Жүгері курсовой

 

титул

 

 

 

 

 

 

 

 

жоспар

 

 

 

 

 

 

кіріспе

 

 

 

 

 

 

Жүгері

 

Жүгері

Illustration depicting both male and female flowers of maize

Ғылыми топтастыруы

Дүниесі: Plantae (unranked) Commelinids Сабы: Poales Тұқымдасы: Poaceae Тегі: Zea Түрі: Z. mays

Екі-есімді атауы

Zea mays  L.

Мәдени өсіру  үшін сұрыпталатын экзотикалық жүгері түрлері

 

 

 

Лихтенштейндегі жүгері алаңы

Жүгері - дақылдардың бірі. Еуропалықтар Оңтістік Американы ашқан кезде «маис» деп аталатын, осы күнгі жүгері дақылдарын кездестірген. Оның алғашқы өкілін Еуропаға Христофор Колумб әкелген. Бұл данасын Х.Колумб испан короліне сыйға тартады. Ал біздің жүгерінің алғаш орныққан жері Молдавия болған. Дала ауылына кең таралуына оның мол өнім, көк балаусаны аса көп беруі де себепші болды. Бір жылдық астық тұқымдас жылылықты сүйетін өсімдік. Дара жынысты, бір үйлі өсімдік. Жүгері 12-140 С-та қаулап өседі. Аталық гүлшоғыры – собық. Тамыр жүйесі – шашақ, қосалқы тамырлары болады. В,Е дәрімендері, техникалық май, линолеум, желім, жасанды жібек алынады. Азот, фосфор тыңайтқыштары қажет. 

Әлемдегі өндіріс

2007 жылғы алғашқы  он жүгері өндіруші елдер
Ел	Өндіріс(тонна)	Note
АҚШ	332,092,180
Қытай	151,970,000
Бразилия	51,589,721
Мексика	22,500,000	[F]
Аргентина	21,755,364
Үндістан	16,780,000
Франция	13,107,000
Индонезия	12,381,561
Канада	10,554,500
Италия	9,891,362
World	784,786,580	[A]
No symbol = official figure, P = official figure, F = FAO estimate, * = Unofficial/Semi-official/mirror data, C = Calculated figure, A = Aggregate (may include official, semi-official or estimates); Source: Food And Agricultural Organization of United Nations: Economic And Social Department: The Statistical Division

Басқа да астық тұқымдастар секілді  піскен жүгері дәні өте қоректі келеді, оның құрамында: углевод, белок, май, калий, фосфор, магний, кальций т. б. минералдық тұздар, витаминдер бар. Азықтық жүгері дәнінен ұн, әр түрлі жарма, ал жүгері жармасынан — жүгері үлпілдегі, үлпек дән және қытырлауық «таяқша» алынады. Жүгері үлпілдегі , үлпек дәні және қытырлауық «таяқша » — қосымша баптаулы қажет етпейтін дәмді тағам. Организмге жақсы сіңеді. Оны үш мезгілгі аста: шай, суп, қуырылған нан қосылған сорпа, компот, шырын,кисель, простокваша, айранмен т.б. жеуге болады. Ол әсіресе балаларға пайдалы (ыстық сүтке қосып береді). Құмшекер себілген жүгері үлпілдегі мен тәтті қытырлауық «таяқшаны» ет-женді және тез толатын адамдарға, сондай-ақ қант диабетімен ауыратындарға жеуге болмайды. Жүгері үлпілдегін, «таяқшаны» үлпек дәнді құрғақ жерде сақтаған жөн. Егер үлпілдек жұмсаңқырап кетсе оны духовкаға салып келтіреді. Дымқыл тартқан үлпілдек тез көгеріп, жеуге жарамайды.

