Шулы технологиялық процестерді төмендету және су көздерін төмендетудегі қазіргі кездегі өзгерістер

РКМҚ   «МАРАТ ОСПАНОВ  атындағы БАТЫС ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК  МЕДИЦИНА УНИВЕРСИТЕТІ»

 

 

 

СТУДЕНТТІҢ ӨЗІНДІК  ЖҰМЫСЫ

 

 

Мамандығы: 051102 «Қоғамдық денсаулық сақтау»

Кафедра: Коммуналды гигиена мен еңбек гигиенасы және кәсіби аурулармен бірге

 

Курс: 5

Тақырыбы:№5 Шулы технологиялық процестерді төмендету және су көздерін төмендетудегі қазіргі кездегі өзгерістер

 

 

 Орындаған:Уразалина А.М

        Топ :504

        Тексерген: Карашова Г.И

        Қолы:__________________

        Бағасы:_______________

 

 

                                                 Ақтөбе 2012

                     

 

 

 

                   

 

 

   Жоспары:

 

 

1. Өндірістік орындарда пайда болатын шулар
2. Шудың ағзаға әсер етуі
3. Шуды төмендету әдістері
4. Өндірістік шулармен күрес

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Өндірістік орындарда  шудың өте жоғары деңгейі әсіресе  металлургия мен машина жасау өндірістерінде, ең қауіпті зиянды факторлардың кең тараған түрі болып отыр.

Шу – сонымен қоса басқа  да жағымсыз өндірістік, мысалы шаң, жоғары температура, газды бөліністер сияқты факторлармен бірге туындайды. Осы  сәйкес факторлар (температура), шудан  қорғанудың жеке қорғаныс құралын қолдануды  қиындатып жібереді. Земберскийдің  зерттеулері бойынша, бір жылдағы  есту мүшесінің зақымдалуынан тіркелгені 50-60 %, ал оған қоса аурулар 75 %-дан асып кетеді екен.

Әсіресе интеллектуалды өнімділікке  шу жоғары әсер етеді. Бұл өте жоғары назар аударуды талап ететін ойлану аймағындағы жұмыстарға қатысты. Өнімділікке  бас миының жай-күйіне қобалжу немесе ойлану белсенділігіне кездейсоқ, бөгде  немесе ақпараттық шулар әсер етеді. Шу мәселесінің жеңіл түрде шешілуі  интеллектуалды еңбек өнімділігінің  жақсаруына алып келеді, ал өте ауыр жағдайдағы шарттар өнімділіктің нашарлауына  алып келеді.

Жиі қайталанатын қарапайым  шарттарды орындау кезінде 90 дБА  шу әсер етеді. Бұл –тәжірибелі жұмыскерлерге  тән құбылыс. Осындай жағдайларда  қосымша психологиялық күштеме  туындайды, ол жылдам шаршаумен қатар  жүреді. Өнімділікке шудың әсері  мен мүкістіктің пайда болуы  қауіптілігімен қатар, үшінші аймақты  да атап өтуге болады – орталық  жүйке жүйесі мен ағзаның вегетативті  жүйесіне шудың әсері. Жоғарыда аталғандардың  негізінде, жұмыскердің ағзасына әсер ететін жалпы зияндылықтарды, оның ішінде өндірістік шудан мемлекетке, әлеуметтік ортаға және экономикаға  зиянын келтіретіндігін, ал соққылы  шудың өте қауіпті және зиянды екендігін атап айту керек,сондықтан  соғылатын механизмдер шуымен күресу қажеттігі туындайды. Жасалған балқымалардың  демпфирлегіш қасиеті соққы кезіндегі  шудың деңгейі (импульсті), соққы  кезіндегі дыбыс деңгейі (пикті), дыбыстың жұтылу жылдамдығы, тербелістің  логарифмдік декременті, ішкі үйкелісі, салыстырмалы тербелісі (жұтылу коэффициенті), тығыздығы, жылжыту модулі, Юнг модулі, соққы ұзақтығы және металлографиялық белгілерінің толық қатары (түйіршіктердің өлшемдері, фазалы құрамы, металл емес қоспалардың болуы және оладың пайыздық құрамы, пішіні, химиялық құрамы, құрылымдық құрамалары және т.б.) сияқты акустикалық  және физика-механикалық қасиеттері кешенімен бағаланады. Осы жұмыста  экспериментальды зерттеулер, жасалған балқымалардың дыбыстық қуатының деңгейі  мен тиімділік көрсеткіштерімен микроқұрылымы мен құрылымдық сезімтал факторлардың байланысын негіздейтін, өзара байланысты бекіту мақсатында жүргізілді.

