Діни туризм

Діни туризм

1.1.Діни турист -өзінің  тұрғылықты жерінен жарты жылдан көп емес уақытқа,діни сенімдеріне байланысты қасиетті жерлерге сапар шегеді. Діни туризм,негізінен, екі топқа бөлінеді:

• Зиярат ету
• Экскурсиялы- танымдық бағыттағы діни туризм

Зиярат ету туризмі- сенуші туристердің қасиетті жерлерді аралауға, оларға табынуға ұмтылуы.

Зиярат етудің себептеріне  келесілерді келтіруге болады:

• Физикалық және рухани жайсыздықтардан аластану;
• Туған-туықандары үшін жалыну;
• Болашақта сәтті болу;
• Құдайдың алдында парызды орындау;
• Күнәларынан арылу;
• Оған берілген бар жақсылық үшін ризашылығын білдіру;
• Діни сенімділігіне адалдығын білдіру;
• Дінге өзгелерді тарту мақсатымен;
• Өмірдің мәнін түсіну мақсатымен.

Зиярат ету - адам мен шынайы өмірдің арасындағы ерекше қарым  қтынас. Зиярат етудің мақсаты: қандай да қиындықтарға тап болмаса да, адамдардың шынайы ниеттерімен сеніп, саяхаттауы,материалды қажеттіліктерден рухани азық үшін бас тарту.

Индуизм, православие және католицизмде көбіне жаяу жүру кең қолданылады.

Адамдар көбіне өздерінің  күнделікті жағдайларында салт дәстүрлерін орындауға мұршалары болмаған жағдайда зиярат етеді.

«Зиярат (поломничество)»  термині, филологтардың айтуы бойынша  «пальма» деген сөзден шыққан дейді. Себебі "Вход Господень в Иерусалим" мейрамы кезінде Әулие жерден келген ең алғашқы христиан зиярат етушілері, осы пальма ағашының жапырақтарын алып келген дейді. Иисус Христос  Иерусалимге триумфальды келіп жеткенде, сенушілер оның жолын пальма жапырақтарымен безендірген екен.

Ресейде бұл мейрам «Вербті жексенбі» деген атауға ие болған.

Жалпы, зиярат етудің дәстүрлері тамырмен тереңге жетеді.

Үндістанда байырғы кезеңдерден  қасиетті жерлерге зиярат етіп, осы ісімен олар әртүрлі әулиелерінің таза энергетикасын сіңірген.

Ежелгі Грецияда елдің  әр бұрышында тұратын адамдар, Дельфадағы храмда тұратын көріпкел Пифияға жорамал тындау үшін баратын.

Орта ғасырларда зиярат ету  кең көлемде тарала бастады .Пилигримдердің Палестинаға саяхаты б.з.б III ғасырда  басталды.Император Константин кезінде Иерусалимде бірнеше храмдар салынған еді.Мысалы, Храм Гроба Господня.

XV ғасырларда Еуропадағы  зиярат етушілерге арнайы маршрут  немесе «жол» жасалынды. Ол  Рона аралдарынан Иордан өзеніне  дейінгі аралықты қамтыды. Дегенменде  ең алғанқы зиярат маршруттар  немесе «итенирарии» VIII ғасырда  Византия елінде, грек тілінде  жазылған. Пилигримдердің араларындағы  ең танымал итенирарии «Антиохиядан  Иерусалимге дейін, Сирия,Финикия және Палестинаның қаситті жерлері туралы қысқаша сипаттама»еді. Бұл итенирарииді XII ғасырда византиялық Иоанном Фокой жазған. Крестік сапарлар Әулие жерге зиярат етуді салтқа енгізді.

Қазіргі таңға ІТО сараптамасы бойынша бұл жерге200 млн. адам зиярат етеді.

