Аэрозольдер, суспензиялар және эмульсиялар. Өндірістік аэрозолдер

ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ  ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ  МИНИСТРЛІГІ

ОҢТҮСТІК  ҚАЗАҚСТАН  МЕМЛЕКЕТТІК  ФАРМАЦЕВТИКА АКАДЕМИЯСЫ

ФГЗ және химия негіздері кафедрасы

СӨЖ

Тақырыбы: Аэрозольдер, суспензиялар және эмульсиялар. Өндірістік аэрозолдер.

                                     Орындаған: Қараман Ұ

                                            Тобы: 104 «Б» МПД

                                      Қабылдаған: Сабирова Г.М

Шымкент 2013 ж

Жоспар

1. Кірспе
2. Негізгі бөлім

1 Аэрозольдер . Ұнтақтар

2 Суспензия. Суспензия  тұрақтылығы 

3 Эмульсия.

III. Қорытынды 

IV. Пайдаланған әдебиет

Аэрозоль ( немісше: sol — ерітінді) — газды ортада (ауада) қалықтаған сұйық не қатты  бөлшектерден тұратын дисперстік жүйелер. Терминді алғаш1945 жылы ағылшын химигі Ф.Дж. Доннан енгізген. 
Аэрозоль - шашырату жүйесінің газдық ортада өлшенген жағдайда болатын сұйық тамшысы немесе қатты дененің бөлшегінен тұрады.

Аэрозольдің мөлшері  оның массасы мен бөлшек саны бойынша  анықталады. Олардың сұйық бөлшегінің радиусы 10-5 — 10-1 см, ал қатты бөлшектерінікі 10-8 — 10-3 см болады. Аэрозоль дисперстену (ірі бөлшектердің ұсағырақ бөлшектерге  айналуы, мысалы, шахта шаң-тозаңы) және конденсаттану (ұсақ бөлшектердің ірірек бөлшектерге бірігуі, мысалы, тұманнан бұлт пайда болуы) салдарынан түзіледі. 
Дисперстену жолмен көбінде полидисперстік және тұрпайы дисперстік аэрозоль түзіледі, ал жоғары дисперстік және біртекті (монодисперстік) аэрозоль конденсаттану арқылы алынады. Көбінесе аэрозольдың түзілуі зиянды болады. Мысалы, өндірістік процестерде қажетті заттар тозаңмен бірге кетеді (металлургия, цемент, химия өндірістері); атмосферадағыаэрозольмен азық-түлік ластанады; кейбір аэрозольдар ауамен қосылып қопарылғыш қоспалар түзеді (көмір, қант, ұн тозаңдары). Аэрозоль медицинада (организмге дәрі-дәрмекенгізуде, жұқпалы микробтарды залалсыздандыруда), метеорологияда (тұманды сейілту, жасанды жаңбыр жауғызуда) ауыл шаруашылығында (инсектицидтер шашуда) тұрмыста т.б. қолданылады.

Аэрозольдер дегеніміз  дисперстік фазасы не сұйық, не қатты  дене, ал дисперстік ортасы газ, әдетте, ауа болып келетін дисперстік системалар. Бұған тұман, түтін, шаң сияқтылар мысал болады. Аэрозольдердщ дисперстілігі коллоидты бөлшектікінен кіші , ондағы бөлшектер ірілеу және біркелкі бола бермей; Мысалы, темекі түтініндегі бөлшек өлшемі 0,1 —1,0 мкм, Құрмы тағы түтіндікі — 0,1 —100,0 мкм, тұмандікі (Н₂О)—0,5 мкм