Соңғы уақытта шулайтын жабдықтың  бөлшектерін жасау үшін, шу мен  дірілдің өшуін қамтамасыз ететін бәсеңдеткіш  қасиеттері жоғарылатылған материалдар  жиі қолданылады. Бәсеңдеткіш қасиеттері жоғарылатылған қорытпалар (БҚЖҚ) ретінде  түсті металл қорытпаларын шектеулі қолдану – қымбаттылығына, физика-механикалық  сипаттамалар кешенінің, әсіресе, жоғары температуралар аралығында қанағаттанарлықсыздығына байланысты болады. Түсті металл қорытпаларына  қарағанда, физика-механикалық сипаттамалары  асып түсетін, бағасы анағұрлым арзан, циклдік жүктеулер режимінде  жұмыс істейтін жабдықтардың бөлшектерін  жасауға болашақта кең пайдаланылатын темір көміртекті қорытпалар (болаттар) жатады.

Бәсеңдеткіш қасиеттері жоғарлатылған  қорытпалардан жасалған бөлшектер  қарапайым

құрылымдық құрылмалық материалдан  жасалған бөлшектерге қарағанда, діріл  және соққылы жүктемелерге анағұрлым  берік болады. Материалдардың бәсеңдету  қабілеті еркін тербелістердің үдетілген  өшуін, еріксіз резонанстық тербелістер  амплитудасының төмендеуін қамтамасыз етеді, материалдағы кернеуді азайтады. Физика-механикалық қасиеттері жоғарылатылған, технологиялық қасиеттері тиімді және үнемді орындалуды қамтитын бәсеңдеткіш  қасиеттері жоғарылатылған қорытпаларды жасау және игеру металл зерттеушілер, металлургтер және акустикалық экология облысындағы мамандар үшін ауқымды  мәселе болып отыр.

Әдебиеттерден алынған мәліметтер бойынша, қорытпалардың шашырау  қасиеттеріне

химиялық құрам мен  термиялық өңдеу ықпал етеді. Жұмыстардың негізгі бөлігі темір  негізді қорытпаларға арналған. Бірақ  олар жоғары температураларға тұрақтылығының төмендігімен, бағасының қымбаттылығымен, негізгі компоненттердің тапшы  болуымен сипатталады. Мәліметтер бойынша, темір негізді қорытпаларды бағалау  критерийі ретінде логарифмдік  декремент, ішкі үйкеліс, салыстырмалы шашырау қолданылады. Соқтығыс кезіндегі  дыбыс деңгейі сирек қолданылады.

Химиялық құрам мен  термиялық өңдеудің соқтығыс кезіндегі  қорытпалардың бәсеңдету

қасиеттеріне әсері туралы мәліметтер, болаттардың күрделі  қоспаларын немесе стандартты маркаларын қамтиды.

Бәсеңдеуі жоғары қорытпаларды қолдану арқылы шуды төмендету мәселесін  нақты

зерттеулер негізінде  шешуге болады. Себебі, материалдың  әр түрлі класы үшін дыбыстық

тербелістердің энергиясын құрылыстың өзінің сіңіру қабілеті құрылыс  компоненттерінің

қатысына, технологиялық  өңдеудің түріне және т.б. көптеген факторларға  байланысты болады. Қорытпалардың бәсеңдету  қасиеттеріне химиялық құрамның әсері  туралы мәліметтер бәсеңдеткіш қасиеттері жоғарылатылған аз қоспалы болаттарды жасау мүмкіндігіне жол береді. Шойын  – қалыптағы құймаларды құюға  қолданылатын анағұрлым кең тараған  материал. Шойынның кең қолданылуы технологиялық қасиеттеріне және басқа  қорытпаларға қарағанда, құнының арзандығына  байланысты. Шойынның беріктілік және технологиялық қасиеттерінің үздіксіз одан әрі жоғарылатылуына, сонымен  қатар, арнайы физикалық және химиялық қасиеттері

бар жаңа маркаларын жасауға  байланысты қолданылуы күннен-күнге  кеңейе түсуде.

