Есеп айырысу шоттарының аудиті

                                                     Жоспар  
Кіріспе...........................................................................................................................3

I. Ақша қаражаттарының есебінің аудиті……………………………….............5

1.1 Ақша қаражаттарының есебі аудитінің мақсаты мен міндеті………………....5

1.2 Ақша қаражаттарының аудит процедулары мен ақпарат көздері......................8

II. Касса операцияларының  аудиті...................................................................... 15

2.1 Кассалық операцияларды аудиторлық  тексеру бағдарламасы.........................15

2.2 Кассалық түгендеу................................................................................................17

III.Есеп айырысу шоттарының  аудиті.................................................................19

3.1 Есеп айырысу бойынша операциялар есебі........................................................19

3.2 Қосымша аудиторлық тексеру.............................................................................24

Қорытынды................................................................................................................26

Қолданылған әдебиеттер.........................................................................................28

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                     

                                                                          Кіріспе  

     «Есеп - аудит және ақшалай қаражатты талдау» атты курстық жұмысының 
біріншіден ақшалай қаражат көбінесе кәсіпорынның жылдам және тез іске қосылуын, екіншіден- ақшалай операция жаппай және тарату сипатына ие;үшіншіден- қаржылық құралдардың қозғалғыштығы және ақша операцияларының көптігі.  Мақсатқа жету үшін келесі міндеттер қойылған:есептің түрлерімен, ақшалай қаражаттың жалпы сипатымен танысу; ақшалай қаражаттың есебі мен аудитінің теориялық аспектілерін ашу;зерттейтін кәсіпорынның ақшалай қаражатының аудиті мен анализі;

    Ақпараттық базаның негізін бухгалтерлік есеп, аудит, қаржылық талдау, басқару болып табылады. Курстық  жұмысының құрылымы үш тараудан тұрады. Курстық жұмысының бірінші кәсіпорынның ақшалай қаражатының есебі мен аудитін жетілдіру туралы ұсыныстар.Ақшалай қаржының есебін зерттеп, оның қаржылық жағдайын талдай отырып, Ғылыми жаңашылдық жұмыс нәтижесінде көрсетіледі.Курстық жұмыстың іс-тәжірибелік құндылығы, алынған нәтижелер мен нұсқалар ақша , касса операцияларының,ағымдағы ақша қаражаттарының есебі . Ақшалай операциялар мен кассалық операцияларды тексеру бойынша аудиторлық қорытынды дайындау керек. Ақша қаражаттарының қозғалысының есебін, «Ақша қаражаттарының қозғалысының есебі» №7 ҚЕХС пайдалана отырып, операциялық, инвестициялық және қаржылық қызметтер бойынша ақша қаражаттарының кірісі мен шығысына талдау жасау керек.

     Дегенмен жалпы аудитте  ақшалай операцияларды тексеру  мен ревизиялау тәсілдерінің  өзіндік ерекшеліктері бар. Олар  жалпы әдістері арқылы жасалса  да, бұл операцияларды уақтылы  және тиімді атқаруға ерекше  көңіл аударатын төлеу циклінің  функционалдық аудитінде бұлар шынында жеткіліксіз. Сондықтан ғылыми зерттеулердің күн талабына сай бағыты ақшаны басқарудың функционалдық аудитінінің ерекшетәсілдерін анықтау мен ізденістерін талдау болып саналады.

    Ақшалай ағымның төлем мен қозғалысы циклі функционалдық аудитінде экономикалық талдау, бақылау мен статистиканың классикалық әдістерімен қатар сарапшылық бағалау, жай және күрделі процент есептеулері, дисконттау, интегралды, сараланған және матрицалық тәсілдер, желілік, желілік емес және өсіңкі бағдарламалау әдістерін, операцияларды, ойын теорияларын, шешім қабылдау және т.б. кеңінен қолданылуы керек. Функционалды аудиттің арнайы әдіс тәсілдерінің көмегімен ақшаны басқару мен құнды қағаздардың тиімділігін арттыру мен ұйымдастыруды жақсартудың әр түрлі резервтерін ашуға болады 
    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                       

                                     I.Ақша қаражаттарының есебінің аудиті

             1.1. Ақша қаражаттарының есебі аудитінің мақсаты мен міндеті. 

