Алматы – Медеу – Шымбұлақ – Үлкен Талғар асуы – Багдонович мұздығы – Кіші Талғар асуы – Солтүстік Талғар шатқалы – Солнечная поляна – Б

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ  БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

Т.РЫСҚҰЛОВ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ  ЭКОНОМИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ

 

«МАРКЕТИНГ ЖӘНЕ КОММЕРЦИЯ» КАФЕДРАСЫ

 

 

 

 

 

КУРСТЫҚ

ЖҰМЫС

 

 

 

 

 

Тақырыбы: Алматы – Медеу – Шымбұлақ – Үлкен Талғар асуы – Багдонович мұздығы – Кіші Талғар асуы – Солтүстік Талғар шатқалы – Солнечная поляна – Бутоковка асуы – поляна мечта туриста – Бутаковка шатқалы – Алматы бойынша туристік жорықты жоспарлау және ұйымдастыру

 

                                                                     

                                                                                

 

                                                                        Орындаған: Туризм (5В090200)

                                                                                 мамандығының І курс студенті

Тексерген оқытушы: «Маркетинг

                                                                және коммерция» кафедрасы

АДЮТиК профессор  оқытушысы 

Бейсекей  Е.

 

 

 

Алматы 2011 ж

 

Жоспар

 

 

 

Кіріспе...............................................................................................................................3

I. Белсенді туризмнің теориялық негіздері...............................................................6

I.I Белсенді туризмнің түрлері...................................................................................6

I.II Белсенді туризмнің әдісі мен тәсілдерінің негіздері........................................8

I.III Белсенді туризмде тамақтандыруды және қауіпсіздікті дұрыс ұйымдастыру...............................................................................................................10

II. Белсенді туризмде жорықтарды ұйымдастыру..............................................13

II.I Маршруттың жібі.Маршруттың объектілеріне сипаттама...................13

II.II Маршрут схемасы.............................................................................................18

II.III Маршрутта қолданылған құрал-жабдықтар тізімі................................19

II.IV Ас мәзірі және азық-түліктердің тізімі.....................................................25

II.V Медикоменттер тізімі...................................................................................26

Қорытынды..............................................................................................................26

Пайдаланылған әдебиеттер.................................................................................28

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Кіріспе

Курстық жұмыстың мақсаты: Оқу-жаттығу саяхаттарын және туризмнің  барлық белсенді түрлерін дұрыс ұйымдастыра  білу, туризмнің белсенді түрлерінің әдіс-тәсілдерімен толық таныстыру, туризмнің белсенді түрлері және оның әдіс-тәсілдері ұғымдарын кең  түрде қарастыру болып табылады.

Курстық жұмыстың міндеті:

• туризмнің негізгі белсенді түрлерін қарастыру;
• жаяу және тау саяхаттары бойынша бағыттарды жүріп өту әдістерін қарастыру және оларды ұйымдастыру;
• 1-2 дәрежелі күрделіліктегі (жаяу және тау) саяхаттарын ұйымдастыру мен өткізудің ерекшеліктерін қарастыру;
• белсенді жорық өткізу кезінде қажетті құралдар мен қауіпсіздік шаралармен таныстыру;
• белсенді жорық өткізу кезінде ас мәзірі мен азық-түліктер тізімін дұрыс жасату;
• белсенді туризм түрлерін өткізуге болатын Алматы қаласының негізгі табиғат объектілерін бөліп қарастыру.

Туризм – бұл қазіргі  адамдардың белсенді демалыстарының кең  тараған түрлерінің бірі болып табылады. Әрбір жыл сайын миллиондаған туристер туған елдерінде саяхаттай  отырып, оның табиғат байлықтарымен, тарихи және мәдени ескерткіштерімен танысады.

Дұрыс ұйымдастырылған  және мәнді өткізілген саяхат адамның  денсаулығын нығайтады, адамның  мынадай мысалы: ынта-ықыластылық, батылдылық, қайсарлылық қасиеттерін тудырады, жұмысқа қабілеттілігін арттырады. Саяхат кезінде адамның ұжыммен  жұмыс істей білу сезімі нығаяды, туристің ой-өрісі кеңейеді, табиғатты  қорғауға үйренеді.

