Желілік техника негіздері пәні бойынша электрондық оқулық

Қазақстан Республикасы Ғылым және Білім министрілігі

Ақтөбе Мұнай және Газ колледжі

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ДИПЛОМДЫҚ   ЖОБА

 

             Тақырыбы: “Желілік техника  негіздері  пәні бойынша электрондық оқулық”

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Орындаған: 4040 тобының, 4 курс,

3706002 “ЕТ және АТ бағдарламалау

қамтамасыз ету” мамандығы бойынша

студенті

 

Тексерген: Қонысов Ә.А.

 

 

 

 

 

 

Ақтөбе-2006 ж.

Мазмұны

 

 

Кіріспе………………………………………………………………………………..3

 

1 Тарау. Бағдарламаға жалпы сипатама………………………………………..4

§  1.1 Электронды оқулықтарды құру технологиялары

негізгі сатылары...........................................................................................................4

 

2 Тарау.  Әзірлеме ортасын тандау………………………………………………8

§ 2.1 Математикалық әдістерді таңдау…………………………………………….8

§ 2.2 Бағдарламалау тілін тандау…………………………………………………12

 

3 Тарау. Бағдарлама құру………………………………………………………..16

§ 3.1 Бағдарламаның жалпы қызмет ету алгоритімнің әзірлемесі......................16

§ 3.2 Пайдаланушы интерфейсінің әзірлемесі.......................................................20

 

4 Тарау. Бағдарламалық бұйым әзірлемесі процесін сипаттау…………….24

§ 4.1 Бағдарламаны сипаттау.......................................................................24

§ 4.2  Қолданылатын әдістер, алгоритмді сипаттау..................................25

§ 4.3 Құрамдас бөліктерді және олардың арасындағы байланыстарды сипаттау......................................................................................................................26

§ 4.4 Бағдарламаның блок-схемасы............................................................26

§ 4.5 Шығыс және кіріс мәліметтерін сипаттау.........................................26

§ 4.6 Бағдарламалау тілін сипаттау.............................................................27

§ 4.7  Пайдаланушы жетекшілігі.................................................................28

§ 4.8  Бағдарламашы жетекшілігі................................................................29

 

5 Тарау. Д.К. Жұмыс істеу кезіндегі  экономикалық шығындар...................31

 

6 Тарау. Д.К. жұмыс істеу кезіндегі  еңбекті қорғау, қауіпсіздік техникасы  және өртке қарсы шаралар....................................................................................34

 

7 Тарау. Жалпы қортындылар………………………………………………….40

§ 7.1 Бағдарлама листингі…………………………………………………………40

§ 7.2 Есептеу қортындылары……………………………………………………...63

 

Әдебиет тізімі………………………………………………………………………64

Қосымшалар……………………………………………………………………….66

Бағдарламасы бар дискета  немесе басқа тасуалы

             

Кіріспе

 

Мәліметер базасының бағдарламасы Delphi – 7 бағдарламасы әзірлемесінің интегралдық ортасының негізінде құрастырылады (құралады) және колледж оқушылары контигентінің есебіне жүргізу үшін қосымша қолданбалы бағдарлама болып табылады. Ол оқушылар журналы қажетті ақпаратты енгізуге, өндеуге, жоюға  іздеуге мүмкіндік береді. Мәліметтер базасының бағдарламасы Delphi – 7 интегралдық орта негізінде құрылған. Мәліметтер базасының бағдарламасын құрастыру кезінде Borland Delphi  пакетінің келесі бағдарламалар пайдаланылады:

• ВDЕ Administrator;
• DataBase Desktop (№2 қосымшаны қараңыз);
• Image Editor.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.Тарау Бағдарламаның жалпы сипатамасы

 

 

 

1. Электронды оқулықтарды құру технологиялары

негізгі сатылары

 

 

Мультимедия ортасындағы оқыту курстары әзірлеу ұзақ та қымбат тұратын процесс, сондықтан компьютерлік оқу курсын құрудың барлық негізгі сатыларын және әзірлеменің әр сатысындағы қабылданатын шешімдерді ұсынған дұрыс.

Алғашқы сатыда мультимедия ортасына ұсыну үшін оқу курсын танда жүзеге асырылады. Берілген пән бойынша курстар анықталу қажет, курс құруға қажетті шығын мен уақыт сонымен қатар курс орналасқан аудитория мен мүмкін болатын тираж, айқындалуы тиіс, аудитория типі мультимедия деген жалпы қойылатын талапты анықтауға мүмүкіндік береді. Жалпы білім беру курстары оқушылардын жалпы дайындық деңгейімен байланысты, оқыту ерекшеліктерін олардын компьютерлік білім деңгейін ескерулері қажет, оқушылардын білімін бағалау үшін алдын ала тестілеу жүргізуге қажет. Арнаулы білім беру курстары дайындық деңгейін ескеруі тиіс, белгілі тақырыптары қайталауға мүмкіндік бермеу және осы пәндік саладағы соңғы хабарлармен қамтамасыз ету қажет.

