдістерін және тәсілдерін МББЖ-нің  барлық классына жалпылауға мүмкіндік  береді. 
 

2. Мәліметтер  қорының классификациясы

    Мәлiметтер қорын басқару жүйесi (МҚБЖ) мәлiметтер құрылымы типтерiнiң бiрiне бағытталады. Олар: иерархиялық МҚБЖ, желiлiк МҚБЖ, реляциялық МҚБЖ болып үшке бөлiнедi.

    МҚБЖ  – бағдарламалық жабдық, оның көмегiмен МҚ (мәлiметтер қоры) құрылады, соның негiзiнде ақпаратты iздеу жүйесi (АIЖ) құрылады және жұмыс iстейдi. Ақпаратты iздеу жүйесi дегенiмiз – мәлiметтер қорының жиынтығы және оларға қызмет көрсетушi бағдарламалар.

    Кез-келген мәліметтер қоры деректердің реляционды моделіне негізделеді.

    Мәліметтердің реляционды моделінің негізінде  қатынастар (relation - ағылшын тілінде  қатынас) ұғымы жатыр. Егер белгілі  шарттарды орындасақ, қатынасты  екі өлшемді кесте түрінде  берген ыңғайлы болады. Кесте көрнекті, әрі адамға түсінікті бейнелеу болып  табылады.

    Реляционды  мәліметтер қоры – бұл өзара байланысқан қатынастар жиыны. Әрбір қатынас (кесте) компьютерде файл түрінде беріледі.

    Қатынастарға  қолданылатын негізгі  амалдарға:

• Жиындарға қолданылатын амалдар: қиылысу, айырма, декарттық көбейту, бөлу, біріктіру;
• Арнайы реляционды амалдар: проекциялау, біріктіру, таңдау (селекция, шектеулер) жатады.

    Мәліметтер  қорын басқару жүйесінің деңгейі  осы айтылған амалдарды орындауда  қолданылатын құралдардың бар болуымен және олардың қолайлылығымен өлшенеді. Қатынастарда, реляционды мәліметтер қорында бұл амалдарды орындауда  қолданатын тілдерді екі класқа бөлуге болады:

• Реляционды алгебра тілдері;
• Реляционды есептеулер тілдері.

    Реляционды  алгебра тілдері реляционды алгебраға  негізделген. Қатынастарға қолданылатын амалдарды тізбектей белгілі  ретпен жазып, қажетті нәтиже аламыз. Сондықтан реляционды алгебра тілдері  процедуралық тіл болып, ал мәліметтер қорын басқару жүйелері тілдерінің көбі процедуралық программалау тілдері  болып табылады.

    Бұтақ тәрізді объектілердің кестесі  иерархиялық құрылым болады. Бұндай құрылым үшін төменгі деңгейдегі объекті жоғарғы деңгейдегі  объектіге бағынышты.

    Мәліметтер  құрылымының үшінші түрі – желілік МҚБЖ.

    Керектi ақпараттарды жинау ғана емес, оларды жақсылап құрылымдау да маңызды. Кез-келген ақпараттық құрылым келешекте қажеттi ақпаратты алу үшiн құрылады. Сондықтан да ол мәлiметтердiң құрылымын жасау мына әдiстерге сүйену арқылы жасалады:

1. объектiнiң сипаттамаларын анықтау;
2. осы объектiлердiң атрибуттарын (атрибут – қатынас бағандары) анықтау;
3. объектiлердiң арасындағы байланысты көрсететiн құрылым типтерiн таңдау (кесте, иерархиялық, желiлiк).
4. ақпараттық құрылымның дәл экземплярын құру.

3. Мәліметтер  базасының кең  түрде қолданылуының  алғы шарттары.  MS ACCESS МББЖ-мен жұмыс істеу

       МБ-ның  айқын басымдылықтары мен объективті алғы шарттары оның кең түрдегі қолданысына  әкелді. Оны қолданудың алғы шарттарына келесілер жатады:

• нақты өмірдің объектілері өзара күрделі қарым-қатынаста болады. Бұның бәрі олардың ақпараттық көрінісі өзара байланысқан бір бүтінді қалыптастыруды талап етеді;
• әртүрлі пайдаланушылардың ақпараттық қажеттіліктері өзара қиылысады, ал бұл бір мәліметтер базасын қолдануды және әртүрлі пайдаланушылардың оған кіру мүмкіндігін бір мақсатты қылады;
• ақпараттық қорды құру мен жүргізу функциялары мен қажетті мәліметтерді ұсыну әртүрлі тапсырмаларды шешуде универсалды және жалпы болып табылады. Мәліметтерді басқару үшін мамандандырылған программалық жабдықтарды құру бұл функциялардың орындалу деңгейінің өсуі мен ақпараттық жүйелерді құрудың еңбек сыйымдылығының қысқаруына әкеледі;
• техникалық және программалық қамтамасыз етудің дамуының қазіргі заманғы деңгейі, ақпараттық жүйелерді құру теориялары мен практикасы тиімді МБ-н құруға мүмкіндік береді.