Қазіргі адамдарға демалысты  қоғамдық пайдалы жұмыспен, қор-шаған  ортаны белсенді танып-білумен қиыстыру тән болып келеді. Сондықтан да туристер өдерінің бағыттарына пайдалы  қазбаларды іздестіруді, өздері барған ауданның табиғи ресурстарын зерттеуді, гео-графиялық бақылауды енгізеді. Олар халықтар арасында үгіттеу және наси-хаттау жұмыстарын жүргізеді, апатты жағдайлармен күреске қатысады.

Бүгінгі таңда белсенді жорықтың кең тараған түрлерінің арасында саяхаттың келешегі өте-мөте зор екенін  сеніммен айта аламыз.

Біздің елімізде сызықтық, шеңберлік және комбинациялық маршруттар бойынша жазықта, тауда жаяу жүрумен, шаңғымен, сумен, велосипедпен, атпен  тағы басқа түрлі қозғалыс тәсілдерімен орындалатын саяхат түрлері көп. Жоспарланған, сондай-ақ әуесқойлық жолмен таңдап алынған саяхат желілері еліміздің  көптеген географиялық аймақтар мен  аудандарды қамтиды.

Қазақстанның ұшы-қиырсыз  кең даласында белсенді туризмнің  саналуан түрін дамытуға мүмкіндік  мол. Шөлейт кеңістік пен ормандар, ұшы-қиырсыз далалар мен қарлы  таулар, қаптаған көлдер мен асау өзендер  – бәрі Қазақстан.

Өздік туризм дегеніміз  – бұл туристердің өздерінің  әзірленген немесе туристік клубтардың ұсынған маршруттары бойынша  болатын саяхаттар мен жорықтар.

Әдетте, өздік туризм қозғалыстың  белсенді тәсілдерімен сипатталады. Сонымен  қатар, маршрут, туристік топтың құрамы, құрал-жабдықтар, азық-түлікпен қамтамасыз ету, қозғалыс тәсілдері мен қаржыландыруды өздік туристер деп аталатын туристер жеке ұйымдастырады. Бұндай маршруттар жоспарлы болуы да мүмкін, оларды туристік клубтар, саяхат және экскурсия бюролары немесе туристік-спорттық ұйымдар дайындайды.

Жорықтар – бұл қозғалыстың  белсенді түрлерін қолдану арқылы болатын  физикалық жетілдіру, өлкені тану, қоғамдық пайдалы іс-әрекет мақсатында ұйымдасқан топтық қозғалыс.

 Тәжірибе жүзінде  туристік жорықтардың көп түрлері  қалыптасқан. Физикалық тәрбие  жағынан олардың негізгілері  дайындық, туристік және үгіттеу-жаппай  жорықтары болып саналады.

Дайындық жорықтары  алда тұрған туристік жорықтарда негізінен  жорық қозғалыстары мен біртіндеп  ағзаны үлкен және ұзақ қозғалыс күшіне үйретуге қызмет етеді. Дайындық жорықтарының негізгі мазмұны туристік эпикировкадан, жорықтың өмір тәртібінен игеру; қозғалыс тәсілдерімен жетілдіру; аялдама орындарын  таңдау мен дайындауға, түнеу жабдықтарына, от жағуға байланысты арнайы іс-әрекеттерге  үйрену; күрделі және ұзақ уақытты  жорықтарға қатысу үшін қажетті мысалы, ұстамдылық, күштілік, жылдамдылық  т.б. қасиеттерге тәрбиелеу болып  табылады.

Үгіттеу-жаппай жорықтары  қандай да бір ірі қоғамдық саяси-немесе спорттық оқиғалар құрметіне өткізіледі, халықты туризмге тарту  және туристік жұмыстар тәжірибесімен алмасу мақсатында жүргізіледі.

Туристік жорықтар туризмнің  ең типті түрі болып табылады. Олар айтарлықтай ұзақтылығымен (бірнеше  күннен 1-2 айға дейін), бағыттардың әртүрлілігімен және қозғалыс тәсілдерімен ерекшеленеді.

Туристік жорықтарды мақсаттық  белгісі бойынша төмендегідей етіп бөлуге болады:

• сауықтыру;
• спорттық;
• оқу-жаттығу;
• ғылыми-танымдық;
• қызық оқиғалы (экзотикалық).