Дайындық сатысында курс мәтіннің жазу, бейнелеу және анықтамалық материалдарды іріктеу, интерфейс есккиздерін және оқыту бағдарламаларының сценариін, бөлік блоктардың сценариін құру жоспарланады (анимациялық фрагментер, бейне фрагментер, компьютерлік модельдеу, білім тексеру блоктары). Осы сатыда қажетіне қарай оқушының психологиялық типіне сәйкес формасына және мазмұны бойынша оқу материалдарының әртүрлі вариантары әзірленеді, осы жағдайда психологиялық кіріс тестілеуді өткізу қажет болуі мүмкін. Оқу курсының мәтінмен жұмыс істеу кезінде осы курста баындалуы тиіс, барлық қажетті тақырыптардың нақты тізбесін, анықтау арқылы оның құрулымдануын тарауларға, параграфтарға бөліп орындаған жөн. Студент қандай білім және дағдыларды қабылдауы мүмкіндігі алғашынанн белгілі болса, барлық оқу курсы әрбір тарау мақсатқа жетті деп есептеуге болады. Әртүрлі мнемоникалық әдістерді, шрифтік бөлулерді, графикаларды, суреттерді және мультипликацияларды қолдану мақсатына сай. Бұл мақсаты үшін қорытындыларды жалпылауды күшейткен жөн: негізгі формуларың жиналған еңгізу, негізгі ережелерді қалыптастыру, кестені құру, мәтінге әрі қарай үлкен өзгерістер еңгізбеу үшін өндеу отырған дұрыс. Соңғы өнделген мәтін гипермәтінге айналады. Курс мәтіннің жазумен қатар, мультимедия  сценарий курстын тақырыптары мен сәйкес компоненттерінің толық тізбесін және оның құрылымын сипаттауды көрсетеді, бұған анимациялық, аудио және бейне фрагменттерді сипаттау жатады. Сценарийді жазу қолдағы шығыс материалдардан және таңдалған бағдарламамен қамтамас ету мүмкіндіктерін пайдалана отырып жүргізіледі. Курстын толық сценарий жай мәтінді және байланыста тақырыптарға сілтемелері бар, гипермәтінді тараулармен түсініктерді, дыбыстар мен бейне фрагменттерді, кестелік ақпараттарды, бейнелік материалдарды (графиктерді, кестелерді, суреттерді, сызабаларды), анимациялық суреттерді   компьютерлік фотоматериалдарды, аудио және бейне фрагменттердің комьютерлік модельдерді қолдануды көздейді, негізгі сатыда тікелеу курс құру жұмыстары жүргізіледі. Ұсынылатын материал формасы қатан құрастырылуы тиіс, жазылған парақта оқушының назарын аударатындй артық ақпарат (графикалық немесе текстік) артық ақпарат болмау тиіс, фон бір қалыпты болуі тиіс, ақ болуы міндетті емес, бірақ ақшыл фонды қолданған дұрыс және мәтін қара немесе қаракөк түспен жазылуы тиіс, бірақ қараңғы фон мен ақшыл шрифты қолданбау керек, ол оқушының көзін шаршатады. Шрифт гарнитурын таңдау кезінде кішкентай мөлшердегі шрифтерді қолданудан аулақ болған дұрыс. Бағдармаларға графикалық бейнелерді еңгізген кезде олардын беттері әртүрлі графика жүйеде қаралатының ескере отырып үйрететін бағдарламаларды қолданушылардын көбісіне бар аппаратты құралдарды басшылыққа алған жөн. Графикалық форматтарды пайдалану үйрету бағдарламаларының жалпы көлемін қысқартуға мүмкіндік береді.

Жағдайды имитациялау және объектілердің қозғалысын көрсету кезінде анимация өзінің шексіз мүмкіндігін көрсетеді, көрерменге фрагментін мәтінін мен дыбысын визуальды көрсетуге мүмкіндік береді. Әртүрлі компьютерлік платформалары үшін екіөлшемді және үшөлшемді анимацияны құруды бағдарламалық құралдары көп: компьютерер және графикалық станциялар, бейне фрагменттерді құру үшін компьютерлік бейне монтаждын бағдарламалық техникалық кешендері пайдаланылады, бұл жағдайда монтаж кезінде қажет болатын, бейнелер мен дыбыстар кітапханаларын және алдын ала дайындап қалған дұрыс. Монтаж сапасын қамтамас ету бойынша негізгі жүктемені бағдарламалық қамтамас ету жауауп береді. AdobePrimere 4.0 және VideoStudio 2.0 секілді дестелерді қолданған мақсатқа сәйкес болып табылады. Материалдарды қабылдауға белсенді әсірететін элементі бірі дыбыс болып табылады, диктор  айтқан дыбыс фраза түрінде, диалог түрінде немесе бейне фрагменттердің дыбысы түрінде көрінуі мүмкін, дыбыс пен байлнысты жұмыстары үшін дыбыстарда жазуға синтездеуге мүмкіндік беретін әртүрлі бағдарламалық қамтамасыз ету қолданылады.