Зиярат ету туризмінің негізгі аймақтары:

• ТМД православты республикалары:Ресей, Украина,Белоруссия,Молдова;
• Католицизм және протестантизм доминаты болып келетін шетел Еуропасы;
• Христианства доминаты болатын Солтүстік Америка ;
• Христианства және жергілікті халықтың сенімі басым Латын Америкасы;
• Ислам діні басым Солтүстік Африка;
• Ислам басым, бірақ христианства және ұлттық діндер Шығыс және Батыс Африка;
• Ислам діні ,христианстваның анклавтары мен иудаизм басым Батыс Азия;
• Индуизм,буддизм,сикхизма,джайнизм, сонымен қатар ислам Оңтүстік Азия;
• Буддизм,ислам және индуизм анклавтарымен Оңтүстік Шығыс Азия;
• Синтоизм,буддизм және конфуцизм басым Шығыс Азия;
• Ислам,Ламаизм,бон діні доминаты Орта Азия (Тибет);
• Буддизм және ислам дінінің жеке анклавтары басым Орталық Азия.

Християндықтардың негізгі  сенімге үйрету

Християндық- Иисус Христостың өмірімен шығармашылығымен тығыз байланысты. Иисус 30 жасында Иордан өзенінде Иоаннадан дінге қабылданды.Иисус Христос Иерусалимде өзінің апостолы Иудаға сенімді болды.

Християндықтың негізінде  негізгі екі принцип бар,олар: күнәлік идея және кешірімдік идея. Християндықтың негізгі бастамасы- крестке құрмет.Біртін-біртін християндық дін:батыс және шығыс болып бөліне бастады. Шығыс християндық Византия өңірінде дүниеге келді.1054 жылы Ұлы шіркеулердің негізі қаланды.

Библия- християн дінінің  қасиетті жазба кітабы болып табылады.Ол:көне және жаңа заветтен құралған.Жаңа заветке, 27 кітап кіреді:төрт Евангелия, апостолдардың жұмысы,жеті апостол жолдамасы, Павел апостолының 14 жолдамасы, Иоанна Богослованың шынайылығы.

Ең көп християндықтар ең маңызды екі догманы мойындайды:Қасиетті Троицені және Құдайылық-адамдық атты Иисус Христостың екі табиғатын.

Християндықта жеті құпия  бой көтерді:

1. табыну;
2. жан-жақты тану;
3. евхаристия
4. құлшылық
5. неке
6. елеоқұдірет
7. құдіреттілік.

Ресей ғалымдарының айтуынша, ең алғаш орыс провославтық зияраттың  негізі княгин Ольганың Константинопльге крещения жасауға барған сапарынан басталады дейді.

Православты зиярат етушілердің  негізгі орталықтары:храмдар, шіркеулер, қасиетті сулар.

Зиярат ету туралы шешімді  рухани әке немесе өзі қабылдайды. Негізгі зиярат обьектілеі Шіркеулер. Ресейде 313 шіркеулер және 26 РПЦ бар.Ал, жалпы, ТМД елдерінде 183 православты медреселер мен шіркеулер бар.

Ресейде 8 әулиелердің орны бар:  
 
1) Свято Троицкий Серафимо Дивеевский шіркеуі (Серафим Саровский) Нижегород обласында;  
2) Свято Троицкий Александро Свирский шіркеуі (игумен Александр) Ленинград обласында;  
3) Задонский Богородицкий шіркеуі(св. Тихон Задонский) Задонск қаласында, Липецк обласында;  
4) часовня Блаженной Ксении (св. Ксения Петербургская) Смоленск мазаратында Санкт Петербург;  
5) Свято Троицкая Сергиева лавра (преподобный Сергий Радонежский) Сергиев қаласы, Москва обласы;  
6) Свято Введенская Оптина шөлі (преподобный Амвросий Оптинский) Козельске Калужской обласы;  
7) Покровский кафедральный собор (св. Митрофан) Воронежде;  
8) Иоанновский монастырь (св. Иоанн Кронштадский) Санкт Петербургте.

Кейбір шіркеулердің зиярат етушілерді қабылдау кезіндегі ерекшелікьер:

1. Шіркеулер зиярат етушілерді тек алдын ала жасалатын жазба арқылы немесе ұстаздың нұсқауымен қабылданады.
2. Шектеулі немесе шектеусіз уақытқа зиярат етушілерді қабылдайтын шіркеулер.
3. Тұрғызу және тамақтандыруға байланысты қызмет көрсетеін шіркеулер.
4. Шіркеулер тек ерлерді немесе екі жынысты да қабылдай береді.
5. Көрсеткен қызметтері үшін ақы алатын және ақы алмайтын шіркеулер.
6. Музей, библиотека т.б бар аймақта орналасқан немесе ондай аймақта орналаспаған обьектілер.
7. Аймағында жексенбілік мектеп, балалар үйі, патриахалды училищелері бар немесе жоқ шіркеулер.