 

Жүгері үлпілдегінен жасалған шелпек

 

Жұмыртқаның ағын бөлек алып, әбден көпіргенше шайқайды, содан кейін ³/₄ стақан құмшекерге жартылай ванилин ұнтағын қосып, жұмыртқа ағына жайлап себелей отырып араластырады. Бұған 2 стакан үлпілдек, жуылып, кептірілген жарты стакан мейіз қосып, осылайша әзір болған қамырлы жақсылап май жағылған ыстық қаңылтыр табаға салып, онша қызбаған духовкаға 30—40 минут қойып, қызыл-күрең тартқанша пісіреді. Әзір болғанда, оны қалақпен алып, тәрелкеге салады. Оңтүстік аудандардың көпшілік жерінде жүгері ұны мен жармасынан ұлттық тағам әзірленеді. Молдавия мен Кавказда жүгері ұнынан не оның майда жармасынан мамалыг деген дәмді тағам жасайды. Ол үшін жүгері ұнын не жары асын суға қайнатып, әзір болған қою ботқаға сүт қосып жейді. Пісірілген ботқаны қалыңдығын 5—6 ем етіп орамалап, суытыл, кептіргеннен кейін нан орнына үзіп жейді. Жүгері жармасының ботқасы. Қайнаған суға не сүтке жарма сеуіп, отты жайлап жарып, үнемі араластыра отырып 20—25 минут қайнатады. Дастарқанға қояр алдында сары май қосады. 1 стакан жармаға 2 стакан су не сүт, жарты шай қасық тұз, әркім қалағанынша сары май мен құмшекер қосады. Жүгерінің сүттеніп-балауызданып піскен собығын үй асханасында тәттіленген шағында жинап пайдаланады. Жүгерінің собығын тұзды суға қайнатып (1 —1,5 сағат пісіреді), піскен собықты ыстықтай дастарқанға қояр алдында, оған сары май жағалы.

 

 

 

 

 

Май қосылып  консервіленген жүгері

 

Жүгеріні (тұтас дәнімен консервіленген) табаға не кастрюльге салып, қайнауына жеткізеді. Дастарқанға қояр алдында жүгеріні кепсермен сүзіп алып, май жағалы. 1 банка консервіге 2 ас қасық сары май қажет. Қантты жүгеріден жасалған суп-пюре. Бір банкадағы (350 г) жұтеріні кепсермен сүзіл. суын ағызады да, дәнін ет тартқыштан өткізіп, кастрюльге салып, үш стакан су құнды. Жүгері пюресі бар кастрюльді отқа қайнағанша қояды. Осыдан кейін 2 ас қасық бидай ұнына 2 ас қасық сары май, ыстық сүт (2—3 стақан — дәмі татығанша) қосып, қайнауына  жеткізеді де, бұған алдында әзірленген жүгері пюресін араластырып, 15—20 минут  пісіреді. Дайын қоспаны електен  езгілеп өткізіп, ысытыл, тұздай (дәмі татығанша), 2 ас қасық сары май қосады. Супты дастарқанға қоярда қуырылған  нан не жүгері үлпілдегін салады.

 

 

Жүгерінің отаны – Орталық және Оңтүстік Америка. Ғалымдардың пайымдауынша, жүгері – планетамыздың ең ежелгі нан өсімдігі екен. Перу жеріне жүргізілген зерттеулер барысында б.з.д. бесінші мыңжылдыққа жататын жүгері собығының табылуы оның ең ежелгі өсімдік екендігіне дәлел бола алады.

Археологтар 1950 жылы Мексика жеріндегі Рио-Гранда аңғарынан жүгерінің 750 дана собығын тауып алды. Алайда, табылған собықтар заманауи сорттардың қабығынан ерекшеленеді: көлемі аса үлкен емес, дәндері тым майда, үштен бір бөлігі ғана жапырақпен қапталған. Аталған олжа жүгері шаруашылығының тым ерте пайда болғандығына нұсқайды, ғалымдардың сөзімен айтсақ, адамдар жүгеріні осыдан 10 мың жыл бұрын танитын болған.