      Транзиттік экономика жағдайында функционалды аудиттің өте өзекті бағыты – ағымдағы активтің ең жылжымалы және толық өтімді элеменнтері қатарына жататын ақша мен оның баламаларының төлеу циклі мен қозғалысыын тексеру болып табылады. Ақшалай операциялар қарқынды кең ауқымды сипатта. Дәл осы учаскеде үлкен резервтер мен әр түрлі бұрмалаулар жасырынған. Ақшалай және кассалық-банктік операцияларды жүргізу заңнамалық, жалпы ммлекеттік, ведомствалық және басқа нормативті актілермен жеткілікті түрде қатаң реттелген. Сондықтан төлеу циклі функционалды аудитін өткізуге дайындық кезінде қабылданған заңдардың, стандарттардың, бухгалтерлік есептің, аудиттің, ақша тасуын, қолданылуын, қаржылық бақылаудың нормалары мен ұйымдастыру ережелерінің талаптарын мұқият оқып-білу қажет. Операциялық аудитор кәсіпорынның төлеу мен қозғалыс циклін есептеу мен бақылау жүргізудің сапалы жақтары туралы анық тұжырымдамаларын қамтамасыз ету қажеттілігіне байланысты проблемалық сипаттағы көптеген заңдық, ұйымдастырушылық, әдіснамалық, қаржылық, есептік, экономикалық мәселелерді шешудің баламалы мүмкіндіктерін қарастырған жөн. Студент ағымдық, корреспонденттік шоттар мен кассадағы ақша қозғалысының бастапқы құжаттары негізінде аналитикалық есеп құжаттарын толтырып, оларды есеп регистрлеріне тіркеуі керек. 

Есепті жазу барысында ақша қаражаттары  есебінің ұйымдастырылуы, жағдайы туралы мәліметтер есеп мәтінінде  баяндалғаннан  кейін, келесідей толтырылған бастапқы құжаттар мен есеп регистрлерін тіркеу қажет: 

        • кассалық  кіріс  ордері КО-1;

        • кассалық  шығыс ордері КО-2;

        • кассалық  кіріс құжаттарын тіркеу журналы  КО-3;

        • касса  кітабы  КО-4;

        • кассирдің  ақшаны  қабылдап алуы мен өткізуін  тіркеу кітабы КО-5;

        • №1 журнал-ордер;

        • №2 журнал-ордер;

        • №3 журнал-ордер.

        Барлық қажетті  есеп регистрлері мен бастапқы  құжаттар негізінде кассалық  операциялар мен есеп айырысу  шотындағы операциялардың жүргізілуін  тексеру керек. Жабдықтаушылар  мен мердігерлермен, алынған аванстар, есеп беруге тиісті тұлғалармен, қойылған талаптар, басқа да дебиторлар мен кредиторлармен есеп айырысулардың дұрыстығын тексеру керек.

      Ақшалай операциялар мен кассалық операцияларды тексеру бойынша  аудиторлық қорытынды дайындау керек. Ақша қаражаттарының қозғалысының есебін, «Ақша қаражаттарының қозғалысының есебі» №7 ҚЕХС пайдалана отырып, операциялық, инвестициялық және қаржылық қызметтер бойынша ақша қаражаттарының кірісі мен шығысына талдау жасау керек.

     Дегенмен жалпы аудитте  ақшалай операцияларды тексеру мен ревизиялау тәсілдерінің өзіндік ерекшеліктері бар. Олар жалпы әдістері арқылы жасалса да, бұл операцияларды уақтылы және тиімді атқаруға ерекше көңіл аударатын төлеу циклінің функционалдық аудитінде бұлар шынында жеткіліксіз. Сондықтан ғылыми зерттеулердің күн талабына сай бағыты ақшаны басқарудың функционалдық аудитінінің ерекше тәсілдерін анықтау мен ізденістерін талдау болып саналады.