Ресей мен Украинадағы  орыс православты шіркеуіндегі атақты медреселер.

1. Свято-Троицкая Сергиевтің  лаврасы, ставропигиальді ерлер  медресесі. СергиеРадонежскимен  1337 ж. (Мәскеу областында) ұйымдасқан.  
2. Свято-Троицкий Серафимо-Дивеевский әйелдер медресесі Дивеев (Нижегород обласы), XVIII ғасырда құрылған.. Медреседе Серафим Саровскийдің сүйектері жерленген.  
3. Спасо-Преображенский Соловецкий ставропигиальді ерлер медресесі. XV ғасыр (Соловецкий аралдары).  
4. Свято-Боголюбский ерлер медресесі, 1155 жылы. князь Андрей Боголюбскийдің бұйрығымен құрылған (Владимирский обласы). Ресейдің ең көне медреселеінің бірі.  
5. Спасо-Преображенский Валаамский ставропигиальді ерлер медресесі (Карелия).  
6. Свято-Введенская Оптина шөлі, ставропигиальді ерлер шіркеуі.Онда ұстаздардың сүйектері жерленген. (г. Козельск Калужской области).  
7. Кирилло-Белозерский ерлер медресесі (Вологород обласы).  
8. Свято-Успенская Киево Печерская Лавра, ставропигиальді ерлер медресесі.

Православты шіркеулі ұйымдар 

Православта католицизмге қарағанда  біртұтас шіркеулік ұйым жоқ. Ірі православты шіркеулер өз алдарына дербес (автокефальдер). Қазіргі таңда 15 автокефальді шіркеулер бар. Жалпы православтардың саны 182 млн адам.Олардың ішінде: Украинада 30 млн, Румынияда 20 млн, Грецияда 9,5 млн, Сербия және Черногорияда 7 млн, Болгарияда 6 млн, Белоруссияда 5 млн, Молдовада 3 млн, Ұлыбританияда 400 мың., Францияда 260 мың., АҚШ та 7 млн., Швейцарияда 70 мың., Италияда 36 мың. Ескі сенушілер дүние жүзінде 3 млн жуық.

2.3. Буддизм дініндегі  діни туризм.

Буддизм үш әлемдік діндердің  ішіндегі ең көнесі болып табылады. Буддизм әлемі Оңтүстік, Оңтүстік Шығыс, Шығыс Азияның көпшілік елдерінде және де Ресейде тараған. Батыс Еуропада буддизмнің храмдары көптеп кездеседі. Ғалымдардың пайымдауы бойынша қазір дүние жүзі бойынша 325 млн буддистер бар. Бұл буддимді екінші дін ретінде ұстанатындарды қоспағанда. Келесі статистикалық мәліметтерге қарағанда буддисттердің саны жарты млрд. Азияда 320 млн. жуық, Америкада шамамен 1,5 млн., Европада - 1,6 млн., Африкада шамамен 38 мың. Басқа елдерде: Японияда - 72 млн адам,Таиландта - 52 млн. Мьянмада - 37 млн., Вьетнамда - 35 млн., Китайда - 34 млн., Шри Ланкада - 12 млн., Корейде - 12 млн., Камбоджада - 7 млн., Индияда - 82 млн., Лаоста - 2,4 млн.,Непалда - 1,3 млн., Малайзияда - 3 млн.

Буддизмнің шығу тарихы мен  негізгі сенмдері.

Шуддходана патшада ұл туылды.Оның есімі Сиддхартха Гаутама еді. Жас кезінен бастап балгерлер оның рухани ұстаз болатының аңғарып жүретін. Сонымен жас ханзада 29 жасқа келіп жеткенде, оған:

1. Кәрілік
2. Ауру
3. Өлім ,- келеді.

