Тақыртыптың өзектілігі

              Тақыртыптың өзектілігі

              Барак Обаманың зерттеуінде өзекті мәселе ол 2007 жылы АҚШ – тың экономикалық дағдарыс мәселесі қаралып сол жылдардағы әлеуметтік экономикалық жағдайларын мұхиттың арғы жағында тұратын елдің экономикасын өсіруде елеулі үлес қосқан ұлы реформаторлығын ашып көрсету болатын. 2007 жылдан бастап елдің тізгінін ауыр жағдайда ұстап халыққа «жаңа бағыт саясаты» атты идеологиялық саясат елді біршама экономикасын тұрақтап алып шығуға себепші болды.    

              Жұмыстың тарихнамасы

              Қарастырылып отырған мәселе өзекті мәселе екені айта келіп оның барлық аспектілерін жазып шығарып мәселе оның реформаторлық дәрежесін айту керек болатын халыққа еркіндікпен бостандықты ай тып кеткендігін айта отырып оны кім зерттесе де оның басқан қадамы ел қамы үшін екенін  сол кездегі газет журнал басылымдар айтып жазып кеткен.

              Жұмыстың міндеттемелері мен мақсаты

              Жұмысты зерттеу барысында

а. 2007 жылғы саясат ішкі әлеуметтік жағдайы  

ә. Б.Обаманың билік басына келуі

б. Б.Обаманың жаңа  бағыт саясаты осы зерттеулермен оның жасаған іс шараларын атқаруға болады деген көптеген бағыт бағдарын ашып айт у болатын.

Кіріспе

              Барак Обаманың Америка Құрама Штаттарын 2007 жылғы экономикалық дағдарыс кезінде сайлау арқылы келіп билікке оның атымен бірге бағыт саясаты Америка Құрама Штаттарының экономикасын аяққа тұрғызуға өзінің  бастапқыда идеялық бағыты еді, соншама 30 пайызын көрсетті. Америка Құрама Штатының экономикасын тізе бүгілген жағдайынан аылып шығуда ерен еңбекті талап етеді.  Бірақ бастапқыда бәрі Барак Обаманың демократиялық партиядан екенін ескеріп халыққа  теңдік идеясында ұсынған болатын. Бұның яғни Барак Обама аяғын шалыс басуы нәтижесінде  елдің экономикасын 80 пайызға құлдыратып тастағанын көруге болады.

              Бұл құлдыратуды Барак Обама аяққа көтеру мүмкін емес жерінен экономиканың тізгінін қолға алуы оның нақтырақайтсақ экономиканы жалпы экономиканы реформалау керек екенін, жақсы түсіндіріді.

              Реформалау арқылы бір жетістікпен бір экономикалық тұрақтылыққа жететінін айты.

2007 жылы сайлаудан кейін де Барак Обама 4 рет қатарынан кейін сайлау да жеңіске жетуі осының ұлғаюы. Тарихшылармен саясаткер, экономистер Барак Обама бір ауыздан ұлы саясаткер реформатор есебінде өздеріне ерекше сый құрметпен қарайды деуге болады.

2007 жылы Америка Құрама Штаттарындағы экономикалық дағдарыстың ерекшеліктері

              2007 жылы АҚШ – тың 216 пунктінде бағалы қағаздар (акция) сатушы нүктелер өз жұмыстарын да бағаның түсімін көрсетті. 2007 – дан 2009 жылдары 34 – ші қаңтарына дейін 5761 бон өз қаржыларын,                          5  млрд.долларынан аңғарылған [1].

              2009 жылдың көктемінде барлық банктер өз қызметін көрсету жұмысын тоқтатты. Бұл экономикалық құлдырау барлық АҚШ – тың экономикалық салаларына әсер етіп атап айтқанда, сауда саттық, ауылшаруашылық т.б. Экономикалық салаларын қамтыды. Экономикалық құлдырау жылдарын 2009 жылы салыстырғанда жөндіріс көлемі 46 пайзға төмендетілген. Дайын өнімнен бұрыш алу 42  пайыз, болат алу 79 пайыз, шойын 76 пайыз,  автомобилдьдерді шығару 80 пайызды құрап, экономикалық құлдыраудың тамыры тереңге кетті. АҚШ – тың үкімет басындағылар бұл құлдыраумен күреске өздерінің бар күштерін салып жатты.

              Гувердің партиясы экономикаға жан пітіруге 8 млрд.доллар салса, ал құрылысқа 3 млрд.доллар салуды шешті. Бірақ сондада оның экономиканы тірілтігу қауқары тағы жетпеді. Одан сайын баға төмендей түсті.             