Америкада жүгеріні «маис» деп атайды. Мұндай атауды ойлап тапқандар ежелгі майя тайпалары екен. Ал майя тайпаларының маистың бірнеше сортын өсіргені белігілі, оның ішінде тез пісуге бейім «Қораз әні» деген түрі бар. «Қораз әні»  сорты көктеу басталысымен екі айда пісіп-жетілсе,«Маис-қыз» сорты үш айда жеуге жарамды болады. Сондай-ақ, майялықтар 6-7 айдан кейін пісіп-жетілетін «Маис-кемпір» атты жүгері түрін өсірген.

Жүгерінің құрамында А, В, С, Е дәрумендері, фолацин, ниацин, тиамин, калий, магний, крахмал, протеин, қант, түрлі пайдалы майлар, аскорбин қышқылы және минералды тұздар бар.

Жүгеріні жиі пайдаланатын болсаңыз, холестерин деңгейін, асқазан жолдары қызметін реттейді. Оған қоса, жүгері жүрек қантамырлары жүйесінің дұрыс жұмыс істеуіне септігін тигізіп, теріге, шаштың өсуіне оң әсер етіп, қартаюдан сақтайды. Құрамындағы В дәрумені ұйқысыздық, мазасыздықпен күрессе, С дәрумені иммунитеттің көтерілуіне, Д дәрумені тіс ауруларына, сүйектің қатаюына көмектеседі.

Ал бетіңізге жүгері маскасын жасар болсаңыз, ажарыңызды келтіріп, теріңізді ағартады. 

     Мамандардың айтуынша, бауыр ауырса, жүгері шашағын немесе талшығын пайдалану керек. Ол түйір дәріден әлдеқайда пайдалы. Бұл үшін алдымен жүгері сабағын қабығынан және жапырақтарынан айырып алыңыз. Содан кейін шашақтарды қайнаған суға демдеп, шай тәрізді ішіңіз. Емдеу мерзімі науқастың жағдайына қарай кейде жарты жылға дейін созылуы мүмкін. Ал еміңіз ойдағыдай әсер ету үшін жүгері собығы пісіп-жетілген болуын қадағалаңыз. Өйткені, піспеген жүгерінің емдік қасиеті болмайды.

 

Жүгері майы

Басқа өсімдік майларына қарағанда  жүгері майының құрамында ағзаға пайдалы майлы қышқылдар өте  көп әрі ағзаға өте пайдалы. Холестеринді төмендететін, қан тамырларды тазартатын, көптеген құнды заттар кездеседі. В1, В2, РР сияқты дәрумендерімен қатар, қанның ұюын төмендететін К3 заты да бар. Майдың құрамында Едәрумені зәйтүн майынан да көп. Жасушаларды жақсартып, денсаулық пен сұлулықты сақтайды. Жүгері майы іш ауырғанда ішектегі ашу процесін тоқтатады. Жарақат алғанда, күйік шалғанда, тері ауруларына осы майды қолданады.  
Жүгері майы диеталық тағам болып саналады.  
 
Ағзаның ауруға қарсы тұруын күшейтіп, қанның ұюын реттейді. 
 
Атеросклероздың алдын алу және емдеу үшін пайдалы. 
 
Ми мен бұлшық еттердің жұмысын жақсартады. 
 
Ағзадағы артық холестеринді шығарады. 
 
Ағзадағы жыныстық гормондарын жасап шығаруды ұлғайтды, еркектік қабілетті арттырады. 
 
Емізулі аналардың сүтін көбейтеді. 
 
Өт жолдарының тонусын көтереді, қабырғаларының қысқаруын күшейтеді, өт бөліп шығару қызметін реттейді. 
 
Түрлі қабыршақтануларды, бас терісінің зақымдалуын және шашты емдеуге тиімді. 
 
Жүгері май кішкентай балаларға, жүкті және емізулі әйелдерге пайдалы. Балаларға 1 шәй қасықтан артық беруге, мерзімінен көп беруге болмайды. Қан қысымын реттеу, зиянды холестеринен құтылу және атеросклероз емдеу үшін 1 ас қасықтан, күніне 3 реттен, тамақтан бұрын, 3 апта ішу керек. Отадан шыққан, әлсіз адамдара күніне 3 реттен, 1 ас қасықтан ішіп отыру керек. 
 