Шойынның болатқа қарағанда, кесіктерге сезімталдылығы аз. Осыған байланысты, шойын

құймаларындағы кесіктер (ішкі ойық, кеуектер, металл емес кірінділер, механикалық өңдеуден кейінгі қауіптер және т.б.) оның құрылымдық беріктілігіне  қатты әсер етпейді. Ал болаттағы  осындай кесіктер оның қасиеттерін, әсіресе, иілгіштігі мен қажулық  беріктілігін күрт төмендетеді.

Шойынның бұл ерекшелігі графитті қосындылардан пайда болатын  кесіктердің көп

болуымен және шойынның жоғары циклдік тұтқырлығымен түсіндіріледі. Циклдік тұтқырлық айнымалы жүктемелер кезінде серпімді материалда сейілетін (жылуға айналады) энергиямен сипатталады. Осы артықшылықтарына байланысты, көп  жағдайда шойын болатқа қарағанда, анағұрлым берік құрылымдық материал болып табылады.

Шойынның акустикалық  қасиеттерінің өзгеруіне кристалдау үрдісі кезінде құймаларды

салқындату шарттарын  таңдау жолымен жетуге болады. Құймаларды салқындату жылдамдығын төмендету  еркін графиттің бөлінуіне (термодинамикалық потенциалы ең төмен фаза ретінде) септігін тигізеді.

Осы жұмыста экспериментальды зерттеулер, жасалған балқымалардың  дыбыстық қуатының деңгейі мен тиімділік  көрсеткіштерімен микроқұрылымы мен  құрылымдық сезімтал факторлардың байланысын негіздейтін, өзара байланысты бекіту мақсатында жүргізілді.

Зерттеу объектісі ретінде  стандартты қорытпалармен бірге  жаңадан құйылған қорытпалар

қолданылды. Қорытпалардың  акустикалық (дыбыс деңгейі, дыбыс  қысымының деңгейі) және діріл (діріл  үдеуінің деңгейі, діріл үдеуінің жалпы  деңгейі) қасиеттері зерттелді.

Зерттеуге ЧЮ22Ш жоғары легірленген  алюминийлі шойын алынған. Мұндағы  алюминийдің пайыздық мөлшері әр түрлі 5%, 10%, 15%, 20%, 25% деп алынған.

Шойын мен болат қорытпаларының акустикалық (дыбыс деңгейі, дыбыс  қысымының

деңгейі) және діріл (діріл  үдеуінің деңгейі, діріл үдеуінің жалпы  деңгейі) қасиеттерін зерттейтін қондырғыларды  талдау негізінде шойын мен болат  қорытпаларының пластина түріндегі  үлгілерінің акустикалық және діріл  қасиеттерін кешенді зерттеуге  арналған, басқа қондырғыларға қарағанда, біршеме өзгертулер мен жаңалықтар енгізілген құрылғысы таңдап алынды.

        Шойын  және болаттардың қатты үлгілерінің  шуы мен дірілін кешенді зерттеуге  арналған құрылғы

1 – капрон  жіптер; 2 – рама; 3 – пластина  түріндегі (50х50х5мм) үлгі; 4 – рама  тірегі;

5 – көлбеу  жазықтық; 6 – шар-соққыш;

7 – «Bruel&Kj? r»  фирмасы шу өлшерінің діріл  датчигі; 8 – моделі 1316 октавалы сүзгіші  бар моделі 2204

«Bruel&Kj? r» фирмасының шу өлшері;

9 – С-18 осциллографы; 10 – жүк; 11 – шарларды қабылдағыш; 12 – «Октава 101А» шуөлшері;

13 – «Октава  101А» шу өлшерінің микрофоны; 14 – тіректі бекіту бұрандасы

Берілген жұмыстың міндеттерінің  бірі – зерттелетін қорытпалардың  акустикалық және діріл сипаттамаларын зерттеу құрылғысын жаңарту болатындықтан, құрылғыға жіптердің тартылуы тұрақты; шу мен дірілді бір уақытта  тіркеу мүмкіндігі; тіректі бекіту бұрандасы арқылы шар-соққыштың  құлау биіктігін өзгертіп отыру; жоғары дәлдікті аспаптарды және пішіндері  әр түрлі (пластина және құбыр түріндегі) және өлшемдері ыңғайлы үлгілерді  қолдану сияқты өзгерістер енгізілді.

Қондырғы төмендегідей жұмыс  істейді. Шар-соққыш 6 көлбеу жазықтықта 5 орналасқан.