Аэрозольдердің  кинетикалық тұрактылығы бөлшектердің өлше-мімен анықталады. Аэрозоль бөлшектерінің шөгу жылдамдығы дисперсгік ортаның тұтқырлығына тәуелді седиментациялық тең-деу арқылы анықталады. Мысалы, судан 1 сантиметр биіктіктен 10 минутта төмендейтін аэрозоль бөлшегі ауадағы осындай жолды бір секундта жүреді екен. Олар тұрақсыз болады, өйткені аэрозоль бөлшектері газбен де, сұйықпен де әрекеттеспейді. Ондағы бөлшектер космостық, гамма-ультракүлгін сәулелер әсерінен за-рядталуы мүмкін. Әйтсе де ондағы заряд шамасы үлкен болмаған-дықтан, ол агрегацияға кедергі жасамайды. Ондағы зарядты жа-санды жолмен арттыруға болады. Азрозоль бөлшектерінде кол-лоидты системалардағыдай диффузиялық қабат болмайды.

Тұмандағы сұйық бөлшектер шар  тәрізді болады, ал түтін мен шаңдағылар түрлі заттар мен кристалдардың  сынықтарынан тұр-ғандықтан, олар аморфты  және әр түрлі пішінді. Олар конденса-ция  немесе диспергация негізінде туындауы мүмкін. Конденсация-лық әдіс аэрозольдерді  жоғары дисперстілікте және біркелкі етіп алуға мүмкіндік береді. Мысалы, газ күйіндегі хлорлы сутек пен  аммиак қоспасынан қатты күйдегі  ұнтақты аэрозольді алуға бо-лады: НС1 + NН₃ = NН₄С1. Күкірт (VI) оксидін су буымен аралас-тырғанда сұйық аэрозоль алынады: SОз + Н₂О = Н2SО₄.

Аэрозольдердің пайда болуы  беттік әнергияның едәуір артуымен байланысты болғандықтан, ол біраз энергетикалық  кедергілерді жеңумен сәйкес келеді. Сондықтан да конденсациялық тәсіл  кезінде біршама қаныққандык, яғни тепе-тедсіздік қажет. Мұндай жағдайда буды бірден конденсациялау керек. Табиғаттағы  тұман осылайша туындайды. Егер системада ұйтқы заттар болса, аэрозольдің түзілуі жеңілдейді.

Аэрозольдер коллоидты системалар сияқты жарыкты шашыра-тады және олар Релей теңдеуіне бағынады. Осы  кезеңде, дисперсті фаза мен дисперстік орталардың тығыздығы мен сыну көрсеткіш-терінің айырмасы айтарлықтай өзгешелікте болуына байланысты аэрозольдердің оптикалық қасиетінің, әсіресе, жарық шашыратуы-ның ерекше мәнде болатынын ескерген жөн. Оптикалық қасиетке негіздеп түтін пердесін қолданады. Олардын арасында фосфор (V)оксидінің орны ерекше. Оның жарықты шашырату және жұту қа-білеті бірлік өлшем ретінде қабылданған.

Аэрозольдердің қолданбалық орны ерекше мәнді. Аэрозоль куйіндегі инсектицид өсімдіктерді түрлі зиянкестерден қорғайды. Сол сияқты медицина мен парфюмериядағы кейбір дәрі-дәрмектер, препараттар тек аэрозоль күйінде қолданылады.

Қейбір жағдайларда аэрозольдер  теріс роль атқарады. Мысалы, металлургия, цемент, химия өндірісі сияқты салаларда  әрі айналаны қоршаған ортаға зиянды, әрі құнды заттар түтін, шаң, то-зан, қурамында сыртқа шығарылады. Атап айтқанда шамамен тәуліпне он мың  тоннадай кенді өңдейтін мыс балқыту  заводының мұржасынан көк түтінмен бірге айналаға 26 кг АsSз; 1,9 т Sb2S2; 1,9 т Сu; 2,2 т Рb; 2,8 т Zn; 0,4 т Ві шығады екен.

Соңғы кездері қоршаған ортаны қорғау адамзат денсаулығын сақтаумен тікелей сабақтас болып, ол мемлекеттік, дүниежүзілік мәні бар мәселе болып отыр. Жылу электр станциялары мен це-мент заводтарынын, 2 км радиусында күн жарығы өзінін. 29%-ке дейінгі сәулесін, ал ультракүлгінді бөлігі 65%-ін жоғалтады екен. Ал үлкен қалалардың үстіндегі күн жарығының қуаты 30—40%-ке төмендейді.