Ханзада өз көзіне өзі сене алмады. Шынайы өмір оның қолында болды. Өзінің төртінші саяхатында ол бір егде жастағы кісіні көреді. Көмекшісі оған бұл кісі ел мен жерді аралап, қайта жаңғырудан арылғысы келетінің айтады. Көргеніне таң қалып, Сиддхартха хандықты тастап, сапар шегіп кетеді.Ханзада алты жыл көлемінде ел аралап, өзге діни ұстаздармен сөйлеседі.

Ол ешқандай да бір қиыншылықсыз өмір сүруге болады ма екенін білгісі келді.

Бір куні ол ағаштың астында отыран кезде оған керемет ой келді.Ол ағаштың аты Бодхи болатын. Сол уақыттан бастап Сиддхартха Гаутама ханза Будда болды. Бар тіршілікке деген жаншырлық Будданы құлшылық етуге итермеледі.

Будданың негізгі мақсаты  НИРВАНА болды.Нирванаға жеткеннен кейін карманың заңдылықтары жойылатын болды және де сенушілер қайта жаңғырудан құтылар еді.  
 
Будда өмірден 80 жасында өтті. Өлімінің алдында ол: «Мен сендерді қиындық пен қайғымен күрес, қиындық пен қайғыны жоюға».

Будданың өлімінен кейін  үш собор соғылды.Бірінші соборда шәкірттері Будданың айтқан сөздерін ауыздан ауызға жеткізді. Кітіп ретінде бұл тек б.з. I ғасырында шықты.  
 
Буддизмнің кананы Трипитака ( үш ақылдың себеті) деп аталады.  
 
1) Виная питака – Монахтық тәртіп және дисциплина туралы тексттер. 2) Сутра питака – Будданың өсиеттері 3) Абхидхарма питака – заңдардың систематикалық түрдегі көрінісі.

Буддизм индуизге ұқсас реинкарнация концепциясына негізделген. Осы  концепцияға сәйкес жақсы істер, жақсы кармаға, жаман істер жаман  кармаға алып келеді. Бірақ, буддизмнің трактовкалары мәңгі өмірді жоққа  шығарады.Себебі, олардың сенімдері бойынша қайта жаңғыру жаңа қиыншылықтармен байланысты дейді.Бұл цикл нирвнаға жеткенге дейін болады.

Дүниеде мәңгі әрі тұрақты ешнәрсе жоқ, Құдайлардың өзі де өте ұсақ ағзаларға ауысуы мүмкін деййді. Карма бәріне қатысты.

Буддизмде алты ғалам, алты патшалық түсінігі бар:

1. Құдайлар ғаламы (дэвов);
2. Жындар ғаламы(асуров);
3. Адамдар ғаламы;
4. Жануарлар ғаламы;
5. Аш рухтар ғаламы;
6. Тозақ ғаламы.  
    
   Бұнын барлығы бірлесіп, сансары(қиындық) шеңберін құрайды да, әр ғаламда өмір сүреді.Бұл шеңберден тек нирванаға жетіп қана құтылуға болады.

 
Кейіндеу буддизм үш бағытқа бөлініп кетті:  
1. Хинаяна (кіші шеңбер)

2. Махаяна (ұлы шеңбер)

3.Ваджраяна(алмазды шеңбер)

Буддизмдегі зиярат етудің ерекшеліктері.

Буддизмдегі дәстүрлі зиярат буданың өмір сүрген уақытына сәйкес келеді. Трипитака канондарына сәйкес, Будда өзінің туып өскен жеріне(Лумбини, Непал),рухани дамыған жеріне (Бодхгая, Бихар штаты, Үндістан), алғаш хадис  оқыған жерлеріне барып тұруларын  проповедь (Сарнатх қаласының, маңы.Варакаси, Уттар Прадеш штаты, Үндістан) және қайтыс болған жеріне (Кушинагара, Горакхпур маңы, Уттар Прадеш штаты, Үндістан ) баруларын сұраған.

V, VI, VIII ғасырларда қытайлық  буддит монахтардың Үндістанға сапары басталды. Монахтар екі маршртқа сүйенді: Біріншісі, "солтүстік", ол Ауғанстан мен Пәкістаннан Ұлы Жібек жолы бойымен өтті.Екіншісі Оңтүстік Қытай теңізі мен Бенгал шығанағы арқылы.