Шар-соққыш 6 көлбеу жазықтықпен  домалап, пластина түріндегі үлгінің 3 геометриялық

орталығына еркін түрде  келіп түседі. Шар-соққыш 6 үлгіден 3 ыршып түсіп, шар қабылдағышқа 11 келіп түседі. Шар-соққыш 6 пен үлгінің 3 соғылуынан пайда болатын шу «ОКТАВА-101А» 12 шу өлшерінің көмегімен тіркеледі.

Капрон жіптердің 1 өрілуінде  тербелетін үлгі 3 (пластина түріндегі) моделі 2204

«Bruel&Kj? r» фирмасының аспабымен 8 бағаланатын діріл тудырады. Үлгінің 3 капрон

жіптерімен 1 тартылуы әрдайым  тұрақты, себебі оларға жүк (салмағы 30 кг) 10 ілінген. Шардың құлау биіктігі соққыш тірегінің бекіту бұрандасының 14 көмегімен өзгеріп тұрады. Үлгі 3 мен шар-соққышты 6 бекітудің барлық жүйесі еденнен белгілі биіктіктегі  тіректер 15 арқылы тағанда 2 орнатылған.

Өлшеулерде диаметрлері: 9,5; 12,7; 15,2; 15,8; 18,3 мм (шар-соққыштардың салмақтары

сәйкесінше: 2,5; 5; 9 және 25г) ШХ15 болатынан құйылған болат шар-соққыштар  қолданылған. Қондырғыда болаттан жасалған пластина (50х50х5мм) түріндегі үлгілер, шойыннан жасалған пластина түріндегі, Т-тәрізді өлшемдері 50х50х5 мм үлгілер  зерттелді. Шардың массасы, үлгінің  тығыздығы, соғылу нүктесінен үлгіге дейінгі  қашықтық, үлгінің қалыңдығы өзара  тәуелді :

m á4,6× r × l × h2 , (1)

мұндағы m – пластина түріндегі  үлгінің массасы, г;

ρ – пластина түріндегі  үлгі материалының тығыздығы, г/см3;

l – соғылу нүктесінен  пластина түріндегі үлгінің ең  жақын шетіне дейінгі қашықтық, см;

h – пластина түріндегі  үлгінің қалыңдығы, см.

Сонымен, пластина түріндегі  үлгінің ені мен ұзындығы оның қалыңдығынан кем дегенде 

есе үлкен болуы керек. Өлшемдері 50 х 50 х 5 мм пластина түріндегі  үлгі бұл талаптарды

қанағаттандырады. Дыбыс  қысымының деңгейлері 1000–31500 Гц аралығындағы жиіліктердің октавалық жолақтарында, ал діріл үдеулері 31,5–31500 Гц жиіліктер  аралығында, дыбыс деңгейі – «А»  шкаласы бойынша, ал діріл үдеуінің жалпы деңгейі «Lin» сипаттамасы  бойынша зерттелді.

Дыбыстық импульсты МК-102 микрофон капсюлімен тіркеді. Бұл импульс  электрлік

сигналға түрленеді де, МК-102 алдын ала күшейткішімен  күшейтіліп, «Bruel&Kj? r» нақты шу өлшерінің кірісіне беріледі. Шу өлшердің индикаторы дәлдігі 0,5 дБ дейінгі 30-130 дБ

аралығындағы дыбыстық қысымды  тіркеуге мүмкіндік береді. Дыбыстық белгілердің жиілік спектрін өлшеу  үшін ОF-101 октавалық сүзгілер блогы  қолданылады. РSG-101 типті өздігінен  жазғыштың көмегімен дыбыстық импульс  жазылды. ЗГ-10 дыбыстық генераторын  дыбыстық сигналдардың өлшеулерін калибрлеу  үшін қолданды. Дыбыстық сигналдардың атмосфералық қысымға қатысты өзгерісіне түзетуді PF-101 маркалы пистонфонның көмегімен жүзеге асырды. Зертханадағы ауа температурасы мен ылғалдылығы  тұрақты күйде болды. Акустикалық  өлшеулер бес рет өлшеудің орташа мәні ретінде анықталды.

Нәтижесінде:

1. Әдебиет көздеріне шолу  жасау, соққыдан болатын шуды  төмендету әдістерін бағалауға

және шудың пайда болуы  көзінде демпфирлегіш металдық материалдарды  қолдануға мүмкіндік

берді.