Мультимедиа-курстардың әртүрлі элементтерін құру параллельді  түрде жүзеге асырылады. Олардың бірігуі соңғы сатыда жүргізіледі. Курс тақырыптарға бөлініп, гипермәтіндік сылтемелер жүйесі қалыптасады. Оқу мульмимедиа курстарына арналған ақпараттардың үлкен  көлеміне алдын ала ойластырылған интерфейстің және новегация жүйесінің бар кезінде ғана қол жеткізіледі. Соңғы саты өткізілегн соң тестілеу және курсты өңдеу жүргізіледі. Тестілеуден өткізілген мультимедиа-курс интеллектуальды меншік ретінде тіркеледі. Бірақ бұл жағдайда мультимедиа-курсты құруға қатысқан әзірлеушілер ұжымының авторлық құқығын ескерген жөн. Курсты тераждалған соң “легальды” пайдаланушылар үшін қамтамасыз еткен дұрыс: жіберілген қателерді жылдам дұрстау, жаңа қосымша модульдеді еңгізу анықтамалық ақпараттарды жаңарту және т.б.

Дайындық сатысындағы жұмыстарға ұсыныстар. Әрбір оқытушы WEB-бағдарламалау техникасын қажетті көлемде игеруі мүмкін емес, бірақ қазіргі заманға сай мультимедиа курстарын құруға қажетті жұмыстардың көп бөлігін әрбір адам орындай алады. Төменде осындай дайындық жұмысына керекті ұсыныстар мысалға келтірілді.

1. Word –97 текстік редакторындағы курстың электронды версиясын немесе оның соңғы версиясын құрастырыңыз. Бұл жағдайда суреттер, формулалық редактор бейнелерді орнына қана мүмкіндігін құруға қажетті құрал-саймандарды пайдаланған жөн. Курстық  WEB версиясын ескере отырып құрылымдық материалға – оны тарауларға, тармақтарға бөлінуіне, тараулардың мазмұнын құрастыруға ерекше назар аударылады. Әрбір кішкентай логикалық бөлім (тармақша) бір файл ретінде есептеледі, барлық құрастырылған файлдарды бір каталогқа орналастырған жөн.

    Құралдарды құрылымдау  кезінде әрбір файлдың көлеме WEB браузердегі бейнесі үш төрт экраннан аспауы керек. Бұл doc   файлдағы 12 шрифтпен басылған мәтіннің екі-үш бетіне сәйкес келеді.

2. Бөлек тараулар арасында және Интернеттегі қажетті ресурстар арасындағы байланыс орналастыратын гипермәтіндік сілтемелерді құруңыз.

Бұл Word құрал-сайман панеліндегі “Гипер сілтемені қосу” таңбасын тышқанды шерту арқылы іске асырылатын жай операция.

Сілтеме жасалған сөз, фраза, бөлініп көрсетілуі қажет.

3. Байланыс орнатылған файл каталогта  орналасу қажет. Осымен материал  мәтінмен жүргізілген жұмыс соңғы  сатыда бітуі қажет. Егер оқытушы  бағдарламашымен бірге өз еркімен  белсенді түрде әрі қарай жұмыс  жүргізгісі келсе мәтінді HTML-форматта өңдеу операциясын жүргізген дұрыс. Ол үшін файл менюінде “Қалай сақтау керек” режимін таңдап “құжатты сақтау” терезесіндегі “файл түрі” алаңында “HTML-Document”    орнатыңыз.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2 Тарау. Өңдеу ортасын таңдау

 

2.1 Математикалық әдістерді таңдау

 

Delphi екі жолды қолдана алады. Бұл жолы екі жүйемен де  жұмыс істеуге болатын әмбебап  жолды пайдалануға болады. Бұл  жағдайда сіз мәліметтер базасына  оның аты намесе бүркеншік  атына (alias) назар аударасыздар, бұлай  назар аудару жеке файлға және көп файл – кестелер бар каталогқа да жатады. Delphi қолданатын жол пайдаланылатын мәліметтер форматына тәуелді.

• Paradox және dBASE мәліметтер базасын католог секілді, ал әрбір кестені бөлек файл сияқты қарастырады (егер сіз жеке файларда сақталатын индекстерді немесе басқа да атрибуттарды пайдалансаңыз).
• Аccess Interbase және басқа SQL сервелер кестелері мен индекстер бар үлкен бір файлды пайдаланады.

