Қазақстан республикасындағы саяси партиялар

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ  МИНИСТРЛІГІ 

Қазақ мемлекеттік  қыздар педагогикалық университеті  

Жаратылыстану – география факультеті  

Р Е Ф Е Р А  Т 

Тақырыбы: «Қазақстан республикасындағы саяси партиялар» 
 
 
 
 
 

  Орындаған: 0113 биология 103 оқу тобының

  студенті Мажиханова Р.Ш. 

  Тексерген: саясаттану ғылымдарының кандидаты,

  доцент міндетін атқарушы Сәрсенбаева Ж.Ғ.  

Алматы, 2010 

Жоспары:

I КІРІСПЕ

ҚР-дағы саяси партиялардың қазіргі  жағдайы 

II НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1. ҚР-дағы саяси партиялар жүйесі

    1.1. «НҰР ОТАН» Халықтық-Демократиялық партиясы

    1.2. Қазақстан коммунистік партиясы

    1.3. Қазақстанның «Ауыл» социал-демократиялық партиясы

    1.4. Қазақстанның патроиоттар партиясы

    1.5. Қазақстанның «АҚ ЖОЛ» демократиялық партиясы

    1.6. «Руханият» партиясы

    1.7. «Әділет» демократиялық партиясы

    1.8. Қазақстанның «Нағыз АҚ ЖОЛ» демократиялық партиясы

    1.9. Жалпы ұлттық социал-демократиялық партиясы (ЖСДП)

   1.10. Асар» партиясы

     1.11. Қазақстанның аграрлық партиясы

    1.12. Қазақстанның азаматтық партиясы.

2. ҚР-ның саяси партиялар туралы заңы  

Қолданылған әдебиеттер тізімі  
 
 
 
 
 

ҚР-дағы саяси партиялардың қазіргі жағдайы

     Қазақстанның партиялық жүйесі  қазіргі кезде өтпелі кезеңді  бастан кешіріп отыр және бұл  жаңа әлеуметтік топтардың, ең  бастысы, бизнес-элитаның белсенділігінің  нәтижесі екендігін білеміз. Басқаша айтқанда, кейбір «қысым көрсетуші» топтардың, мысалы «Ақ жол» ҚДП-ның жартылай өзгеруі айдан анық көрініп тұр. Саяси сала сапалылығы жағынан өзгеріп келеді деуге болады, және оған себеп тек жаңа ойыншылардың пайда болуы ғана емес, сонымен қатар ескі қатысушылардың да өзгеруі. Және бұл кәдімгі даму кезеңі, мұнда асығыс болмауы тиіс, алайда тежелудің де қажеті жоқ, өйткені бұл жалпы саяси жүйе үшін қауіпті. Тәуелсіз Қазақстанның партиялық жүйесі ондаған жылдар бойы қалыптасып келеді. Өткен ғасырдың 90-жылдарында республика шеңберінде көппартиялы саяси жүйе тәжірибе жүзінде қолданымда болған жоқ, өткен кеңес дәуірінің саясаты мен азаматтық қоғамның дамымағандығы әсер етті. Қазақстан Республикасының партиялық жүйесінде сапалық даму үрдісі 90-жылдардың екінші жартысында байқалды, бұл кезде кейбір әлеуметтік топтар өз мүдделерін жариялау және қорғау қажеттілігін сезініп партия атты саяси ұйымдарға бірлесе бастады. Партиялық құрылыстың алғашқы қадамдары дәл Алматы қаласында жүзеге асырылды, саяси өмірдің орталығы да дәл осында. Тіпті, Елорданы ауыстырғаннан соң да партиялық қызметтің белсенді орталығы мен саяси белсенді тұрғындардың басым бөлігі осы қалада қалды.  
 
 
 
 

