ҚР жастарды жұмыспен қамту жолдары

  ӘЛ  – ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ 
 
 
 

  Реферат 
 
 

  Тақырыбы:    ҚР жастарды жұмыспен

                қамту жолдары  
 

  Орындаған: Фрунзебекұлы Ерзат 

                          Ануаров Сұлтанғали

                          Ғабитова Шұғыла

                          Нұрсағатов Досхан

                          Малайбекова Назира

                          Уталина Шынар

                          Құрманғали Төремұрат 
 

  Тексерген: Садуллаева Айгүл  Файзуллақызы  
 
 
 
 

  Алматы 2011

  Жоспар

  Кіріспе

  1. ҚР жастардың жұмыспен қамту үрдісі мен жолдары

  2. Жастардың бәсекеге қабілеттілігін қолдау мен дамытудың 2008-2015 жылдарға арналған тұжырымдамасы

  Қорытынды

  Пайдаланған әдебиеттер 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

  Кіріспе

           Әлемдік қаржы-экономикалық дағдарысының салдарынан 2008 жылғы күзден бастап Қазақстан Республикасында өндіріс қарқыны төмендей бастады, инфляцияның өсуі байқалды, жұмыспен қамтудың төмендеуі және тиісінше халық табысының азаюы белең алды. Еліміздегі 264 кәсіпорын өндірісін толық немесе ішінара токтатты. Қырық мыңнан астам қызметкер ішінара жұмыспен қамту режиміне ауыстырылды не ақысы төленбейтін демалыстарға жіберілді. Жұмыссыз халық саны экономикалық белсенді халықтың 6,6 пайызын кұрады.

         Жастарды жұмыспен қамтамасыз ету мәселесі де бүгінгі таңдағы еңбек нарығында өзекті мәселелердің біріне айналып отырғаны жасырын емес. Мамандық бойынша тәжірибенің жоқтығы мен еңбек нарығындағы біліктілік бәсекесінің аздығы - жастар арасындағы жұмыссыздықтың пайда болуының басты себептері.

           Жастар – қоғам дамуының  маңызды бөлігіне жатады. Ел Президентінің Қазақстан халқына  Жолдауында   «Біздің басты оң игіліктеріміз  – халқымыздың  санасы. Біз ғылыми және шығармашылық әлеуетінің деңгейі  жоғары білім өресі биік халқымыз бар, соның  ішінде  болашағы мол – жастар. Осы қолымыздағы осындай  баға жетпес  капиталды жан-жақты дамытуға  және оның  дамуы үшін  барған сайын жаңа әрі неғұрлым  өркениетті  жағдай туғызуға тиіспіз» ,- деп белгіленегендей еліміз де жастардың жұмыссыз қалуына қарсы күресті тиімді жүргізуіміз қажет.

          Жастар қоғамдық қатынаста, материалды өндірісте және рухани құндылықта маңызды орын алады. Жастардың қоғамдағы жағдай мен оған қатысу деңгейі қоғам мен мемлекеттің тікелей іс-әрекетіне байланысты. Яғни мемлекеттік жастар саясаты мен жастармен әлеуметтік  жұмыс туралы сөз қозғап отырмыз.

          Жастар – бұл кез келген заманауи мемлекеттің стратегиялық әлеуеті. Еліміздің қазіргі жастары жаңа жағдайда – тәуелсіздік алып, өсіп өркендеген, демократиялық реформалар мен нарықтық түрленуден соң тәрбиеленіп, ер жетті. Сондықтан да жастар саясатына қатысты мәселелерді шешуде мазмұны жағынан принципті түрде алғанда жаңартылған, қазіргі заманауи тәсілдерге сәйкестікті талап етеді. Мемлекеттік жастар саясаты – әрбір жастың Қазақстан Республикасының аумағында жарамды Ата Заңмен, өзге де нормативті құқықтық актілермен бекітілген, әлеуметтік-экономикалық, саяси, жеке бас еркіндігі мен құқығын мойындауға негізделеді.  
Жас ұрпаққа Қазақстанның мемлекеттік дамуының негізгі идеялары және Конституцияны, өзге де заңдарды сақтап, құрметтеуге үйрету және жастар құқығы мен мүдделерін қорғау қоғамда құқықтық мәдениетті қалыптастыруға үндейді. Жас азаматтың тұлға болып қалыптасуы үшін жағдай туғызып, білім саласында, еңбекте, жұмыспен қамтуда, әлеуметтік қорғауда кепілдіктерді қамтамасыз ету үшін мемлекетіміз барлық күш-жігерін бағыттайды.  
         Сонымен қатар, отбасы, оқу орындары, бұқаралық ақпарат құралдары, үкіметтік емес сектор – Қазақстанымызды гүлдендірудің кепілі болып табылатын жас ұрпақта отаншылдық, кәсібилік, ұқыптылық, жауапкершілік сынды қасиеттердің болуы жолында ұштасуы қажет.  
Жас ұрпақтың әлеуметтік белсенділігінің артуы, саналы құқықтық және саяси мәдениетін қалыптастыруы, олардың өмірлік көзқарастарын қайта қарауы кезінде, өмірлік қағидасы күшті, рухты болып бекітілуі мемлекеттік жастар саясатының алға қойған жұмысы – мемлекеттік үкіметтік органдардың және азаматтық қоғамның өзге де институттарының басым бағыттарының бірі саналады.