Беттегі дақтарды жүгері майымен сүртіп, кез келген жеміс немесе көкөніс маскасын қойып сүртеді. Жүгері майына бал мен жұмыртқаның сары уызын араластырып маска жасаса беттегі май мен балды 1 шәй қасықтан, оған жұмыртқаның сарысын араластырып, бетке жағып, 20 минуттан соң жылы сумен жуады. Жүгері майына йод қосып ванна жасаса қолдың терісін нәрлендіріп, тырнақты қатайтады. Шұңқыр ыдысқа майды құйып, жылытып, 3 тамшы йод қосады. Қолды 15 минут батырып, отыру керек. Майды ұйқыға жатар алдында қолға жағып, мақтадан жасалған қолғап, киіп, жатуға болады. 
Жүгері майымен шашқа күтім жасайды. Қарапайым түрі бас терісіне жылытылған майды жағып, жылы, ылғал сүлгімен орап, 1 сағаттан соң, сусабынмен жуып алынады.

Жүгері туысы (кукуруза). Бірүйлі өсімдік, гүлдері және гүлшоғыры өртүрлі жынысты. Агрегатгы сыпырғы төрізді жоғары орналасқан гүлшоғырында екі гүлді аталық масақтары орналасады. Екі гүлді масақтың әрбір гүліңде үш-үштен аталығы болады. Аналық гүлдері собық деп аталынатын күрделі гүлшоғырына жиналады. Собық жапырақтың қолтығыңда орналасады, және ол түрі өзгерген жапырақтардан тұратын жамылғымен оралып қапталған (жабылған) болып келеді. Аналық, гүлдің гүлтүйіні дөңгелек, мойны жібек жіп төрізді сусылдаған ұзын болады, оның ұшы екі жақтауы бар аналықтың аузымен (рыльце) аяқталады. Тозаң осы өсімдікте собық пайда болып, оның жамылғысынан шашақтанып аналықтың аузы көрінгенше пісіп кетеді. Сондықтанда жүгеріде өздігінен тозандану мүлдем жоқ десе де болады. Тозаң аналықтың аузына жел арқылы жақын өсіп тұрған өсімдіктердің бірінен келіп түседі. Шыққан жері Мексика. 
Жүгері жылусүйгіш өсімдік. Оның тамыры ауаның жеткілікті мөлшерде болып тұрғанын жақсы көреді. Соңдықтаңда жүгеріні себуден бұрьш топырақты тиянақты түрде өңдеуден өткізеді жөне жаз бойы оны қопсытьш отырады. Жүгері жарықты жақсы көреді, сондықтанда оны қатар-қатар бір-бірінен қашықтау себеді. Ол біршама құрғақшылыққа төзімді, дегенмен күніне әрбір өсімдік 1 литрдей су қажет етеді. Жүгеріні суық ұрғанға дейін жинап алады, өйткені пісіп жетілген өсімдік — 1°С өзінде оңай зақымданады. 
Кәдімгі жүгері (кукуруза обыкновенная —) (258, а-сурет). Жүгері биіктігі 2-3 м және оданда көбірек болатьш бір жылдық шөггтесін өсімдік. Ол тек мөдени жағдайда ғана белгілі. Европаға Оңтүстік Америкадан 1493 ж. әкелінген, ал Россияға оны X ғасырда себе бастаған. Кәдімгі жүгері 8 т9р тармағына бөлінеді. Тамақтық, малға қоректік және техникалық өсімдік ретінде маңызы аса зор. АҚПІ-да, Аргентинада және Европада бұл негізінен мал азығы ретінде пайдаланылатын өсімдік; Мексикада, Қытайда, Индияда, Моддовада және Грузияның батыс аудаңдарында астық беретін дақыл. Жүгерінің ұнында ұлпа (клейковина) немесе белоктық заттар жоқ. Көпжылдық жүгері (2.) деген жабайы өсетін түрінің Мексиканың тауларьшан табылғанына көп болған жоқ, шамасы ол кәдімгі жүгерінің арғы тегі болса керек. 
Қоңыржай климатты аудандарда жүгерінің көптеген сорттарының дәндері пісіп үлгермейді. Сондықтанда Россияның орталық аудандарында жүгеріні ауылшаруашылық жануарларьш қоректеңдіру мақсатында силосқа өсіреді. Соңғы жылдары Россияньщ орталық аудандарыңда ғана емес, сонымен бірге Сібірде де дән беретін сорттары шығарылды. Орта Азия республикалары мен Қазақстанда жүгері тамақ өнімдеріне қажетті дән беретін және малға азық болатын аса құнды өсімдік. Жүгері өндіріс орыңдарына қажетті шикізат болып табылады.