              2008 жылдың басында армия толығымен жұмыссыз қалды. Оның құрамы 17 млн.адамды құрады. Айлық  жалақы 60 пайызға дейін төмендетілді. Ең ауыр дағдарысты жұмысшы аристократиясы көрді. Кейіннен барып дәлелденген дерекетерге сүйенсек 1 млн.фермер өз жұмысын тоқтатқан [2]. Ендігі жерде үкімет өз қауқарсыздығын көрсетті, ешқандай экономикаға өңдеу жүйесін жасап шығармады, дәлірек айтсақ экономиканы көтере алмады.

              1. 2007 жылдары АҚШ – та экономикалық дағдарыс кезінден болатын. 2008 жылға дейін президенттігін басқарып келген 2008 жылы Ресупблика тарапынан сайлауда жеңіп алған болатын. Оны қолдаушылар монополистер болатын.  Оның сайыста жеңуіне АҚШ – та күлдендіру саясаты болатын.

              Сайлауда 21,4 млн.дауыс жанай аылып 2007 – 2009 жылдар аралығында президенттіке тұрды. Өзінің саясатында  Ресейдің қарсыласы ретінде көрінді. Ол көптеген Европа елдеріне көмек бере отырып өз жақтастарын тапқан болатын. Ал, Буштың басты ойлайтыны шпиондық ой болатын. Обама өзі 2008 жылы экономикалық сауда сатты министрлігін басқарып тұрған болатын. Сол кездегі миллиордер милионмен жақсы қарым қатынаста болатын. Пост министрлікті соған берген болатын. Сонан Обама жақсарту жаңартумен өнеркәсіпті тез дамытумен өнімнің өтпей қалуымен Обама Америка тарихында экономикалық өрісті өрістеуші емес өшіруші болып қалатынын көрсетті. Сол жылдардың бәрінде 2009 жылы Нью – Йорк биржасында қымбат  қағаздар (акция) бағасы тез түсіп кетті. Енді оның нелері банкторттық пен оны тезірек сатып құтылуға кірісті. Сонан барып АҚШ – та зауыт, фабрикалар жабыла бастады. Көтерілістер күшейді, жұмыссыздар  саны күн санап өсе бастады. Сонан кейін бар АҚШ экономикасын көтеру мақсаты жұмыс жоспарының ауқымды  мәселесі болып қалды. Осылайша АҚШ – та экономикалық кризистер бастаушы Барак Обама болды деуге тура келеді.

              Бұл түп тура басалмаста болып  көрінетін кризис болатын.

              Б.Обама туралы ақ үш басылымның Вашингтонн газеті «Дейли Ньюс» газетіне жариялауға тиым салған кейбір басылымдар жауапкершіліктерінде тартылды деп жазды. Бірақ оған Б.Обама өз әлсіздігін масаңдаған түрде қарастырылғанын білдірмеді дейді [3].

              Дегенмен Б.Обамаға бұл жағдайдың таңылуы дұрыс болмады дейді. Себебі, өзі оқымысты адам бола тұра оны жасау мүмкін е мес  еді. Ол кез сол кездің өз ахуалына теңелген еді. Монополистер өз орнына жетті деуге боладжы, бірақ оларда қателескендерін білмей де қалды.

              Ол кризисті  Америка аттап өтуоге болмайтынын жақсы түсінетін. Саясаткерлер пікірі жанға жағыс екенін айту керек  болатын. Бірақ АҚШ тарихында Барак Обама Американың экономикасы тарихында өшпестей тұрып қалар. Тарихи ідз  қалдырды. Ол болмаса  оны оны ойлап табу керек болатын. АҚШ экономикасын  соған келе южатқаны кезден әкеп саясаткерлері мойындаған болатын.

              2008 жылы сайлауда жеңілісіне халық таңдана да қарасты.  Бірақ ол бұндай болу керек екендігін ойламады. Ол енді 52 пайыз газет басылымдары қолдағаны таң қаларлық  еді.  2008 жылғы сайлауда Б.Обама АҚШ – тың алдағы кризистен шығу жоспарын үкіметке ұсынды.

              2. Барак Обаманың билікке келуі және «Жаңа бағыт саясаты»

              Барак Обаманың билікке келу барысы мен оның басты саяси идеясы 2007 жылғы жеңісіне себепші болған. Жаңа бағыт саясаты болатын.

              Социалистік партиядан Н.Томас өкілдер өз кандидататтығын ұсынған болатын. Солардың ішінде сыртқа сытылып шыға білген. Ол халыққа үндеуінде «жаңа бағыт саясаты» мен және жұмысшыларға жұмыс  тауып беретініне, ауылшаруашылығына, өніміне бағаның көтеруіне, фермерге қаржылай көмек беретінін уәде етті.