     Ақшалай ағымның төлем мен қозғалысы циклі функционалдық аудитінде экономикалық талдау, бақылау мен статистиканың классикалық әдістерімен қатар сарапшылық бағалау, жай және күрделі процент есептеулері, дисконттау, интегралды, сараланған және матрицалық тәсілдер, желілік, желілік емес және өсіңкі бағдарламалау әдістерін, операцияларды, ойын теорияларын, шешім қабылдау және т.б. кеңінен қолданылуы керек. Функционалды аудиттің арнайы әдіс тәсілдерінің көмегімен ақшаны басқару мен құнды қағаздардың тиімділігін арттыру мен ұйымдастыруды жақсартудың әр түрлі резервтерін ашуға болады. Мәселен, инкассация мен төлемді тездету, флоутты, электронды ақша аударуды, сейф жүйесін, репо мәмілесін, бақылау шегі теориясын және т.б. ең көп шамаға молайту сияқты тәсілдерді дұрыс және уақтылы қолдану нақты ақша мен құнды қағаздарды шапшаң және ұтымды пайдалануға мүмкіндік береді.Операциондық аудитор төлем мен ақша қозғалысы циклін функционалды аудитін өткізгенде мынларды анықтайды:

* касса-банк операцияларын атқаратын қызметкерлердің сандық және сапалық құрамы;

* касса-банк құжаттарын жасап, өңдейтін адамдар үшін есеп пен ақша бақылауды * әдістемелік және ереже белгілейтін қамтамасыз етудің бар-жоғы;

бұл жұмыс учаскесінің қызметкерлері  кімге есеп береді;

* касса-банк және басқа ақшалай операциялардың дүрыстығын кім, қашан және қалай тексереді?

      Кәсіпорында кассадағы ақшаның бар-жоғын кенеттен тексеруді жүйелі жүргізуге арналған тұрақты жұмыс істейтін комиссияны тағайындау туралы басшының бұйрығы бар ма? Бұл бұйрық орындала ма, кассаны кенеттен тексеру, актілері бар ма және олардың мазмұны қандай?Аналитикалық және синтетикалық есеп, шаруашылық-ішілік бақылау мен ақшалай операцияларды жедел қлдау жолға қалай қойылған. Осыларға сүйене келіп, төменгі кестеде ақша мен олардың баламаларының төлемі мен қозғалыс циклі функционалды аудитін өткізу бағдарламасының ықтимал нұсқаларының бірі келтірілген.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

           1.2  Ақша қаражаттарының аудит процедуралары мен ақпарат көздері

 

Кесте №1

Аудит процедуралары                                Ақпарат көздері,бағалаудың            

                                                                      критерилері мен тәсілдері

 
1.Ақшалай операцияларды                        Кадр бөлімінің мәліметтері, білім

атқаратын қызметкерлер                          мен   біліктілік туралы куәліктер,                                                                     

 құрамын білу                                           жұмыс өтімі, зияткерлік және

                                                                     іскерлік қасиеттері т.б.

 

 
2.Ақша алу, сақтау және                         Заңнамалық актілердің, стандарт-

қолдану үшін әдістемелік,                       тардың, нормалардың, ережелер-

нормативті және мате-                            дің, нұсқаулықтың, құжат бланкі-

риалдық базамен қам-                             лерінің, касса, сейф бөлмелерінің,

тамасыз етуді тексеру                            күзет дабылдамасының бар-жоғы

 
3.Операцияларды құжат-                       Кірістік және шығыстық кассалық

тық рәсімдеу мен ақша                           ордерлерді тіркеу журналы, ақша-

басқару жағдайын алдын ала                 лай қаражаттың қозғалысы есебі

шолудың дұрыстығын                            кітабы, бастапқы құжаттар және т.б.

тексеру 

4.Ақша қозғалысы жөнін-                      Төлем тапсырмалары мен талапта-

дегі операцияларды көрсе-                      ры, журнал ордерлер, тізімдемелер,

тудің дұрыстығын, толық-                      сенімхаттар, вексельдер, бланк

тығын, дәлдігін тексеру                          көшірмелері, чек түбіртектері және т.б.

 

 
5.Кассаны түгендеу мен                        Кәсіпорын басшысының тұрақты

кассалық операцияларды,   жұмыс істйтін комиссия мен

ақшаны, құнды                                       кассирді тағайындау туралы

қағаздарды және қатаң                         бұйрықтары, жеке материалдық

есептегі бланкілерді                              жауапкершілік туралы шарт,

 тексеру                                             кассаны түгендеу актісі, кірістік 
                                                                 және шығыстық ордерлер (КО-1,

6.Ақшаның сақталуы мен                      КО-2), кассалық құжаттарды тіркеу

 мақсатты пайдалануын тексеру           журналы (КО-3), касса кітабы (КО-4),  

                                                                  кассир қабылдаған және берген 

 7.Касса-банк операцияла-                     ақша есебінің кітабы (КО-5), аванс

   рын атқару мен есеп сақ-                    есебі, журнал-ордер 1, 1 тізімдеме,

  тау шарттарын айқындау                     Бас кітабы, 401-403, 411, 421-424

  үшін тексеру, байқау және тестілеу    шоттары және т.б.

