ҚазақстанРеспубликасындағы сақтандыру ісі, ағымдағы жағдайларды жетілдіру жолы

Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым  Министрлігі

 

Тұрар Рысқұлов атындағы Қазақ Экономикалық Университеті

 

 

«Нарықтық инфрақұрылым» кафедрасы

 

 

 

 

Реферат

 

Тақырыбы: ҚазақстанРеспубликасындағы сақтандыру ісі, ағымдағы жағдайларды жетілдіру жолы

 

 

 

 

 

 

 

             Оқытушы: Қожабергенова И

Ғыл. дәрежесі, атағы :  _____

Студент:  Оразбекова Т.А.

Мамандығы: Әлеуметтік-мәдени қызмет

Тобы: 302

 

 

 

 

 

 

 

 

Алматы,2011

Мазмұны

 

Кіріспе………………………………………………………………….3-5

 

Негізгі бөлім

1. …………6-9

2. ……………..………………………………………………10-11

3. ……………..12-13

 

Қорытынды…………………………………………………………14-15

 

Пайдаланылған әдебиеттер………………………………………….16

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Кіріспе

Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры (бұдан әрі - Қор) -  әлеуметтік аударымдар алымын жинауды және міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушы болған асыраушысынан айрылған жағдайда, оның асырауындағы отбасы мүшелерін қоса алғанда, оған қатысты әлеуметтік қатер жағдайы басталған міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушыларға төлемдер төлеуді жүргізетін заңды тұлға.

Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушылардың бірі болып табылады.  Қор жарғылық капиталына мемлекеттің жүз пайыз қатысуымен Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 27 ақпандағы N 237 қаулысына сәйкес құрылды. Берілген Қаулыға сәйкес Қордың акциялар пакетіне ие болу және қолдану құқы Қазақстан Республикасы халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне берілді. Қордың Жарғылық капиталы республикалық бюджет қаржысынан қалыптасады және 45 950 000 теңгені құрайды. Қордың жарғылық капиталын көбейту Қазақстан Республикасы заңнамасымен қарастырылған тәртіппен соттың немесе жалғыз акционердің шешімі негізінде жүргізілуі мүмкін. Қор коммерциялық ұйым емес. Қордың құрылтайшысы ҚР Қаржы министрлiгiнiң Мемлекеттік мүлiк және жекешелендiру комитетi атынан ҚР Үкіметі болып табылады.   Қордың миссиясы Қазақстан Республикасында міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесін енгізу.        Мемлекеттiк әлеуметтiк сақтандыру қоры бiрден-бiр құрылтайшысы мен қатысушысы мемлекет болып табылатын акционерлiк қоғам нысанындағы коммерциялық емес ұйым. Қор әлеуметтiк аударымдарды шоғырландыруды және міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушыларға - асыраушысынан айрылған отбасы мүшелерін қоса алғанда, әлеуметтік тәуекел туған жағдайда - әлеуметтік төлемдер төлеуді жүргізеді. Қор қызметінің негізгі  мақсаты Қазақстан Республикасында міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесін енгізу, әлеуметтік аударымдардың сақталуы мен мақсатты жұмсалуын қамтамасыз ету болып табылады.  Қордың негізгі  қызметтерi: әлеуметтiк аударымдарды шоғырландыруды жүзеге асырады; мiндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесiне қатысушыларға - асыраушысынан айрылған отбасы мүшелерін қоса алғанда, әлеуметтік тәуекел туған жағдайда - әлеуметтік аударымдарды жинап, әлеуметтік төлемдерді төлеуді жүргізеді. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi арқылы қаржы құралдарына Қор активтерін орналастыру жолымен инвестициялық қызметті жүргізеді.   Қордың мiндеттi әлеуметтiк аударымдарды шоғырландыруды жүзеге асыруға; бағалы қағаздарға және басқа да қаржы құралдарына байланысты қызметпен айналысуға; Қор қызметiн жүзеге асыруға комиссиялық сыйақы алуға; қаржы қозғалысы туралы Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталықтан ақпарат алуға; мiндеттi әлеуметтiк сақтандыру жүйесiнiң қатысушыларынан Қор қызметiн қамтамасыз етуге қажеттi ақпаратты сұратуға және алуға құқығы бар. Қор: Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталықтың әлеуметтiк төлемдердi жүзеге асыруы үшiн қаражаттың уақтылы аударылуын қамтамасыз етуге; Қордың уақытша бос қаражатын Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi арқылы қаржы құралдарына орналастыруға; Жыл сайын аудит өткiзудi қамтамасыз етуге; Қазақстан Республикасының заң актiлерiне сәйкес өзге де мiндеттердi атқаруға мiндеттi. Қор: Қор активтерiн кепiлге беруге; кәсiпкерлiкпен және Заңмен көзделмеген өзге де қызметпен айналысуға құқылы емес.