         Әлеуметтік саясаттың  бір бөлігіне тұрақты еңбекпен қамтамасыз ету жатады. Халықты еңбекпен қамту кеңістігіндегі мемлекеттік саясаттың бағыты  лайықты жұмыс орнында қызмет ету мүмкіндіктерін  кеңейту мен жұмыссыздық деңгейін төмендету болып табылады. Халықты жұмыспен қамту барысында ықпал жасау, келесі шаралармен қамтамасыз етіледі: әлеуметтік  жұмыс орындарын құру,  квалификация мен қайта даярлауды жоғарылату, қоғамдық жұмыстар, жұмыссыз жастардың кәсіпкерлік қызметіне ашуда мүмкіндік беруге материалдық көмек көрсету.

           Бүгінгі күнде көптеген бағдарламалар бар, мысалы, «Жастар тәжірибесі», «Вакансия жәрмеңкесі», «Жол картасы», «Дипломмен ауылға»  және т.б.  Жасөспірімдерді жұмысқа орналастыру оларға еңбек дағдысын  меңгеруге, қалта шығынына ақша табуға және еңбек мотивациясын меңгеруге мүмкіндік береді.

  ҚР жастарды жұмыспен қамту үрдісі мен жолдары

  Қазіргі қоғамдағы жастар ролі, жас буынның  әлеуметтік қызметтері, оның саяси  позициясы мен көзқарасы, білімі мен кәсіби біліктілігі деңгейі, адамгершілігі мен мәдени қажеттіліктері туралы мәселелерді зерттеудің теориялық  және практикалық мәні аса зор. Қоғамдық үрдістегі жастар рөлі, оның қызметінің түрлері, құндылықтары, дүниетанымы, қызығушылығы, қажеттіліктері мен психологиялық  қасиеттері әлеуметтік және геосаяси даму сипаты, қоғамдық қатынастар, тарихи жағдайлар сипатымен шарттасылған.

  Халықтың  осы тобын зерттеудің негізгі  мәселелерінің біріне, біздің ойымызша, жастар еңбегінің пайдаланылуын  бағалау жататын сияқты. Бұл өз негізінде жастардың еңбек ресурстарын, жастардың еңбек нарығын және оның жұмыспен қамтылуы мен   жұмыссыздық, көшіп-қону, табиғи өсу сияқты құрамдас бөліктерін әлеуметтік, экономикалық, демографиялық, саяси және басқа  проблемалар мен факторлар аясында  теориялық және практикалық зерттеу  қажет екенін көрсетеді.

  Жастардың орнын әлеуметтік-экономикалық жүйеде талдау қажеттілігі ең аз дегенде  екі маңызды шартпен негізднледі. Біріншіден, жастар шамамен Қазақстанда  еңбекке жарамды халықтың 25% құрайды; екіншіден, бұл аса маңызды, олар – елдің болашағы, олардың қызметі  оның әрі қарай дамуымен байланысты. Бүгінде жастар көбінесе қоғамның саяси, экономикалық және әлеуметтік құрылымын  анықтайды. Сонымен бірге бұл  дүние жүзіндегі еңбек нарығында, әсіресе Қазақстанда қатты осал топтардың бірі болып табылады. Аталған  мәселелердің маңыздылығына қарамастан, оларға ғылыми зерттеулерде, бұқаралық  ақпарат құралдарынды, үкіметтік  құжаттарда аз көңіл бөлінеді.