  MS Access 2000 жалпы сипаттамасы қазіргі уақытта Microsoft Access-мәліметтер базасын басқарудың үстемдік (дербес) программалық жүйелері арасында ең танымалдарының бірі. Көпшілікке кең тараған танымалдық себептері мыналар:

• әмбебаптығы мен интерфейстің ойланып істелу деңгейі жоғары, өйткені көбінесе әр түрлі біліктіліктегі пайдаланушылардың жұмысына арналған, негіз құраушы режимінен оларды тікелей пайдалану режиміне икемді және жедел көшуге мүмкіндік беретін мәліметтер базасының объектілерін басқарудың жүйесі іске асқан;
• Microsoft Office құрамына кіретін программалық басқа өнімдермен, сондай-ақ  технологиясын қолдайтын кез келген программалық өнімдермен бірігіп-кірігу (интеграция) мүмкіндіктерінің терең дамуы;
• Жасалған жұмыста көрсеткіш құралдардың молдығы.

  Мәліметтер базасы обьектілері.

  Кез келген МББЖ-мен жұмыс процесінде мәліметтер базасында файл (немесе файл топтары) жасау басталған жері болып саналады.

  Access мәліметтер базасын құра алатын объектілердің типтеріне басты терезенің негізгі боліктері сәйкес келеді. Бұлар Таблицалар, Сұрау салулар, Есептер, Парақтар, Макростар мен Модулъдер.

Терезе тақырыбы - мәліметтер базасының файл атауы.

  Мәліметтер  базасының негізгі объектілерге арналған қосымшасынан басқа үш бұйрықтық  кнопкалары бар: Aшy, Конструктор, Құру. Олардың көмегімен кесте жұмысының режимі таңдалады.

  Егер Таблица қосымшасы таңдалса, бұл қосымшаның терезесінде осы МБ-да бар кестелердің тізімі бейнеленеді.

  Бар кестені ашу үшін оның атын бұл тізімде ерекшелеп, Ашу кнопкасын басу керек. Жаңа кестедегі МБ-ны іске қосу үшін Құру кнопкасын басу қажет.

  Бар кестенің макетін түзеу үшін оның тізімдегі атауын ерекшелеп, Конструктор кнопкасын басу керек.

  Кестелер  - мәліметтер базасының негізгі объектілері. Біріншіден кестелерде базада бар мәліметтердің барлығы сақталады,    екіншідеи,    кестелер   базанық құрылымын (өрістерін, олардың типтерін, қасиеттерін) да сақтайды.

  Сұрау салулар - кестелерден мәліметтер алу үшін және оларды пайдаланушыға қолайлы түрде ұсынуға арналған арнайы құрылымдар. Сұрау салулардың көмеғічен мәлімет-терді іріктеу, оларды сүрыптау мен сүзгіден өткізу сияқты операңғіялар атқарылады. Сонымен қатар берілген алгоритм бойынша мәліметтер өз-гертуге, жаңа кестелер жасауға, басқа шығу көздерінен алынған мәліметтер кестесін автоматты түрде орындауға, кестелердегі қарапайым есептеулерді және т.б. жасауға болады.

  Формалар  көмегімен базаға жаңа мәліметтер енгізетін немесе бары қаралатын объектічер.  Формалар пайдаланушыға толтыруға болатын әрістерді ғана толтыруға арналған құралдар ұсынады. Сонымен қатар формада бір мезгілде енгізуді автоматтандыру үшін басқарудың арнайы элементтерді (есептегіштер, ашылатын тізімдер, ауыстырып қосқыштар, жалаушалар және тағы басқаларды) орналастыруға болады. Формалардың артықшылығы толтырылған бланкілерден мәліметтер енгізу болған кезде, әсіресе, көрнекі көрінеді. Бұл жағдайда графикалық құралдарды форма бланктің ресімделуін кайталанатындай етіп жасайды - бұл терімшінің жұмысын оңайлатады, оның шаршап, қажуын азайтады және баспа қателерін болдырмайды.