Суспензия — дисперсиялық фазасы қатты зат түрінде, ал дисперсиялык ортасы сұйықтар күйінде ұшырасатын қалқыма не дисперсиялык жүйе. Суспензияның дисперсиялык шекарасы коллоидті тараптар шекарасымен және калыпты жағдайда тез тұнатын бөлшектердің мөлшерлік көрсеткіштерімен анықталады. Суспензияның дисперсиялылығы әдетте седименттік талдау әдістері арқылы немесе дисперсиялык ортаға енгізілген қосымшалардың адсорбция мөлшері тұрғысынан анықталады.

Суспензия — қатты дисперстік фазаның сұйық дисперстік орта-да таралған микрогетерогенді система. Ондағы қатты бөлшектердің өлшемі 0,1 мкм<г<10 мкм. Егер бөлшектердің дисперстік дәрежесі төмен болса, онда оның радиусы үлкейіп, тұрақтылығы төмен-дейді де тез тұнбаға шөгеді. Суспензиялардың дисперстілігін микроскоп, электронды микроскоп сияқты оптикалық немесе седимен-тациялық анализ көмегімен анықтауға болады.

Суспензиялар да коллоидты ерітінділер сияқты конденсациялық немесе дисперсиялық тәсіл арқылы алынады. Осы процесс кезінде алынатын бөлшекті дисперстілік дәрежесі қажетті шекте болатындай етіп жүргізеді. Сондай-ақ, суспензиялар да коллоидты ерітінділер тәрізді өзінен өтетін жарықты шашыратады және жұтады, осы тұста ескертетін жай, жарық өткен коллоидты ерітінді мөлдір болып көрінеді. Оның электрокинетикалық қасиеттері коллоидты ерітіндінікіне ұқсас келеді. Сол секілді суспензиядағы бөлшектердің дзета-по-тенциалы зольдегімен шамалас. Егер суспензия ға электролит енгізсе, онда онын ұю құбылысы байқалады. Кейбір жағдайда суспензияға беттік активті заттар немесе жоғары молекулалық қосылыстарды қосу арқылы оны тұрақтандыруга болады. Мұнда тиксотропия құбылысы коллоидты ерітіндідегіден гөрі артық.

Суспензиялардың табиғаттағы алар орны ерекше. Айталық гео-логиядағы  және жер қыртысындағы көптеген процестер  суспензия құбылысымен байланысты: седиментациялық құбылыс салдарынан таутастан түрлі жыныстардың пайда болуы, әзен сулары арнасынан асқанда олар өзімен бірге көптеген сазды балшық пен құмды, қоқысты сыртқа шығарады және олар қоюлана келіп, қатты денеге айналады. Сол сияқты суспензиялар техникада да үлкен роль атқарады. Мысалы, табиғи не синтетикалық каучуктен резина алу үшін әуелі күкірттің каучуктегі суспензиясын дайындау керек; түр-лі құрылыс және баспа бояулары олифа майында не органикалық еріткіштерде тұрақталған суспензия. Ал құрылыста жиі қолданы-латын цемент пен ізбестің судағы “ерітінділері” де суспензия; саз балшықтын судағы суспензиясы керамика өндірісінін, негізгі шикі-заты.