Буданың нирванаға кетер  алдында жандырып, қалған күлін, 8 бөлікке  бөліп қойған.Зиярат етушілер Будданың күліне табынып, жалбарынады.

Қорытынды.

Дүние жүзіндегі ең көп тараған діндердің өз ерекшеліктеріне, наным- сенімдеріне байланысты көптеген айырмашылықтары бар. Біз көп ұлтты мемлекет болғандықтан, осы діндердің барлығы дерлік кездеседі. Алайда, жергілікті халықтың көпшілік бөлігі ислам және христиан діндерін ұстанады.Қазіргі кезде Қазақстанда көптеген діни шіркеулер, мешіттер бар.

Жалпы, ел арасында «Түркістанды Қазақстанның діни астанасы» ,ал онда орналасқан Қажа Ахмет Яссауи кесенесін «екінші Мекке» дейді.

2003 жылы осы Қожа Ахмет  Яссауи кесенесіне Әлемдік деңгей  берілді.Дегенмен де, Қожа Ахметтен  бөлек қазақтың ұлан ғайыр  жерінде көптеген діни сәулет  өнерінің ерекше құрылыстары  кездеседі.Ол туралы тек сол  аймақтардың адамдары ғана емес, бүкіл әлем білсе жөн болар  еді. Бірақ, өкінішке орай, шетелдік азаматтар түгіл, Қазақстанның кейбір өңірлеріндегі халықтар ол туралы біле бермейді. Оның негізгі себебі, мағлұматтардың аз болуы мен ел ішінде оның кең таралмауы.

Бұл кемшілікті жою үшін, елде көптеген агитациялық, жарнамалық процестер жүргізілуі тиіс. Және ол істерді тек елішілік емес, әлемдік деңгейге көтеруге тырысу керек.

Осы күнге дейін толық  зерттелмеген діни құрылыстарды толық  зерттеулер жүргізіп, ол туралы деректерді кеңінен таратса деймін.

Егер ел ішінде діни туризм немесе жалпы туризм дамитын болса, бұл біздің экономикамыз жақсы үлес қосар еді.

Ел басымыз айтқандай,қазір біз бар күшімізді елдегі туризмді дамытуға салуымыз керек. Себебі, бүгінді таңда біздің экономикамызды көтеріп тұрған негізінен пайдалы қазбалар.Ал пайдалы қазбалардың барлығы сарқылмалы.

Қазір Арабия,Ватикан сияқты ,бәрімізге белгілі мемлекеттер, өз қазыналарын осы туризм, соның  ішінде діни туризм арқасында көбейтіп жатыр.Біз де осы мемлекеттер сияқты саяхаттап келген туристер арқасында миллиондар табуымызға болады. Біз тек сәл ғана демеу керек.

Егер біздің туристік операторларымыз  немесе туристік агенттеріміз жақсы  жарнамалайтын болса, бізге туристер көптеп келер еді. Және айта кететін  жайт, егер бізде жоғарғы деңгейлі қызмет көрсету болса, олар бір рет қана емес бірнеше рет,өз туыстарымен келер еді.

Мен жақын арада Қазақстан  туристік жағынан дамиды деп сенемін...

Аз ғана уақыттан кейін  біз Бүкіл Әледік деңгейге шығамыз .

Кіріспе

Туризм экономиканың әр түрлі салаларына әркелкі ықпалын жасауда, алайда оның жұмыс жасауы басқа да шаруашылық салаларына «салмақ салмай» экономиканың дамуына мүмкіншілік береді. Туризмнін толыққанды жұмыс жасауы үшін туризм индустриясын қамтамасыз ететін материалдық-техникалық негіз қажет. Туризм индустриясы оған демеу болатын көптеген кіші кәсіпкерлік өндірістерін қамтиды. Туризмнен түскен түсім қабылдаушы аумақтағы халықтың көптеген бөліктеріне бөлінеді, осыған орай барлық қоғам экономикалық пайдаға кенеледі. Туризм индустриясының дамуы тұрғындардың тіршілік деңгейінін жоғарылауына зор септігін тигізеді.