 
8.Банк операцияларын,

 құжаттардың түгелдігі мен 

анықтығын тексеру

 
9.Ақшаны есептен шыға-

ру, кассалық және қаржылық

 тәртіпті сақ-тауды тексеру

 
10. Инкассо қолданудағы,                      Банк көшірмелері мен бастапқы

есеп айырысудың аккреди-                      құжаттар, оларға тіркелген;

тивтік  және чектік түр-лерінің,              аккредитивтер, чек кітапшалары, төлем

құрылымдық бө-лімшенің                       тапсырмалары, пошта аударымының

ағымдағы басқа шоттарын                      түбіртектері, 1 – 3 журнал

ашудың дұрыс-тығы мен                        -ордерлері; 1,2,3 журнал-

заңдылығын тексеру                                ордерлеріне тізімдемелер.

                                                                   Қолда-ныстағы заңнамаларға

                                                      нормативті-анықтама ақпаратының,

                                        тізімде-мелік нұсқаулықтар,

                                           стандарттар мен ережелердің 
                                                                   сәйкес келуі

 

11. Жол-жөнекей ақша                            3 журнал-ордер, 3 журнал-ордерге

сомасының шынайылығы,                      1 тізімдеме, 411 «Жолдағы ақша»

өнімді және басқа іс-әрекетті,                шоты бойынша Бас кітап,

жұмысты және көрсетілген                    шот-фактуралар, тауарлық-көліктік

қызметті өткі-зуден                                 жүкқұжаттар, қабылдау-тапсыру

түскен түсімнің түгелдігін                     актілері және басқа бастапқы

 тексеру                                                    құжаттар

 

 
12. Баланс көтсеткіштері-                      Баланс, 401-403, 411, 421-424,

нің Бас кітап мәліметтері-нің                 431-432, 441, 451-452

сәкестігін тексеру                                    шоттар бойынша Бас кітап

 

 
13. Ақша қозғалысының                       Бас кітап, 1-4 журнал-ордерлер,

синтетикалық және анали-                    1-3 журнал-ордерлердің тізімдемелері,

тикалық есебін жүргізу                          касса кітабы және ақша

 дұрыстығын тексеру                              қозғалысы туралы басқа құжаттар

 

14. Қысқа мерзімді инвести-                Акциялар, облигациялар, депозит-

циялар бойынша операциялар-             тік сертификаттар, депозиттер, бондар,

дың дұрыс-тығын тексеру                     қазынашылық вексельдер, опциондар,

                                              варранттар, фьючерстік мәмілелер     

     Әрбір кәсіпорындар мен ұйымдардың, шаруашылық субъектілерінің қолда бар нақты кассир жұмыс күнінің соңында кассаның тиісті жерлеріне (есігіне) мөр қойылады. Кәсіпорын, мекеме немесе ұйым өздерінің есеп айырысу шотынан нақты бухгалтерия жұмыстың құжаттары көрсетілуі.Яғни олар:

- Шығыс және кіріс кассалық ордерлердің регистрлер журналы.

- Шығыс кассалық ордер

- Кіріс кассалық ордер

- ПКО квитанциясы

- ККМ чегі кассирдің есеп беруі кітабы

- Шаруашылық операциялар журналы

- Журнал-ордер №1 журнал-ордер № 1-ге ведомосі  1

- Қолма-қол ақша қаражаттарының схемасы

     Кәсіпорынның, ұйымның яғни қандай да болмасын шаруашылық субъектінің касса 1010 «Кассадағы ақша қаражаты» шоты бойынша типтік корреспонденция 1.Өндірілген өнімдерді сатудан қолма-қол келіп түскен ақша қаражаттары 1010.