Седиментация (немесе шөгінді жиналу) алабы— шөгінді жиналатын немесе жиналған (геологиялық өткен кезеңдерде) сушара (қазіргі, бұрынғы). Термин кең мағынада алаптың типін білдіретін анықтауыштармен бірге қолданылады. Мысалы, физикалық-географиялық белгілері бойынша мұхиттық, теңіздік, көлдік және тағы басқа седиментация алабы; судың құрамы бойынша — тұздылығы қалыпты, тұзды сулы, тұздылау, тұщы, күкірт-сутекпен залалданған седиментация алабы және тағы басқа болып сараланады

Седиментация сұйық не газды ортадағы ұнтақталған заттың бөлшектері қарама-қарсы бағытталған екі күштің әсерінде болады. Олардын біріншісі бөлшекті төмен тартып, тұнбаға немесе шөгіндіге түсіру-ге бағытталған ауырлық күш, ал келесісі бөлшектерді берілген көлемде біркелкі таратуға ұмтылған, яғни бөлшек концентрациясы мол жақтан, аз жаққа қарай ауысуына әсер ететін өздігінен жүре-тін диффузиялык күш.

Дисперстік системаға әсер ететін ауырлық және диффузиялық күштің қайсысының басым болуына байланыс-ты оның күші анықталады: ауырлық күші артық болса, ондайда дисперсті  системаның бөлшектері көбірек шөгеді, ал диффузиялық күш басым болса, онда дисперстік системадағы бөлшектер  тұнбаға түспей жүзгін түрінде болады. Осы айтылғандарға орай, дисперст фазаның система көлемінде біркелкі таралып, тұрақты күйде бо-луын седиментациялық немесе кинетикалык, тұрақтылық деп атай-ды, ал ауырлық күші әсерінен бөлшектердің тұнбаға түсу процесі седиментация деп аталады. Системадағы бөлшектердің тұнбаға түсу жылдамдығы осы бөлшектердің өлшеміне, дисперстік орта-ның тұткырлығьша және бөлшек тығыздықтарына тәуелді:

Эмульсия (лат. emulgere – сауу және франц. emulsіon – сүт), медицинада – сұйық түріндегі дәрілік қалыптар. Эмульсияда суда ерімейтін сұйықтар (май, бальзам) болады, оны адамға ішу үшін, терісіне жағу үшін береді. Эмульсиялар біркелкі қоймалжың, сыртқы түрі сүт сияқты сұйықтық түрінде болады. Эмульсияларды дайындау үшін шабдалы, зәйтүн, күнбағыс, үпілмәлік, т.б. өсімдіктерді, вазелин және эфир майларын, сонымен қатар балық майын, бальзамдарды және сумен араласпайтын басқа сұйықтарды қолданады. Дайын эмульсиялық дәрілік заттардың жағымсыз дәмі болады немесе ішкен кезде адамның ауыз қуысының шырышты қабатын тітіркендіреді. Эмульсияның құрамындағы ерімейтін ингредиенттер, оның жағымсыз дәмін шығармайды. Эмульсиялар ұзақ сақтауға келмейтін дәрілік зат болғандықтан, оларды 3 – 4 күн ішінде пайдалану керек. Эмульсиялар шыны ыдысқа құйылады, оған міндетті түрде: “Ішердің алдында шайқаңыз” және “Салқын жерде сақтаңыз” деген ескерту жазылады. Д. Қияшев.

Эмульсия — екі сұйықтың бір-бірінде еріген микрогетерогенді системасы. Эмульсиядағы дисперсті  фаза да, дисперстік орта да бірдей агрегаттық күйде, атап айтқанда сұйық коллоидты  система екен. Егер мұндай системаларды бірі екінші-сінде ерімейтін сұйықтар қүрайтын болса, онда ұзақ уақыт сақталады.

Эмульсиялардағы дисиерсті  фазаны құрайтын шар тәрізді бөл-шектердің  өлшемі әр түрлі болады: кәдімгі  көзге көрінетін бөлшектен бастап коллоидтық дәрежедегі дисперстілікке дейін эмульсия-дағы дисперстік фазаның  бөлшектері көбінесе 0,1 —10,0 мкм ара-лығында  болады. Сондықтан да оларды кәдімгі жай оптикалық микроскоп арқылы байқауға болады.