Қор қызметінің негізгі мәні болып:

• әлеуметтік аударымдарды шоғырландыру;
• әлеуметтік тәуекел туған жағдайда алушыларға әлеуметтік төлемдер жүргізу үшін «Зейнеақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталыққа» (бұдан әрі – Орталық) уақытында қаржы аудару;
• Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi арқылы қаржы құралдарына Қор активтерін орналастыру.
• Жылсайынғы аудит жүргізуді қамтамасыз ету болып табылады. «Міндетті әлеуметтік сақтандыру туралы» Қазақстан Республикасының 25.04.2003 ж. № 405-ІІ Заңының 30-бабының 1-тармағына сәйкес (бұдан әрі – Заң) Қор мен Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі арасындағы жасалған шарт негізінде Қор Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi арқылы қаржы құралдарына Қор активтерін орналастыру жолымен инвестициялық қызметті жүргізеді.    
      Қордың өз қаражаттары жарғылық капиталдан және активтерден алынатын комиссиялық сыйақыдан тұрады.

 

 

       Қордың инвестициялық  қызметi     

1. Қор инвестициялық қызметтi  Қор мен Қазақстан Республикасының  Ұлттық Банкi арасында жасалатын  шарт негiзiнде Қордың активтерiн  Қазақстан Республикасының Ұлттық  Банкi арқылы қаржы құралдарына  орналастыру жолымен жүзеге асырады. 
      2. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi Қордың активтерiн шоғырландыру және орналастыру жөнiндегi, инвестициялық кiрiс алу жөнiндегi барлық операциялардың есебiн жүргiзедi және жасалған шартқа сәйкес Қор шоттарының және оның активтерiмен инвестициялық қызметтiң жай-күйi туралы Қорға тоқсан сайын есеп берудi табыс етiп отырады.

Қор активтерiнiң құрылуы      

1.Қордың активтерi:

1) әлеуметтiк аударымдар, әлеуметтiк  аударымдар төлеу мерзiмiн өткiзiп  алғаны үшiн алынған өсiмпұл, Қордың  қызметiн қамтамасыз етуге арналған  комиссиялық сыйақылар шегерiлген инвестициялық табыс; 

2) Қазақстан Республикасының заңдарында  көзделген өзге де көздер есебiнен құралады.

2. Қордың активтерi мынадай  мақсаттарға ғана:

1) осы Заңға сәйкес әлеуметтiк  төлемдердi жүзеге асыруға; 
2) тiзбесiн Қазақстан Республикасының Yкiметi айқындайтын қаржы құралдарына орналастыруға;  
 3) артық төленген әлеуметтiк аударым сомалары мен өзге де қате есептелген қаражатты қайтаруға пайдаланыла алады.

Есеп жүргiзу және есеп беру      

1. Қор бухгалтерлiк есеп жүргiзедi  және қаржылық есеп берудi Қордың  өзiнiң қаражаты мен активтерi бойынша Қазақстан  Республикасының заңдарында белгiленген тәртiппен бөлек табыс етедi. 
      2. Қор бухгалтерлiк есеп жүргiзуде және есептiлiктi жасау кезiнде пайдаланылатын құжаттардың есебi мен сақталуын қамтамасыз етуге мiндеттi. Сақталуға жататын негiзгi құжаттардың тiзбесi және олардың сақталу мерзiмi Қазақстан Республикасының заңдарында белгiленедi.

     

      ҚОРДЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ

Қордың аумақтық құрылымдық бөлімшелері жоқ. Міндетті әлеуметтік сақтандыру туралы заңнамаға  сәйкес әлеуметтік төлем алушылармен  жұмыс «Зейнетақы төлеу жөніндегі  мемлекеттік орталық» РМҚК құрылымдық бөлімшелері және Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің аумақтық департаменттері  арқылы жүргізіледі.  
Қордың ұйымдастырушылық құрылымына орталық аппараттың алты құрылымдық бөлімшесі кіреді.