Delphi қосымшалары мәліметтерге назар  аудармайды, бұл мақсат үшін BDE қолданады. Мәліметтер базасы термині Pascal тілінің жазба файлмен салыстыруға болады. Кестеде көп жазбалар, жодар, жиын бағаналар көрсетілген. Кестеде ағымдық жазба (Current record – пайдаланушының дәл осы уақытта жұмыс істейтін жазбасы) және ағымдық алаң (curren fielch -  бұл ағымдық жазбаның белсенді алаңы) деген түсініктер бар.

 

 

 

Delphi бағдармасында мәліметтер базасымен  жұмыс істейтін жиындықтар бар. Access Data беттерінде мәліметтер базасында  өзара әрекет жасауда қолданылатын  компоненттер бар. Олардың көбісі  визуальды болып келеді, себебі кестелерді, сауалдарды сипаттайды. Delphi – де сонымен қатар, базадағы мәліметтерді қарайтын және өңдейтін компоненттер бар. Data Controls  беттерінде ( мәліметтермен байланысты) басқарушы элементтер мәліметтерді қарау және өңдеуге арналған визуальды компоненттер бар ол мәліметтермен байланысты компоненттер деп аталады ( dіte – aware). Delphi мәліметтер базасын қарау үшін сізге Date Source компонентіндегі мәліметтер қайнар көз қажет. Бірақ,  бұл компонет тікелей мәліметтерді көрсетпейді. Бұл Data Set компонентіне жатады. Бұл кесте, сауал қорыбындысы, жойылған серверден алынған мәліметтер (Client Data Set компонентінің көмегімен) немесе мәліметтер спецификалық жиынтық болуы мүмкін.

      Table немесе Query  компоненттерін  формаға орналастырып, мәліметтер қайнар көзін Datasource компонентінің Dataset қасиетінің көмегімен мәліметтер қайнар көзін Datasource компонентінің Dataset қасиетінің көмегімен мәліметтер жинағын байланыстыруға болды.

Object Inspector  бұл қасиет үшін  ағымдық формадағы немесе модульдағы мәліметтер ішіндегі қажетті жинақтықтар аталған.

Delphi - ге Table компонентін қолдану  арқылы мәліметтерге жол беруді  жүзеге асыру оңай. Бұл компонент  мәліметтер базасының кестесін  көрсетеді. Table  компонентін қолдану  кезінде мәліметтер базасының атауын Database Name қасиетінде жасауға болады. Бүркеншік ат енгізуге болады немесе мәліметтер базасының кестесіндегі каталыққа жол сілтеуге болады. Object Inspector де бұл қасиет үшін BDE – де анықталған бүркеншік аттардың тізімдері беріледі. Мәліметтер базасының атауынан басқа Table Name қасиетіндегі кестенің атын беру байланысты кестенін ішкі атауы немесе ол файылдың атауы. Olject Jnspector – да бұл қасиет үшін сіз таңдауған мәліметтер базасындағы кесте атауларын, сонымен бірге алдымен Database Name қасиетін, кейін Table Name  қасиетін мәліметтер жиынтығы болып табылатын сауал – Query компоненті сауалдар кестеден көрі күрделі, себебі оның мазмұнында SQl тілінің командасы бар, бірақ осы командаларға сай сауалды талапқа сәйкес орнатуға болады. Query Table компоненттерінде Database Name қасиеті бар, ол Table Name қасиеті жоқ. Пайдаланылған кестелер SQL-да көрсетілген  SQL-ды жобалау ( SQL жолдық редакторында ) және орындау кезінде анықтауға болады. Мысалы сіз  SQL белгісін былай жазба аласыздар: Seleсt* from Country                                                                                                                       

Country -кесте атауы (*) жұлдызша белгісі  сіздің кестенің барлық жалағын  пайдаланатыныңызды білдіреді. Егер  сіз  SQL-ды жақсы игерген болсаңыз, онда  Query компонентін жиі қолдануыңызға болады, бірақ кесте немесе  саулды қолдану нәтежелігі сіз пайдаланған мәліметтер базасының типіне байланысты. Table компаненті жергілікті кестелермен, ал Queryкомпоненті SQL серверлермен жылдамырақ жұмыс істейді. Жай мысалдарда ( жалақтардың) үлкен бөлігі қызықтарын болса, кестелер пайдалынылады. Сауалдар күрделі өлшемдер бойынша жазбалардың бөлігін алып тастау қажет болған жағдайда қолданылады.