Эмульсиялар да суспензия-лар тәрізді  табиғат пен өндірісте кең  таралған. Мысалы, сүт, жұ-мыртқаның  сары уызы, қүрамында дисперстелген  суы бар мұнай, каучук өсімдіктерінің шырыны, салқын күйдегі металды өңдеуге қолданатын техникалық эмульсиялар және басқалар. Полимер өндірісінде эмульсиялық полимерлеу әдісі қолданылады. Егер полимерлеу тек мономер басқа сұйықта еритін катализатормен тікелей түйіскенде ғана жүретін болса, онда осы шартқа сәйкес жағдай жасалады. Мұндайда өзінде катализаторы бар сұйықпен түйісетін мономердің беткі қабаты біраз артады да, оған орай болатын полимерлеу реакциясының жылдамдығы сонша есе артады.

Дисперстік ортанын ролін су атқарып, дисперстік фаза ретінде —  майлар, минералды майлар, бензол, толуол және басқалар қолдапылатын эмульсиялар жиі кездеседі. Суда ерімейтін сұйық-тардың бәрін “май” деп атап, оларды М әрпімен, ал суды В әрпі-мен таңбалайды. Дисперстік фазаның аталуын бөлшектің алымы-на, ал дисперстік ортаны бөлшіне жазады. Мысалы, майдың суда-ғы эмульсясы болып келетін кәдімгі сүтті, сол сияқты бензол немесе толуолдың да судағы эмульсияларын М/В деп белгілейді. Ал судың мұнайдағы және судыц сары майдағы эмульсиялары В/М деп көрсетіледі.

Эмульсиялардың тұрақтылығы. Эмульсиялардың түрақтылығы жайлы көптеген ғылыми-зерттеулер жүргізілген. Сүт тағамдарьш сақтағанда, түрлі салқындатқыш сусындар мен  балмұздақты даярлағанда эмульсиялардың тұрақтылығы ескеріледі. Кейбір жағдай-ларда  эмульсия тұрақтылығы нашарлап, құрамындағы  сұйық фазаларды жеке бөліп алуға  тура келеді. Мысалы, мұнайды өңдеуден бұрын, оның құрамындағы эмульскялық  бөлшек ретінде таралған суды немесе табиғи каучукті, шырын құрамындағы  суды бөлу ка-жет. Сол сиякты май  мен судан тұратын сүттен сары майды, кай-мақты бөліп алу үшін, әрине эмульсияны бұзады.

Эмульсиялардың кинетикалық турақтылығы ондағы бөлшектердің өлшемімен сипатталады. Эмульсиялардағы бөлшектердің өлшемі мен массалары коллоидты ерітіндідегіден едәуір артық. Сондықтан да эмульсиялардың кинетикалық тұрактылығын сипаттайтын бөлшек санының (концентрациясының) биіктікке қатынасы коллоидты ерітіндідегіден үлкен. Көптеген эмульсиялардағы дисперсті фазаньщ тығыздығы дисперстік ортаның тығыздығынан аз болатындығын ескерген жөн. Мұндайда эмульсиядағы бөлшектер тұнбаға түспестен, сұйық бетіне қалқып шығуға тырысады. Әрине, осындай кезде дисперстік фазадағы бөлшектердің концентрациясы оның төменгі жағынан гөрі жоғарысында артықтау болатыны даусыз. Мысалы, сүтті сактағанда, әсіресе, қайнатқаннан кейін оның бетінде каймакты кабат пайда болады.

Әдетте, эмульсиялардың дисперстілік дәрежесіне тәуелді бола-тын седиментациялық  тепе-теңдік жағдайындағы ауысу жылдамдығы коллоидты ерітіндідегі ден артық. Эмульсиялардың тұракты-лық дәрежесі түрліше мәнде болады, олар агрегативті тұрғыдан тұрақсыз. Эмульсиялык, системаның өздігінен дисперстік фазаға жиналып, ондағы жанасу шегінің пайда болуы, шар тәрізді бөл-шектердің біріне-бірі түйісіп жабысуы арқылы жүреді. Мұндай құбылысты коалесценция дейді. Демек эмульсияның коалесценциясы ұюмен бірдей. Мысалы, су мен бензолдың бірдей мөлшерін , шайқап араластырса, эмульсия пайда болады. Егер оны шайқауды тоқтатса, бірте-бірте бензол мен судың ұсақ бөлшектері біріге келіп, екі қабатқа бөлінеді.