  18-24 жас аралығындағы жастар, бұл  – студенттер немесе кәсіптік  дайындықты аяқтаған жастар. Олар  еңбек нарығына кіріп жатқан, жеткілікті кәсіптік және әлеуметтік  тәжірибесі жоқ, сонымен қоса  төмен бәсеклестік мүмкіндігі  бар осал топ болып табылады.

  25-29 жастағы жастар, негізінен, кәсіптік  таңдау жасайды, қандай да бір  өмірлік және кәсіптік тәжірибесі  бар топқа жатады. Олар не қажет  ететінін біледі, көбінесе өзінің  жанұясы бар және ұсынылатын  жұмысқа үлкен талаптар қояды.

  Еңбек нарығындағы жағдайларда маңызды  көрсеткіш болып жұмыссыздықтың деңгей, сыйымдылығы және еңбек нарығының  конъюнктурасы болып табылады. Алайда мұндай статистика толығымен еңбек  нарығындағы толық жағдайды көрсетпейді. Жастар еңбек биржасында басқа жастағы  адамдармен салыстырғанда сирек  тіркеледі. Нәтижесінде нарықтық қатынастың ерекшеліктерімен байланысты, жасырын  жұмыссыздық, жұмыспен қамтамасыз етудің жаңа құбылыстарының барлығы есепке алынбайды. Өндірістік емес салада жұмыс күшіне сұраныс жылдам өсу үстінде, әсіресе жылдам коммерциаланғандарда. Егер де қазіргі кездегі білікті мамандарды дайындау және оларға деген сұраныс өзгермесе, жақын аралықта біліксіз мамандар халық арасында жұмыссыздықтың ұлғаюын алып келуі мүмкін, ең алдымен жалпы орта мектепті бітірген, әрі қарайғы оқуын жалғастырмаған, мамандығы немесе қажетті біліктілігі жоқ – жастардың арасында. Сондықтан да жалпы білім беруін және жастарды кәсіптік оқытуды ұтымды ұйымдастыру қажет.

  Экономикалық  жүйедегі жастарды жұмыспен қамту мәселесіне сәйкес келетін жүйені қалыптастыру керек .

  Бұл жүйе төмендегідей қалыптасу кажет:

• кәсіпорында, ұйымда және мемлекеттік мекемелерде конкурстық сұрыптау негізінде жастарды жұмыспен қамту және тәжірибелерді ұйымдастыру;
• жастар үшін жұмыс орындарын үлестіру мақсатымен аудандық арнайы бюджеттік қорлар жасау;
• білім беру мекемелерінің түлектерін жұмыспен қамтамасыз ететін жұмыс берушілердің ынталандыру жүйесін жетілдіру;
• жастармен мамандыққа бағытталған ескертпелі жұмыс жүргізу;
• жастар жұмыссыздығын алдын-ала ескерту жөнінде іс-шараларда қалыптастыру және жүзеге асыру;
• жастарды баспа және электронды ауқымда ақпарат құралдары арқылы ақпараттандыру, еңбек нарығы және жастарды қолдану шаралары туралы анықтамалық және ақпараттық-әдістемелік әдебиеттерді баспаға шығару;
• жас кәсіпкерлікті және жастар кәсіпкерлігін құру тәжірибесін дамыту, жастардың бизнес-жоспарларын кеңеспен және эксперттермен қамтамасыз ету.

  Еңбек ресурстарының тобы ретінде жастарға басты назар аудару, бұл  елдің  маңызды ресурсы екені түсінікті  болған. Бұл Орал, Сібір, Қиыр Шығыс  құрлыстарындағы комсомол отрядтары, тың және тыңайған жерлерді игеру, өнеркәсіпті, экономиканың түрлі салаларын дамытудағы жастар жұмыстарымен расталады. 
 
 
 
 
 
 
 
 

  Экономикалық  жүйеде жастарды жұмыспен

   қамтуды басқару жүйесі 

  Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы  мемлекеттік жастар саясаты жөніндегі» заңына сәйкес жастар - бұл 16 жастан бастап 29 жас аралығындағы Қазақстан Республикасының  азаматтары, шет мемлекеттердің азаматтары және Қазақстан Республикасы аумағында  тұрақты өмір сүріп жатқан азаматтығы жоқ тұлғалар.