ҚР-дағы саяси партиялар жүйесі

«НҰР  ОТАН» Халықтық-Демократиялық  партиясы

       Төрағасы – Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев. Төрағаның бірінші орынбасары – Бахытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов. «Отан» республикалық саяси партиясы 1999 жылдың қаңтарында құрылып, сол жылғы 12 ақпанда Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде тіркеуден өтті. Партия мүшелерінің саны 607 557 адамды құрайды. «Нұр Отан» партиясының бөлімшелері Қазақстанның барлық облыстарында, Астана және Алматы қалаларында бар. Партия қоғамды одан әрі демократияландыруға бағытталған экономикалық және саяси реформаларды жүзеге асыруға; азаматтардың өмір сүру деңгейін көтеруге; әлеуметтік әділеттік орнатуға және елімізде тұрақтылықты сақтауға; ұлтаралық және конфессияаралық келісімді нығайтуға; Қазақстан Республикасының жан-жақты және үйлесімді дамуы үшін азаматтардың отансүйгіштігі мен жауапкершілігін тәрбиелеуге белсенді ықпал етуді басты мақсаттары етіп жариялады. Мәжілісте «Нұр Отан» парламенттік көпшілікке ие. 2007 жылы өткен Мәжіліс сайлауының қорытындылары бойынша «Нұр Отан» 88,41% дауыс иеленіп, Парламенттің төменгі палатасына партиядан 98 депутат сайланды.Партияның басты мақсаты Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың қайта өңдеу өнеркәсібін, жоғары технологиялық ғылыми өндірістерді дамыған деңгейге жеткізуге, әлеуметтік мәселелерді (зейнетақы көлемін ұлғайту, ең төменгі жалақы көлемін ұлғайту, мемлекеттік қызметкерлердің жалақысын арттыру) шешуге бағытталған реформалық саясатын ресми түрде қолдау болып табылады

Қазақстан коммунистік партиясы

      Партияның бірінші хатшысы – Серікболсын Әбділдәұлы Әбділдин. Партия 1998 жылғы 27 тамызда тіркелген, 2003 жылғы 20 наурызда қайта тіркеуден өтті. ҚКП-ның мүшелерінің саны 54 246 адамды құрайды. Партияның бөлімшелері республиканың барлық облыстарында бар. Партия республикада ғылыми социализм қағидаларына негізделген еркіндік және әлеуметтік әділетті қоғам құруға жағдай жасауды; коммунистік қоғамдық құрылысты қалыптастыруды өзінің негізгі мақсаты етіп санайды. 2004 жылы өткен Мәжіліс сайлауына Қазақстанның коммунистік партиясы партиялық тізім бойынша 3,44% дауыс жинаған «Коммунистердің халықтық оппозициялық одағы және ҚДТ» сайлау блогының құрамында қатысты. Партия 2007 жылғы Мәжіліс сайлауына қатысқан жоқ.

Қазақстан коммунистік Халықтық партиясы

      Бірінші хатшысы – Владимир Борисович Косарев. 2004 жылғы 21 маусымда мемлекеттік тіркеуден өтті. Тіркеуден өту кезеңінде партия сапы 90 мың адам құрады. Партияның саяси платформасына сәйкес, ҚКХП-ның қызметі қоғамдық дамудың жаңа жағдайына бейімделген маркстік-лениндік идеологияға негізделген. 2004 жылғы Мәжіліс сайлауының қорытындылары бойынша партия 1,98% дауыс алды. Үшінші шақырылымдағы Мәжілісте партияның депутаттары болған жоқ. 2007 жылғы Мәжіліс сайлауының қорытындылары бойынша ҚКХП 1,29% дауыс жинады.

Қазақстанның  «Ауыл» социал-демократиялық  партиясы

       Партия төрағасы – Ғани Әлімұлы Қалиев. Партия 2002 жылғы 1 наурызда тіркелген. 2003 жылғы 2 сәуірде партия қайта тіркеуден өтті. Тіркеуден өту кезеңінде партия мүшелерінің саны 61 043 адамды құрады. Қазақстанның барлық облыстарында партияның құрылымдық бөлімшелері бар. Партия мақсаттары: мемлекеттік реттеуді және агросекторды қолдауды күшейту; ауыл еңбеккерлерінің мүдделерін қорғау; қоғамды одан әрі демократияландыруға бағытталған экономикалық және саяси реформаларды жүзеге асыруға белсенді ықпал ету; экономиканың барлық салаларында нарықтық қатынастардың негізді формаларын жүзеге асыру. Партия 2004 жылғы парламенттік сайлауға қатысты, алайда үшінші шақырылымдағы Мәжілісте бірде-бір депутаттық мандатты иелене алмады. 2007 жылғы Мәжіліс сайлауының қорытындылары бойынша «Ауыл» партиясы 1,51% дауыс жинады.