Сауалдар осындай бірлестіктердің нәтижесін қарау және бірнеше кестелерді біріктіру үшін жиі қолданылады.  Table компаненті мәліметтер базасыныңкестесіне жатады. Бұл мәліметтер базасында жоқ кестені қарауға мүкіндік береді және екі кестенің бірігуі секілді есептеулер біраз уақытты қажет етеді. Мәліметтер жиынын анықтайтын үшінші компонент Storedprac ,болып табылады.  Бұл Sol – сервердің мәліметтер базасының сақтаулы процедураларына жатады. Осы процедуралараларды пайдалана отырып, кесте ретіндегі нәтиже шығаруға болады. Storedprac компанентін тек  Sol – серверлермен ғана пайдалануға болады.

 Сіз  Dеlphi -дегі мәліметтер жиынымен жұмыс істесеңіз, ол әр түрлі жағдайда болуы мүмкін; бұл жағдай state қасиетінде анықталу мүмкін, оның мынадай мағыналары бар:

• dsbrowse – мәліметтерді есептеу үшін қолданылатын және жазбалар бойынша орналасатын қарау режиміндегі мәліметтер жиыны  O – dseclit – мәліметтержиынының өңдеу режимінде екенін көрсетеді. Бағдарлама Edit әдісін қолданғанда, жиынтық осы режимге көшеді. Жазбаға енгізілен өзгерістер жіберілсе (post) мәліметтер жиынтығы  dseclit жағдайынан шығып кетеді.
• Dsinsert – мәліметтер жиынтығына жаңа жазба енізілген көрсетеді. Бұл Inssrt әдісін шақыру кезінде,  DBGrid соңғы жалағынан төмен алмасқанда немесе  DBNavigator компонентінің тиісті камандасын таңдау кезінде жүргізіледі.
• Dssetkey -мәліметтер жиынтығында іздеуді дайындауды білдіреді. Жиынтық setkay әдісін шақырудан кейінгі жағдайда тұрады.
• Dscalcfields – мәліметтер жиынтығының алаңдардыесептеу кезіндегі, яғни oncal cfields назар аудару кезіндегі жағдайы.
• Dsvew Value, ds Oldvaue және dscurvalue – мәліметтер  жиынтығының КЭШ -жадыны жаңарту кезіндегі жағдайы;
• ds filter – мәліметтер жиынтығының  фильтір орнату кезіндегі, Onfilter Record өңдеушісін шақыру кезіндегі жағдайы.

Жалпы жоғарыда көрсетілген жағдайлар арасы автоматты түрде өңделеді, бірақ  оның мәнін түсіну өте маңызды.

Delphi мәліметтерін қарау үшін  Windows-дың басқару элементтеріне  ұқсайтын көптеген компонеттерді  біздің қараумызға береді, бірақ  ол базадағы мәліметтерді қабылдауға  әзір. Мысалы, DBEdit компоненті Edit компонентімен,  DBCheckBox компоненті Checkbox  компанентімен бірдей. Барлық компоненттер  Delphi компонентінтегі. Политроның  Data Controls бетінде орналасқан:

• DBGrid – бұл мәліметтер базасының барлық кестесін бенелейтін тор. Ол кесте бойынша ауыса алады және оның құрамын өңдейді. Бұл Delphi тор – компаненттерінің кеңеюту болып табылды.
• DBNavigator – бұл мәліметтер базасы бойынша алмасу және жазба әрекетін орындау үшін қолданылатын батырмалар жиынтығы. Бұл жерде жәй әрекеттер ғана жүзеге асырылған, осы компонентті құрал – сайман панелімен ауыстыруға болады.
• DBText алаң мазмұнын ғана бейнелейді, өңдеуге рұқсат берілген. Бұл Label мәліметтермен  байланысты  компаненттер аналог.
• DBEdіt пайдаланушыға алаңдар өңдеуге көмектеседі, компонент  Edit басқару элементіне негізделген.
• DBMemo пайдаланушыға мәтіннің үлкен көлемін мазмұндалған алаңды қарауға және өзгертуге мүмкіндік береді.
• DBImage кеңейтілген компоненті болып табылады, BLOB алаңында сақталатын суретті бейнелейді;
• DBListBox және DBComoBox  пайдаланушы осы берілген көпшіліктен таңдауға мүмкіншілік береді. (олар DBLookupList және DBLookupCombo Delphi басқару элементерін алмастырады, оны бұрынғыдай Win 3.1 компоненттер палитрасынан табуға болады);
• DBCheckBox кестелердің қисындық алаңы жағдайын бейнелеу және қайта қосу үшін пайдаланылуы мүмкін. CheckBox кеңейтілген компоненті болып табылады;
• DBRadiogroup. Radiogroup компоненті секілді қайтақосқыш ретінде жұмыс істейді, әрі таңдаудың мүмкін нұсқаларын көретеді;
• DBChart. Chart кеңейтілген компоненті болып табылады;
• DBCtrlGrid – бірнеше жазбаның торы. Бұл басқарушы элементтер берілген жиынтықтың әрбір бейнеленген жазбасы үшін қайталанады. Барлық аталған компоненттер берілген дерекке DataSource тиісті қасиетінің көмегімен қосылады. DBNavigator немесе DBGrid барлық мәліметтер жиынтығына жатады, басқалары DataField қасиетінде көрсетілген мәліметтердің нақты алаңына жатады. DataSource қасиетін берген соң, DataField қасиетін Object Inspector тізімінен таңдауға болады. Осы екеуінен және басқа қасиеттер DataControls бетіндегі компоненттер қасиеті олардың қасиетіне сәйкес стандартты компоненттерге ұқсас.