  Форманың көмегімен мәліметтерді енгізіп қана қоймай, бейнелеуге де болады. Сұрау салулар да мәліметтерді бейнелейді, бірақ оны нәтижелік кестелер түрінде, дайындаудың ешқандай құралдары болмай-ақ жасайды. Формалардың көмегі-мен мәліметтерді шығарған кезде дайындаудың арнайы құрал-дарын қолдануға болады:

  Есептер - мәліметтер ұсынудың ерекше формасы. Әдетте, есепті қалыптастыру үшін есептелетін ерістер, топтастырулар, іріктеу шарттарымен бірге әр түрлі кестелерден мәліметтер жинайтыи сұрау салулар жасалады.

  Содан кейін MS Access-тің жалпы ережелері бойынша осындай сұрау салулар негізінде есеп жобаланады, ол мыналарға жол ашады:

- оку  мен тандауға қолайлы формалармен мәліметтер ұсынуға;

- қорытынды және орта мәндерді есептеп, жазбаларды топтастыру (бірнеше деңгей бойынша);

- графикалық объектілерді  есепке  кіргізу мен басып шығару (мысалы, диаграмма).

  Парақтар   -   бұлар   Access    2000-де   мәліметтердің   арнайы   объектілері.   Оларды майдалап айтқанда мәліметтерге қол жеткізу парақтары деп атауға болады.

  Физикалық жағынан бұл Web-парақта орналастырылған және клиентке сонымен бірге берілетін HTML кодында орындалған ерекше объект. Бұл объект өзінен-өзі мәліметтер базасы болып саналмайды, бірақ серверде қалатын мәліметтер базасымен бірге Web-парақта берілген байланыс атқарылатын, компонент-терді құрамында ұстайды. Web-торапқа келуші осы компоненттерді пайдалана отырып, қол жететін парақ өрісіндегі жазбалар базасын қарай алады. Осылайша, мәліметтерге жету парақтары клиентпен интерфейсті, сервер мен серверде орналасқан мәліметтер базасы арасында интерфейсті жүзеге асырады.

  Макростар мен модульдер. Объектічердің бұл категориялары  программалау жолымен жаңа функцияларды жасау үшін де, мәліметтер базасын басқару жүйесімен жұмыс істегенде де қайталанатын операцияларды автоматтандыруға да арналған.    Макростар ~ макробүйрыңтар. Егер базамен қайсыбір операциялар ерекше көп жасалса, бірнеше бүйрықты бір макросқа топтастырып, оны пернелердің ерекшеленген белгілеудің мәні бар.

  Модульдер - Visual Basic тілінде жазылған программалың рәсімдер (проңедуралар). Егер Access стандарттың құралдар тапсырыс берушінің небір гиеберлікті талап ететін шарттарын қанағаттандыруға жетпейді, программашы бұл үшін қажетті модульдер жазады. 

       II-бөлім. Мәліметтер базасын пайдаланушылар.

       2.1.Пайдаланушылар  категориялары. 

         Мәліметтер базасымен оның құру  мен функционалдау процесінде  әр түрлі категориядағы пайдаланушылар  бірге іс-әрекет жасайды. 

       Пайдаланушылардың негізгі категориясы болып түпкілікті пайдаланушылар, яғни, олардың қажеттіліктері үшін мәліметтер базасы құрылатын пайдаланушылар табылады. Құрылушы мәліметтер базасының  ерекшеліктеріне байланысты оның түпкілікті пайдаланушылар әр түрлі бола алады. Бұл мәліметтер базасына мезгіл өткен  сайын көңіл аударатын кездейсоқ  пайдаланушылар болуы мүмкін немесе тұрақты, яғни, әрдайым пайдаланатын пайдаланушылар болуы мүмкін. Түпкілікті пайдаланушылар бір-бірінен есептеуіш  техниканы меңгеру дәрежесімен  де ерекшеленуі мүмкін. Түпкілікті пайдаланушылардан есептеуіш техника  мен тіл жабдықтары саласында  арнайы білім талап етілмеуі керек.

          Мәліметтер базасын функционалдау  мәліметтер базасын құруды, функционалдауды  және дамытуды қамтамасыз етуші  мамандардың қатысуынсыз мүмкін  емес. Мамандардың бұндай тобы  мәліметтер базасының администраторлары  (МБА) деп аталады. Мамандардың  бұл тобы мәліметтер базасының құраушы бөлігі болып есептелінеді.