Туризм индустриясын әдеттегідей, тағам, үлестіру, көлік өнеркәсіптері. сақтандыру компаниялары, туристік жабдықтар  мен инвентарларды, туристік әдебиеттерді және карталарды өндіру жөніндегі кәсіпорындар, туристік мамандарды дайындау жөніндегі  мекемелер, жарнамалық агенттіктер, ғылыми-зерттеу  орталықтары, туристік фирмалар құрайды. Туризм индустриясы тікелей табыс көзі бола отырып, туризмге кеткен шығындар экономиканың көптеген салаларын, тек қана жанама түрде ғана емес, сонымен бірге тікелей қамтуға тиісті жағдай жасайды. Дамушы елдерде өндірістердің қайта қалпына келуі үшіп көптеген инвестициялар қажет, ал туризм болса кайта калпына келетін ресурстармен жұмыс жасағандықтан, көп шығындарды талап етпейді.

Казіргі таңда мінәжат  етуді дамыту құралы ретінде діни туризмге көп көңіл бөлінуде. Діни туризм мақсаты туристердің діндермен танысуына, олардың сол дінге байланысты салт-дәстүрлеріне қатысуға, діндарлармен шерулерде шеруде, музейлерді аралауға және т.б. сан алуан мәдени-тарихи ескерткіштерін көріп өзін өзге діннің тұтастай бөлігі ретінде сезінуге мүмкіндік береді. Бұл туризм түрі ғылыми туризмнің діни бағытымен өте тығыз байланысты. Ғалымдар діни сенімдері ерекше мемлекеттерді зерттеп, ежелгі діндердің қолжазбаларын, мәдени және архитекторлық формаларын зерттейді. Діни туризмнің міндеті халықаралық байланыстың кеңейту, ұлттык мәдениеттің даму және басқа да халықтардың мәдениетімен таныстыру болып табылады.

Діни туризм өзектілігі қазіргі  таңда батыста және Ресейде, таяу Шығыс елдерінде, яғни, Қытайға, Үндістанға, Жапонияға қызығушылық жиі байқалуда.

Діни туризмнің формалары  және оның мағынасы.

Қазіргі таңда әлемдегі әр түрлі мемлекетердің құқықтық жүйесінде  «туризм» түсінігі барынша кең таралған. 1993 жылы БҰҰ Статистикалық комиссиясы туризмді статистикалау мақсатында (туризм статистикасын анықтау және жіктеу концепциялары) бүкіләлемдік туристік ұйымның туризм статистикасы бойынша тағылымдамада қисындалған. Аталған құжаттың мәліметтеріне сәйкес, туризм бұл демалу, іскерлік жәнс басқа мақсаттарда қатарынан бір жыл мерзімнен аспайтын кезең барысында өзі бейімделген ортаның шегінен тысқары орналасқан жерлерде іссапарда немесе саяхатта болатын тұлғалардың қызметтер жиынтығын құрайды.

Осыған орай, туризм - бұл  Қазақстан Республикасы азаматтарының, шет ел азаматтарының немесе азаматтығы жоқ тұлғалардың өздерінің тұрғылықты жерлерінен емделуге, танымдық, кәсіби-іскерлік, спорттық, діни және басқа да мақсаттарда уақытша мекендеу елінде (орнында) төленетін кызмет керсетусіз уақытша сапарлары (саяхаттары).

2001 жылғы 13 маусымдагы  №211-ІІ «Қазақстан Республикасындағы  туристік қызмет туралы» Қазақстан  Республикасының Заңына (ҚР 2002 жылғы 22 ақпандағы №296-11 және 2003 жылғы 4 желтоқсандағы №503-11 Заңдарымен енгізілген толықтырулармен) сәйкес, туризм жеке тұлғалардың жиырма төрт сағаттан бір жылға дейінгі немесе жиырма төрт сағаттан аз мерзімге, сондай-ақ қона отырып уақытша мекендеу елінде төленетін қызмет керсетусіз уақытша саяхаттар.[1]