 

 

2.2 Бағдарламалау тілін таңдау

 

 

Delphi бағдарламалау тілі бағдарламалаудың  өте ыңғайлы жүйесі болып табылады. Паскаль тілі француз механигі  және математик Блез Паскальдың құрметіне аталған, бұл тілді атақтыкибернетик Никлаус Вирт 70 ж аяғында бағдарламалау үйрету тілі ретінде ойлап тапқан. Бұл тілдің идеясы өте ыңғайлы нәтижелі болғандықтан, қазір Паскаль кең әлемге танымал бағдарламаудың әмбебап тілі болып табылады, ал оның негізінде қажеттілікке сәйкес бірнеше тілдер ойлап табылады.   Паскаль және онымен байланысты  Delphi жүйесі өте әйгілі. Delphi көмегімен  Windows үшін  шексіз күрделі қосымшаларды әзірлеуге болады. Мұндай әзірлеме бағдарламаны бөлшектеп құрастыруды еске түсіреді: Delphi-де бір терезеге тышқанды бір шерту арқылы орналасатын 200-ден астам дайын компоненттер бар. Бұл компоненттерге басқару элементтерінің көпшілігі және Интернетпен байланысты орнататын, мәліметтер (біріңғай формат бойынша ұйымдастырылған файлдармен) базасымен жұмыс істеуге, офис пакеттерін және  Windows –дың жүйелік мүмкіндіктерін пайдалануға мүмкіндік беретін объектілер жатады. Осындай жағдайда Паскальда бір де бір жол жазбастан дайын компоненттерден әзірлеме жинақтауға болады-сондықтан, Delphi схемасының ортасы визуальды болып есептеледі. Delphi жүйесін қолдану кезінде Windows-ң ішкі құрылымың білу міндетті емес. Бағдарламашы бағдарлама реакциясын пайдаланушылардың әртүрлі әрекетіне қарай жүргізу қажет: пернелердегі шерту, меню пунктерін немесе тізім  элементтерін таңдау. Бағдарламаны осылай құрастыру жағдайлы бағдарлау деп аталады.

Жүйе жіберілген соң оның негізгі терезесі ашылады, біз онымен әрі қарай жұмыс  жасай аламыз. Ол біршама  күрделі болып көрінеді. Басқару элементтерінің көптігінен көз тұнады, суретте бар нәрсенің барлығы көрінбейді. Бұл бағдарламалан күрделі интерфейс бар.

Егер жақындап қараса экранда бір-біріне тәуелсіз бір емес төрт терезе бар. Әрбір терезені экранға жоюға болады. Delphi жүйесінің басты басқарушы терезесі экранның жоғарғы жағында орналасады, бағдарлама құрастырудағы басқару құралдары бар. Ол терезені көп пайдалануға тура келеді. Әрбір терезеде тақырып жолы бар. Жүйе терезесінің тақырып жолында онда ашылған жобаның аты-Project1 жазылған жүйе терезесінің тақырып жолының астында Delphi жүйесінің командалары бар меню жолы бар. Меню жолы-бұл әрбір бағдарламаның немесе жүйенің өте маңызды басқару элементі. Бағдарламада меню жолынан басқа басқару элементтері кездеседі: командалық пернелер, құрал-сайман пернелері. Пернелерді қолдану операцияларды орындау кезінде тиімді, тек жиі кездесетін операцияларға арналған пернелер бар. Бірақ, меню жолының көмегімен жүйенің қабілеті келетін кез-келген команданы табуға болады. Меню жолының астындан пернелері бар құрал-сайман панелін көруге болады. Көптеген бағдарламаларда бір ғана панель болса, Delphi жүйесінде бірнеше. Құрал-сайман панелінің пернелері жиі кездесетін командаларға жол беруді қамтамасыз етеді. Перненің атын  білу үшін, оған тышқан көрсеткішін әкеліп қойып, қасына түсіндірме сөзі шыққанша күту қажет. Суретте мысал үшін дискета белгісінің пернесі көрсетілген. Ол ашық жобаны қатты дискідегі файл ретінде сақтайды, сосын save (сақтау) түсіндірме сөзі шығады.  Delphi жүйесінің бас терезесіндегі құрал-сайман панелінің бірі басқалардан көрі өзгеше. Бұл компоненттер палитрасы. Онда бағдарлама терезесінің компоненттеріне сәйкес пернелер жинақталған, сол арқылы біз өз бағдарламамызды жинақтаймыз. Компоненттер – бұл болашақ басқару элементтерінің жартылай даяр өнімі. Егер тышқанның көрсеткішшін компонентке әкелсек,  оның жанынан атымен бірге түсіндірме сөз шығады. Біздің  мысалымызда     компоненті таңдалды. Бұл біздің болашақ бағдарламамыздың терезесінде бірдеме жазар кезде қажет болады. Компоненттер палитрасының қосымшалары көп екеніне назар аударыңыз. Олардың әрқайсысының өз компоненттік жиынтығы бар. Компоненттердің жалпы саны бірнеше жүзге жетеді. Сол жағынан Object Inspector (объект инспекторы) пайдалы терезесі орналасқан. Біз оны жиі пайдаланамыз. Оның көмегімен бағдарламада пайдаланатын объектілерді ретке келтіреміз. Бірінші объектілер пайда бола бастаған кезде біз оны тышқанмен шерту арқылы таңдай аламыз, ал терезеден көрінген қасиеттерді өз еркімізге сай өзгертуімізге болады.