              Солайша АҚШ – тың тархына президент болып сахнаға шықты. Жалпы халықтың 22,8 милионы  дауыс берген. Ал Б.Обамаға15,7 милион дауыс  берген. Осындан  - ақ көруге болады.

              Ол өзі ірі кәсіпкер жіне жер иегері Дюпанов пен Астровтың тукыстары, яғни Милерді жермен  байланысып тұрған. Гарвард университетін аяқтап және Колумбиялық университеттің құқықтану факультетін бітірген. Жұмысын Қаржы және Комерциялық саясат пен де айналысты. 1989-1999 жылдары мұхиттық істер министрлігінде көмекші  болды. 2001 жылы қатты сырқат болуына қарамастан саясатпен айналысуын тоқтаптай жалғастыра берді.

              2005 жылы Нью – Йорк штатына сайлауда жеңіп шықты. Бұл жерде заң шығарушылықпен де айналысып фермерлерге көп көмектесіп тұрды. Бұның бәрі оның атақ айыройын өсуіне іс – тәжірбиесінің өсуіне соңғысы ол Пердзидентттіктен үміткерлер арасында жеңіп шығуына  себеп болды. 

              Бұл көрсеткіш екі рет емес. Төрт ретте қайталанды. Атап айтсақ 1995,1997 және 2004  жылдары АҚШ – тағы аса ірі көреген саясаткер ретінде танылып экономиканы көтеру мақсатында заңдармен бағдарламалық іс жоспарлар жасап үкіметтің жұмыс жасауына экономиканы  тіктеуге тырысып келді. Сонымен қоса капиталистер арасында ең құрметтісі болып санатында жүрді. Рузвельт орталықты тіктеген реформасыз жеңіске жетпейтінін, экономикада капиталистік қатынаста тұрақтылық жоқ екенін Рузвельт өте жақсы түсінген. Ол билікке келісімен – ақ 70 ке тарта заң актілілерін шығарған. Ол өндірістік, ауылшаруашылыққа   жан  беру мақсатындағылар болатын. Мемлекеттің монополияны басқару ісін қолына алған болатын. 1933 жылы Рузвельт заң шығару ісіне қол жеткізген болатын. Онысы НИРА атауына еге болды.

              15 ақпан күні 2003 жылдың уақытында Рузвельттің екі апталық билік кезінде шығып сөз сөйлеуінде оған қастандық жасалған болатын. Ақ үйде  сөз сөйлеуімен қатар, кейінгі сөз сөйлеу 10000 – даған халыққа сөз сөйлеу еді. Бейфронт саябағында болатын, оған бара жатып өз машинасына отырып қол бұлғап көрісіп болып Чикагоның сол кездегі мэрі А.Чермакспен бірге мінбеге шығып онымен бірге әңгімелесіп болған соң, сол уақытта қарсы беттен стол үстіне шығып қару кезенген ер кісі орта бойлы машинаны солай қаратып бағыттады да, бес рет оқ аттырып мэр А.Чермак оққа түсіп жанындағылар өлердей жараланды. Неге екені А.Чермак қатты жараланды бірақ Б.Обама ешқандай ақаусыз аман қалды. Ол атқан адам 32 жастағы жұмыссыз екен, Нью – Джерси штатының тұрғыны Джузеппе Зангара. Ол өзінің мойындауында Буш атпақшы болғанын, бірақ кейіннен Обаманы атпақшы болып қалғаны мойындаған.   Оны кейін А.Чермакты  өлтірді деген айыппен ату жазасына  кесілер электрллі орындықта жазасы өлімге кесілді. Зангараның сонғы сөзі Обаманы өлтіруге ойламағанына өкініп бара жатқаны еді деп жазады [4].

              АҚШ – тың саяси аренасында тек қана ол емес, онымен қоса В.Вильсон. Ол  әскер флотминистрлігінің орынбасары керек десеңіз демократиялық партияның вице президенттен үміткер де болатын. Бірақ жағдай оған Обаманы әкелді.

Тоталитарлыққа жақын деуші идеясымен иағы да консерватиль жақ басылымы оны Америкалық өмір салтына қарсы шығып келеді. Бұзушы тағы былай айтады «тәжірибиесіз», «керексіз», «ештең білмейтін», «өзі не қылатынын білмейтін», Уолтер Липман осылайша өз кегін мемлекеттен жатанын айтты. Оны Нью – Йорктегі газет басылымдары басып шығарған болатын.