Көпшiлiк  қолданушы МҚБЖ клиент-сервер архитектурасында жұмыс істейтін ақпараттық жүйелерді құруға мүмкіндік береді. Көпқолданылушы МҚБЖ-не  Oracle, InterBase, Microsoft SQL, Server, Informix және т.б жатады. МҚБЖ-ң негізгі үш функциясын бөліп көрсетуге болады.

• Мәліметтерді анықтау (Data definition) – сіз өзіңіздің мәліметтер қорыңызда қандай ақпараттар сақталатынын анықтай аласыз, мәліметтер құрылымын және типін, сонымен қатар бұл мәліметтер бір-бірімен қалай байланысқанын көрсете аласыз. Кейбір жағдайларда сіз, сонымен қатар, мәліметтерді тексеру форматы мен критерийін бере аласыз;
• Мәліметтерді өңдеу – мәліметтерді әр түрлі тәсілдермен өңдеуге болады. Мәліметтерді онымен байланысқан басқа бір ақпаратпен байланыстырып, нәтиже мәнін есептеуге болады; 

    Мәліметтерді  басқаруда – сiз мәліметтермен  кім танысуына болатынын көрсетіп, оларды өшіріп немесе жаңа ақпарат  қоса аласыз. Сонымен қатар, мәліметтерді ұжымдық қолдану ережелерін анықтауға  болады. 
 

       2.2.  Мәліметтер базасы  әкімшілігінің функциялары.  

       Мәліметтер  базасының администраторларының тобының  құрамында олардың атқаратын  функцияларына байланысты әртүрлі  топшаларды бөліп көрсетуге болады. Әкімшілік топтың құрамының саны, олардың атқаратын қызметі мәліметтер базасының масшатабына, онда сақталатын ақпараттың спецификасына, мәліметтер базасының типіне, қолданыстағы бағдарламалық  жабдықтар ерекшеліктеріне және кейбір басқа факторларға белгілі-бір  дәрежеде тәуелді болады.

          Мәліметтер базасының әкімшілігінің  құрамында жүйелік аналитиктер,  мәліметтер базасына қатысы бойынша  сыртқы ақпараттық қамсыздандыруды  жобалаушылар, мәліметтерді өңдеудің  технологиялық процесстерінің жобалаушылары,  жүйелік және қолданбалы программистер,  операторлар, техникалық қамсыздандыру  бойынша мамандар болуы керек. Егер әңгіме коммерциялық мәліметтер базасы жөнінде болса, онда бұл жерде маңызды рольді маркетинг бойынша мамандар ойнайды.

          Мәліметтер базасының администраторлары  жан-жақты функциялардың үлкен  шеңберін орындайды. Әрі қарай  олардың кейбіреуін қарастырып  өтуге болады. Бұл функциялардың  негізгілері келесідей:

1. Пәндік облыс анализі: пәндік облысты жазбаша суреттеу, толықтылықты шектеуді табу, ақпарат статусын анықтау, пайдаланушылар қажеттіліктерін анықтау, пайдаланушылар статусын анықтау, "мәліметтер - пайдаланушы" сәйкестігін анықтау, мәліметтерді өңдеудің уақыттық - көлемдік мінездемесін анықтау.
2. Мәліметтер базасының құрылымын жобалау: мәліметтер базасының файлдарының құрамы мен құрылымын анықтау, олардың арасындағы байланыстарды анықтау, мәліметтерді тәртіптеу әдістері мен ақпаратқа енуі әдістерін таңдау, мәліметтер базасы мен мәліметтерді жазбаша суреттеу  тілдерінің құрылымын жазбаша суреттеу.
3. Мәліметтер базасы мен МБ-н өңдеу шараларының құрылымын жазбаша суреттеу кезінде толықтылықты шектеуді беру: пәндік облысқа жататын толықтылықты шектеуді беру, мәліметтер базасының құрылымымен шақырылған толықтылықты шектеуді анықтау, мәліметтерді енгізу мен корректировкалауда МБ-ң толықтылығын қамтамасыз ететін шараларды құру, көп пайдаланушылар режимінде пайдаланушылардың параллельді жұмысында толықтылықты шектеуді қамтамасыз ету.
4. Мәліметтер базасын алғашқы жүктеу мен жүргізу: мәліметтер базасын алғашқы жүктеу мен жүргізу технологиясын жасау, енгізу формаларын жобалау, мәліметтерді дайындау, енгізу және енгізуді бақылау.
5. Мәліметтерді қорғау.
1. Жүйеге пароль арқылы кіруді қамтамасыз ету: пайдаланушыларды тіркеу, парольдарды тағайындау және өзгерту.
2. Нақты мәліметтерді қорғауды қамтамасыз ету: пайдаланушылар топтарының және жеке пайдаланушылардың ену құқықтарын анықтау, жеке пайдаланушылар үшін мәліметтерге жасалатын рұқсат етілген операцияларды анықтау, мәліметтерді қорғаудың программалық - технологиялық жабдықтарын таңдау/құру.
3. Мәліметтерді қорғау жабдықтарын тестілеу.
4. Ақпаратқа енудің қарастырылмаған жолдарын анықтау/тіркеу.