Бұл терезе жағдайды таңдау және ретке келтіру үшін де пайдаланылады, бұл біздің бағдарламаның объектілеріне әсер етеді. Оның көмегімен біз қажетті өңдеу процедураларын құрастырып, таңдай аламыз. Форма – бұл болашақ бағдарлама терезесінің жартылай даяр өнімі. Әрбір бағдарламада бір терезе, яғни бір форма бар. Сондықтан бағдарламамен  жұмыс істеу кезінде форма терезесін экраннан көреміз. Бірінші терезенің жартылай  даяр өнімі Form1 деп аталады. Егер бағдарламады екі терезе болса, екіншінің жартылай даяр өнімі Form2 деп аталады, әрі қарай осылай жалғаса береді. Әрине, біз стандартты атауды бағдарламамызға сәйкес атаумен алмастыруға мүмкіндігіміз бар. Қазір форма терезесі бос, бағдарламаны құрастыра отырып, біз оған басқарудың қажетті элементтерін қосамыз. Терезедегі нүктеден тұратын тор объектілерді тегіс ұқыпты  орналастыруға көмектеседі.

Соңғы ашылған терезеде біздің бағдарламаның коды бар. Бағдарламаның үлкен бөлігін Delphi жүйесі автоматты түрде қалыптастырады. Windows-ға арналған “бос” бағдарлама Paskal тілінің бірнеше мың операторынан жинақталады. Кейбір операторларды Delphi жүйесінің өзі қосады, қалғанын өзіміз қолдан қосамыз. Delphi жүйесі қажетті операторларды бағдарламаны құрастырғанға дейін, қосады. Сондықтан код терезесі ешқашан бос болмайды. Өкінішке орай, бұл әрі қарай өз бағдарламамыздың толық мәтіннін көруге кедергі келтіреді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3  Тарау. Қосымшаларды құрастыру

 

 

3.1 Жалпы алгоритмнің  қызмет етуін әзірлеу

 

 

Қызмет ету  алгоритмінің бірінші формасы:

Бұл форма бағдарламаның атауын жариялау алғашқы терезесі, осында бағдарламаның  атауына тышқаның сол жақ батырмасымен басып, келесі терезеге көшеге болады, мұнда келесі компоненттер бар:

• Label1.Caption:= ВАС ПРИВЕТСТВУЕТ ЭЛЕКТРОННЫЙ УЧЕБНИК ПО ПРЕДМЕТУ "ОСНОВЫ СЕТЕВЫХ ТЕХНОЛОГИИ".

 

Қызмет ету алгоритмінің екінші формасы:

Бұл форма бағдарламаның негізгі терезесі (менюсі) деп айтуға болады, себебі бұл жерде қосымшаны басқаруға болады, осында келесі компоненттер бар:

• Label1.Caption:= Выберите тип обучения;
• Label2.Caption:= Теоретическое обучение;
• Label3.Caption:= Практическое обучение;
• Label4.Caption:= Закрепление знаний;
• Label5.Caption:= Проверка знаний;
• Label6.Caption:= Распечатка итоговой информации;
• Label7.Caption:= ВЫХОД;
• Label8.Caption:= Нажмите здесь;
• Shape1-5.Shape:= stCircle.

 

Қызмет ету алгоритмінің үшінші формасы.