  Заңнамада анықталған еңбек ресурстарының  төменгі шекарасы болып 16 жас есептелетіндігін, сондай-ақ осы жасқа қарай жас  адамда бұлшық ет пен сүйек жүйесі қалыптасатындығын және оның белгіленген  жұмысты орындай алатындығын  назарға ала отырып, осы жас  жұмыс істеу кезеңінің заңды  негізделген бастапқы сатысы болып  табылады.

  Сонымен қатар, дәл осы жаста жастардың  басым көпшілігі жалпы білім  мектебін аяқтайды және әр түрлі себептерге байланысты ЖОО-ға немесе басқа білім  мекемелеріне түсе алмағандары өзінің төмен біліктілігімен ерекшеленетін  белгілі бір еңбек түрімен  айналыса бастайды.

  Қазақстан Республикасында 1998 жылдан бастап 2001 жыл  аралығында  Қазақстан Республикасының 1997 жылдың 20 маусымында қабылданған  «Қазақстан Республикасында зейнеткерлікті қамтамасыз ету жөніндегі» заңына сәйкес зейнеткерлік жас өзгертілді. Қазіргі  кезде олар әйелдер үшін 58 жас  және ерлер үшін 63 жас деп қабылданған.

  Қазіргі таңда физиологтар былай деп  тұжырымдайды, яғни отыз жастан асқан  жас адамның денесінің өсуі, бұлшық еттерінің ұлғаюы, басы мен бас  миының көлемінің өсуі өз  жалғасын табады және осы процесс ер адамдарда  әйел адамдарға қарағанда ұзағырақ созылады.

  Жоғарыдағы  барлық айтылғандарды жалпылай отырып, Қазақстан Республикасында жастардың  еңбек ресурстарының жоғарғы  шектері әйелдер үшін 16-32 жасты, ал ерлерде  16-34 жасты құрауы тиіс.

  Бұған сәйкес, заңнамада және тәжірибелік  қызметте жастардың еңбек ресурстарының  жас шектерінің ұлғаюы статистикалық  материалдарды өте объективті түрде  өңдеуге және осы санаттағылар санын  талдауға ғана ықпал етіп қоймай, сонымен  бірге зор ғылыми нәтижелерге  қол жеткізу мүмкіндігіне, жастар өмірінің жағдайлары мен өмір сапасын  жақсартуға, оның кәсіби және шығармашылық әлеуетін дамытуға, сондай-ақ  ұсынылатын жас аралығында өте өнімді қызметті жүзеге асыруға ықпал етеді.

  Осы жұмыс бойынша жасалған қорытындыларды, жастарды жұмыспен қамтудың реттелуiн қадағалайтын субъектерге жолдауға болады:

  - Мектептi, жоғары оқу орындарын, техникумдарды  бiтiрушiлердi қазiргi заманға сай  ақпараттармен: кәсiпорындардың  кадрларға мұқтаждығы, оларға жұмысшылардың  кәсiпқойлық-бiлiктi мамандық дәрежелерi  керектiгiн, оқудан “бос” уақытта  iстеуге болатын жұмыстар және  қосымша кәсiптiк бiлiм алу, қайта дайындық және мамандығын көтеру мүмкiндiктерi болатын жұмыстар туралы мәлiметтермен қамтамасыз етудi

   - Оқу  орындарында жұмыс iздеу технологиясының  курстарына: оқушылардың үйрену  және өзiн-өзi бағалай бiлу, өнерiнiң  мүмкiндiктерi және талаптану деңгейiн  түзету, жұмыссыздар құқығына байланысты  заңдық мәселелермен, жұмысқа орналасу  барысында жұмыспен қамту қызметтерiнiң  көмектерi туралы мәлiметтермен таныс  болу, жұмыс iздеу технологиясын  бiлу сияқты сұрақтарды енгiзу;

   - Оқу  орындарындағы оқу iсiнiң барысын:  ендi қалыптасып келе жатқан  еңбек рыногының талаптары мен  ерекшелiктерi және нарықтық қатынастардың  келешегi, қосымша бiлiмнiң мүмкiндiктерiн  кең түрде қолдану, оқушы жастардың  нарықтық қатынастар жағдайларына  бейiмделуiне мүмкiндiк беретiн  әлеуметтiк сапаларын дамытуға  бағыттау;

  - Еңбекке  үйрену мен тәрбие жұмыстары  бойынша өздерiнiң iс-әрекеттерiн,  жұмыспен қамту қызмет орындарымен,  кәсiпорындарымен, жастар жөнiндегi iстер бөлiмiмен, жалпы ақпарат  құралдарымен байланыстыру ұсынылады.

