Басеке жане монополия

Орындаған: 

Тексерген:

Нарықтық экономикалық  қарым-қатынастар жүйесін орнықтыру  – Қазақстан Республикасында, тағы  да басқа бұрынғы социалистік  елдерде атқарылатын реформаның  түп қазығы іспеттес. Нарықтық  экономиканың әміршілдік-жоспарлықтан  басты айырмашылығы-өндірісті  дамытудың  негізгі қозғаушы күші және  реттеушісі ретінде бәсекелестіктің  пайда болуы.

Монополияға қарсы  саясат мемлекеттік реттеу жүйесінің  құрамдас және қажетті бөлігі  болып табылады және оның басқа  да әдістерімен, түрлерімен тығыз  байланыста, сондай-ақ бұл өзара  әрекет пен өзара кірігу жылдан-жылға  күрделі де сан алуан боп  барады.  Мемлекет иелігінен алу, жекешелендіру, баға мен сыртқы  сауданы ырықтандыру, кәсіпкерлікті  дамыту ең ақырында бәсекені  дамытуға арналған. Бұл жерде  монополияға қарсы саясат үйлестіруші  буын боп шығады.

Бәсеке — нарықтық шаруашылық субъектiлерi арасындағы қосымша табыс алу үшiн жақсы өндiрiс факторларын иелену және тауарларды өткiзу мүдделерiне байланысты қарама-қарсылықты бақталастық пен бәсеке.

Жеке фирма өз өнімін  өткізуде  іс жүзінде нарықтағы айырбас жағдайларына  ешқандай әсер  ете алмаса, онда осындай болмыс – бәсекелік  қабілеттің ең жоғарғы дәрежесі болып табылатын жетілген бәсеке деп аталады.

Жетілмеген бәсеке - деп еркін бәсекенің шарттарының кемдегенде біреуі орындалмайтын нарықты атайды.

• 1) Нарықта өнім ұсынатын тәуелсіз сатушылар саны көп және өнімдері біртекті болып келеті;
• 2) Ірі фирманың жалпы нарықтық ұсыныстағы сату үлесі елеусіз. Сондықтан, оның өнім көлемі туралы өндірістік шешімдері жалпы ұсынысқа ықпал етпейді, соған орай фирмалар нарықтар бағасына да әсер ете алмайды;
• 3) Баға, технология, ықтимал пайда жөніндегі ақпараттар белгілі болады;
• 4) Жаңа фирмалардың салаға кіруіне немесе одан шығуына тосқауылдар жоқ

Сала ішіндегі бәсекелестік  күрес құралдары

Саладағы бәсекелестікке  әсер ететін факторлар

Төмен бағаның болуы;

Тауар қасиеттерін  жақсарту;

Клиенттерге қызмет  көрсетудің жоғары деңгейі;

Тауарларды нарықта  жылжытудың арнайы әдістері

Бәсекелесуші кәсіпорындарды  олардың сату көлемдерін теңестіру  арқылы сандарын көбейту;

Сұраныс өсуінің  баяу қарқыны;

Әлсіздерді нарықтан  шығару есебінен нарық үлесін  өсіру;

Төмен шығындар есебінен  шетелдік компаниялардың өз нарық  үлестерін ұстап қалу үшін  күресі.

Бәсеке  түрлері

   Кәміл  бәсеке

(еркін бәсеке нарығы)

Нарықтың классикалық

үлгісі

 Жетілдірілмеген бәсеке

(жетілдірілмеген бәсеке)

Нарықтың қазіргі  үлгілері

  Монополия –

тауардың бағасы-

на ықпал ететін,

өндірістің көп бө-

лігін бақылайтын

1сатушының билігі

  Олигополия –

бірнеше(3-тен 

5-ке дейін) ірі 

фирма билейтін

нарық

  Монополистік

      бәсеке  – 

 біртекті емес,бірақ

 ұқсас тауар ұсы-

 натын сатушылар

 саны көп нарық

Жасанды

Кездейсоқ

Табиғи