5.5.Мәліметтерді  қорғауды бұзудың пайда болған  жағдайларын      зерттеу  және оларды жою мен алдын-алу  бойынша іс-шаралар жүргізу. 

6. МБ-н қайта қалыптастыруды қамтамасыз ету: МБ-н қайта қалыптастырудың программалық-технолгиялық жабдықтарын құру, жүйелік журналдарды жүргізуді ұйымдастыру.
7. МБ-на пайдаланушылардың жолдауның анализі: пайдаланушылардың МБ-на жолдауының статистикасын жинау, оны сақтау және анализдеу.
8. МБ-ның жұмыс жасау тиімділігінің анализі мен жүйенің дамуы: жүйенің жұмыс жасу көрсеткіштерінің анализі (өңдеу уақыты, жадының көлемі, құндық көрсеткіштер), мәліметтер базасын қайта ұйымдастыру мен қайта құрылымдау, мәліметтер базасының құрамын өзгерту, программалық және техникалық жабдықтарды дамыту.
9. пайдаланушылармен жұмыс жасау: пәндік облыстағы өзгерістер туралы ақпарат жинау, пайдаланушылардың МБ-ң жұмысын бағалау туралы ақпарат жинау, пайдаланушыларды оқыту, пайдаланушыларға кеңес беру.
10. Жүйелік программалық жабдықтарды дайындау және қолдау: МББЖ және ҚПП туралы ақпарат жинау және анализдеу, программалық жабдықтарды иемдену, оларды орналастыру, жұмысқа жарамдылығын тексеру, жүйелік кітапханаларды қолдау, программалық жабдықтарды дамыту.
11. Ұйымдастырушылық-әдістемелік жұмыс: МБ-н жобалау әдістемесін таңдау немесе құру, жүйенің даму бағыттарын және мақсаттарын анықтау, МБ-ң даму кезеңдерін жоспарлау, ұйымдастырушылық-әдістемелік материалдарды жасау және шығару.

         Әдебиеттерде жиі-жиі пайдаланушылардың  тәуелсіз категориясы ретінде  қолданбалы программистерді бөліп  көрсетеді. Мамандардың бұл тобын  ерікті категорияға қоспау керектігі  ойластырылуда. Одан да оларды  мәліметтер базасының администраторларының  құрамына қосу керек. 

       2.3. Мәліметтер базасы  администраторының  байланыстары.  

       МБ-ң  администраторы өз қызметінің барысында  мәліметтер базасының басқа пайдаланушыларымен, сонымен қатар МБ-ң пайдаланушылары  болып табылмайтын "сыртқы" мамандармен  де қарым-қатынасқа түседі.

          Ең алдымен егер мәліметтер  базасы қандай да бір кәсіпорынды  немесе ұйымды ақпараттық қамтамасыз  ету үшін құрылса, онда осы  ұйымның әкімшілігімен қарым-қатынас  қажет. Жоғарыда көрсетілгендей  МБ-сын енгізу ақпаратты өңдеу жүйесінде ғана емес, сонымен бірге ұйымды басқарудың бүтіндей жүйесіне де өзгеріс енгізеді. Бұндай үлкен жобалардың ұйым басшылығының белсенді түрде араласуынсыз және қолдауынсыз орындалмайтыны анық. Ұйым басшылығы МБ-мен ұсынылатын мүмкіндіктермен танысуы керек, оның басымдылықтары мен жеткіліксіздіктері туралы хабарлануы тиіс, сонымен қатар МБ-ның құрылуы мен функционалдануы барысында пайда болатын мәселелер туралы ақпарат алуы тиіс.