  - Жастардың жұмыс бастылығы туралы  аймақтық статистиканы жете зерттеу  және статистикалық жыйнақты  баспада жариялау. Алматы облысындағы  жастар арасындағы жұмыссыздық,  оқушылардың және жұмыссыз жастардың  әлеуметтiк және әлеуметтiк-психологиялық  жағдайлары туралы жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарына және халыққа  әрдайым хабарлап отыру;

  - Өз аймағында немесе көршi аймақтарда  жұмысқа орналасу үшiн бос орын  бар екенi туралы жарнамалық-ақпараттық  материалдарды жастар арасында  таратып немесе баспада жариялау;

  - Жалпы ақпарат құралдарымен бiрлесiп,  еңбек рыногында қажеттi iс-әрекеттердiң  үлгiлерiн, яғни бiлiм, керектi бағыттар, мақсаттар, оқушылар мен жұмыссыз  жастардың мотивтерiн мақсатқа  сай қалыптастыру;

  - Жастардың кәсiпкерлiгi, аймақ арасында  жас мамандардың көш-қонуы туралы  бағдарламаларды жете зерттеу;

  -Жастардың  өз әрекеттерiн бiрлестiру тәжiрибелерiн,  әлеуметтiк проблемаларды зерттеу,  қолдау жасау және жарнамалау;

  - Оқушылар мен студент жастарды  оқудан тыс уақыттарда, уақытша  жұмыстармен қамту мәселелерi  бойынша өз жұмыстарын, жұмыспен  қамту қызмет орындарымен, оқу  орындарымен, кәсiпорындарымен және  жалпы ақпарат құралдарымен байланыстыру  жұмыстары ұсынылады.  

        Елбасымыз биылғы Жолдауында да жастардың қоғамдағы орны мен әлеуметтік жағдайына ерекше мән берген. Жалпы, біздің елімізде оқушылар мен студенттердің сапалы білім алуы үшін барлық жағдай жасалып отыр. Сондай-ақ жастарды жұмыспен қамту ісі де оң жолға қойылған. Соның бір айғағы — студенттік құрылыс жасақтарында еңбек ететін жастарға жалақы төленуі. Жастарды «Жасыл ел» жасақтарына тарту да — жұмыспен қамтудың бір әдісі.

       Бүгінде жастарды жұмыспен қамту мәселесі ерекше қаралуда. Осыған орай Президенттің Жолдауынан кейін әлеуметтік жұмыс орындарын құру және жастардың өндірістік тәжірибе бағдарламаларын кеңейту мақсатында 8,6 млрд. теңге бөлінді. Бұл туралы Астанада өткен партияаралық кеңестің мәжілісінде ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі Біржан Нұрымбетов мәлім етті. Оның сөзіне қарағанда, биыл жұмыспен қамту мәселесінде жоғары оқу орындарын бітіретін 191 мыңға жуық түлек мемлекет тарапынан қолдауды қажет етеді. Осыған орай бөлінген қаржының есебінен 96 мың әлеуметтік жұмыс орындарын құрып, өндірістік тәжірибе бағдарламаларын кеңейту жоспарланып отыр. «Бүгінгі таңда елімізде ресми жұмыссыздықтың деңгейі 6,9 пайызды құраса, жастар арасындағы жұмыссыздық 7,7 пайызға дейін көтеріліп отыр», - дейді Б.Нұрымбетов. Вице-министрдің мәліметі бойынша бүгінде қосымша әлеуметтік жұмыс орындарын құру және жастардың өндірістік тәжірибе бағдарламаларын кеңейту аясындағы жұмыстармен 26 мыңға жуық адам қамтылып отыр.

      Жастар саясатын қалыптастыра  отырып, мемлекет жастардың келешекте  маңызды салмаққа ие болар  халықтың бірден-бір белсенді  тобы екендігін ескереді. Мұның  өзі жастардың мемлекет құрылысындағы  рөлі мен орнын жете бағаламауға  жол бермеуді көздейді.