              Ф.Пернинс сөздерін қарайтын болсақ Обама туралы жазар болсақ, одан екі кітап емес одан да көп кітап жазып шығаруға болады. Өзінің қызметі халықты еңбекпен қамту орнында отыруға Обаманың кеңесінде 12 жыл жұмыс істеп бұндай адамды кездестірменгенін айтады. Құлдыраған экономиканы көтеруге жіберген елшілер ретінде қарағандар да болды. Инагурация кезінде шығара «бақытты күндер қайта  басталды» деген өлең қолайьлы ол керек десеңіз Радинда қойылды. Халық алдында қандай міндеттер тұрғанын айта келіп бұл ұлы халық деп атағынан тартылуы.

              Жаңа бағыт саясаты барысында ірі фермерлерге қаржжылай көмек беруде. 2005 жылы 2  млрд.доллар салса онымен қоса кіші кәсіпкерлікті қолдауға сол ақшадан қарыз беру есебінде экономиканың бір тамырына қан құйғанмен бірьдей еді.

              Б.Обаманың басты наразы жұмысшылармен капиталистерде болды. Басқада жұмысқа тартуда жол құрылысы көшелер салу бұл жұмыссыздықты жоюға кейіннен басқада көмек болды. Обаманың басты жаңа бағыттағы бағыты экономикалық әлсіреген функцияларына қаржы құю болатын. 2007-2008 жылдары Монголияның сілтеуімен сотта НИРА мен ААА – ның жұмысын тақтатуы туралы сотта қаралып жаңа бағытта тұрақтылығына сай келеді. Жаңа бағыттың кемшілігі бұнда еңбекпен капиталдың біріккен тұрақталығыны сақтай алмады. 2008 жылдары Автомобиль Текстил т.б.өндіріс ошақтары ереуілге шыға бастады. Ең үлкен Сан – Франсискода болды. Көптеген сол жылғы көтеріліске 47 млн.солдат жұмылдырылды. Көтеріліске 7 млн.жұмысшы бұхара халық қатысты. 2009 жылы Вагнер заңы қабылданды, онда жұмысшылардың одан құрып айтуға тиым салды.

              2007 жылы тамызда көтерілісте АҚШ – әлеуметтік сақтандыруды және 65 – тен асқан адамдарға пенсия инвалидтерге жәрдем ақы. Ол заң яғни Вангер заңы лұлы еңбекшілер хартиясы деген атқа ие болды.

              Жұмысшылардың бірігуіне біріктіруге баса назар ацдарды. Ондағы басты себеп: АҚШ – тың экономикасын көтеруде бірлікпен тірлік керек болатын, ондағы олардың бастысы кәсіпорындарды құрумен оған кедергі келтіре отырып астыртын халықты және жұмысшыларды алдастыру керек болатын.

              Ол жылы жылдар осылардың реформалық жұмыстарын 2 – 4 жыл деп бекітіп отыру керек  болатын. 2007 жылы АҚШ та тағы сайлау болып үміткерлікке тағы да Демократиялық партия Б.Обаманы үміткерлікке ұсынды. Ал, Республикалық партия шешімін айтумен ақыр аяғы. Канзас штатының губернаторы Лэндонды үміткерлікке ұсынды. Оны Лэндонды  қолдаушылар Американ кәсіпкерлері  болатын. Комунистік партия фермерлерді өзіндік одағын құрамыз деп отырып, фермерлер арасында іріткі болып сайлауда ең төменгі бдауысқа ие болды. Жеңісті тағы да Демократиялық Б.Обама 27,4 млн.халық даусымен жеңіске жеткен болатын. Одан кейінгі көп дауыс жинаған Лэндон 16,6 млн.дауыспен президенттіктен үмітін үзді. Екінші рет оның сайлауы 2007 жылы дағдарыспен сәйкес келді. 2008 жылы тағы экономикалық дағдарыс тағы үдей түсті. Өндіріс 23 пайызға түсіп кетті. 2007 жылмен  салыстырғанда Болат өндіру 50 пайыз, дайын бұрыштар өңдеу  22 пайызға, Автомобиль шығару 52 пайызды құрап бюджетке ауыр салмақ салды. Тағы да жұмыссыздар саны көбейіп, 2008 жылы есеп бойынша 13 млн.аадамды құрады.

              Рузвельт монополистердің пікірлеріне құлақ асуды саясаттан бас тартатындығын айтты [5] және жобасы жаңа бағыт саясатынан бас тартатындығы баса айтты. 2008 жылы фашистік ықпалдың күшеюіне байланысты жағдай шиеленісе түсті. Елде фашизмді қолдаушылармен күресте комиссия құрылып халықты бірлікке шақырып жатты.

              Сонымен қатар 2009 жылға қарай 700 – ге тарта реакцияшыл топтар пайда болды. 2007 жылдың өзінде көптеген кәсіподақтар ұжымы бой көрсетіп КПП ені үлкен көтеріліс өткізіп өз талаптарын қанағаттанарлық емес жағдайда жауап алды.