Қазақстанның  патроиоттар партиясы

       Партия төрағасы – Ғани Есенкелдіұлы Қасымов. Партия 2000 жылғы 4 тамызда тіркелген, 2003 жылғы 21 наурызда қайта тіркеуден өтті. Партияның мәліметтері бойынша оның құрамында 172 мың мүшесі бар. Партия келесі мақсаттарды ұстанады: Қазақстан халқының ұлттық қайта өркендеуін қалыптастыру және жүзеге асыру; нарықтық экономикасы бар құқықтық демократиялық мемлекет, азаматтық қоғам қалыптастыру; қоғамның әлеуметтік белсенді бөлігін мемлекеттік және қоғамдық істерді басқаруға қатыстыру; елдің орнықты дамуын қамтамасыз ету; адамның жоғары деңгейде өмір сүру сапасын қалыптастыру және азаматтардың денсаулығына басым көңіл бөлу. 2004 жылғы Мәжіліс сайлауында партия 0,55% дауыс жинап, Парламентке өте алмады. 2007 жылғы Мәжіліс сайлауының қорытындылары бойынша партия 0,78% дауысқа ие болды. Партия жетекшісі Ғ.Е.Қасымов 2007 жылы Президент Жарлығымен Парламент Сенатының депутаты болып тағайындалды.

Қазақстанның  «АҚ ЖОЛ» демократиялық  партиясы

       Партия төрағасы - Әлихан Мұхамедұлы Бәйменов. Партия 2002 жылғы 3 сәуірде тіркелген. Партия мүшелерінің құрамы 175 862 адамды құрайды. партияның мақсаттары: тәуелсіз, гүлденген, демократиялық және еркін Қазақстан. Іргелі құндылықтары: демократия, тәуелсіздік, еркіндік, әділеттік. 2004 жылғы Мәжіліс сайлауында партия 12,04% дауыс жинады. Партия үшінші шақырылымдағы Мәжілісте бір депутаттық мандатты иеленді. 2007 жылғы Мәжіліс сайлауының қорытындылары бойынша «Ақ жол» партиясы 3,09% дауыс жинады. 

«Руханият»  партиясы

       Партия төрайымы – Алтыншаш Қайыржанқызы Жағанова. Партия 2003 жылғы 6 қазанда тіркелген. Партия мүшелерінің саны 72 мың адамды құрайды. Партия бөлімшелері облыс орталықтарында, Астана және Алматы қалаларында бар. Партияның негізгі міндеттері: экономиканы көтеру, әлеуметтік мәселелерді шешу, биік адамгершілікті және рухани бай қоғамды дамыту. 2004 жылғы Мәжіліс сайлауының қорытындылары бойынша партия 0,44% дауыс жинап, үшінші шақырылымдағы Мәжілісте депутаттары болған жоқ. 2007 жылғы Мәжіліс сайлауының қорытындылары бойынша «Руханият» партиясы 0,37% дауыс жинады.

«Әділет»  демократиялық партиясы

        Партия төрағасы – Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев. 2004 жылғы 14 маусымда тіркелген. Партия мүшелерінің саны 70 мың адамды құрайды. Партия аумақтық принцип бойынша құрылып, республиканың барлық облыстары мен Астана және Алматы қалаларында өз бөлімшелерін иеленген. Қазақстанда құқықтық демократиялық әлеуметтік мемлекет құруды, тиімді, озық және дамыған экономикалық жүйе құруды, азаматтық қоғам қалыптастыруды партия өзінің басты міндеттері санайды. Партия 2004 жылғы Мәжіліс сайлауының қорытындылары бойынша партиялық тізім бойынша сайлауда 0,76% дауыс жинады. Үшінші шақырылымдағы Мәжілісте бір мандатты округ бойынша сайланған бір депутаты болды. 2007 жылғы 8 шілдеде өткен «Әділет» демократиялық партиясының 5-ші съезінде Қазақстанның «АҚ ЖОЛ» демократиялық партиясына қосылу жөнінде шешім қабылданды.

Қазақстанның  «Нағыз АҚ ЖОЛ» демократиялық  партиясы

      Партияның тең төрағалары: Болат Мұқышұлы Әбілов, Ораз Әлиұлы Жандосов, Төлеген Тілекұлы Жүкеев. Партия «АҚ ЖОЛ» ҚДП-ның бөлінуінің нәтижесінде 2005 жылдың 29 сәуірінде құрылған. 2006 жылғы 17 наурызда тіркелді. Партия мүшелерінің саны 87 012 адамды құрайды. Партия барлық облыстарда, Астана және Алматы қалаларында өзінің бөлімшелерін ашқан. Партияның мақсаттары – демократиялық, зайырлы, құқықтық, әлеуметтік мемлекет және ашық қоғам құру. 2007 жылғы 23 маусымдағы «Нағыз Ақ жол» ҚДП-ның 3-ші съезінде Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясына (ЖСДП) қосылу туралы шешім қабылданды.