Алынуға тиісті жал төлемі кассаға  келіп түсті 1010 1280,Келіп түсуге тиісті жолдағы ақша қаражаттары кассаға келіп түсті 1050, 1060.Жұмысшы қызметкерлерге артық төленген еңбекақы сомасы кассаға қайтарылды 1010 
Жарғылық қорды толтыру үшін үлес қосушылардан қолма-қол келіп түскен 
Заңды тұлғалар мен жеке адамдардың берешек қарызы кассаға қабылданды 
1260, 2160 Алынған материалдық емес активтердің құны кассадан төленді 2730, 2710 Алынған құнды қағаздардың құны кассадан төленді 1110-1150,  
2010-2040 1010 Сатып алынған материалдық құндылықтардың құны кассадан төленді 1310 -  1010. Өнімдерді сату және әкімшілік шығындары кассадан төленді 7110, 7210 Келіп түскен тауарлардың құны кассадан төленді 1330 1010  
      Кассадан ағымдағы банктік шотқа ақшалай түскен түсімдер аударылды 1030 
Субъектінің кассасынан жұмысшы қызметкерлерге берілген несие сомасы 1250, 2150.Банк немесе банктен тыс мекемелерден алын- ған несиелер сомасы 
3020, 40203050, 4030 1010.Жұмысшылар мен қызметкерлерге есептелінген еңбекақы сомасы кассадан төленді 3350 Кассалық кіріс ету немесе кассалық шығыс ету ордерлері, сондай-ақ  касса операцияларының есебі кассалық кітапқа тіркеліп отырады, бұл кітапты кәсіпорынның, ұйымның немесе мекемелердің кассадағы шетелдік валюта түріндегі нақты корсеткіштер көрсетіліп отырады. 
    Ақшалай қаражатпен, әсіресе оның жылжымалы бөлігі – қолма-қол ақшамен жасалатын операциялар – міндетті тұтастай тексеруді талап етеді. Ықтимал бұрмалаулар мен қызмет бабын теріс пайдалану – касса-банк операцияларын бақылаудың маңызды міндеті.Іс-тәжірибеде кездесетін, жасалу тәсілдері бойынша касса-банк операцияларының атқарылуы мен шот төлемдері процесіндегі қызмет бабын теріс пайдалану мен бұрмалаулар былайша жіктеледі:

Рәсімделген құжаттармен және қолхаттармен жасырылған және ештеңемен жасырылмаған ақшалай қаражаты тікелей ұрлау.

Банктен, әртүрлі тұлғалар мен ұйымдардан кірістік ордерлер бойынша, басқа ұйымдардан сенімхат бойынша түскен ақшаны кіріске  алмау және иемдену.

Кассадағы ақшаны есептен шығару; бір құжатты қайтадан пайдалану; кассалық құжаттар мен есептерде жиынтықты дұрыс есептемеу.

    Ақшаны жалған құжаттар бойынша негіссіз есептен шығару сомасын көбейтіп, заңды рәсімделген құжаттардағы жалғандық

Әр түрлі тұлғалар мен ұйымдарға  заңды есептелген соманы сіңіріп  кету, соның ішінде еңбекақыны, депонентті соманы негіссіз иелену.

Контрагенттермен дайын өнім, тауар  үшін қолма-қол ақшамен есеп айырысу, бақылаушы-кассалық ақпараттарды қолданбай, жұмыс орындау мен қызмет көрсету.Мұндай бұрмалаулар мен теріс пайдаланулар кассирді дұрыс іріктемеу,тәжірибесіз және сенімсіз, кассаны жүйелі тексермеу, ішкі бақылаудың нашарлығы және тағы сол сияқты салдарынан болады. Төлем циклінің функционалды аудитінің күрделі учаскелерінің бірі – кассалық операцияларды тексеру. Ең алдымен кассадағы кассалық операцияларды кім және қалай атқаратынын білу керек. Тексерудің қорытындылары аудитор, бас бухгалтер және кассир қол қоятын акті жасаумен рәсімделеді. Ақшалай қаражаттың немесе ақшалай құжаттың және басқа құндылықтардың артық шығуы немесе кем шығуы анықталған жағдайда кассирден жазбаша түсініктеме алу керек. Ақшалай қаражаттың көп жетпеуі табылғанда, аудитор кәсіпорын басшысына кассирді тексеру анықталғанша міндеттерінен шеттету туралы мәселе қояды. 
    Жол-жөнекей ақша есебі аудитінде бухгалтерлік есепте саналатын сомалардың шынайылығын, контрагенттер аударған, алайда тексерілетін кәсіпорынның есеп шотына есепті айда түспеген сомалардың қалайша көрсетілуін тапсыру керек. 
    Бұрмалаулар мен теріс пайдаланулардың алдын алу үшін мыналар талап етіледі:

* банктегі есеп шот бойынша жазбаларды көшірмелерге тіркелген

   негіздемелермен үнемі салыстыру;

* жабдықтаушылармен құжаттарды қарама-қарсы тексеру өткізіп, құжаттарды рәсімдеуге талапты арттыру;

* дебиторлармен және кредиторлармен, қызметкерлермен және басқа

контрагенттермен есеп айырысуларды қайта тексеруді жүйелі жүргізу.