Эмульсия құрамына енетін фаза арасындағы жанасу шектігі беттік керілу жоғарылаған  сайын, олардың агрегативті тұраксыздық  дәрежесі артып, полярлілік дәрежесіндегі  айырмашылық көбейеді. Жанасу шегіндегі  беттік керілу айырмашылығы өте’аз болатын  екі сұйық фазаны тауып алуға  болады. Мысалы, фенол мен су өзара  бірі-бірінде шекті араласып ериді. Қалыпты жагдайда фенолдың судағы және фенолдағы ерітінділері құрамдары  айтар-лықтай өзгеше болады. Егер осы  екі ерітіндіні алып, олардың температурасын жоғарылата бастаса, онда олардың құраыдық мөлше-рі біріне-бірі жақындай түседі де, жанасу шектегі беттік керілу азаяды. Осы қоспа кризистік температурада (65,5°С-та) бір-бірін-де тең араласып ериді және осы сәтте олардың  жанасу шегіндегі беткі керілу нөлге  тең болады. Мұндай ерітінділерден пайда болған эмульсиялар термодинамикалық тұрғыдан алғанда өте тұрақты және бұл жай олардың агрегативті тұрақтылығын анықтайды.

Эмульсияларды агрегативті тұрақтылығына  орай үлкен екі топқа бөледі: сұйытылған және концентрлі. Бүкіл эмульсия көле-міндегі  дисперсті фазаның үлесі 0,1%-тең аспайтын болса, оны бірінші топқа, яғни сұйытылған эмульсиялар тобына жатқызады. Бұдан бу машиналарындағы минералды майлардың конденсаттағы эмульсиясы мысал болады. Мүндай эмульсиядағы дисперстік фаза тамшысының бетінде адсорбцияланған иондардың болуы оны коалесценциядан сақтайды. Сондайақ, эмульсияның электрокине-тикалық потенциалы айтарлықтай жоғары болса, онда мундай жағдайда да коалесценция процесі жүрмейді. Концентрленген эмульсияларда дисперстік фазаның көлемі үлкен болуы мүмкін. Монодисперсті эмульсиялардағы дисперсті көлеміңе 74%-ін алады. Бірақ, кейде мұндай эмульсиялар әрі полидисперсті, әрі дисперсті фазаны құрастыратын тамшылар түрлі күш әсерінен түрін өзгер-тіп, майысатындықтан, оның көлемі 99%-ке, кейде 99,9%-ке жетеді. Концентрлі эмульсиялар бөлшектің электр заряды болса да тұрақсыз болады. Эмульсиялардың тұрақтылығын арттырып, коалесценция құбылысын болдырмау үшін оларға эмульгатор деп аталатын заттар қосады. Эмульгатор ретінде молекула құрамындағы полюсті және полюссіз тобы айқын көрінетін беттік активті заттар мен жоғары молекулалык қосылыстар қолданылады. Мысалы жоғары молекулалық қосылыс өкілі белок сұйық фазаның кішкене тамшысыньвд беткі қабатына адсорбцияланады және ол осы сәтте екі жақты байланыстыратын жүқа қабықша түзеді. Ал мұндай қорғаушы қабықшасы жоқ өзге тамшылар бірімен-бірі түйіскенде тез бірігеді, яғни коалесценция қүбылысы жүреді. Ендеше сольватты кабат пен кішкене тамшы арасындағы жұқа қабықша оларды өзара бірігіп, коалесценцияланудан сақтайды. Эмульсия-дағы шар тәрізді тамшы үстіне адсорбцияланған беттік активті заттардын, молекулалары өздерінің полюсті жағымен полюссіз сұйыққа, ал полюссіз жағымен полюсті сұйыққа бағытталып орнаасады. Мұнын нәтижесінде тамшы үстінде екі өлшемді, құрылымдьіқ кристалл тәрізді қабықша пайда болады. Бұған кәдімгі сабын көбікшелері мысал болады. Суды қаншама көпіртсе де, сабын болмаса ондай көбік тұрақсыз және сол сәтте-ақ жойылады. Ал, сабын көбігінен түрлі өлшемдегі шар үрлеуге болады және олар едәуір механикалық әсерге шыдайды.