Адамның тұрақты баратын  орындары, егер олар оның тұрғылықты орындарынан салыстырмалы түрде алыс болса да оның әдеттегі ортасының әлементтері болып табылады. Бұған адамның тұрғылықты орнына жақын орналасқан нысандарды (мәселен, белгілі бір мұражай немесе қалада орналасқан ғибадатхана) жатқызуға болады. Әдетте олар күнделікті әлементтер ретінде қабылданады. Діни туризмде белгілі бір алыстау қалага немесе әлдебір киелі жерге ниет етіп бару, мәдени-көпшілік іс-шараларға катысу, сондай-ақ мұражайларға, көрмелерге барудың өзі әдеттегі ортаның шегінен шығу болып есептеледі. Өмір сүрудің әдеттегі ортасының тұжырымдамасы бойынша адам турист болып есептелуі үшін әлдебір орындарға қанша рет баруы керек немесе қаншалықты ұзақ жүруі керек деген мәселе мамандар арасында келіспеушіліктер туындатады. Әдетте орта түсінігі елдер бойынша өзгешеленеді және адамдардың әр түрлі мобильдігіне сондай-ақ мүліктік жағдайына, дүниетануына және сапардың себептеріне байланысты өзгешеленуі мүмкін.

Сонымен біз турист деп  діни мақсаттарда саяхаттайтын, әдеттегі ортасының шегінен бір жылдан аспайтын мерзімге қасиетті жерлерге және діни орталықтарға баратын адамды айтамыз. Діни туризм түсінігі бұл адамдардың әдеттегі өмір сүру ортасынан тыс жерлерде орналасқан қасиетті жерлер мен діни орталықтарға баратын туристтердің қажетгіліктерін канағаттандыратын қызмет түрлерін ұсынумен байланысты қызмет екендігі деп түсіну керек.

Діни туризм - бұл туризмнің дербес түрі. Оның басқа да түрлері сияқты мінәжат ету туризмі және экскурсияға бағытталған діни туризм атты түрлері бap.

Діни туризмнін формалары  ұйымның ерекшеліктеріне, қатысушылардың санына, сапардың ұзақтығына, көлік  құралдарына байланысты ерекшеленетін  түрлерге бөлінеді. Діни туризм түрі мен санаттары бойынша аумақтық, елдік ерекшеліктерге байланысты түрленеді. Бұл туризмнің ішкі, кіретін және шығатын санаттары.

Біздің зерттеуіміздегі  діни туризмге қонақ үйлердің және басқа да орналасу кұралдарының, көлік  құралдарының, қоғамдық тамақтану нысандарының, әр түрлі діни нысандарының, сондай-ақ экскурсиялық және гидаудармашы қызметтерін ұсынатын ұйымдардың жиынтығын жатқызуға болады. Діни туризм индустриясы туризм индустриясының біртұтас құрамды бөлігі болып табылады. Діни туризм индустриясында келесідей төрт секторды атап өтуге болады.

«Орналасу» секторы. Бүл қонақ үйлердің, кемпингтердің, жатақханалардың жәнс тағы басқалардың орналасу құралдарының жиынтығы.

«Тамақтану» секторы мейрамханалар, асханалар, кафе, көліктегі тамақтану кэсіпорындары т.б.

«Көлік» секторы көлік  кәсіпорыны және көліктің әр түрлі қызметтерін ұсыну.

«Діни нысандар» секторы. Бұл секторға төмендегілер жатқызылады:

діни имараттар - монастырлер, ғибадатханалар, шіркеулер және шіркеулік  кешендер, капеллалар, кіші шіркеулер;

табиғи нысандар - қасиетті бұлақтар, құдықтар, таулар, суаттар (өзендер, тоғандар), тоғайлар;

кішігірім діни нысандар - жол бойындағы кресттер, жол шетіндегі құдайлардың мехраптары т.б.