Бұл жерде, бағдарламаны іске қосқанда, пайдаланушы туралы толық мәліммет еңгізуге болады, әрі терілген дерек арнайы кестеге еңгізіледі, осында келесі компоненттер бар:

• DBGrid1.DataSource:= DataSource2;
• Table1-2.DataBaseName:= C:\azamat;
• Table1-2.TableName:= chainik.db;
• Table1-2.Activ:=true;
• Query1-2. DataBaseName:= C:\azamat;
• Query1-2.SQL:= select * from chainik.db;
• Query1-2. Activ:=true;
• DBEdit1-7.DataSource:= DataSource2;
• DBEdit1.DatField:= ФИО;
• DBEdit2.DatField:= Дата рождения;
• DBEdit3.DatField:= Национальность;
• DBEdit4.DatField:= Специальность;
• DBEdit5.DatField:= Курс;
• DBEdit6.DatField:= Время начало обучения;
• DBEdit7.DatField:= ФИО преподавателя;
• Label1.Caption:= ФИО;
• Label2.Caption:= Дата рождения;
• Label3.Caption:= Национальность;
• Label4.Caption:= Специальность;
• Label5.Caption:= Курс;
• Label6.Caption:= Время начало обучения;
• Label7.Caption:= ФИО преподавателя;
• Button1.Caption:= Запомнить.

 

Қызмет ету алгоритмінің төртінші формасы.

Бұл фома бағдарламаның  аталған пәні бойынша, теоретикалық  оқытуына жауап береді, осында келесі компоненттер бар:

• Label1.Caption:= Назначение, принципы организации компьютерных сетей. Сетевое оборудование, Виды компьютерных сетей;
• Label2.Caption:= Сетевые технические средства;
• Label3.Caption:= Сетевые программные средства;
• Label4.Caption:= Сетевые технологии;
• Label5.Caption:= Система IP-адресации;
• Label6.Caption:= Совместное использование ресурсов периферийных устройств, дисков, файлов;
• Label7.Caption:= Семиуровневая модель OSI, понятие протокола, передача сообщений в сети;
• Shape1-5.Shape:= stCircle;
• WebBrawser1;
• Label8.Caption:=Назад.

 

Қызмет ету алгоритмінің бесінші формасы.

Бұл форма бағдарламаның аталған пәні бойынша, практикалық  оқытуына жауап береді, осында келесі компоненттер бар:

• Image1.Picture;
• MediaPlayer1.FileName:= C:\Azamat\Top.avi;
• MediaPlayer1.Display:=Animate1;
• Label1.Caption:= 1 шаг;
• Label2.Caption:= 2 шаг;
• Label3.Caption:= 3 шаг;
• Label4.Caption:= 4 шаг;
• Label5.Caption:= 5 шаг;
• Label6.Caption:= 6 шаг;
• Label7.Caption:= 7 шаг;
• Memo1.Lines;
• Label8.Caption:=Назад.

 

Қызмет ету алгоритмінің алтыншы формасы.

Бұл формада бағдарламаның аталған пәні бойынша, тестілік бағдарламасын  жіберу компоненті орналасқан, осында келесі компоненттер орналасқан:

-Label1.Caption:=Запуск.

 

Қызмет ету алгоритмінің жетінші формасы.

Бұл формада бағдарламаның аталған пәні бойынша, тақырыптарды бекіту тапсырмасы бар, мұнда келесі компоненттер орналасқан:

• Label1.Caption:=
• Label2.Caption:=
• Label3.Caption:=
• Image1.Picture:=200.jpg;
• Label4.Caption:=Назад.

 

Қызмет ету алгоритмінің сегізінші формасы.

Бұл форма қосымшаның қорытынды ақпаратын шығану арналған терезесі, мұнда келесі компоненттер орналасты:

• QuickRep1.Bands:=ColumnHeaderBand1;
• QuickRep1.Bands:=DetailBand1;
• QuickRep1.Bands:=TitleBand1;
• QuickRep1.Bands:=PageHeaderBand1;
• QRSysdate1.Date:= qrsDateTime;
• QRLabel1.Caption:= Отчет;
• QRLabel2.Caption:= ФИО;
• QRLabel3.Caption:= Дата рождения;
• QRLabel4.Caption:= Национальность;
• QRLabel5.Caption:= Специальность;
• QRLabel6.Caption:= Курс;
• QRLabel7.Caption:= Время начало обучения;
• QRDText1-6.DataSet:= Form3.Query1;
• QRDBText1-2.DataField:= ФИО;
• QRDBText3-4.DataField:= Дата рождения;
• QRDBText5-6.DataField:= Национальность;
• QRDBText7-8.DataField:= Специальность;
• QRDBText9-10.DataField:= Курс;

- QRDBText11-12.DataField:= Время начало обучения;

 

 

 

 

 

3.2   Пайдаланушы интерфейсінің әзірлемесі