              Батысты Дженрал Моторс Креспер өздеріндегі кәсіподақтың барын мойындады.

              Жұмысшылардың 2006 жылы 4470 мың болса олардың 78 пайызы жеңіске жетті. 2008 жылы жұмысшылар күресті одан әрі  жалғастыра түсті. Ондағы мақсаты капиталдың тұрақсыздығына бағаның әр құндылығына комунистік партия фашизмге қарсы барынша болып жұмыла қарсы шығу керектігін үгіт насихатын жалғастырды. Американдық лигша соғысқөа қарсы демократияны жақтап уран салып ұрандатты. Ол лигаға 4 млн.адам қатысты.

              Комапартияның мамыр айындағы съезінде керекті жосапрды ұсынды. 2009 жылы компартияның абыройы өсе түсті. Бірақ компартия халықтың және жемократияшыл экономикасының қателік тұстарын түсіп беген еді. Атқа бос қайшы сол беретенідігімен атақ абыройға ие болды. Б.Обама ішкі саясатта тұрақсыздыққа барынша күш жұмсап экономиканы ары қарай дамытуда көптеген шаралар атқарды. Өткен тарихтарға көзін жүгіртер болсақ мемелкет мүлкін талан – таранжға салу жиілігін айтуға болады. 2004 жылы Ч.Кофлин халықтық кеңес әлеуметтік теңсіздікпен күрес ұжымын құруда жаңа бағыт  идеясына қарсы шығуымен көрініп келген.  Сол жылдар ішінде 2003 жылы Рузвельттің кеңес өкіметімен жақындасқан саясаты нәтижесінде 2 млрд.- қа жуық сауда саттық болған көрінеді. Сенаторлар өз өмірінде көптеген қиындықтарды бастан кешіріп көптеген жағдайларда нейтралиейттік жағдайды ұстануға мәжбүр болып келген. Ол дегенін үкіметте ел ішінде ауыз біршілік кете кетіп қалғанын көруге болады. АҚШ – тың сол кезде мәжіліссіз заңды шығаруға заңсыз енгізіп жіберу актілер аз кездеседі. АҚШ – тың мемлекеттік қызметмүшесінде бірнеше абдамға сілтеушілік  жұмысты нақты атқаруға партиялар өз керегін айтып қосуға мемлекттік аппараттың дұрыс жұмыс жасауына кедергілер жасап келді.

              2005 жылы Обама саясатында бейтараптың ел екенін атты соғысушы елдерге қару жарақ т.б. отын беруге болмайды деген заң актілері де шықты. Бұл фашистердің ойына қатты  соққы болып тибді. Бірақ ол заң жүзінде қалып қойды. Қарсы елге бір-біріне жасырын тауар беру, қару-жарақ өндірісі жандана түскен болатын. 2007 жылы агрессорларға карантин жариалап оған қарама қайшы әрекеттерге барып отырды. Англия,Франция елдерімен АҚШ Германияға бірге күресетіндігін айта көрсетуде. Бейтараптығы басым және жасырын қару жарақ сату озып тұрды.

              Б.Обаманың жаңа бағыт саясатының тарихнамасы ерекше. Оны зерттеушілер А.Шлезингер-кіші, Р.Хофстедттер, Ф.Фридел, Э.Гольдмен, Дж.Бернс, У Лехтенберг өз зеріттеулер АҚШ-тың саясаты бағытсыз кетіп қалған саясат, негізінде жүргенін айтады және олардың характері апологиялық негізде болғанын айтады. №42 президент бола отырып ол АҚШ тарихында ұлы саяси қайраткер ретінде, ұлы реформатор, АҚШ ты дағдарыстан жаңа бағыт саясатымен АҚШ ты алға алып шықты, келешекке бағыт бағдар берді деп барша мемлекет кемшілік тұстарын түзеулер керек екенін көрсетіп кеткен. Ерекше бір және алғаш Ресей мен жұмсақ саясат ұстанған АҚШ президенті болып саналды.

              Б.Обаманың өмірі туралы. АҚШ тың радио, телевиденялар мен газет беттерінен түспеитін алғашқы 2-3номерлер әдейілеп Обама туралы жазатын еді.

              Ең көрнекті интервюі Ақ үйдің жертөлесіндегі бір бөлменің ішінде камени пештің алдында отырып, халыққа қарай сөйлеуі керемет әсер қалдырар еді. Оның әкім мен отырып кофе ішіп отырып халыққа АҚШ тың өмірі, олардың болашаққа деген үмітін қайта жоғалтып ол соңғы шығуында. Сонда ол жаңа бағыт саясаты тек 2005жылға ғана арналған. Ал ол жоспар соғыста жеңіп шығуын айтты. Сол сөзі кейінгі 2005 жылғы сайлауда жеңіп шығуына тағы бір рет себепкер болды.