Бұл нысандар бірге орналасу мүмкін екендігін есепке алу қажет. Мысалы, қасиетті бұлақ православ шіркеуінде немесе бөлек орналасуы мүмкін. Синтоизмнін коптеген ғибадатханалары діни ғимараттарды және табиғи нысандарды (судын қасындағы қасиетті тоғайда орналасқан шіркеу) құрайды. Оқу құралында діндердің қасиетті орындары мен діни орталықтары туралы мәесле қарастырылады. Бұл түсініктер бір-бірімен үндеседі. Қасиетгі орындар деп - белгілі бір діни конфессияның өкілдеріне үлкен маңызға ие діни немесе басқа да іс-шараларға көптеген мінәжат етушілердің жиналатын орны деп айтуымызға болады. Мұндай орындарда ғажап иконы бар храм, мәселен, белгілі әулие, діни мұғалім (гуру) аскет немесе тарихи діни жағдайлар орын алған. Діни орталық түсінігі «қасиетті орын» түсінігіне қарағанда кен таралған. Бұған аса құрметті білім беру мекемелері және діни ұйымдардың әкімшілік органдары кіреді. Бүкіләлемдік туристтік ұйым (БТҰ) орналасу құралдарының екі тобын этап көрсетеді: ұжымдық және жеке. Орналасудың ұжымдық кұралдары үш топқа бөлінеді:

Қонақ үйлер және оған ұқсас  орындар (мотелдер, тұруға арналған клубтар, жиһаздалған бөлмелер т.б.);

Орналасудың арнаулы құралдары (кемпингтер, орналасу құралдарына  арналып қайта жабдықталған жер  бетіндегі және су көліктері т.б.);

Орналасудың басқа да түрлері (үй кешендері, бунгалолар. мінәжат етуге келгендерге арналған палаткалы қалашықтар, шіркеулік, ашрамдық жәнс басқа да жатақханалар т.б.).

Н.А. Юркина қонақ үй түсінігіне мынадай анықтама береді. Қонақ үй - бұл белгілі бір шектерден асатын (7 - 10) номерлерден кұралған нысан. Мемлекеттік қызмет көрсету стандарттарына сәйкес, әр түрлі қонақжай қызметтерін ұсынатын және бірегей басшылық жасалынатын қонақ үйлер сыныптарға, санаттарға бөлінеді. Қонақ үйдін негізгі белгісі болып онда номерлердің болуын атап өтуге болады. Жіктелудің әр түрлі белгісіне қарай қонақ үйлер бірнеше түрлерге жіктеледі. Корсетілетін қызметтің саны мен сапасына қарай француздық немесе жұлдызды (* жұлдыздан ***** жұлдызға дейін) жүйе кейінен таралған. Бүкіләлемдік туристік ұйымның мәліметтеріне қарағанда, 1997 жылы бүкіләлемде 29 млн. қонақжайлар саналған.

Орналасудың жеке құралдарына  жалға берілетін пәтерлер, пәтердегі бөлмелер, үйлер, коттеждер т.б. жатқызылады.

Қасиетті орындарға және діни орталықтарға сапар шегетін туристер қоғамдық тамақтану кәсіпорындарының кызметтерін қолданады. Ол мыналар болуы мүмкін:

1. Мейрамханалар, кафе, кішігірім асханалар тағы сол сияқтылар.  
   Діни орталықтарда қасиетті орындарда қажылыққа барғандар мен  
   экскурсанттар аталған мекемелердің қызметтерін қолдана алады және  
   қандай да бір тағамды таңдау мүмкіншілігіне ие болады.
2. Шіркеулік, ашрамдық және басқа да асханаларда қонақтар үшін  
   тағам дайындалады. Бұл жердегі тағамның түрі басқа мейрамханалар мен  
   кафедегілерден ерекшеленеді. Атап айтатын болсақ, кейбір тағамның  
   түрлері көбінесе жай тағам, православ оразасында жеңіл, индиялық  
   ашрамда вегетариандық (өткір немссе өткір емес) тағамдар болып бөлінеді.  
   Мінәжат етуге келгендерге тағам көбінесе белгілі бір уақытта, тағамды  
   таңдау мүмкіншілігіне беріледі.

Мінәжат етуге немссе саяхаттық  сапарға аттанатын туристер орналасу (пунктеріне) пунктіне жету үшін әр түрлі көлік құралдарын қолдану қажет. Қолданылатын көліктерге

1) авиация 

2) темір жол

3) автомобиль (автобустық)

4) су (өзендік, теңіздік) көліктері

5) оның басқа да түрлері.