Жалпы ұлттық социал-демократиялық партиясы (ЖСДП)

       Партия төрағасы: Жармахан Айтбайұлы Тұяқбай. Төрағаның орынбасары: Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов. Партия 2006 жылғы 10 қыркүйекте құрылған. 2007 жылғы 25 қаңтарда тіркелді. Партия мүшелерінің саны – 140 мың адам. Партия барлық облыстарда, Астана және Алматы қалаларында өзінің бөлімшелерін ашқан. Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы өз алдына демократиялық, құқықтық әлеуметтік мемлекет қалыптастыру, инновациялық экономика құру, жаңа гуманитарлық саясатты жүзеге асыру міндеттерін қояды. 2007 жылғы Мәжіліс сайлауының қорытындылары бойынша Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы

Асар» партиясы.  

         Партия көшбасшысы: «Хабар Агенттігі» ЖАҚ басшылар кеңесінің төрайымы, ҚР Парламент Мәжілісінің депутаты – Дариға Назарбаева. Негізгі мақсаты – дамыған азаматтық қоғамдық институттары бар экономикасы мықты, демократиялық, құқықтық, әлеуметтік мемлекет құру. Партияның саясаты Елбасының жүргізген реформаларын қолдауды негізге ала отырып жүзеге асырылады. Партия «Қазақстан-2030» Стратегиясының шынайы екендігін мойындайды және аталмыш бағдарламаны қолдайтынын жариялайды. Саяси ортада «Асар» өзін орталықшыл мәтіндегі партия деп біледі, және егер өз мүдделеріне қажет болса, партия басшылықпен, басқа да партиялармен, қоғамдық бірлестіктермен іскерлік қарым-қатынас орнатуға дайын.

Қазақстанның аграрлық партиясы.

      Аталмыш партия жерге деген жеке меншікті енгізу, ауыл инфрақұрылымының жақсаруын, аграрлық сектордың салық салуына қатысты өзгерістер енгізу мәселелерін қолдайды, агроөндірістік кешен қызметкерлерінің мүдделерін қорғайды. Партия жетекшілерінің айтуына қарағанда, партия саяси тұрақтылықты қолдайтын және көтерілістік өзгерістергі қарсы көзқарасты ұстанатын консервативтік саяси күш сипатын иеленуі тиіс. Партия жетекшісі – Мәжіліс депутаты, ҚР Парламентінің аграрлық мәселелер бойынша Комитетінің мүшесі, Р.Мадинов

Қазақстанның азаматтық партиясы.

          Еліміздің бірқатар ірі металлургиялық  және тау-кен кәсіпорындарының  еңбек ұжымдарының ұсынысымен  құрылған. Бұл партияның негізгі мақсаттары - өндірісті дамыту, әрбір қазақстандық жанұяның әл-ауқатын жақсарту, Қазақстанның мемлекеттігін нығайту. Басқа да қазіргі таңдағы елдегі жүргізілген саясатты қолдауға негізделген партиялар сияқты ҚАП өз көшбасшысы деп Н.Ә. Назарбаевты таниды. Бұл партияның 1-хатшысы – А.Перуашев. 

      2. ҚР-ның саяси партиялар туралы заңы 

Қазақстан Республикасының  Заңы. 2002 жылғы 15 шілде N 344-ІІ 
Осы Заң саяси партияларды құрудың құқықтық негiздерiн, олардың құқықтары мен мiндеттерiн, қызметiнiң кепiлдiктерiн белгiлейдi, саяси партиялардың мемлекеттiк органдармен және басқа ұйымдармен қатынастарын реттейдi.

1-тарау.  ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР 
1-бап. Саяси партия ұғымы

1. Азаматтардың, әртүрлi әлеуметтiк топтардың мүдделерiн  мемлекеттiк билiктiң өкiлдi және атқарушы, жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарында бiлдiру және оларды қалыптастыру iсiне қатысу мақсатында олардың саяси еркiн бiлдiретiн Қазақстан Республикасы азаматтарының ерiктi бiрлестiгi саяси партия деп танылады.

 
2. Саяси партияның халық атынан билiк жүргiзуге құқығы жоқ. 

2-бап.  Қазақстан Республикасының  саяси партиялар  туралы заңдары

1. Қазақстан  Республикасының саяси партиялар  туралы заңдары Қазақстан Республикасының  Конституциясына негiзделедi, осы  Заңнан және Қазақстан Республикасының өзге де нормативтiк құқықтық актерлерiнен тұрады. 
2. Саяси партиялар заң алдында бiрдей. 