      Мемлекеттік жастар саясатының  дәстүрлі әлеуметтік саясаттан  айырмасы ол тек өтелу тетіктерін  әзірлеуге ғана сайымайды. Ол  жастардың еңбек пен шығармашылық  қуатын айқындайтын белсенді  де жаңаша, өндірушілік аспектілерден  тұрады. Бұл мемлекеттік жастар  саясатын қоғамның стратегиялық  ресурстарын дамытудағы бірден-бір  маңызды бағыт ретінде қарастыруға  мүмкіндік береді.

      Қоғамдық өзгерістердің күрделілігі  жас азаматтардың әлеуметтік  жағынан жан-жақты қалыптасуына, жас қауым тіршілігінің барлық қалтарысына әсерін тигізді. Дәстүрлі жастар мәселелерін шешудің мазмұны мен тәрбие тәсілдері жаңа тарихи жағдайларда мүлде өзге қырынан қарастырылуға тиіс болғандықтан түбегейлі өзгерді.

      Қазақстандық жас буын бойында  отаншылдық, іскерлік, жауапкершілік  қасиеттер қалыптастырмай, жастардың  ізгілікті, рухани өркендеуіне,  сондай-ақ, өткен буынның әлеуметтік-мәдени  тәжірибесін, әлем өркениеті жетістіктерін  игеруіне жол ашпай әлеуметтік  ұстанымдағы экономикасы бар  демократиялық қоғам құру мүмкін  емес. Мұндай мақсаттарды жүзеге  асыру жастарға, жалпы қоғамға қатысты саясатты қалыптастыру мен жүзеге асыру ісіне жастардың өздерін белсенді түрде тартуды көздейді. Мемлекет жастарға, олардың материалдық деңгейі мен әлеуметтік жағдайына қарамастан, өмір жолын таңдау мен жеке жетістіктерге жету үшін мейлінше мол мүмкіндіктер ашуға тиіс. Сонда ғана жастар саясатының өзекті міндеті - жастардың тұлғалық қалыптасуын қамтамасыз етуі іске асатын болады.

      Мемлекет, меншік нысанына қарамастан, ұйымдар мен кәсіпорындардың  жас мамандарды жұмысқа алуы  мен жұмыс орындарын өсіруге  мүдделілігін арттыруда; оларды  қайта дайындау мен өндірістік  оқу тәжірибесінен өткізуде; елдің  әлеуметтік-экономикалық дамуы басымдықтарын  ескере отырып, жастарға кәсіби  тұрғыдан бағдар беретін мемлекеттік  жүйені дамытуда қосымша ынтаны  кеңінен пайдаланатын болады.

      Жастардың жеке тұлға ретінде  қалыптасу басымдығы олардың  шағын және орта бизнес саласына  белсенді араласуын, жас кәсіпкерлерді,  әсіресе, фермерлерді, селолық  өндірісшілерді оқыту мен қолдауды  көздейді.

      Жастарды жұмыспен қамту саласында  мемлекеттік сүйемелдеу саясатын, аймақтық ерекшеліктерді ескере  отырып, белсенді түрде жүргізу  керек.

      Қазақстан Республикасының халқын жұмыспен қамтудың 2005 - 2007 жылдарға арналған бағдарламасы шеңберінде жергілікті атқарушы органдар жұмыс таңдауға және жұмысқа орналасуға жастарға жәрдем көрсетуде. Жұмыспен қамту органдарына жұмыссыз ретінде тіркелген еңбекке қабілетті жастағы жастар олардың келісімімен қоғамдық жұмыстарға жіберіледі немесе кәсіби даярлықтан және қайта даярлықтан өте алады. Бұл ретте, 21 жасқа дейінгі жастар, 23 жасқа дейінгі балалар үйінің тәрбиеленушілері, жетім балалар және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар басымдықты тәртіппен қоғамдық жұмыстарға қатысуға немесе кәсіби даярлықтан және қайта даярлықтан өтуге құқылы.

  Халықты жұмыспен қамтудың өзгеру серпіні жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейінің төмендегенін дәлелдеп отыр. Мәселен, жұмыссыз жастардың деңгейі 2001 жылғы 19,1 %-дан 2006 жылғы 12,1%-ға дейін азайды.

  Жұмыссыздардың жалпы санында жұмыссыз жастардың үлесі - 2001 жылғы 30,8%-дан 2006 жылғы 27%-ға дейін айтарлықтай қысқарды. 
 