    Төлем циклін аудиторлық тексеру мен шаруашылық жүргізуші субъектілердің қызметін сараптау іс-тәжірибесін талдау есептеулерді жүргізудегі типтік бұрмалаулар туралы тұжырым жасауға және олардың ақшасын басқаруды жақсарту жөніндегі ұсыныстарды әзірлеуге мүмкіндік береді.Ақшаның есеп шот бойынша қозғалысын төлеу циклін тексеру үшін кәсіпорын банк көшірмелері мен бастапқы құжаттардың мәліметтерін салыстыру қажет. Сонымен бірге көшірмелердің өңделетіндігін, құжаттардың нөмірленетінін, ақшаны есептен шығару толық, жеткілікті расталғандығын тексеру керек.

     Сол уақытта қолма-қол емес ақшалай, қаражаттың қозғалысы бойынша операцияларды көрсетудің ұсынылған тәртібінен айырмашылықтарды айқындау қажет.Тағы бір өрескел қате – ақшаны кәсіпорын кассасына кіріске алмау. Тексеру кезінде аудитор бар ақшаның қозғалысын талдауы, іс жүзінде жасалған төлемді дебиторлық борышты өтеу сомасы мен касса есебіне алынған сома арасындағы айырмашылықты анықтауы керек.  Түсімді банкке тапсырудың мерзімділігін мұқият зерттеп, бақылау және оның әр түрлі қажеттіліктерге шығыс жағдайларын анықтау керек. Бұл мақсаттар үшін мәліметтер жинау мен өңдеуді мынадай кесте көмегімен іске асырады:  Тексерудің жеке объектісі – нақты мақсаттарға, сонымен бірге еңбекақы төлеуге, іссапар шығыстарын жабуға, шаруашылық қажеттіліктерге және т.б. чек кітапшасы бойынша банктен алынған ақша қозғалысы .

       Тексеруде ақша алу мен істен шығу туралы мәліметтерді салыстыру қажет. Мұндай ақпаратты мынадай кестеде орналастыруға болады: есепті кезең,еңбекті өтеу бойынша шығыстар,іс сапар шағыстары,шарушылық шығыстары,банк-тен алынды,касса-дан берілді,ауыт-қулар,банк-тен алынды ,касса-дан берілді, ауыт-қулар,банк-тен алынды,касса-дан берілді,ауыт-қулар

      Кәсіпорынның кассадағы ақшасы қозғалысын анықтап, оларды кіріске және шығысқа алудың уақтылығы мен толықтығын, мынадай кестені тіркеуді қолдана отырып, техникалық және мазмұнды қателерді табу үшін бухгалтерлік есепте операциялардың көрсетілуі дүрыстығын тексеру керек: 
  Кассалық тәртіпті сақтау мен төлем циклі функционалды аудит бағдарламасын түп-түгел орындау үшін тестілеу өткізуге болады. Сұрақтар тізбесін тексеруші аудитор кәсіпорындағы нақтылы жағдай мен көлем циклі функционалды аудиттің қойған мақсаттарына сәйкес қалыптастырады. Тестілеу ішкі бақылаудың жағдайын анықтауға, ақшаның сақталуын қамтамасыз етуге, бухгалтерлік есепте кассалық операцияларды түгел және анық сенімді көрсету үшін талдауға мүмкіндік береді.  Мұндайда төлеу циклі мен ақша басқарудың тиімділігін бағалаудың балдық, индекстік немесе процедуралық тәсілдері қолданылуы мүмкін. Мысалы, бағалаудың балдық тәсілінде «иә» жауабы үшін ақша қозғалысын ұйымдастыру деңгейіне байланысты 1-ден 3 балға дейін қойылады, ал «жоққа» - 0 балл. Субъектінің ақшасын аудару жағдайын тестілеу қорытындыларын жалпы бағалауда қойылған балдар сомасы бойынша: 50 балға дейін өте төмен; 54-65 төмен; 66-80 орта; 81-90 жоғары; 91балдан өте жоғары. 