3-бап.  Саяси партияларға  бiрiгу құқығы

1. Қазақстан  Республикасы азаматтарының саяси  партияларға бiрлесу бостандығына  құқығы бар.

2. Қазақстан  Республикасының азаматы тек бiр саяси партияға мүше бола алады. 
3. Саяси партияға мүше болу Қазақстан Республикасы азаматының құқықтары мен бостандықтарын шектеуге негiз бола алмайды.

4. Әркiм  өзiнiң қандай партияға жататынын  көрсетуге немесе көрсетпеуге  құқылы.

4-бап.  Мемлекет және саяси партиялар

1. Мемлекет  саяси партиялардың құқықтары  мен заңды мүдделерiнiң сақталуын  қамтамасыз етедi.

2. Мемлекеттiң  саяси партиялардың iстерiне және  саяси партиялардың мемлекет iстерiне  заңсыз араласуына жол берiлмейдi. Саяси партияларға мемлекеттiк органдардың функцияларын жүктеуге де жол берiлмейдi.

3. Азаматтардан  кез келген нысанда, оның iшiнде  ресми құжаттарда да, қандай партияға  жататынын көрсетудi талап етуге  тыйым салынады.

4. Парламент  депутаттарының, мемлекеттiк қызметшiлердiң  саяси партиялардағы ақы төленетiн қызметтерде болуына құқығы жоқ.

5. Мемлекеттiк  қызметшiлер лауазымдық мiндеттерiн  атқару кезiнде 

Қазақстан Республикасы заңдарының талаптарын басшылыққа алады және саяси партиялар мен  олардың органдарының шешiмдерiмен  байланысты болмайды. 
6. Саяси партиялардың тұрақты жұмыс iстейтiн органдарында қызмет атқаратын адамдарға Қазақстан Республикасының еңбек, әлеуметтiк қорғау және әлеуметтiк сақтандыру туралы заңдары қолданылады.

2-тарау.  САЯСИ ПАРТИЯНЫ  ҚҰРУ, ҚАЙТА ҰЙЫМДАСТЫРУ  ЖӘНЕ ТАРАТУ 
6-бап. Саяси партияны құру

1. Саяси  партия саны бiр мың адамнан  кем емес, саяси партияның құрылтай  съезiн (конференциясын) шақыратын  және облыстардың, республикалық  маңызы бар қала мен астананың  үштен екiсiнiң атынан өкiлдiк  ететiн Қазақстан Республикасы азаматтары тобының бастамасы бойынша құрылады.

2. Азаматтардың  саяси партия құру жөнiндегi бастамашы  тобының тiзiмдерi тiркеушi органға  ол белгiлеген нысан бойынша  табыс етiледi.

3. Құрылтай  съезiн (конференциясын) әзiрлеу және  өткiзу үшiн құрамында кемiнде он адам бар ұйымдастыру комитетi құрылуы мүмкін.

4. Құрылтай  съезiнде (конференциясында) саяси  партияны құру, оның атауы, жарғысы,  бағдарламасы туралы шешiмдер  қабылданады және оның басшы  органдары құрылады.

5. Саяси  партия жарғылық қызметiн мемлекеттiк тiркеуден өткеннен кейiн жүзеге асырады.

7-бап.  Саяси партияның  атауы мен рәмiзi

1. Саяси  партияның атауында "саяси партия" немесе "партия" деген сөздер  болуға тиiс, оларды саяси партиялардың  атауында ғана пайдалануға жол  берiледi. Саяси партияның толық және қысқартылған атауы мен оның рәмiзi мемлекеттiк органдардың, Қазақстан Республикасында тiркелген саяси партиялардың атаулары мен рәмiзiнен өзгеше болуға тиiс.

2. Саяси  партияның атауында ұлттық, этникалық,  дiни, аймақтық, қауымдық және гендерлiк  белгiлердi көрсетуге, оның лидерлерiнiң, тарихи тұлғалардың есiмдерi мен фамилияларын пайдалануға жол берiлмейдi.

3. Саяси  партияның өз рәмiзi ретiнде  Қазақстан Республикасының және  басқа мемлекеттердiң мемлекеттiк  нышандарын пайдалануға құқығы  жоқ.

4. Саяси  партия рәмiз ретiнде эмблемаларды, туларды, гимндердi, вымпелдердi, значоктарды пайдалануға құқылы.