 

Туристік жорықтар –  адамдар үшін қолайлы туризмнің  жұмыс формаларының бірі.  Олар халық  арасында кең таралған және ұйымдастыру, өткізу жағынан, материалдық шығындар жағынан тиімді. Туристік жорықтарды кез келген дерлік уақытта (туризмнің  жорықтарға байланысты жеке түрлері  бойынша) және кез келген жерлерде жүргізу  беруге болады.

Туристік жорық дегеніміз  – алдын ала дайындалған жаңа немесе белгілі маршрут бойынша, әр түрлі танымдық, сауықтыру, спорттық, оқу жаттығу үшін т.б. мақсатпен  жүріп өтуге бағытталған жұмыстар.

Туристік жорықтардың  ерекшеліктері – оларды кемінде 4-6 адамнан тұратын туристік топтың қатысуы. Туристік топ құрамы, туристер саны жорық түріне, өткізіліп отырған  ауданға, маршруттың күрделілігіне  байланысты. Жорықтарға байланысты екінші ерекшелік. Түрлі табиғи кедергілерден  өту қажеттілігі. Кедергілер сипаты туризмнің жеке түрлерімен (жаяу, тау, су, велосипед т.б.) анықталады. Туризмнің  жеке түрлері бойынша жорық өткізу үшін өткізілгелі отырған ауданның табиғи ерекшеліктері бойынша белгілі  бір қолайлы мерзім таңдалып алынады. Бұл сол ауданның климаттық ерекшеліктеріне, ерекше маусымдары бойынша ауа-райымен тығыз байланысты. ).

Белсенді жорықтар адамның  денсаулығын жақсартуға игі әсерін тигізеді, оның жұмысқа деген қабілетін  жақсартады, көптеген қиындықтарды жеңуге, созылмалы ескі аурулардан айығуға  көмектеседі. Әртүрлі қозғалысқа ену, үнемі таза ауада болу, күн радиациясының  әсері үлкен шынықтыру жолы –  ағзаны сауықтыру құралдарының бірсыпырасы  осылар.

Белсенді туризм – жас  ерекшелігіне қарамай барлық адамның  шұғылдана алатын дене тәрбиесі мәдениетінің бір саласы.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

I. Белсенді туризмнің теориялық негіздері.

Белсенді туризм –қатысушының белгілі  бір физикалық ресурстарды қолдануды  қажет ететін демалысы немесе саяхаты.

Туризмнің белсенді түрлеріне көбінесе жорық кезінде туристердің өзінің дене қуатын мол талап ететін түрлер жататады. Мысалы: жаяу,шаңғымен,суда жүзу және т.с.с.Сонымен қатар аралас түрлеріде  кездеседі.Мысалы: автобус,поезд,теплахоттар  және т.б. Белгілі бір орынға жеткен соң,бір жерде бірнеше күнге  созылатын белсенді түрінде болады. Туризмнің белсенді түрін кейде  халықаралық туризмде қаржы әкелетін, сосын төмен қабілетті мен  бейімдік қабілетін қабылдай алатын туристер есебінен арттырады.

Белсенді туризмнің тактикасы- белгілі бір туристік маршрутты  жүріп өту кезіндегі іс-әрекеттерінің  жиынтығы немесе туристтік маршрутты  өту кезіндегі кездесетін кедергілерді өту үшін қажетті әдістер.

Белсенді тризмнңің техникасы- белгілі бір маршруттарды өту  кезіндегі қажетті құралдар жиынтығы.

Белсенді турзмдегі классифкацияланған туристік саяхат деп белгілі бір  қиындық котегориясына сәйкес келетін  жорықты айтамыз. Жорықтың күнделіктідәрежесі: Туристік бағыттың күрделілік дәрежесіне қарай анықталады,яғни топтық туризмнің  жасақталу тәртібі топтың мүшелерімен  жетекшілерінің міндеті мен құқықтары  құжаттардың реттелуі туристік желіні айқындап дайындау туристік жорықты өткізу ережелері.[1]

 

I.I Белсенді туризмнің  түрлері:

1Шытырман маршруттар

2Сафари

3Белгісіз Маршруттар

4 Треккинг: серуендеу және  жорықтау

5 Әр түрлі жануарлармен  саяхаттау

6 Теміржол маршруттары

7 Автобустық маршруттар

8 Жалға алынған көліктермен  саяхаттау: мотоцикл, велосипед,  көлікпен

9 Су саяхаттары

10 Романтикалық маршруттар

11 Әуе Саяхаттары

12 Экстрималды маршруттар

13 Космостық туризм

14 Апат болған жерлерге  саяхат жасау

Белсенді емес туризм түрлері:

1Танымдық туризм 

2Емдік туризм

3Қажылық туризм

 

          Космостық туризм – Жер орбитасында саяхат жасау туризмнің ең экзотикалық, әрі қымбат түрі.Әзірде ғарышқа шыққан туристер саусақпен санарлықтай ғана, олар – американ миллионеру Денис Тито және ОАР азаматы Марк Шаттлворд. Халықаралық ғарыш станциясында бір апта болу бірінші азамат үшін $12млн-ға, ал екінші азамат үшін $14млн-ға шықты.Бірақ  «Шатла» атақты апатынан кейін туристерді ғарышқа жіберу белгісіз уақытқа тоқтатылды.

         Экстримальды маршруттар – қарапайым  туристердің арасында демалудың  белсенді түрлері күн өткен  сайын кең таралып келеді.Аса  кең таралғаны дайвинг.Ол өте  қауіпті әрі қызықты.Ол аса  кең таралған.Ресейде, жалпы әлем  бойынша дайверлердің саны күн өткен сайынқарқынды көбейіп келеді, олар парашютшылармен таушаңғышылармен ығыстыруда. Дайверлердің пікірі бойынша арқаға ауырлатылған баллондар асып алып, 40-метрлік тереңдікке түскеннен артық демалыстың басқа түрі жоқ.Егерде сандарға қарасақ, барлығы да бірден түсінікті болады: дайвингтің таралу қарқынын тек эпидемиямен ғана салыстыруға болады. Қазір әлемде сертификатталған дайверлердің саны 20млн-ға жуық, ал осыдан 40жыл бұрын олардың саны бірнеше жүз ғана болатын.[1]

       Велосипед туризмі, өзіндік туризмнің түрі – велосипедпен болатын саяхаттар және спорттық жорықтар. Велосипедпен кез-келген жолды өтуге болады, соқпақ жолдарды және қарапайым тегіс жерлерді өтеді, онымен терең орлар арқылы да, құмды жерлерді де, тасты тау жолдарын да,өзенді де кесіп өтуге болады.Күніне қозғалыс қарқынына,ауа райына, жол жағдайы мен оны жеңіп өтуге байланысты велотуристер 40-тан 120км дейін (арттан соққан жел кезінде 45-тен 140км дейін) жолды жүріп өтеді. Саяхатта велотурист жүкті өзі алып жүрмейді, ол барлық жүкті велосипедке тиейді.Экологиялық жағынан велосипед ең таза көлік түрі.

       Треккинг:серуендеу және жорықтау  – қарапайым жаяу жорықтар  кез келген ауданда (туған өлкеде) отпуск және демалыс күндері  кездерінде өткізілуі мүмкін.Жаяу  саяхатта магниттік жіктеуді  есепке ала отырып алдын ала  барлық азимуттарды есептеу қажет.Азимуттар карта нақты көрсетілген және жергілікті жерде оңай табылатын орындардан басталуы және жергілікті жер линиясына (өзен арнасы,көл,теңіз жағалауы,теміржол жолы,тау массиві) негізделген болуы тиіс.Жергілікті жердің нүктесіне азимут бойынша шығуды жоспарлау ұсынылмайды, себебі кішігірім қателіктің өзі апатты жағдайға әкелуі мүмкін.Маршрутты ең алдымен топтағы әрбір қатысушының күші мен нақты тәжірибесіне,жорыққа сай келетін жабдықтардың болуы және жорық алдында жаттығулар өткізу мүмкіндігіне негізделіп таңдалуы қажет.Бұл жерде шектен тыс күш жұмсауға есептемеу қажет.Әсіресе маршруттың қиын әрі күрделі бөліктерін (асулар, тасты және тасқын қаупі бар, өзендер арқылы асулар,үлкен биіктегі орындар,азимутты, қоныстанылмаған,қиын бағыт алатын)бөліп көрсету және оларды жеңіп өтудің толық жоспарын құру керек.