              8 қараша күні 2005 жылы Франтопя болып жатқан жаңалықтардан кейін Нью-Иорк  толмас кезеті Б.Обаманы төртінші рет сойлауда  жеңіп шыққанын айтып 25,6 млн. дауыс жинағанын 22 млн.-ы.       Т. Дьюй-ге жақтасып дауыс беруі айтылды.

3.     Барак Обаманың сыртқы саясаттағы  орны

Б.Обама сыртқы саясаттағы орны. Ерекше болды 2006 ж. АҚШ пен Латын Америкасы елдерінің басшыларымен сауда қорын қатынастық жоспарлық түрде осынша кунат қабылданғанын  онда эканомикалық кедендік, шегаралық алым – салық экспортық кемелерге т.б. келісім түрлері қорғалған бұны алғаш бұлай жасалатынын көреміз. Латын Америкасын сонда құдайшылық жағынан Англия Германия  Япония елдерімен бәсекеге түсіп қалған болатын. Бұдан жақсы  пайдаланып қалған Б.Обама панамериондық идеямен өзіндік тарта білді. Сыртқы саясатында  алыс Европамен Шығыс Азиядағы болатын соғыстарға дайындалып жатты. Германия  Италия  Жапония агрессияшыл елдерді қарумен қамтамассыз етіп отырды кеш т.б. суық қару түрлерімен қамтамассыз етіп жеткізіп беріп отырды 2005ж. Бейтараптылық саясатын жарияланып кейін агрессорлар Америка Құрама Штаттарының  иелік кемелеріне қауіп төндірді  Атлант мұхитында әсіресе. Сонда 2007ж. Жапония Қытайға соғыс аша отырып қарудың тең жарытсынан астамын осы Америка Құрама Штаттарынан сатып ала бастаған болатын. Онымен қоса агрессорлар алдында Америка Құрама Штаттары алдында үлкен жауап кершілік тұратын. Сонымен қоса Мюнхондегі жиналыста өз дегенін айтып тұратындай еді.

              Ауқымды басқыншылығын түсірді сонымен. Америка  құрама штаттарының халқы қызметтегі адамдарына қауіп төніп Американдық лига Қытайға көмек көрсетуді қолдап жақтап шықты. Көптеген кәсіпорындар компаниялар Жапониямен сауда саттық жасауға тиым салып шектеу қойып шықты. Жапониялық товарға «байкот» жариялады. Австрияның Германия жаулап алуы АҚШ – тың наразылығын күшейтті.

              Австриядан қолыңды тарт деген атпен ұрандатып шықты. Америка Құрама Штаты Мюнхенді сатқындығын айыптап шықты. 4 қараша  2009жылы бейтараптық заңды қайта қарап шығу туралы конгрес жиналысын шақырды. Сонымен Англия, Франция енді АҚШ тан қару жарақ материалдарын сатып алу қаралып шешілді. Көптеген  шешім тарауларда телеграмма хат алысып отырған.

              Ол теңіздегі Финляндия проблемасына арнаған кездесуде болатын. Жалпылама сол жақтағы ұрыста жеңіске жететіндігі туралы жазды. Финдіктер мәселесі АҚШ тарапынан шешілгені оның ол мәселеден құтылғандығын атап өтті дейді екі жақты кедздесуінде.

              Б.Обама ол өзі көбінше 2009 жыдан бастап 200 – ге жуық телеарналық хат жазумен сағыстың мәселелері туралы шешімдер келтіріп, оны шешіп отырған. Сыртқы саясатына Обама көптеген жеке хатшысы арқылы өте құпия мәліметтерді шешіп жіберіп отырған ондай мәселелер көбінше саяси аренада жоғарыдан көрінуге себепші болатын. Әлемнің кез – келген мемлекеті сол қысылтаяңның уақытын сапасынан аспайтын әз қалдыруы маңызға ие Америка Құрама Штаттарының осыдан оны барша ел түсінеді деп білем. 

              2007 жылғы Америка Құрама штатында болып жатқан дағдарыстарға Президент сайлауы болып жатты. 2005 жылы сайлауда жеңіп шыққан Демократиялық партияның кандидаты Б.Обама АҚШ – ты тығырықтан алып шығаруға зор еңбек шығаратынын айтсақ ол елдің экономикасын 30 пайыздан бастап аяққа тұрғызды деуге болатындай. АҚШ халқы үшін аспаннан жіберілген құтқарушыда есебінде болғандарда болды. Өзі аурушаң болғанына қарамастан елдің тізгінін қолына алды деуге болады. Оның жасаған істері біздің Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбавқа жобалас түрде өмірлік саясат жолы ұқсас болып келеді.