2. Стандартты шойындармен  салыстыра отырып, жаңа демпфирлегіш  қасиетті жоғары

легирленген алюминийлі шойындары  жасалды.

3. Дыбыстық қысымның деңгейін  салыстыра отырып, стандартты шойындарға  қарағанда,

жаңадан жасалған құрамындағы  алюминийдің пайыздық мөлшері әртүрлі  шойындардың шуды жұту қасиетінің жоғары екендігі анықталды.

 

Жұмыскерлерге кері əсер ететін жоғарғы өнімді шу бөлетін техника, машина жəне құрал-жабдықтарды пайдаланылады. Осы себептен еңбек қорғаудың  көкейкесті мəселелерінің бірі шумен  байланысты сұрақтарды шешу болып табылады. Қазіргі кезде өндірістік ортаның  шуы мəселесі экономиканың кез-келген саласында алғышартты қолайсыз факторларының  бірі болады. Мекеменің жоғарғы тиімділігі жұмыскерлердің өндірістік потенциалын  максималды пайдалануына тəуелді. Осыған байланысты жұмыскерлердің денсаулығын  нығайту жəне олардың кəсіби белсенділігі кезеңін арттырудың маңызы зор, бұл  тек гуманистік сипаттағы ойлар  ғана емес, экономикалық тиімділікпен анықталады. Техниканың дамуы, машиналардың қуаты мен өнімділігінің тұрақты  артуымен, олардың жұмыс бөліктерінің жылдамдығының көбеюімен байланысты. Осы себептен өндірістік мекемелердің жұмыс орындарындағы шу жылына 1–3 дБ артып, көп жағдайда шекті деңгейлерден жоғары болады. Сондықтан шумен күресу мəселесі машина жасауда, металлургия  өндірісінде, құрылыста, көлікте жəне энергетикада барлық мамандық инженерлерінің кездестіретін үлкен ғылыми мəселе болып табылады.

Жоғарғы өнімді машиналардың енгізілуімен олардың энергия сыйымдылығы  артады, жұмыс жылдамдықтары жоғарылайды. Соққылы, механикалық жəне аэродинамикалық  шулардың сипаттамасында, бөлек топ  ретінде соққылы негіздегі шу қарастырылады, ол өндірістің көптеген салаларында басым болып жəне зиянды деп есептеледі.

Өндірістік мекемелердегі  соққылы негіздегі шу көздері  қалыптау құрал - жабдықтары,

қағымды торлар жəне бұйымдарды кесу мен тазартуға пайдаланылатын қол машиналары болады. Жұмыс орындарында  тазарту барабандарының қағымды  торларының маңында шу 108–110 дБА, энергия  максимумы 250–8000 Гц болады. Ұсталық  цехтарда шу көздері соғу-қалыптау құрал- жабдықтары мен кесу автоматтары  арқылы жүзеге асады. Жонғыш, сыдыру, сүргілеу станоктарының механикалық шуының деңгейі 93-105дБ құрайды. Импульсті шу тасымалдау кезінде дайындамаларды лақтыруда, пневматикалық престер  жұмысында, сығылған ауа лақтырыстарында  байқалады. Ұста, пресстегіш, кесуші, секциялық  пеш операторы жұмыс орындарында  шу деңгейі 113-115 дБА. Бөлшектер беттерінен механикалық əдістер гидро, құм, бытыралы, ылғалды ажарлау жəне əрлеу  жүргізуде тазарту барабандарында ағынды тазарту камераларын пайдалану  орташа жəне жоғарғы жиілікті 84-92 дБА  шу пайда болуына əкеледі.

Құрал-саймандық жəне механикалық  цехтарда металдарды станокпен өңдеуде (жонғыш, фрезерлі, бұрғылау) кең жолақты 85-95 дБА шу пайда болады. Негізгі  көздері станок жетектері, беріліс  қораптары, резонаторлар жəне құрсаулы берілістер. Механикалық пресс бөлетін  шудың негізгі көзі – оның тұғырығы мен тегершігі болып табылады. Бұл дірілдің негізгі себебі –  престің қозғалмалы бөліктерінің соққысы, ол қисық тісті - бұлғақты жəне эксцентрикті механизм қозғалысында пайда болады. Қалыптың дайындамамен өзара əсері  де соққылы түрде болады. Қалыптау кезінде шу деңгейі 4–10 дБ едəуір артады. Шудың адам ағзасына қолайсыз əсері  жақсы зерттелген. Əлемдік практикада жиналған тəжірибе