Әдетте М/В тектегі

 гидрофилді, ал В/М тектегіні олеофилді эмульгаторлармен тұрақтандырады. Тұрактандыру механизмі қатты үнтақ көмегімен тұрақтандырудан айқын байқалады: гидрофилді ұнтақты екі сұйық қоспасымен араластырганда ондағьі түйіршіктер олардың жанасу шегіндегі беткі қабатқа орна-ласады жәнесу жақсы жұғысқандықтан, ол сол су жағына орналасады. Егер ұнтақ гидрофобты болса, онда ол маймен жұғысып, сол майлы жаққа тартылады .Суретте гидрофилді ұнтақтың. эмульсиядары жанасу шекке адсорбциялануы кескінделген: а) М/В тектегі, б) В/М тектегі эмульсиялар. Бұдан ұнтақ түйіршіктері өз сипатына сәйкес жанасу шегіндегі беткі қабатқа орналасып, тамшыны коршайды және оны басқамен біріктірмейді. Демек мұндай ұнтақтар су тамшысын коалесценциядан қорғамайды екен . Олай болса мұндағы су тамшылары өза-ра жолыққанда оңай бірігеді де үлкейе түседі, ал гидрофобты ұнтақтар керісінше В/М тектегі эмульсияларды тұрақтандырады.

Эмульсиялардың бұзылуы мен айналуы. Эмульгатор көмегімен тұрақтандырылмаған сұйық эмульсияларды бұзу үшін, оларға шамалы ғана электролит қосса жеткілікті, осы кезде эмульсияның электрокинетикалық потенциалы төмендеп, ол оңай бұзылады. Мысалы, бу машинасында пайда болатын конденсатты эмульсияны бұзу үшін, оған алюминий сульфатын А1₂(SО4)з қосады. Мұндағы май тамшысының зарядын анықтайтын кері ион ролін алюминий немесе сульфат иондары атқарады. Кейде, эмульсияларды бұзу үшін оған беттік активті заттарды деэмульгатор ретінде қосады.

Күнбағыс майы мен суға гидрофилді тұрақтандырғыш ас тұзын қосып шайқаса, М/В тектегі ақ түсті сұйық эмульсия түзіледі. Гидрофилді ас тұзының орнына гидрофоб-ты кальций хлоридін қосса, В/М тектегі ашық сары түсті, түтқыр эмульсия пайда болады. Егер осындай ас тұзымен тұрақтандырылған М/В тектегі эмульсиялар кальций хлориді мен ас тұзыньщ сәйкес 5: 1 мөлшерін қосса, онда эмульсия В/М тектегі эмульсияға айналады. Ал кальций хлориді мен ас тұзы мөлшері сәйкес 4 : 1 болса, онда эмульсия тұрақсыз болады. Мұндай майдың орташа тамшысыь да судың бірнеше түйіршіктері пайдалады. Онан әрі осы судың әрбір тамшысында май түйіршіктері пайда болуы мумкін