              Қорытындылай келсек Б.Обама Ұлы рефороматор, саясаткер, АҚШ – тың біртуар азаматы ретінде бағалар еді. Бұл турасында талдаған кітаптар жазуына жарасады. Ол экономикалық дағдарысты ғана емес ол соғыстыда жеңе білді деп ойлаймын. Тек Америка Құрама Штаттары үшін.

Стратегияда 5-негізгі нұсқаулар бар. Бұл ел президенті Барак Обаманың стратегиясы:

1.     Қаржы бөлінетін компанияларды көтеру.

2.     Нарықтық қаржыға көп көңіл бөлу.

3.     Тұтынушының құқығын қорғау.

4.     Мемлекетке нарықтық күресте ашық түрде жүзеге асыру.

5.     Халықаралық стандарттарды өте жақсы ұстап тұру.

              АҚШ – тың құрама штатындағы ролін әлемдік аренада сақтап қалды.

              Оның яғни Б.Обаманың стратегиялық жоспары:

              а) ашық есік саясатын ұстана отырып достықты нығайту;

              ә) Әлемдік империалистік елдер мен державаламен достық ынтымақтастықты пайдалана отырып сол елдерде өз базарының ойын жүргізе алатынын және ішкі сауда экономикалық дағдарыстан шыға алатыны; б) Әлемдік дағдарыстан шығып қана қоймай елінің әлеуметтік жағдайын тіктей алдыратынына жоғары сеніммен сене алатын. Жалпы Америка халқы Рузвельтке сенуі арқасында 4 реттік сайлау нәтижелерінен көруімізге болады.

              Аумағы, шекаралары, жағдайы: қолайлы алғышарттар. Мемлекеттің құрылысы. АҚШ аумағы жағынан әлем елдерінің ішінде төртінші орын алады. Ол мыадай үш бөліктен тұрады: 1. негізгі аумағы (немесе АҚШ-тың өзі) – шығыстан батысқа 4,7 мың, ал солтүстіктен оңтүстікке 3 мың шақырымға созылып жатқан үлкен төртбұрыш тәрізді. 2. Аляска: 3. Тынық мұхиттағы Гавая аралдары.             

АҚШ ЭГЖ-сі өте қолайлы, ол барлық кезенде де елдің дамуына қолайлы жағдай туғызып отырады. Бұл, ең алдымен, теңіз шекарасының ұзындығымен (12 мың км), тамаша табиғи айлақтарының болуымен және негізгі аумағы екі мұхитын ортасында болуы айырықша ерекшелігімен түсіндіріледі. Канада және Мексикамен шектеседі құрлықтағы шекаралары шартты сызықтар, өзендер мен көлдер арқылы өтіп, сауда және экономикалық байланыстардың дамуына қолайлы жағдай туғызады.

              АҚШ мемлекеттік құрылысы жағынан – 50 штаттан тұратын федеративтік Республика. Әрбір штаттың өз   конституциясы,   өз  заң шығару  және  атқару  үкімет  органдары,  губернаторды  сайлап   қою  билігі,   сондай   ақ  өз  рәміздері   бар.  Бұдан  басқа,   елдің  астанасы  -  Вашингтон  орналасқан  Колумбия  Федералдық  округы  өзінше ерекшеленеді. 

              Елдің   саяси  өмірінде  басты   рөлді   2  ірі   партия – демократиялық  және  республикалық  партиялар  атқарады.

Халқы: саны, өз қарқыны, сыртқы миграция, ұлттық құрамы, орналасуы.  АҚШ халқының саны жағынан дүниежүжінде үшінші орынға иеленеді; ГФР, Франция, Ұлыбритания және Италия халқын қосып есептегенде де АҚШ-тың  халқының  санына  жетпейді.  Бұл ғана  ХХІ ғасырдың ішінде  халқының   саны   3,5  есе   өсті.  

Алайда,  АҚШ жас  ұлт  ретіндегі  халқының  табиғи  өсуі  бойынша  дүние  жүзінде  алдыңғы  орындардың   бірінде   тұрғын   кезі  баяғыдан  өтіп  кетті. 90 -  жылдары  мұндай   өсім  айтарлықтай   төмендеп  кетті,  ол  халықтың   жасы  мен  жынысын   сипаттайтын  пирамидада   айқын  көрініс   тапқан.  Бұл  АҚШ  тіпті  демографиялық   өтпелі  кезеңнің  үшінші  статысында   тұрғанын   аңғартады.  Осыған   қарамастан,   халқының   абсалюттік   жылдық   өсімі  қазірдің  өзінде  2- 2,5  млн. адамды құрайды.