 
 

ҚР Қаржы  министрлігі Мемлекеттік мүлік  және жекешелендіру Комитетінің 2004 жылғы 20 сәуірдегі № 111 бұйрығымен бекітілген Қордың Жарғысына сәйкес, Қор Президентінің  бұйрығымен Қор Президентінің және вице-Президенттің міндеттері бөлінген.  
 
      Қордың Президенті:

• Қордың және оның аппаратының ағымдағы қызметіне басшылық жасайды. Уәкілетті және мемлекеттік органдармен халықаралық ұйымдармен өзара әрекеттестік мәселелерін шешеді;
• «Міндетті әлеуметтік сақтандыру туралы» Заңның жүзеге асуына бақылау жасайды;
• Заң жобасы және нормашығармашылық жұмыстарды жүргізеді;
• Қаржы мәселелеріне басшылықты жүргізеді.

Міндетті  әлеуметтік сақтандыру жүйесін ұйымдастыруды  және әдістемелеуді жетілдіру бойынша  жұмыстарды ұйымдастырады.

• Қаржы департаментінің;
• Құқықтық және кадрлар жұмысы жөніндегі департаменттің;
• Әлеуметтік сақтандыруды әдістемелеу және ұйымдастыру департаментінің жұмыстарына жалпы басшылық жасайды.

Қордың Вице-Президенті:

• «Міндетті әлеуметтік сақтандыру туралы» Заңның жүзеге асуына байланысты ағымдағы мәселелер;
• Қордың актуарлық есептер және экономикалық талдау қызметтерін дайындау мәселелеріне;
• Қордың шаруашылық қызмет көрсету мәселелері, шаралар өткізу, материалдар мен қаражаттарды ұтымды жұмсауды бақылауға басшылық жасайды.
• Тәуекелділіктерді  бағалау  департаментіне;
• Жоспарлау және мемлекеттік сатып алу департаментіне;
• Ақпараттық технологиялар департаментіне;
• Әкімшілік және ұйымдастыруды қамтамасыз ету департаменттерінің жұмыстарына жалпы басшылық жасайды

Әлеуметтік сақтандыруды әдістемелеу және ұйымдастыру департаменті

• әлеуметтік сақтандыруды әдістемелеу мәселелерін үйлестіру;
• міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушылардан ақпараттар алу мәселелері бойынша жұмыстарды ұйымдастыру;
• міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесін енгізуге байланысты ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жүргізуге;
• Қор мен халықаралық ұйымдар арасында байланысты қамтамасыз ету;
• БАҚ-тарда жариялауға және оны шығаруға материалдар дайындау. Қордың пресс-конференциясын өткізу;

Құқықтық және кадрлар жұмысы жөніндегі департаменті қойылған міндеттерге сәйкес мынадай қызметтерді атқарады:

• Құқықтық сипаттағы барлық құжаттарға, азаматтақ-құқықтық шарттарға, Қордың актілеріне, директорлар Кеңесі шешімдерінің жобаларына құқықтық талдау жасайды;
• Қазақстан Республикасы Заңдарына сәйкес белгіленген тәртіппен сотта, сонымен қатар басқа да мемлекеттік органдар мен ұйымдарда Қордың мүдделері мен басқа да заңды құқықтарын қорғайды.
• Коммерциялық емес акционерлік қоғамдар қызметін реттейтін азаматтық заңнамаларды, міндетті әлеуметтік сақтандыру туралы ҚР заңнамаларын жүйелейді және есепке алады.

 

Ақпараттық технологиялар департаменті:

• міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушылармен, уәкілетті органмен үзіліссіз ақпараттық өзара әрекеттестікті қамтамасыз етеді;
• Қордың пошта қызметін және Web-сайтының үзіліссіз жұмысын қамтамасыз етеді;
• Актуарлық есептер және экономикалық талдау департаментімен бірге Қордың актуарлық есептерін жүргізу үшін бағдарламалық өнімге қажетті техникалық талаптарды анықтау жұмыстарын жүргізеді.