шуды орталық жүйке  жүйесі мен жүрек-тамыр жүйелеріндегі  бірқатар зақымдаулар себебі болатынын  көрсетеді. Жалпы биологиялық тітіркендіргіш бола отырып, шу – бас, ми қабығының  қызметінің тонусы өзгерісіне себепкер болып, орталық жүйке жүйесіне зақым  əкеледі. Интенсивті шудың нəтижесі кəсіби тереңдікке əкеледі, оның пайда  болуы мен даму жылдамдығы жұмыс  түрі, өтілі, адамның жасы мен əсер ету уақытына байланысты. Қатты шудың  тұрақты басқа да зиянды зардаптарға  – құлақтағы шу, бас айналуы, бас  ауруы, тез шаршауға əкеп соқтырады. Шу адамның еңбек етуіне жəне демалуына  кедергі болып, еңбек өнімділігін  азайтады. ҚР еңбек физиологиясы жəне гигиенасы институтының ғалымдары 70–110 дБ шуда жұмыс істейтін 150 адамды зерттеу жұмыстарын жүргізген, ал бақылау  тобы ретінде қоршаған ортаның қолайлы  шарттарында еңбек ететін 80 жұмыскердің  денсаулығы көрсеткіштерін алған, зерттеулер

қауіптің жоғарылауы, шудың  əсер ету уақыты мен интенсивтілігіне байланысты болатынын көрсеткен. Ең жоғарғы қатер интенсивтілігі 90 дБ шуда еңбек ететін жұмыскерлерде  анықталған, олардың ағзасында жүрек-тамыр, эндокринді, қоректену, перифериялық жəне орталық жүйке жүйелерінің зақымданулары  бар екені белгілі болған.

Өндірістік шуды төмендету  мақсатында – келесі негізгі əдістер  қолданылады; шуды пайда

болу кезінде төмендету, шуды таралу жолында жеке қорғану  құралдарын пайдалану.

Өндірістік шулармен күресті  оның пайда болу көзінде төмендету  мүмкіндіктерінен бастау

қажет. Соққылы негізді  шудың басты көзі – өндірістік құрал-жабдықтар екені белгілі. Құрал- жабдықтардың ішінде соққылы шудың  пайда болуы кезінде, құрал-жабдықтары материалы алғашқы дыбыс оқшаулайтын  дыбысты жұтушы жəне оқшаулаушы, шуды төмендетуге себепкер болатын кедергі. Бөлшектердің соғылуы кезінде шу пайда болуда материалдардың бəсеңдету  қасиеттері маңызды орын алады.

Шу көзінен пайда болатын  дыбыс алаңын дифракция, оқшаулау жəне шашырату жолымен

өзгертуге болады. Дыбыс  оқшаулаушы конструкциялардың акустикалық  əсері негізінен дыбыс толқындарын  шашыратуға негізделген, сондықтан  дыбыс оқшаулау үшін тығыз, қатты  жəне ауыр тербелістер пайда болуына  қарсы жеткілікті инерциясы бар  материалдар пайдаланылады. Дыбыс  оқшаулаушы материалдар мен конструкциялардың  негізгі мінездемесі дыбыс жұту коэффициенті, оның шамасы дыбыстың жиілігі  мен түсу бұрышына, материалдардың қалыңдығы, тығыздығы мен құрылымына байланысты. Төменгі жиілік аймағында  дыбыс жұтуды арттыру мақсатында қабатты қалыңдатады. Дыбыстың оқшаулануы жəне жұтылуы үрдістерін сараптау үшін оның кедергілер арқылы өту механизмін білу қажет, бұл кедергілердің акустикалық  қасиеттерін олардың конструктивті  шешімдерін басқаруға мүмкіндік  береді. Бұл ішкі үйкеліске кететін  энергия шығыны жоғары материалдар  мен конструкцияларды дайындаумен; жеңіл қабатты беттік конструкцияларды орындаумен; жоғарғы дыбыс оқшаулау қасиеті бар конструкцияларды жасаумен; кедергілік конструкциялардың кеңістіктік  ара байланысын өзгертумен; дыбыс  оқшаулауды жеңіл кедергілер өлшемдерін өзгертіп, дыбыс оқшаулау конструкцияларының орналасу əдістерін өзгертумен жүзеге асады. Қазіргі кезде өндірісте  шуды оқшаулау əдістері оны таралу жолында төмендету əдісі ретінде  қабылданады жəне осы мақсатта дыбыс  оқшаулаушы қоршаулар (дыбыс камералары, шусыз басқару кабиналары, қаптамалар), дыбыс оқшаулау кедергілері (акустикалық  экрандар, өлшеулер, кедергілер) жəне дыбыс  оқшаулаушы төсеу материалдары пайдаланылады. Дыбыс оқшаулау мақсатында бірқабатты металл конструкциялар кеңінен пайдаланылады. Бір