 

Жүгері гибридттері

 

    

 

 

 

 

 

 

 

PR39В29

    Ерте пісетін гибрид (ФАО 170), дән және сүрлем алу үшін өсіріледі. Өсімдіктің бастапқы даму кезеңінде тез өсу қасиеті гибридті республиканың ең солтүстігіндегі аймақтарында өсіруге қолайлылық тудырады. Кремнийлі тіс тәріздес дәні, құрамында крахмалдың молдығы гибридті жармаға, ұнға және қоректік мақсаттарға қолдануға мүмкіндік береді. Сүрлемнің ерте пісуімен және жақсы сапасымен ерекшеленеді. Гибридтің ерте пісуі және дәнінің мол ылғал беруі егінді дән алу мақсатында жинап алуға өте қолайлы.  

 

Сұрып көрсеткіштері

 

Өнімділігі:	орташа
Пісіп жетілуі:	ерте
Ауруларға төзімділігі:	жоғары

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PR39G12

       Ерте пісетін гибрид (ФАО 200), дән алуға немесе сүрлем алуға да қолданылады. Мол өнімділігімен және дәнінің жоғары сапалылығымен ерекшеленеді. Дәні жарма, ұн дайындауға, сондай-ақ түрлі топтағы жануарлар үшін қоректік мақсатта пайдалануға жарамды. Гибридтің пісіп жетілу кезеңінде дәнінің ылғалды тез беру қасиеті оны республиканың солтүстік аймақтарында кеңінен өсіруіне мүмкіндік береді. 

 

Сұрып көрсеткіштері

Өнімділігі:	орташа
Пісіп жетілуі:	ерте
Ауруларға төзімділігі:	жоғары

 

 

 

 

 

 

 

      

 

  

 

PR31G98

     Орташа кеш пісетін, мол түсімді жаңа гибрид (ФАО 700). Бұл гибридтің өзіне тән қасиеттері егіннің пісіп жетілу мерзімі ұзағырақ болып келетін республиканың оңтүстік аймақтарында толығынан білінеді. Өсімдіктің биіктігі өте жоғары – 250–270 см. Дәндері жақсы шығады, құрамы крахмал мен протеинге бай. Жапырыла өсуге, негізгі ауруларға, құрғақшылыққа төзімді. Біркелкі пісіп жетіледі, дәндері ылғалды болып келеді. 

 

 

 

Сұрып көрсеткіштері

Өнімділігі:	жоғары
Пісіп жетілуі:	орташа кеш
Ауруларға төзімділігі:	жоғары

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

PR31Y43

            Орташа кеш пісетін гибрид (ФАО 700), мол өнімділігімен, дәнінің жоғары сапалылығымен ерекшеленеді, Қазақстанның оңтүстік аймақтарында бұл дақылдың тауарлы түрін өндіруде кеңінен қолданылатын гибрид. Өсімдіктің биіктігі жоғары – 240–250 см-ге дейін. Құрғақ климатқа, жапырыла өсуге және негізгі ауруларға төзімді. Біркелкі пісіп жетілуі, егінді жинар алды кезеңінде дәнінің ылғалды мол беруі егінді тек бір мезгілде жинауға мүмкіндік береді. 