Қаржы департаментінің негізгі міндеттеріне:

• Қаржылық есептілікті жасау және бухгалтерлік есепті жүргізу ережесі мен тәртібін белгілейтін бухгалтерлік есептіліктің Халықаралық стандарттарына сәйкес, Қордың қаржылық қызметінің нәтижелері мен шаруашылық қызметтері туралы нақты және толық ақпараттар қалыптастыруды қамтамасыз ету;
• Қордың Есеп саясатымен белгіленген тәртіппен Қордың активтері мен өз қаражаттары бойынша жеке бухгалтерлік есептілікті қамтамасыз ету;
• Нормативті құқықтық актілермен анықталған белгіленген мерзімде және формада қаржылық, статистикалық, салықтық есептілікті жасау және ұсыну;
• Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі арқылы Қор активтерін қаржы құралдарына орналастыруға, Қордың активтері мен өз қаражаттарын мақсатты пайдалану, мүліктердің сақталуына бақылау жасауды қамтамасыз ету;
• Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес Қордың толық және дұрыс салық есептеу мен төлеу, басқа да міндетті төлемдердің бюджетке уақытында төленуін қамтамасыз ету;
• Қазақстан Республикасының заңнамаларына сәйкес анықталған тәртіппен Қорға қажетті қызметтер мен жұмыстарды, тауарларды мемлекеттік сатып алуды уақытында жүргізу.

Қор қызметін жоспарлау және тәуекелділіктерді басқару мақсатында Тәуекелділіктерді бағалау департаментінің негізгі міндеттері:

• Қордың қызметінде мүмкін болатын тәуекелділіктерді талдау, бағалау, жүйелеу;
• әлеуметтік төлемдер алушылар алдындағы Қордың міндеттерін үнемі бағалау;                                                                                                        
• ұзақ мерзімді болашақтағы Қордың қаржылық тұрақтылығын жүйелі бағалау;
• стресс-тестілеу; 
• тәуекелділіктерді басқарудың тиімді жүйесімен қамтамасыз ету; 
• міндетті әлеуметтік сақтандыру саласында нормативті-құқықтық    актілерді жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау;
• қосымша  әлеуметтік төлемдер енгізу мүмкіндіктері бойынша ұсыныстарды бағалау.

Жоспарлау және мемлекеттік сатып алу департаментінің негізгі міндеттері:

• Қордың орта мерзімдік қаржылық-шаруашылық жоспарын қалыптастыру және оның орындалуы туралы есеп;
• Мемлекеттік сатып алу жоспарын қалыптастыру және оның орындалысына талдау жасау;
• Жоспар жасау мақсатында Қордың қаржылық-шаруашылық қызметіне экономикалық талдау жасау; 
• Мемлекеттік сатып алулар туралы Қазақстан Республикасының заңына сәйкес тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді мемлекеттік сатып алуды ұйымдастыру және өткізуді қамтамасыз ету; 
• Мемлекеттік сатып алу үшін қаржы шығынын тиімді жұмсауды қамтамасыз ету;
• Шаруашылық қызметін жоспарлау саласында Қазақстан Республикасының нормативті құқықтық актілерін жетілдіру бойынша ұсыныстар беру. 

2008 жылдың 1-қыркүйегіндегі жағдай бойынша  Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру  қорынан жүргізілген әлеуметтік  төлемдер туралы

2008 жылдың 1-қыркүйегіндегі жағдай бойынша  Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру  қорынан жүргізілген әлеуметтік  төлемдер туралы Міндетті әлеуметтік  сақтандыру жүйесінің қолданысқа  енген кезінен бастап 2008 жылдың 1 қыркүйегіне дейінгі жағдай бойынша  Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру  қорынан жүргізілген әлеуметтік  төлемдердің сомасы 18 264 022,9 мың теңгені  құрады, оның ішінде:

· еңбек  ету қабілетінен айрылуы бойынша  – 1 105 463,5 мың теңге;

· асыраушысынан  айрылуы бойынша – 559 506,5 мың теңге;

· жұмысынан  айрылуы бойынша – 33 804,6 мың теңге;

· жүктілігі, босануы және жаңа туған баланы асырап алуына - 8 958 875,4 мың теңге.

· бір  жасқа толғанға дейінгі бала күтімі үшін – 7 606 372,9 мың теңге.