қабатты конструкция дегеніміз  – бірнеше өзара қатты байланысқан  қабаттары бар конструкция. Ауа  шуының жоғарғы дыбыс оқшаулауын қамтамасыз ету үшін конструкция  арқылы түсетін энергияның жүз мыңнан бір бөлігінен артық энергия  өтпеуі тиіс. Дыбыс өтуіне негізгі  əсер ететін иілімді толқындар. Олар конструкция қалыңдығы, қарастырылатын жиіліктегі иілімді толқынның 1/6 бөлігінен  кіші болғанда пайда болады. Бұл  аралықта иілімді толқынның ұзындығы, конструкцияның сызықты өлшемдерінен кіші, сондықтан бір қабатты конструкция  моделі ретінде шексіз ұзындықты, жұқа пластина пайдаланылады.

Дыбыс толқындары бір ортадан  екінші ортаға өтуде екі орта шекарасында  шағылады, бұл

аймақта олардың механикалық  қасиеттері күрт өзгереді. Толқынның  ауадан металға жəне кері өтуі кезінде  энергияның басым бөлігі шағылып, аздаған  энергия үлесі келесі ортаға өтеді. Бір ортадан екінші ортаға өтуі кезінде  акустикалық кедергінің өзгерісі rс көп болған сайын, екі орта шекарасында шағылатын дыбыс толқыны энергиясы артады. Жазық толқынының екі орта бөлінісінің жазық шекарасы арқылы түсуі кезінде өтетін жəне түсетін толқынның үлесі келесі формула бойынша анықталады: Энергия ағынының мəні «ауа-металл» ортасы арқылы өтуінде Ст.45 болат үлгісінің дыбыс оқшаулау көрсеткіші СЧ 20 үлгісінен біршама жоғары. Осыған сəйкес бөлінетін энергия мөлшері де «металл-ауа» қабатында да төмен. Есептемелер нəтижесі бойынша энергия ағынының мөлшеріне сəйкес кедергілер материалдарының дыбыс бөлу мен дыбыс оқшаулау мəндерін нақты

айқындау мүмкіндігі туындайды.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ƏДЕБИЕТТЕР

1 . Иванов Н.И., Никифиров А.С. Основы виброакустики. СПб.: Политехника, 2000 – 482 с.

2. Утепов Е.Б., Лидтке В.Ю., Мякотин В.Н., Утепов Т.Е. // Снижение шума в направляющих трубах

токарных автоматов. –  Алматы: ЧП «Шевченко», 1998. б.72.

3. Утепов Е.Б., Утепова А.Б., Ерконыр А.К. и др. Влияние производственного шума на организм

человека //Сборник научных  трудов «Безопасность жизнедеятельности (охрана труда, защита человека в

чрезвычайных ситуациях, экология, валеология, токсикология, экономика  и организация производства)»,

Алматы, 2005, Вып. 2, б.43-50.

4. Утепов Е.Б., Актаев Б.Г., Актаева Д.У., Утепов Т.Е. Применение «тихих» сплавов в технике

борьбы с шумом: / -Алматы, 1998, 78с.

5. Утепов Е.Б., Калдыбаева С.Т. Пайда болу көздеріндегі өндірістік шуды төмендетуге арналған

демпфирлегіш балқымаларды жасау// III-ші Халықаралық Қазақстандық металлургия конференциясының

еңбектері//, Теміртау, 2010. – 248 б.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7. Бағалау шарттары:

№	Орындау шарттары	0-0,1	0,2-0,3	0,4-0,5
1	Безендіру
2	Жоспар
3	Иллюстрациялық материал
4	Маңыздылығы
5	Мазмұны
6	Ұйғарым\қорытынды
7	Әдебиеттер
8	СӨЖ уақытына сәйкес мерзімінде тапсыру
	Барлығы