       Су саяхатары – су саяхаттарының  туризмнің басқа түрлері алдында  артықшылықтары бар.Су туристі  палатканың көлемімен де,салмағымен  де қысылмайды,ол өзімен бірге  киім,балық аулау құралдарын,итін,көбірек  азық-түлік алады.Су туристік  тобындағы қатысушылар саны оларды  бір адамның қиындықсыз жетекшілік ете алатындай құрамда,барлық мүшелер үшін шаруашылық міндеттерді орындауда кедергі болмайтындай болуы тиіс.Ал қайықтар саны апат болған жағдайда өзара көмек көрсете алатындай болғаны дұрыс.Су саяхатында міндеттерді бөлу ерекшеленеді:су саяхатында қайық командирі (штурман) болады.Қайық командирлері қозғалыс үстінде және тұрақтаған кездерде басқарып отырады,олардың дұрыс жұмыс істеуіне және топтың жүтерінің сақталуын қарап реттейді,қатысушылармен қатар кезекпен ескекте және рульде отырады.Маршрутты таңдау кезінде тек су туризміне тән бірнеше ерекшеліктерін ескерген жөн.Суда турист тек өзен мен жағалауды ғана көреді.Сондықтан сахаттар үшін көркем әрі түрлі ландшафты жағалауы бар өзендер болғаны жақсы.Жорықты өзеннің қызықты бастауынан бастаған жақсы.[1]

  

 

 

 

I.II Туризмнің  белсенді  түрінің  әдісі  мен тәсілдерінің  негіздері .

Жорыққа шығар алдында топ мүшелері көптеген  жағдайларды білуі қажет.Осылардың  ең  қарапайымы:  тауға шығу дегеніміз не?,жорыққа шыққанда қалай тамақтану керек,кездейсоқ жағдайларда алғашқы көмекті  қалай  көрсету  керек? деген сұрақтарға жауап іздеуден  басталады.

         Туризмнің  белсенді  түрі  - қатысушының  белгілі  физикалық  ресурстарын  қолдануды  қажет  ететін ,  демалысын  немесе  саяхатын  айтамыз .  Туризмнің  белсенді  түріне :  альпинизм  ,  дайвинг , сафари   жатады .

 

• Әртүрлі  табиғи  кедергілерді  өту  кезіндегі туристер  білу  қажет  :

1. Сол бара  жатқан  маршруттың  ерекшелігін білу .

2. Кедергілерді  өту кезіндегі әдістерді жатқа білу .
3. Сол маршруттағы қажет болатын жабдықтарды толықтыру .
• Жорық  алдындағы  тактикалық   іс -  әрекеттер :
1. Маршрутты таңдау .
2. Жорыққа қажетті жоспарлы  кестені құру .
3. Жорыққа қажетті құрал – жабдықтар мен азық – түлікпен  қамтамассыз ету .
4. Жорыққа бара  жатқан  топтың  деңгейін  білу .

 

• Жорық  барысындағы  тактикалық  өрекеттер :

1. Жорықтың  жалпы жүріп өту жоспарын ,  кестесін  құру.

2. Рельефке  қатысты жүру  жолдарын  таңдау .
3. Маршруттағы кездесетін  кедергілердің техникалық  жолдары .

 

    Жүру  жолдары :

1. Сызықтық    
2. Шеңберлік       
3. Радиалдық    
4. Сызықтық  радиалдық    
5. Сызықтық  шеңберлік     
6. Комбинациялық    

 

• Белсенді  саяхаттың  классификациясы

Белсенді  туризмдегі  класвсификацияланған  туристік  саяхат – белгілі  бір  қиындық  категориясына  сәйкес  келетін  бағыт .

Туристік  маршрут – белгіленген  қызмет  көрсету  бағдарламасы  бар  белгілі  бір  уақытқа  арналған   алдын – ала  жоспарланған  жылжу  трассасы .

 

• Асулардан  өтудің  ерекшеліктері 

1. Жолдың  қиын  бөліктерінің  сипаттамасы

2. Асулардан өтуге қажетті техникалық ,  тактикалық  және  демалуға  қажетті орындарды айқындау .
3. Маршруттың  сандық  сипаттамалары .  Сақтандыру  нүктелерінің  саны .
4. Жорыққа қажетті арнайы  жабдықтар .