 

  Жастардың бәсекеге қабілеттілігін қолдау мен дамытудың 2008-2015 жылдарға арналған тұжырымдамасы

  Жастардың бәсекеге қабілеттілігін қолдау және дамыту тұжырымдамасы (бұдан әрі - Тұжырымдама) жастар саясаты, жастарды жұмыспен қамту  және оларды оқыту, тұрғын үй проблемалары мен оларды іске асыру тетіктері  саласындағы мемлекеттік саясаттың  жалпы стратегиясын, негізгі бағыттарын, басымдықтарын, міндеттерін айқындайтын  құжат болып табылады.

  Тұжырымдама Қазақстан Республикасының Конституциясында, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі туралы» 1998 жылғы 26 маусымдағы, «Білім туралы» 1999 жылғы 7 маусымдағы, «Халықты жұмыспен қамту туралы» 2001 жылғы 23 қаңтардағы, «Қазақстан Республикасындағы Мемлекеттік жастар саясаты туралы» 2004 жылғы 7 шілдедегі заңдарында, Ел Президентінің 1997 жылғы «Қазақстан - 2030 Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы», Қазақстан Республикасы Президентінің 2006 жылғы 1 наурыздағы «Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» атты Қазақстан халқына жолдауларында, Қазақстан Республикасы Президентінің 2001 жылғы 4 желтоқсандағы № 735 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының 2010 жылға дейінгі дамуының стратегиялық жоспарында, Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 17 мамырдағы № 1096 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының Индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясында, Қазақстан Республикасы Президентінің 2004 жылғы 11 қазандағы № 1459 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 27 қаңтардағы № 68 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасының халқын жұмыспен қамтудың 2005-2007 жылдарға арналған бағдарламасында айқындалған мемлекеттік саясаттың негізгі қағидаттарын дамытады.

  Тұжырымдама жастарды жұмыспен қамтуды жалпыұлттық  басымдық ретінде айқындайды, Қазақстан  Республикасының ұзақ кезеңге арналған мемлекеттік жастар саясатын іске асыру  үшін бағыттар сілтейді және мемлекеттің  кадр және әлеуметтік саясаты үшін негіз болып табылады.

  Осы Тұжырымдаманың құрылымы мыналарды  қамтиды:

  республиканың жастар еңбек нарығындағы ахуалды талдау;

  Тұжырымдаманың мақсаты мен негізгі міндеттері;

  Тұжырымдаманы қаржылай қамтамасыз ету;

  Тұжырымдаманы іске асыру тетігі;

  күтілетін нәтижелер. 

  Тұжырымдаманың мақсаты мен негізгі міндеттері

  Тұжырымдаманың мақсаты жастардың халықаралық стандарттарға сәйкес келетін отандық кәсіптік білім алуына жағдай жасау және жұмыспен қамту әрі тұрғын үй проблемаларын шешу жолымен жастардың бәсекеге қабілеттілігін қолдау және дамыту жөніндегі мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын әзірлеу болып табылады.

  Тұжырымдаманың негізгі міндеттері мыналар болып табылады:

  1. Жастардың халықаралық стандарттарға сәйкес отандық кәсіптік білім алуы.

  2. Жастарды жұмыспен қамту және жұмысқа орналастыру деңгейін

  арттыру.

  3. Ішкі мигранттардың бейімделу мүмкіндіктерін арттыру үшін жағдай жасау, ішкі көші-қон үдерісін реттеу тетігін айқындау мен маргиналды жастарды әлеуметтендіру және оларды қалалық жағдайларға бейімдеу нысандары мен әдістерін әзірлеу.

  4. Тұрғын үйге қол жетімділікті қамтамасыз ету, жастардың тұрғын үй проблемаларын шешу тетігін әзірлеу.

  Күтілетін нәтижелер

  Тұжырымдаманың негізгі ережелерін нақты іске асыру жастар саясаты саласындағы, жұмыспен қамту және кәсіптік даярлық, тұрғын үй проблемалары, Қазақстанның орнықты және тұрақты дамуының жалпы аясына қосылған жастардың бәсекеге қабілеттілігін қолдау мен дамытудың әлеуметтік бағдарланған моделін қалыптастыру саласындағы мемлекеттік кепілдіктерді іске асыруды қамтамасыз етеді.

  Тұжырымдама еңбек нарығында осы заманғы өндірістік технологияларға ие құзыретті және бәсекеге қабілетті еңбек ресурстарын күн ілгері қалыптастыруды қамтамасыз етеді.