 

Сұрып көрсеткіштері

Өнімділігі:	жоғары
Пісіп жетілуі:	орташа кеш
Ауруларға төзімділігі:	жоғары

 

PR35P12

        Орта кезеңде пісетін, екі рет қолданылатын, республиканың оңтүстік облыстарының көбіне солтүстік және оңтүстік-шығыс аймақтарында өсіруге арналған гибрид (ФАО 530). Өсімдіктің бастапқы даму кезеңінде қарқынды өсу қасиеті топырақтың ең қысқа мерзімдегі негізгі және егіс алды дайындығымен-ақ гибридті өте ерте кезеңде егуге мүмкіндік береді. Гибрид егістіктің кейбір жерлерде тығыз немесе сирек жағдайда дәнінің сапасы жоғары болады, құрамындағы ақуыз мөлшері 10,3%-ды құрайды. 

өсуіне  бейімделген, негізгі ауруларға (оңтүстік гельминтоспориоз және бактериоз) төзімді. Өсімдікті өсірудің аймақтық технологиясы сақталған 

Сұрып көрсеткіштері

 

Өнімділігі:		жоғары
Пісіп жетілу:	орташа кеш
Ауруларға төзімділігі:	жоғары

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Цецилия

       Орташа кезеңде пісетін (ФАО 570), ерте кезеңде өте жақсы өсетін гибрид. Дән және сүрлем алу мақсатында өсіріледі. Оңтүстік облыстардың көптеген жүгері өндірушілерінің жоғары бағасына ие болған – әр түрлі топырақтық-климаттық жағдайларға тез бейімделеді. Құрғақшылыққа төзімді және салыстырмалы түрде тұздылыққа төзімді, негізгі ауруларға, әсіресе, шаңды қаракүйеге төтеп беретін қасиетке ие. Өсімдіктің жоғары немесе төмен өсу тығыздығына, құмайтты немесе ауыр топырақтарға өте жақсы бейімделеді. Өсімдіктің биіктігі орташа, дәні ақуызға бай – 10%-ға дейін.

Сұрып көрсеткіштері

Өнімділігі:	орташа
Пісіп жетілуі:	орташа
Ауруларға төзімділігі:	жоғары

PR31N27

 

 

 Кеш пісетін мол өнімді сұрып (ФАО 700), оңтүстік аймақтарда мол егін түсімін береді. Гибрид өсімдігі аласа өседі, собығы төмен орнығады, тамыр жүйесі жақсы дамыған, сол себепті жапырыла өсуге төзімді келеді. Сабағы мен собығының гельминтоспориозына, фузариозына төзімділігі жоғары. Өсімдікті өсірудің гибридтік технологиясын қатаң сақтаған жағдайда мол егін түсімін қамтамасыз етеді. Гибридке тән қасиет – егінді жинар алдындағы пісіп жетілу кезінде дәні ылғалға мол, сапасы жоғары болады.

 

Сұрып көрсеткіштері

Өнімділігі:	жоғары
Пісіп жетілуі:	кеш
Ауруларға төзімділігі:	жоғары

 

Жүгері  Қаракүйесі

 

 

Ауруға шалдыққан  жүгері.