Берілген эмульсия тегін анықтауның бірнеше тәсілі бар. Айталық, берілген эмульсия үлгісінде суда жақсы еритін мысалы, метиленді көк бояуын қосады. Егер эмульсия М/В тектес болса, онда микроскоп арқылы карағанда судың көк бояуымен қатар майдын түссіз тамшысы көрінеді. Ал егер В/М тектегі эмульсия болса, онда түссіз май тамшысының, тұсында судың көк бояуы байқалады. Мұндайда судың барлык тамшыларының бояла беруі шарт емес. Сондай-ақ эмульсия тегін анықтау үшін оның электр өткізгіштігін өлшеу де қолданылады. М/В тектегі эмульсиялар электр тогын өткізеді, өйткені ондағы үзіліссіз фаза су. Ал үзіліссіз фазасы май болатын В/М тектегі эмульсиялар электр тогын өткізбейді.

Аэрозольды ыдыстардағы препараттарды  пайдалану туралы Автокосметика , Мебель, Әйнек, Тат кетіріл т. б. мақаланы қараңыз. әйнек(тазалау). Терезе, айна, хрусталь және сәндік фарфорды жуып, тазалау үшін пайдалануға дайын сұйық заттар («Свет-1», «Акноль», «Нитхинол», «Нитхинол-1») немесе концентратты сұйық препараттар («БЛО», «Миг», «Быстрый») ұсынылады. Концентрат ты препаратты пайдаланар алдында су қосып (1:10 үлес) араластырады. «Свет-1» препаратының майлы болуға зияны жоқ, сондықтан онымен терезе әйнегін жақтауымен қоса жууға да болады. Сұйық заттар немесе концентратты препараттармен тазалаған кезде, алдымен сұйықты мақта, дәке немесе жұмсақ шүберекпен жағын, ол кеппей тұрғанда құр ғата сүртеді. Тазаланған жерге сұйықты бүріккіш арқылы шашырата жағуға болады. «Секунта-75» әйнек тазалағыш аэрозолы арнайы құтыда шығарылады. Аэрозольды препараттарды тазаланатын нәрсенің бетіне 10— 20 ем қашықтықтан бүркіп, сосын шүберек пен құрғата сүртеді. Автомобиль шынысын жууға және оның қыстыгүні қырауланбауына қарсы арнайы препараттар шығарылады (Автокосметика мақаласын қараңыз). Көзәйнек және оптикалық приборлардың (мәселен, дүрбі) шынысындағы шаңды, майлы дақтарды кетіру үшін арнайы сұйық сіңдірілген жұмсақ қағаз түріндегі салфеткалар шығарылады. Салфетканы пайдаланғаннан кейін шынының бетінде жұқа қорғағыш қабат түзіледі. Ол шыныны буланудан және тез кірлеуден сақтайды. Салфетканы бірнеше рет пайдалануға болады.

Пайдаланған әдебиеттер:

1.Патсаев Ә.Қ., Шитыбаев С.А., Дәуренбеков  Қ.Н., «Бейорганикалық химия физколлоидтық  химия.»  Шымкент,2004ж.

2. М.С. Сәулебекова «Химия анықтамасы 8-11 сыныптар.» – Арман-ПВ баспасы, 2005 ж.

3.Құлжанов Қ.С.  «Аналетикалық химия.» Алматы,1994 ж.

4.Глинка Н.Л. Общая химия, М.1990 г.

5.Харитонов Ю.А. Аналитикалық  химия. Т.1-М.:ВШ,2001 г

6. Харитонов Ю.А. Аналитикалық  химия. Т.2-М.:ВШ,2001 г

7.Интернет желісі (ғаламтор: www.google.kz, www.yandex.kz) 8.Габриэлян О.С. «Химия, 9 класс», М.2009 ж.

9. Патсаев Ә.Қ., Махатов Б.Қ., Жайлау  С.Ж., Мамытова В.К., «Бейорганикалық  химия» - Шымкент, 2008ж. 

10. К.Аханбаев. «Химия негіздері»  Алматы:Эверо-2009ж.

11. Патсаев Ә.Қ.,ЖайлауС.Ж., «Органикалық  химия негіздері.» Шымкент, 2005ж