 

 

 

	2005 жылдың басынан бері	2008 жылдың басынан бері
Жалпы сома	18 264 022,9	17 441 480,3
Әлеуметтік қатер түрлері бойынша:
еңбек ету қабілетінен айрылуы  бойынша	1 105 463,5	559 215,2
асыраушысынан айрылуы бойынша	559 506,5	294 205,7
жұмысынан айрылуы бойынша	33 804,6	22 811,1
жүктілігі, босануы және жаңа туған баланы асырап алуына	8 958 875,4	8 958 875,4
бір жасқа толғанға дейінгі бала күтімі үшін	7 606 372,9	7 606 372,9

2008 жылдың  тамыз айында Мемлекеттік әлеуметтік  сақтандыру қорынан 124 653 алушыға 2 981 520,4 мың теңге сомада әлеуметтік төлемдер жүргізілді, оның ішінде:

	Алушылар саны (адам)	Төлем сомасы (мың теңге)
еңбек ету қабілетінен айрылуы  бойынша	16 698	83 681,3
асыраушысынан айрылуы бойынша	6 346	42 673,3
жұмысынан айрылуы бойынша	186	3 905,2
жүктілігі, босануы және жаңа туған баланы асырап алуына	11 528	1 625 942,0
бір жасқа толғанға дейінгі бала күтімі үшін	89 895	1 225 318,6

 
         2008 жылдың  тамыз айында жүргізілген әлеуметтік  төлемдердің мөлшері 2008 жылдың  шілде айына қарағанда 2 % көп және 2007 жылдың тамыз айымен салыстырғанда 53 есе артық. Тамыз айында әлеуметтік төлем алушылар саны төлемдердің жаңа түрлерін қоса есептегенде 124 653 адамды құрады. 2008 жылдың шілде айымен салыстырғанда еңбек ету қабілетінен айырылуына байланысты әлеуметтік төлем алушылар саны – 477 адамға, асыраушысынан айрылуы жағдайына байланысты – 222 адамға, жаңа туған баланы асырап алуы жағдайына - 1 014, бір жасқа толғанға дейінгі бала күтімі жағдайына – 2 414 адамға көбейді. Ал жұмысынан айрылуы жағдайына әлеуметтік төлемдер алушылар саны 100 адамға азайды.

Бір жасқа  толғанға дейінгі бала күтімі үшін әлеуметтік төлем алушылар санының  көп болуына байланысты әлеуметтік төлемдер көлемінің аса көп мөлшері  және алушылар саны 2008 жылдың тамыз  айында Оңтүстік Қазақстан облысында болды, мұнда 15 210 алушыға 300 116,2 мың теңге сомада әлеуметтік төлем жүргізілді. Алушылардың аз көрсеткіші Солтүстік Қазақстан облысында, мұнда 4 793 адамға 79 050,3 мың теңге мөлшерінде әлеуметтік төлемдер жүргізілген. Тамыз айында бір алушыға төленген әлеуметтік төлемдердің орташа мөлшері:

· еңбек  ету қабілетінен айрылуы бойынша– 5 011 теңгені;

· еңбек  ету қабілетінен айрылуы бойынша  – 6 724 теңгені;

· жұмысынан  айрылуы бойынша – 20 996 теңгені;

· Жүктілігі, босануы және жаңа туған баланы асырап алуына байланысты – 141 043 теңге.

· бір  жасқа толғанға дейінгі бала күтімі үшін – 13 631 теңгені құрады.

Облыстар  бойынша әлеуметтік қатерлер бойынша  орташа әлеуметтік төлемдер мөлшері (теңге)

 

Өңірлер	еңбек ету қабілетінен айрылуы  бойынша	еңбек ету қабілетінен айрылуы  бойынша	жұмысынан айрылуы бойынша	Жүктілігі, босануы және жаңа туған баланы асырап алуына байланысты	бір жасқа толғанға дейінгі бала күтімі үшін
Ақмола	3 503	5 102	0	107 518	11 707
Ақтөбе	4 548	6 299	25 000	128 173	13 058
Алматы	4 322	5 670	19 700	131 384	13 394
Атырау	6 487	9 763	21 467	187 943	14530
Ш-Қазақстан	3 948	5 090	7 967	143 499	12 647
Жамбыл	4 379	5 269	12 910	87 685	11 336
Б-қазақстан	3 665	5 146	0	114 538	11 854
Қарағанды	5 946	7 528	22 450	108 161	14 836
Қызылорда	2 809	5 864	0	93 032	11 643
Қостанай	4 182	5 494	18 888	97 791	11 538
Маңғыстау	10 305	12 315	29 820	170 799	15 869
Павлодар	4 156	5 072	32 967	115 463	12 044
С-Қазақстан	3 454	4 242	12 450	105 572	10 866
О-Қазақстан	4 225	7 551	42 520	98 635	11 469
Алматы қ.	8 801	8 669	36 243	285 534	20 091
Астана қ.	6 098	7 896	17 525	230 176	17 876