                          

 

 

 

                                      II. Касса операцияларының аудитi

            2.1 Кассалық операцияларды аудиторлық тексеру бағдарламасы 
        Кассада сақталатын ақша 451 «Ұлттық валюта түрінде кассадағы қолда бар ақшалар» және 452 «Шетелдік валюта түрінде кассадағы қолда бар ақшалар» 45 бөлімшесінің «Кассадағы қолда бар ақшалар» шоттарында ескерілуге тиісті. Осы шоттардың дебитіне кассаға түсетін ақша, ал кредитіне – кассалық есептен шығатын ақша жазылады. Бұл шоттар бойынша жазбалар кірістік және шығыстық кассалық ордерлер негізінде жасалады.Кассалық операцияларды аудиторлық тексеру бағдарламасы төменгі кестеде ұсынылады: аудит процедуралары   - 

* ақпарат көздері.

     1. Ақша мен кассадағы басқа құндылықтардың бар-жоғы мен жағдайын түгендеу. 
* Касса ревизиясы бойынша комис-сияны тағайындау, кассирді тағайындау туралы кәсіпорын бас-шысының бұйрықтары; кассирмен материялдық жауапкершілік туралы шарт, кассалық құжаттар (КО-1, КО-5), аванстық есептер, кассаны түгендеу актілері, 1 тізімдеме, 1 журнал-ордер, Бас кітап және т.б.  
      2. Кассалық операциялар-ды құжаттық рәсімдеудің дұрыстығын тексеру.  
* Кассалық құжаттар (КО-1, КО-5), аванстық есептер, кассаны түгендеу, 1 журнал-ордерге 1 тізімдеме, Бас кітап және т.б.

      3. Қолма-қол ақшаны кіріске алудың мерзімділі-гі мен толықтығының дұрыстығын тексеру.

* Банк көшірмелері, чек кітапша-лары, заңды және жеке тұлға-лармен шарттар, банк көшірмеле-ріне тіркелген бастапқы құжат-тар кассалық құжаттар (КО-1, КО-

5), 1 журнал-ордер, Бас  кітап және т.б. 

     4.Ақшаны шығысқа есеп-тен шығарудың дұрыс-тығын тексеру.

*  КО-1, КО-2, КО-3, КО-4, КО-5, 1 журнал-ордер, Бас кітап және т.б.

     5.Бухгалтерлік есептегі шоттарда операцияларды көрсетудің дұрыстығын тексеру. 
* Бастапқы құжаттар, 1 журнал-ордерге 1 тізімдеме, 1 журнал-ордер, Бас кітап және т.б. Анали-тикалықкестені әзірлеу және тұжы-рымдар мен ұсыныстарды негіздеу .

      6. Кассалық операциялар аудитінің қорытындылары бойынша тұжырымдар мен ұсыныстарды әзірлеу.

* Кассаны тексеру актісі, ескертулер, оларды жою жөніндегі ұсыныстар 
      Кәсіпорынның кассадағы ақша қозғалысын ішкі бақылаудың болмауы немесе жеткіліксіздігін білдіретін белгілер мыналар:

кассадағы ақшаны толықтай парақтап қайта санау мен басқа құндылықтарды  тексеретін кенеттен болатын ревизияның ксіпорында жолға қойылмауы;

кәсіпорында тексерудің мерзімділігін  белгілейтін басшы бұйрығының жоқтығы;

кассаға ревизияны немқұрайды өткізудің барлығы – ревизия өткізетін комиссияға тұрақты тек бір адамдардың ғана тағайындалуы, банкнотты парақтап қайта санауды айғақтайтын, ревизия комиссиясы актісіне тіркелген жұмыс жазбаларының болмауы және т.б. кәсіпорын басшысы өкімінде көрсетілмеген бас бухгалтер мен кәсіпорын басшысын жанай өтіп, басқа адамдарға кірістік және шығыстық құжаттарға қол қою құқығын беру; кассир ауысқанда кассаға ревизияны сырт көзге ғана өткізу; штатта кассирдің болмауы, бұл функциялар кәсіпорын басшысының жазбаша өкімінсіз есеп қызметкеріне жүктелсе;

кассирмен толық материялдық жауапкершілік  туралы шарттың жоқтығы;

мұндай процедура ол үшін әдеттегідей  екендігін дәлелдейтіндей кассирдің  кассаны ревизиялауға дайындығының болмауы.