 

• Қиындық  категорияларды  анықтауда  3  классификациялық  сипаттама :

1. Маршруттың  техникалық  қиындығы .
2. Жорықтың  ұзақтылығы  ( уақытпен ) .
3. Ара – қашықтық  ( км ) .

5 – інші  категория  үшін  ара – қашықтық  10 – 12  күн  .

4 – інші  категорияға  7 – 8  күн  беріледі .

3 – інші категорияға  4 – 5  күн .

2 – інші категорияға  2 – 3  күн .

1 – інші категорияға   1  күн  .

 

• Белсенді  туризмнің  тактикалық  зерттемесі :

Белсенді  туризмнің  тактикалық  зерттелуі – жорық  кезіндегі  мақсаттағы  қолданылатын  қаражат  одан  басқа  туристердің  қауіпсіздігін  қамтамассыз  ететін  құрал –  жабдықтар  жазған  құжат .

 

І  бөлімінде   Маршрутты  таңдап  алу  себептері , маршрутқа  қойылатын  критериялар :

1. қауіпсіздік
2. маршруттың  танымдылығы
3. маршруттың  қиындылығы
4. ұзақтылығы

ІІ  бөлімінде   Маршруттың  ниткасы  қарастырылады .  Жүріс  графигінің  2  түрі  болады :

1. жоспарланған  жүріс  графигі
2. түрі  тындырымды  жүріс графигінде  маршруттың  ара қашықтығы ,  уақыты ,  жолдың  мінездемесі және  қауіпті жерлердің сипаттамасы беріледі

ІІІ  бөлімінде   Маршруттың  ара  қашықтығы  мен  уақытына  толық  свипаттама  беріледі  .  

ІV  бөлімінде  Маршруттың  қосымша  нұсқасы . Қосымша  нұсқа  негігі  бөлімнен  жеңіл  болуы  керек .

V  бөлімінде   Маршрутта   бара  жатқан  туристердің  саны

VІ   бөлімінде  Туристерге  қызмет  көрсететін  топтың  мінездемесі .  Турістік  топтың  санды  және  сапалық  құрамы  келесі  шарттарға  байланысты  болады :

1. туризмнің түрі
2. маршрут қиындығы
3. аумақтың  ерекшеліктері
4. туристердің саны

Туристерге  қызмет  көрсететін  топқа  кіретін  адамдар :  гид инструктор ,  сирдар , аспазшы , медбике .

VІІ  бөлімінде   Азық – түлік 

VІІІ   бөлімінде    Топтық  құрал  – жабдықтың сипаттамасы[1]

 

 

 

 

I.III Белсенді туризмде тамақтандыруды  ұйымдастыру

 

Тамақтандыру формасы адамның  физикалық қажеттіліктеріне сәйкес ұйымдастырылады. Адамның  дұрыс  жұмыс жасауы үшін тамақтанудың негізгі  ингридиенттері қажет. Мысалы: дәрумендер. Егер ингридиенттер жетіспеген жағдайда адам алиментарлық ауруға шалығады. Адам ағзасына қажетті энергетикалық  шығындар азақ- түлік жылу түріне бөлінген энергиямен айқындалады. Бұл бөлінетін  энергияның өлшем бірлігі – кило- каллория.

Кило- каллория – дегеніміз 1 литр суды +1С дейін жылыта лалатын  шама. 8 сағаттық жорық кезінде кило-каллория өлшемі 1 киллограм- 50-70 кило-каллория.  Мысалы: 70 килограмдық адамға 4000-4500 кило-каллория, 80-100 грамм белок, 80-100 грам майлар, 400-500 грам көмірсу, 400-450 грам крахмал, 50-100 грам қант қажет.

Күн сайын амино-кислодтың 8 түрі қажет. Оның ең маңыздылары: триптофон, лизин, метеонин.

Көмірсулар  адамның күніне жұмсалатын каллориясының 50-70% құрайды. 

Минералды заттар адам ағзасындағы  зат алмасуды қамтамасыз етеді. Микроэлементтер: калий, кальций, магний, фосфор және хлор.