 
Еңбек ету қабілетінен айрылу жағдайы  бойынша (10 305 теңге) және асыраушысынан  айрылу жағдайы (12 315 теңге) бойынша  бір адамға төленген әлеуметтік төлемнің ең жоғарғы орташа мөлшері Маңғыстау облысында. Жұмысынан айрылу жағдайы бойынша (42 520 теңге) Оңтүстік Қазақстан облысында. Жүктілігі және босануы жағдайына (285 534 теңге) және бір жасқа толғанға дейінгі бала күтімі үшін (20 091теңге) Алматы қаласында болды. Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінен төленетін төлемдердің орташа мөлшерінің алмастыру ставкасы тамыз айында орташа еңбек ақыға еңбек ету қабілетінен айрылуы бойынша – 8 %, асыраушысынан айрылуы бойынша – 11 %, жұмысынан айрылуы бойынша – 33 %, бір жасқа толғанға дейінгі бала күтімі үшін – 22 % құрады. Жүктілігі, босануы және жаңа туған баланы асырап алуына байланысты әлеуметтік төлемдердің орташа мөлшері орташа айлық жалақының 2,2 есе артық мөлшерінде болды.  
2008 жылдың тамыз айындағы жүргізілген әлеуметтік төлемдер сомасының өсуіне негізінен халықтың әлеуметтік төлемдер алуға құқықтары туралы ақпараттандырылуының жақсаруы және 2008 жылдың 1 қаңтарынан бастап жүктілігі, босануы және бір жасқа толғанға дейінгі бала күтіміне төленетін әлеуметтік төлемдердің енгізілуі әсер етт

 

2008 жылдың 1 жағдай бойынша Мемлекеттік  әлеуметтік сақтандыру қорына  түскен әлеуметтік аударымдар  сомасы туралы

         2008 жылдың 1 жағдай бойынша Мемлекеттік  әлеуметтік сақтандыру қорына  түскен әлеуметтік аударымдар  сомасы туралы Міндетті әлеуметтік  сақтандыру жүйесі қолданысқа енген уақыттан бастап 2008 жылдың 1 қыркүйекіндегі дейінгі жағдай бойынша Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына түскен әлеуметтік аударымдар 126 399 218,8 мың теңгені құрады, сонымен қатар әлеуметтік аударымдарды уақытында төлемегені үшін төленген өсімақы 754 809,5 мың теңгені құрады.

Әлеуметтік  аударымдардың түсуі

	2005 ж. бастап	2008 ж.бастап
әлеуметтік аударымдар сомасы, мың  теңге	126 339 218,8	37 990 090,90
өсім, мың теңге	754 809,5	260 425,30

2008 жылдың  тамыз айында Мемлекеттік әлеуметтік  сақтандыру қорына 4 694 837,5 мың теңге  әлеуметтік аударымдар түсті, оның ішінде уақытында төлемегені үшін төленген өсімақы 31 916,5 мың теңгені құрады. 2008 жылдың тамыз айында әлеуметтік аударымдар 2008 жылдың шілде айымен салыстырғанда 11 % аз және былтырғы жылдың тамыз айымен салыстырғанда 20 % артық түсті. Шілде айында өсімақыларды қоса есептегенде, бір адамға төленген әлеуметтік аударымдардың мөлшері 1 504 мың теңгені құрады.

       2008 жылдың шілде айында уақытында  төлемегені үшін өсімақыларды  қоса есептегенде әлеуметтік  аударымдардың ең көп мөлшері  Алматы қаласында – 964 160,5 мың  теңге (20 %), Қарағанды облысында  – 476 621,0 мың теңге (10 %) Астана  қаласында – 409 949,4 мың теңге  (9 %) және Шығыс Қазақстан облысында  – 346 088,5 мың теңге (7 %) болды. 