Жүгері  Қаракүйесі – базидиомицеттер класына жататын саңырауқұлақтар тудыратын жүгері ауруы. Жүгері Қаракүйесі ауруларына жүгерінің бөртпе қаракүйесі мен тозаңды қаракүйесі жатады. Жүгерінің бөртпе қаракүйесін Ustіlago maydіs саңырауқұлағы тудырады. Саңырауқұлақ ақшыл немесе алқызыл мицелла қабықшасымен қапталған, диаметрі 1 – 20 сантиметр бөртпелер түзіп, өсімдіктің барлық мүшесін зақымдайды. Буын аралықтарында пішіні домалақтау, ірілігі жаңғақтай немесе одан үлкенірек, ал жапырақ тақталарында өн бойына созылған, жіңішке ақшыл сарғылт, бұйраланған немесе ірілігі асбұршақтай бөртпелер пайда болады. Жүгері шашақтана бастағанда бөртпенің сыртқы қабықшасы жарылып, ішінен күйе тәрізді споралар шығады. Олар гүлдену кезінде собық жіпшелері арқылы дәндерді зақымдайды. Собықтың жартысына дейін қамтитын пішіні әр түрлі бөртпелер пайда болады да, дәннің орнына көптеген қаракүйе споралары түзіледі. Ауруға шалдыққан өсімдіктердің өсуі баяулап, дәннің түсімділігі 20 – 30 пайызға дейін төмендейді. Ауру қоздырғышы шірімеген өсімдік қалдықтарында сақталатындықтан, жүгеріні бір жерге қатарынан бірнеше рет еге берсе, аурудың дамуы жыл сайын өрши беруі мүмкін. Жүгерінің тозаңды қаракүйесі жүгерінің тек собығы мен шашақшаларын зақымдайды. Собықта дән түзілмей, ол өзекшесімен қоса толығымен жұқа жапырақшалармен көмкерілген қаракүйе түйіріне айналады. Шашақшалардың жеке гүл шоқтарында да түйіршіктер пайда болады. Егін жинау кезінде қаракүйе споралары топыраққа көшіп, бірнеше жылға дейін сақталады. Бұл ауру жүгері өсіруге маманданған Алматы облысының Панфилов, Ұйғыр, Еңбекшіқазақ аудандары жерінде кең таралған. Жүгері Қаракүйесімен күресу шаралары: ауыспалы егіс жүйесін қатаң сақтап, себер алдында тұқымды витавакс 200 ФФ (3 – 5 л/т), дивиденд 030 (2 – 3 л/т), фенорам немесе фенорам супер (2 кг/т) препараттарының бірімен дәрілейді.

 

Тұқымды Оклахоманың фермері Карл Барнс дүниеге келтірген. Бірде ол жүгері собықтарының уақыт өте келе әртүрлі түсте болатынын аңғарған. Бұл деректің оны таңқалдырғаны соншалық, сосын ол бүкіл ғұмырын осы бір ауыл шаруашылық өнімінің өсіп-өнуіне жұмсапты. Барнстың жүгері тұқымының қанша түрін алмастырып, қанша түрін ауыстырғаны белгісіз, алайда, толассыз жетістіктерге қол жеткізгені көрініп тұр... 

Көпшілік адам жүгері собығын өнердің теңдессіз  түріне жатқызады.

Кейіндеу көз  жұмар кезінде топтаушы азамат асыл мұрасын басқа фермерге табыстап, ешқашан тұқымның жоғалмауына уәде алып кеткен екен. 

Бір жолы тұқымның бір уысы Аризонадағы шағын ауыл шаруашылық компаниясының иесі Билл Макдорменнің қолына түседі. Ол жүгерінің кереметін өз көзімен көруі үшін егіп көреді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Қолданылған әдебиеттер: 
 
1. Гуляев Г.В., Гужов Ю.Л. Селекция и семеноводство сельскохозяйст-венных культур. - М.: Колос, 1973. 
 
2. Вавилов Н.И. Теоретические основы селекции. - М.: Наука, 1987. 
 
3. Нургасенов Т.Н. Селекция и семеноводство сельскохозяйственных культур. - Алматы, 2009. 
 
4. Нұғасенов Т.Н., Қойшыбаев Ә.Қ. Егіс дақылдарының селекциясы. - Алматы, 1993. 
 
5. Нұғасенов Т.Н., Қалиев Ә.Қ., Жасыбаева Г.Д. Ауыл шаруашылығы дақылдарының селекциясы тұқым шаруашылығы. - Алматы, 2009. 
 
6. Коновалов Ю.Б., Березкин Н.А. и др. Практикум по селекции и семеноводству полевых культур. - М.: Агропромиздат,1987.