Алайда,  мынаны   есте  сақтау   қажет,   бұл   өсімнің  30% - ын  халықтың  табиғи  өсімі  емес,  иммиграция  қамтамасызетіп отыр.  Бұл  АҚШ  халқының  санының  өсуіне    әр  кезде-ақ   үлкен   әсер   еткен   және  әсер  етіп  келеді.

Мысалы.  XХ ғаырдың   басынан  бастап  бұл   елге  70-тей  елден   барлығы  60 млн.  адам  келді.  Ал,  қазір,  едәуір  шектелгеніне  қарамастан,  тек  ресми  иммигранттарының   жыл  сайынға  1 млн. адам  құрайды.

Жаппай   ағылған иммиграция  АҚШ  халқының   ұлттық  құрамының   қалыптасуында   да  шешуші   рөл  атқарады.   Қазіргі  американ  ұлты   -  дүниенің  әр   бөлігінен,  әсіресе  Европа  мен  Африкадан  қоныс   аударғандардың    этникалық   жағынан   араласып,   сіңісіп кетуінің   тәтижесі.

Қазір АҚШ-та  жүзден   аса  этнос   өкілдері   тұрғанымен,  энтограф-ғылымдар   оларды  үш  негізгі   этникалық   топқа   біріктіреді:  1 АҚШ-тың американдықтар,  яғни   қазір  ана  тілі   ағылшын  тілі   болып   табылатын   басқа   елдерде   қоңыс   аударған   әр   түрлі   ұлттардың   ұрпағы;  2 АҚШ-қа   таяу   жылдары   келіп   қоныстанған   және   бұл   елде   әлі  «сіңісті   бола  қоймаған»  өтпелі  иммигранттар  тобына   жататын  адамдар;  3 абориген-тұрғындар (үндістер, эскимостар  және   тағы  басқа.) 

АҚШ-тың  американдықтар  бүтіл   халықтың   4/5   бөлігінен   астамын,   аборигендер   1% - ға  жуығын  құрайды.  Осыған  қарамастан,   АҚШ  тағы  көптеген   географиялық   атаулар   үндістерше  аталады.

Өздерін   білетіндей,   ерекше  үлкен   топ   американдықтардың   құрамына   қара    американдықтар   да   (африкалық   американдықтар,  негірлер)  кіреді.   АҚШ  халқындағы  олардың   үлесі – 12%.  Бұрын  негірлердің   негізгі   бөлігі   XIX ғасырда  плантациялық   шаруашылықта   үстемдік   еткен   құлдық   жойылғанға   дейінгі   жерде -  «қара  делдеу»   деп  аталатын  оңтүстікте  тұрады.  Сонғы   оң   жылдықтарда   негірлердің  жартысы   Солтүстік   пен   Батыстағы   қалаларға   қоңыс  аударды,   ал  Оңтүстік   штаттағылар   қазір  негізінен   қалаларда   тұрады.  

Халықтың   ұлттық  құрамы   оның   қай   дінінің   құрамында   екендігімен   қығыз  байланысты.

АҚШ   халқының   тығыздығы   жағынан   дүние   жүзіндегі   ең   халқы   көп   20  елдің   ішінде  18  орынды   иеленеді.   Ел   ішінде   халықтың    орналасуы   шектен   тыс   әркелкіленген    ерекшелінеді. 

Мысалы АҚШ   тұрғындарының   30%   дайы    елдің   жалпы   жер   көлемінің   12%  ындай   ғана   жерде   тұрады.   Үлкен  айырмашылық,   әсіресе   теңіз  жағалауы  мен  таулы   штаттардың   арасында   ерекше   байқалады:   1 км2 – ге  350-400 – ден  2-5 адамға дейін  келеді.  

Соңғы  кезде   ішкі  миграция   едәуір  өсті;   бірінші   кезде   зейнеткерлер   Солтүстік  штаттан   («күншуақ  белдеуінде»)  қоңыс   аударды.   Тұтастай   алғанда,   Техас,  Флорида,  әсіресе  Калифорния   тұрғындары   тез   өсіп   барады.

АҚШ  халқының   орналасуы,   ең  алдымен  қалалар   географиясы  арқылы   анықталады.   Қала   саны   шектен   тыс  9 мыңға   дейін   жетеді.   Қалалардың  солтүстік -  американдық   үлгісі   өзіндік   өзгешеліктерімен,   көпшілігі   едәуір   жас  қала   болуымен   ерекшеленеді.