Уақытында төлемеген өсімақыларды қоса есептегенде  әлеуметтік аударымдарды ең аз аударған Қызылорда облысы – 118 071 мың теңге (2 %), Солтүстік Қазақстан облысы – 124 533,7 мың теңге (3%), Жамбыл облысы – 131 029,3 мың теңге (3 %), Батыс Қазақстан  облысында 153 437,9 мың теңге (3%) болды. Әлеуметтік аударымдар төленген міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушылар саны тамыз айында 3 122,2 мың адамды құрады, бұл алдыңғы айға қарағанда 9 % аз және 2007 жылдың тамыз айымен салыстырғанда 3 % артық. Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына әлеуметтік аударымдар жүргізілген қатысушылардың аса көп мөлшері Алматы қаласында 506,4 мың адам, аз мөлшері Қызылорда облысында 87,9 мың адам.

Міндетті  әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысуға тиісті жұмыспен қамтылған халықтың міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысу деңгейі республика бойынша 88 % құрайды. Жұмыспен қамтылған халықтың міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысу деңгейі Алматы және Астана қалаларында жоғары болды. Жұмыспен қамтылған халықтың міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысуының ең төменгі көрсеткіші Оңтүстік Қазақстан облысында – 57 % болды. Әлеуметтік аударымдарды ең аз аударған Қызылорда облысында бұл көрсеткіш – 82 % құрайды.

 