5. Саяси  партияның рәмiзi Конституцияға  қарсы және заңға қарсы мақсаттарды  насихаттауға қызмет етпеуге  тиiс.

6. Саяси  партия рәмiзiнiң сипаттамасы мен  эскиздерi жарғыда болуға тиiс.

8-бап.  Саяси партияға  мүше болу

1. Қазақстан  Республикасының жасы он сегiзге  толған азаматы саяси партияның  мүшесi бола алады.

2. Саяси  партияға шетелдiктердiң, азаматтығы  жоқ адамдардың мүше болуына,  сондай-ақ ұжымдық мүшелiкке жол берiлмейдi.

3. Әскери  қызметшiлер, ұлттық қауiпсiздiк  органдарының, құқық қорғау органдарының  қызметкерлерi және судьялар саяси  партияда болмауға, қандай да  болсын саяси партияға қолдау  көрсетпеуге тиiс.

4. Саяси  партияға мүшелiк ерiктi, жеке және  тiркелетiн тәртiпте болады. 
5. Саяси партияға қабылдау жазбаша өтiнiш негiзiнде жүзеге асырылады. 
6. Саяси партияға мүше болу кәсiби, әлеуметтiк, нәсiлдiк, рулық, ұлттық немесе дiни белгiлер бойынша, сондай-ақ жынысына және мүлiктiк жағдайына байланысты шектелмеуге тиiс.

7. Саяси  партияның мүшелерi саяси партияның  басшы органдарына сайлауға және  сайлануға, саяси партия мен  оның басшы органдарының қызметi туралы ақпарат алуға құқылы.

8. Қайтыс  болу, партиядан шығу, партиядан  шығарылу, басқа партияға кiру  саяси партияға мүше болуды тоқтатуға негiз.

3-тарау.  САЯСИ ПАРТИЯНЫҢ  ҚЫЗМЕТI

15-бап.  Саяси партияның  құқықтары мен  мiндеттерi

1. Саяси  партия жарғысы мен бағдарламасында  анықталған мақсаттар мен мiндеттердi жүзеге асыру үшiн Қазақстан  Республикасының заңдарында белгiленген тәртiппен:

1) өзiнiң  қызметi туралы ақпарат таратуға  және өз мақсаттары мен мiндеттерiн  насихаттауға; 
2) ерiктi негiзде қауымдастықтарға (одақтарға), сайлау блоктарына бiрiгуге; 
3) Қазақстан Республикасының Президенттiгiне, Қазақстан Республикасы Парламентi Мәжiлiсiнiң және мәслихаттарының депутаттығына кандидаттар ұсынуға; мәслихаттардағы өз өкiлдерi арқылы Қазақстан Республикасы Парламентi Сенатының депутаттығына кандидатуралар жөнiнде ұсыныс жасауға; 
4) өздерiнiң бұқаралық ақпарат құралдарын құруға;

5) жиналыстар, митингiлер мен демонстрациялар,  шерулер мен пикеттер өткiзуге; 
6) осы Заңда және Қазақстан Республикасының өзге де заң актерлерiнде көзделген өзге де құқықтарды жүзеге асыруға құқылы.

2. Саяси  партия:

1) Қазақстан  Республикасының Конституциясы мен заңдарының талаптарын сақтауға; 
2) әрбiр азаматтың өз құқықтары мен мүдделерiне қатысты құжаттармен, шешiмдермен және ақпарат көздерiмен танысу мүмкiндiгін қамтамасыз етуге; 
3) заңды тұлғалардың бiрыңғай мемлекеттiк тiркелiмiне енгiзiлетiн мәлiметтер көлемiнде тұрақты жұмыс iстейтiн органы орналасқан жердiң өзгергенi туралы және өз басшылары туралы деректердi тiркеушi органға хабарлауға; 
4) салық органдарына Қазақстан Республикасының заңдарында белгiленген мерзiмдер мен көлемде өзiнiң қаржылық қызметi туралы есеп табыс етуге мiндеттi. табылады.4,54% дауыс жинады. 

Қолданылған әдебиеттер тізімі:

1. Д. Жамбылов Саясаттану. Алматы – 2003  
2. «Жұлдыз», № 6, 2002  
3. «Ақиқат» №5 2003  
4.  «Егеменді Қазақстан» 2001  
5. Борисов П. «Политология», Алматы 1997 
6. Назарбаев Н. Ә. «Ғасырлар тоғысында», Алматы, 1996