Тамақ рационы – адамға 1 күнге  қажетті заттармен қамтамасыз ететін азық – түлік мөлшері. Жорық кезінде  алдын –ала дайындалған тамақтарды өзімен бірге алуға ұсынылады. Алдын  –ала дайындалған тамақтар 2 түрмен дайындалады:

жартылай  фабикаттар: консервілер, шұжықтар, творг, қытай лапшасы

Үйден алдын - ала дайындалған тамақтар. Сублимация- кептіру әдісі. Оны жасау  кезінде тамақ құрамындағы ылғалдылық 80% дейін төмендейді.

Тамақтану уақыттары:

таңертеңгі  тамақ  07.00- 07.40

түскі тамақ           12.00- 01.00

полдник                    04.00-04.30

кешкі тамақ          19.00- 20.00

Адамның ішімдік нормасы салмағынан атмосфера температурасына және басқа факторларға байланысты. Орташа жорық кезінде 1 адам 5 литр су ішеді. Күн ыстық кезінде 10 литрға дейін  су ішуі мүмкін.Сусындарды тек тамақ  ішкенде ғана ішу керек. Жорық  кезінде сусын ішуге болмайды. Демалыс кездерде тек ауыз шаюға  болады.

 

Белсенді туризмде қауіпсіздікті  дұріс ұйымдастыру

        Қауіпсіздікті қамтамасыз ететін  шараларға жарыстарды ұйымдастыру,  туристерді жорықтарға даярлау  және әр түрлі жорықтарды өткізу  жатады.

       Қауіп-қатерлер себептері 4топқа  бөлінеді :

1. Табиғи ерекшеліктері.
2. Материалдық – техникалық қамтамасызданудың қателіктері.
3. Саяхатты дұрыс ұйымдастыру.
4. Медициналық сауатсыздық , тәжірибе мен техника – тактикалық дайындықтың жетіспеуі және тәртіпсіздік.

Белсенді туризммен айналысатын ұйымда бақылау

құтқару топ болу қажет (поисковый спасатель).Бақылау  құтқару топтарының міндеттері :

1. Осы ұйымның өтетін маршруттары аудандарды зерттеу
2. Іздеу , құтқару жұмыстарын өткізуге арналған құрал – жабдықтар әрқашан дайын болу керек.
3. Негізгі және көмекші топтарды дайындау
4. Алдын – ала шарала
5. Іздеу ,құтқару жұмыстарын өткізу. Зардап шеккендерге көмек көрсету.
6. Қажетті ақпаратты мемлекеттік апаттық құтқару қызметіне беру.

Жорықты ұйымдастыратын кезде алдын  алу шаралары :

1. Медициналық байқау
2. Туристердің біліктілігін байқау
3. Әрбір турист қауіпсіздік нұсқауларын тыңдағанына қол қойғаннан кейін топтарды маршрутқа шығару

Жорыққа барған кезде медициналық  қорапшада дәрінің

негізгі 6 тобы болу керек :

1. Ауруды сездірмейтін дәрілер (обезболивающие: но-шпа, аналгин, пентолгин)
2. Қан тоқтатушы және дизинфекцияға арналған (йод, зеленка, перекись водородный)
3. Антибиотиктер (пеницилин, эритроцин, тетрациклин)
4. Сыртқы дәрілер (моргонцовка, спирт,зеленка, лейкопластырь)
5. Оралу материалы (бинт, марля, мақта т.б)
6. Саймандар (термометр, қайшы, шприц, т.б)

Жолға шыққандағы қауіпсіздік  ережелері :

1. Маршрут туристің қабілетіне сәйкес келу керек.
2. Алдын-ала жолды, жер бедері қауіпті жерлерін, су көздерін алдын-ала біліп алу керек
3. График қозғалыс тәртібін әзірлеу
4. Дайындықсыз аклимитизациясыз жолға шықпау
5. Алдын-ала ауа-райы болжамын біліп алу
6. Өте қолайсыз табиғи жағдайда жолға шықпау
7. Қараңғы уақытта тек қана  жолды өте жақсы білгенде немесе құтқару жұмыстарын ұйымдастыру
8. Құрал-жабдықтарды, азық-түлікті туристердің денсаулығын мұқият тексеру керек.
9. Жетекшісіз жолға шықпау