Елімізде  міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінің  енгізілуіне байланысты құрылған Міндетті әлеуметтік сақтандыру қорының (бұдан  әрі – Қор) құрылғанына биыл үш жыл толып отыр. Нақты бір қызметтерді  атқарған ерекше әлеуметтік сақтандыру жүйесі кеңес уақытында да болған. Алайда ол кейбір сыртқы және формальді  белгілерімен ғана сақтандыру болды, мысалы ол арқылы уақытша еңбекке жарамсыздығы жөніндегі параққа төленді, өндірістегі  бақытсыз жағдайларға, кәсіби ауруларға  немесе басқа да бір жағдайларға  байланысты жәрдемақылар ресімделді. Өзіндік мәні жағынан бұл жүйе әлеуметтік сақтандыру емес әлеуметтік қамсыздандыру болды. Сақтандыру ол әлеуметтік немесе коммерциялық болғанына  қарамастан маңызды принципке негізделуі қажет, яғни төленген жарналарға сәйкес болуы керек. Біздің мемлекетіміздің  әлеуметтік саясаты елімізде әлеуметтік қорғаудың мықты жүйесін құруға бағытталған.  
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында» атты 2005 жылғы Қазақстан халқына арнаған Жолдауында үшдеңгейлі әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін қалыптастыруға бағытталған әлеуметтік реформаның тереңдетілген үш жылдық бағдарламасы жүзеге асыру басталғанын атап өткен болатын. Халықты әлеуметтік қорғаудың екінші деңгейі болып табылатын міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі біздің елімізде 2005 жылдың 1 қаңтарынан бастап енгізілді және әлеуметтік бағыттағы мемлекеттік шығындардың елеулі кеңейгенін дәлелдеді. Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесін қаржыландыру жұмыс берушілер мен өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлғалардың Қорға төлеген әлеуметтік аударымдарынан тұрады және оларға салық жүктемесінің көбеюін болдырмау үшін төленетін әлеуметтік аударымдар сомасына әлеуметтік салық мөлшері төмендетілген. Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесін енгізу мақсатында құрылған Қор бірден бір құрылтайшысы және қатысушысы мемлекет болып табылатын акционерлік қоғам нысанындағы коммерциялық емес ұйым. Қор әлеуметтік аударымдарды шоғырландырып, әлеуметтік тәуекел туған жағдайға қатысты міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушыларға әлеуметтік төлем төлеуді жүргізеді.  
Қазіргі уақытта Қор әлеуметтік тәуекелдің үш түрі бойынша – еңбек ету қабілетінен айрылу, асыраушысынан айрылу және жұмысынан айрылу бойынша төлем жүргізеді. Осылайша, жұмыс істейтін зейнеткерлерден басқа, кәсіпорындарда және меншіктің барлық түрлеріндегі ұйымдарда, сонымен қатар жеке еңбек қызметімен шұғылданатын өзін-өзі жұмыспен қамтыған барлық тұлғалар, егер олар үшін әлеуметтік аударымдар жүргізілсе олар еңбек ету қабілетінен айрылған, асыраушысынан айрылған және жұмысынан айрылған жағдайда Қордан әлеуметтік төлемдер алуға құқылы.  
Сақтандырудың негізгі принципін сақтау мақсатында – төлемдер жарнаға байланысты болатындықтан әлеуметтік аударымдарды есепке алу жеке әлеуметтік код негізінде дербес жүргізіледі. Әлеуметтік төлемдер мөлшері міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушының қатысу өтіліне және орташа айлық табысына байланысты болады. Сонымен бірге төлеушілердің әлеуметтік аударымдарды уақытында және тұрақты төлеуі әлеуметтік төлемдердің мөлшеріне әсер етеді. Яғни жұмыс беруші заңды қаншалықты орындаса нақты адамға тағайындалған әлеуметтік төлемнің мөлшері соған байланысты болады. Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесінің қолданысқа енген кезінен бастап 2007 жылдың 1 сәуіріндегі жағдай бойынша Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан жүргізілген әлеуметтік төлемдердің сомасы 309 548,6 мың теңгені құрады, оның ішінде: Әлеуметтік төлем алушылар санының былтырғы жылға қарағанда 4 есе артқанына қарамастан жүргізілген әлеуметтік төлемдер мөлшері мен алушылар саны болжанған көрсеткіштерден едәуір аз.Әлеуметтік төлем алушылар санының шамалы болуын біз халықтың әлеуметтік төлем тағайындауға өтініш беруге құқысы бар екендіктерін білмеуінен деп ойлаймыз. Осыған байланысты Қор тағы да төмендегіні хабарлайды. Егер Сіз міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушы болсаңыз, яғни Сіз үшін әлеуметтік аударымдар төленсе онда еңбек ету қабілетінен айрылу, асыраушысынан айрылу және жұмысынан айрылу әлеуметтік тәуекел жағдайы туғанда Сіз мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақыдан басқа Қордан әлеуметтік төлем алуға құқылысыз.  
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Қазақстан халқына арналған Жолдауында қазақстандықтардың өмір сапасын арттыруға ерекше көңіл аударылды. Елбасы ана мен баланы әлеуметтік қорғауға айрықша мән бере отырып, 2008 жылдың 1 қаңтарынан бастап жұмыс істейтін әйелдердің жүктілігі, босануы мен аналық кезін міндетті әлеуметтік сақтандыруды енгізуді тапсырды. Осылайша Жолдауда айтылған Президенттің тапсырмасына сәйкес Қордан әйелдердің жүктілігіне, босануына және бір жасқа дейінгі бала күтіміне әлеуметтік төлемдер жүргізіледі. Мұндай төлемдерді алуға ол үшін жұмыс беруші әлеуметтік аударымдар жүргізген, сонымен қатар өзін-өзі жұмыспен қамтыған өзі үшін әлеуметтік аударымдар төлеген жұмыс істейтін әйелдер құқылы.  
      Әлеуметтік төлемдердің маңызды бөлігінің Қорға берілуіне байланысты әйелдердің жүктілігі, босануы және бала туғаннан кейінгі бірінші жылы барлық қаржылық міндеттемелер «Міндетті әлеуметтік сақтандыру» Заңымен кепілдендіріледі, және бұл кейбір жұмыс берушілердің жүкті әйелдерге деген кемсіту, тежеу сияқты қатынастарынан қорғайды.  
Әйелдердің жүктілігі, босануы және аналық кезеңін міндетті әлеуметтік сақтандыруға енгізуге байланысты бізге Қордың қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету және алушылар алдындағы өз міндеттерімізді орындау мақсатында әлеуметтік қамсыздандыру бойынша бірқатар заңнамалық және нормативті құқықтық актілерге өзгерістер енгізу мәселелерін шешу қажет.  
Сонымен қатар қосымша қызметттердің жүктелуіне байланысты Қордың бұдан әрі қарқынды дамуы үшін бізде жаңа мүмкіндіктер ашылатын болады. Мемлекеттің ана мен баланы қорғауға бағытталған әлеуметтік саясаты қоғамның жағдайы мен оның қарқынды дамуының болашағын айқындайды.

 

 

 

 

 

 

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі: