Кәсіпорын менеджменті: мәні, модельдері ХХІ ғ. менеджментінің міндеттері

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Кәсіпорын менеджменті:  мәні, модельдері  ХХІ ғ. менеджментінің  міндеттері

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

МАЗМҰНЫ

 

Кіріспе.............................................................................................................3-4

1  Менеджменттің теориясы..........................................................................5-7

1.1  Менеджмент мазмұны...................................................................5

1.2  Менеджмент  дамуының эволюциясы.........................................5

2  XXI ғ.менеджментінiң  міндеттері.............................................................8-17

2.1  Менеджмен жүйесін  басқару қызметінің жіктелуі.....................8

2.2  Қызметтің негізгі  бағыттары.........................................................9

2.3  Басқару процесінің  кезеңдері.........................................................15

3  Менеджменттің әдіснама  негізі..................................................................18-25

3.1  Менеджмент қызметі,  түрлері, міндеттерінің  модельдері.........18

3.2  Жүйе ретіндегі  ұйым құрылымы...................................................20

Қорытынды.......................................................................................................26-27

Қолданылған  әдебиеттер тізімі......................................................................28-29

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Кіріспе

 

Менеджменттің мақсаты  Қазақстан Республикасының мемлекеттік  индустриалды-инновациялық бағдарламасын  жүзеге асыру бойынша, біздің еліміздің дүниежүзілік сауда ұйымына кіруі (ДСҰ), қазіргі кездегі басқару жүйесін өзгертуі қажет, отандық және шетелдік тәжірибеге негізделе отырып халықаралық талаптарға сай жоғары нәтижелі және сапалы деңгейде реформалау.

Менеджмент -  өндірісті  және қызметкерлерді басқару қағидаттарының, нысандарының, әдістерінің тәсілдері мен құралдарының жиынтығы, онда басқару ғылымының соңғы жетістіктері. 

Менеджменттің инновациялық қызметі келешек кезеңде өндірістік-экономикалық жоспарды өндіруі үшін бағытталу  керек, және сыртқы бәсекелес ортада кәсіпорынның экономикалық қатынасын және келешектегі қауіпсіздікті басқаруы қажет.

Елімізде экономикалық реформа жүргізілуімен қатар  жоғарғы мектептің бағдарламаларына, оқу жоспарларына күрделі жаңалықтар енуде.

Жалпы менеджмент негізгі жүйе ретіндегі ұйым құрылымы, менеджер тиімді басқару ұйымдастырушысы, кәсіпорынның қызметкерлерін басқару және кадрлардың саясатын қалыптастыруы, ұйымдағы байланыстың мәні және мағынасы, басқару шешімін қабылдау теориясы.

Менеджмент - қызметтің, ол әртүрлі жағдайда кәсіпорынды дұрыс басқару, ол америкалықтардың айтуынша ұйым деген мағынаға алып келеді. Сонымен қатар менеджмент бұл функцияны орындау үшін білімді қажет етеді.

Менеджменттің көрнекті теоретигі М.П. Фоллет «...өнерді адамдар  арқылы алуға болатынын анықтады». Оның менеджментке деген көзқарасы мына принциптен туған, адамға жүрген ортасы әсер етеді,   бұны менеджер білуі қажет. В.В. Леонтьев «менеджмент - ол фирманы, компанияны басқару үшін керекті әдістер, принциптер, қаражаттар іс әрекеттердің жиынтығы» деп есептейді. Осы айтылғандарда менеджмент ұжымды басқаруды қарастырады. Біз менеджменттің адамдарды басқару екенін жақсы білеміз. В Хойер: «менеджмент - ол жекеменшік кәсіпорынды арнайы басқару», - деп жазады. Бүған мысал ретінде әртүрлі ұжымдар, басшылықтар, әртүрлі клубтар және кәсіпорындарды алуға болады. Қандай ұжым болмаса да өзінің жеке менеджменті болу керек. Менеджментті әртүрлі әдістердің жиынтығы деп қарастыруға болады. Осылар арқылы ұйымның мақсаты анықталып, орындалады.

Менеджмент жүйесі функцияда басқару қызметінің жіктеуін қарастырады.

Анық жіктелген функция  басқаруы ғылыми және жаттығулық негіз  ұйымды құруды, ұйымның құрылуы мен  басқарылуын қарастырады.

Менеджментте еңбектің бөлінуінің әсер ету - жеке функцияның өндіріспен басқарылуы.

Менеджмент функциясы  басқару қызметін атқарады, сол арқылы ұйымның ішкі жүйесінен сыртқы ортаның  жүйесі құрылады.

А. Файоль менеджмент төрт функцияның жиынтығы деп анықтады: жоспарлау, ұйымдастыру, басқару және бақылау. К. Киллен менеджмент функциясының ұғымын ұлғайтты, ол былай түсіндірді «...ұйымның жоспарлау процесі, басқару, мотивация және жұмысты бақылау және ұйым жұмысшыларын бақылау, осылар арқылы ұйым жақсы нәтижеге жетеді»,

Менеджмент функциясының маңызды бөлігі болып жоспарлау  саналады.

Стратегиялық жоспар жүйесін функционалдау нәтижесі стратегиялық шешім бір-бірімен  байланысты жоспарлау құжаттар жиынтығы, оларда стратегияның шешім мен қорларды үлестіру көрсетілген.

Ұйым болашақтағы өзгерістерді аянбай күтіп алу үшін ең маңыздысы  мақсатты стратегияны, бағдарламаны анықтау, қорларды үлестіру болып табылады. Ал бұл өзгерістер стратегиялық жоспардың маңызды нәтижесі ретінде қызмет етеді және ғылыми-зерттеу жоспары жұмысы (ҒЗЖ) болып кірісуі мүмкін.

Өнімнің диверсификациясы, жаңа өнімді бекіту және пайдасыз өндірісті жою мәселесі.

Қазіргі заманғы ұйымда 4 бір-бірімен байланысты жоспар өңделуі  керек.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1  Менеджменттің  теориясы

 

1.1  Менеджмент  мазмұны

 

Нарық жағдайында жеке және мемлекеттік кәсіпорындағы экономикалық қызметтегі адамдардың мақсаты бізге белгілі, ол табыс. Және сонымен қатар маңызды болып сол табысты дұрыс пайдалану болып табылады. Жаңа басқару жүйесі бірінші болып батыста, ең бірінші АҚШ-та менеджмент атауын алып дүниежүзілік саясатта кеңінен қолданыла бастады.

Менеджмент таза прогматикалық  түсінікте ол - алға қойған мақсатқа жету үшін еңбекті, интелекті, басқа  адамдардың іс әрекетін пайдалану.

Менеджмент - қызметтің, ол әртурлі жағдайда кәсіпорынды  дұрыс басқару, ол америкалықтардың айтуынша ұйым деген мағынаға алып келеді. Сонымен қатар менеджмент бұл функцияны орындау үшін білімді қажет етеді.

Менеджменттің көрнекті теоретигі М.П. Фоллет «...өнерді адамдар  арқылы алуға болатынын анықтады». Оның менеджментке деген көзқарасы  мына принциптен туған, адамға жүрген ортасы әсер етеді,   бұны менеджер білуі қажет. В.В. Леонтьев «менеджмент - ол фирманы, компанияны басқару үшін керекті әдістер, принциптер, қаражаттар іс әрекеттердің жиынтығы» деп есептейді. Осы айтылғандарда менеджмент ұжымды басқаруды қарастырады. Біз менеджменттің адамдарды басқару екенін жақсы білеміз. В Хойер: «менеджмент - ол жекеменшік кәсіпорынды арнайы басқару», - деп жазады. Бұған мысал ретінде әртүрлі ұжымдар, басшылықтар, әртүрлі клубтар және кәсіпорындарды алуға болады. Қандай ұжым болмаса да өзінің жеке менеджменті болу керек. Менеджментті әртүрлі әдістердің жиынтығы деп қарастыруға болады. Осылар арқылы ұйымның мақсаты анықталып, орындалады,

Батыс экономикасында менеджмент нақты шарт пен мақсат арқылы орындалады.

Менеджмент (басқару) - әр адамзат қоғамында жоғары сатыға дамудың ең қажетті бірқалыпты түрі. Еңбекті бөлу, кәсіпорынның әртүрлі сферасын құру барлық ұйымда қажет.

Әртүрлі тарихи шарттарда  ол әртүрлі болады, және дифференциалдығы мен ерекшеленеді. Әрине басқарусыз, тәртіпсіз, ұйымшылдықсыз, ортаның бір-біріне деген қатынассыз, еш қандай ұйым болмайды.

 

 

1.2  Менеджмент  дамуының эволюциясы

 

Дүниежүзілік басқару  эволюциясы, біздің заманымыздан қазіргі  күнге дейін ұйымды басқаруда  жаңадан әдістер пайда болды. М.Х. Месхон, М. Альберт және Ф. Хедоури қазіргі заман мен бұрыңғы ұйымды салыстырды.

Басқару ойының өркендеуін төрт мектепке бөлді, олар: басқару  ғылым мектебі, әкімшілік мектеп, адам қарым-қатынасы мектебі және ғылым  менеджмент мектебі. Осы мектеп-тердің әрқайсысының менеджментіне деген қатынасы анықталды. Ғылым менеджмент мектебінің пайда болуын американдық инженердің Ф.В. Тейлордың атымен байланыстырды. Оның ұстамдары төрт нұсқаға алып келеді.

1.  Ғылымның негізін  жасау, ол бұрыңғы салт-дәстүрді, қалыптасқан жұмыс әдістері әрбір элементті ғылыми зерттеу. Басқаруда дәлдік керек, құрылыстағы секілді.

2.  Қызметкерлерді  ғылымдық белгісіне байланысты  таңдау, оларды дайындау және  жүйелік оқыту.

3.  Әкімшілік пен  жұмысшылар арасында жүмыста  ғылыми жүйені ұйымда пайдалану  мақсатында  бірігуі.

4.  Еңбек және жауапкершіліктің  әкімшілік пен жұмысшылар арасындағы  теңдестік.

Ф.В. Тейлордың шоғырлау концепциясы және ғылыми менеджмент мектебінде «А. Эмерсонның 12 өнімділіктің шарты» дегеннен алды:

-  анықталған мақсатқа  әртүрлі басқарушылықтың деңгейінде басқарушы мен бағынушының жұмылдырылуы;

- болашақ мақсатты  есептегенде әрбір процесті талдауда  жақсы ойлау арқылы болады;

- жақсы кеңес, арнайы  білімнің қажеттігі, өнеркәсіп  пен басқарушылар арасындағы  әр сүраққа дұрыс кеңес;

-  тәртіп - ұжымның барлық мүшелерінің ережелер мен тәртіпке бағынуы;

-  қызметшілерге әділетті  қарым-қатынас;

- тез, сенімді, толық  және үздіксіз есеп керекті  ақпараттар мен қамтамасыз ету.

- тез және ұтымды  ұжымды басқару;

- ереже және күнтізбе, ұйымның, жетіспеушілігін тез өлшеу, және шығындарды тез өлшеу, және шығындарды азайту;

-  шарттың дұрысталуы  өндірістің жақсы нәтиже алып  келуін қамтамасыз етеді;

-  операцияның дұрысталуы, уақыттың белгіленуін, операцияның орындалуын ұсынады;

-  жазба стандарттық  құрылымдар, барлық ережелердің дұрысталуы және жүмыстың орындалуы;

-  өнімділігін марапаттау, әр қызметкердің еңбегін бағалау; 20-жылдары әкімшілік мектеп пайда  болғаннан кейін, мамандар ұйымда  басқарушылықты толығымен пайдалануды  ұсынды. Бұл мектеп француздық  менеджмент мектебін қолдаушы А. Файолеммен байланысты. Ол әкімшілік басқарушы-лық принципін жасады, және оның ойынша ол әр ұйымға қажет деп санады.

1.  Жұмыстың бөлінуі.  Еңбекті арнайы бағыттау ұйымның  табысты болуына қажет.

2.  Билік. Бұйрық  еткен кезде, жауапкершілікпен қарау керек.

3.  Тәртіп, Тыңдау және  сыйлау ұйымның тыныш жұмыс  істеуіне көмектеседі.

4.  Бірбасшылық. Әр  жұмысшы бұйрықты бір адамнан  ғана алуы керек.

5.  Бағыт бірлігі.  Ұйымдағы әр қызметкердің күші  бір бағытқа бағытталуы қажет.

6.  Индивидуалды көзқарастың ортақ көзқарасқа бағынуы жеке көзқараспен ортақ   көзқарастың бір жерден шықпауы, ұйымды қиыншылыққа алып келеді.

7.  Марапаттау. Жұмысшылар  таза еңбегі үшін өзінің қосқан  үлесі үшін сыйлық алып отыруы  қажет.

8. Орталықтандыру. Орталықтандырылған мен орталықтандырылмаған арасындағы пропорцияның сұрағы болып келеді. Әр ұйымда екеуінің арасында теңдестік болуы керек.

9.  Иерархиялық мақсат. Қоластындағылар уақытта мақсатты  ұстап тұруы керек, үлкен басқарушыдан  басқа ақпарат келіп түспегенше.

10.  Тәртіп. Материалдық   бағалау және адамдар әрқайсысы өзінің сай орнында болуы керек.

11.  Әділеттілік. Әділеттілік  адамгершіліктің және заңдылықтың  нәтижесі, ол қызметкерлердің беріліп  жұмыс істеуіне алып келеді.

12. Қызметкердің жұмыстағы  тұрақтылығы. Адамдарға өзінің жұмысын жақсы біліп алу үшін уақыт берілуі қажет.

13. Сезімталдық. Жақсы  нәтиженің бірі, ол қызметкердің  жоспарды өзі құрып, өзі орындауы.

14. Ерекшеленген рух.  Қызметкерлердің бірігіп жұмыс  істеуі ұйымның табыстылығына  алып келеді.

Ғылым менеджмент мектебіне, адам қарым-қатынас мектебінің қарсы келуі. Ол адамға деген «жаны бар организмге» сияқты қарау.

Бұл мектепті жоқтаушылар  кәсіпорынның табысты болуына басқарушы - менеджердің қасиеттеріне байланысты деп ойлайды. Әкімшілік пен жұмысшылар арасындағы теңдестік ұжым арасында жақсы қарым-қатынас тудырады,

Келесі адам қарым-қатынасы мектебі психологияның басқару  қызметінің бір бөлігіне айналғаннан  кейін пайда болды. Бұл басқару  басқа мектептердің адам психологиясын  түсінбейді деп санады, Мектептің әкімі Э. Мэйо, еңбек өнімді болу үшін жұмысшылардың көңіл-күйі көтеріңкі болу көрек деп ойлады. Оның жүйесі мына жайларға алып келеді, психологиялық жағынан келу.

- жұмысшыларды бір-бірін  ұнатулары арқылы алу;

- жұмысшыға дұрыс көзқараспен  қарау, яғни сыйластықпен;

- жұмысшыларды рационалдыққа  ынталандыру;

- жұмысшыларды проблеманы  шешуде, шешім қабылдауда олардың  ойымен санасу;

- жұмысшыларды мақтап  отыру, олардың мақсаттарын ұйымның  мақсаттарымен бірдей деп сендіру;

- жұмысшыға деген қызығушылықты  керсету.

2  Менеджменттің   міндеттері

 

2.1  Менеджмент  жүйесін басқару қызметінің жіктелуі

 

Менеджмент жүйесі функцияда  басқару қызметінің жіктеуін қарастырады.

Анық жіктелген функция  басқаруы ғылыми және жаттығулық негіз  ұйымды құруды, ұйымның құрылуы мен  басқарылуын қарастырады.

Менеджментте еңбектің бөлінуінің әсер ету - жеке функцияның өндіріспен басқарылуы.

Менеджмент функциясы  басқару қызметін атқарады, сол арқылы ұйымның ішкі жүйесінен сыртқы ортаның  жүйесі құрылады.

А. Файоль менеджмент төрт функцияның жиынтығы деп анықтады: жоспарлау, ұйымдастыру, басқару және бақылау. К. Киллен менеджмент функциясының ұғымын ұлғайтты, ол былай түсіндірді «...ұйымның жоспарлау процесі, басқару, мотивация және жұмысты бақылау және ұйым жұмысшыларын бақылау, осылар арқылы ұйым жақсы нәтижеге жетеді»,

Менеджмент функциясының маңызды бөлігі болып жоспарлау  саналады.

Жоспарлау. Менеджмент функциясы  сияқты мақсатты анықтау және бағдарламаның  өнімді болу үшін болжау, тактикалық жоспарлау  Л.Д. Залевский жоспарлауды басқарушылық шешімді өндіру, бұл процесс барлық нұсқалар бағаланады және қортындылайды, ішінен жақсы әсер ететінін таңдап дұрыс шешім анықталады.

К. Киллен «Жоспарлау - ол не, кіммен, қалай деген сұраққа  жауап беруге дайындық» деп санайды.

Жоспарлау мақсатты анықтау  және оның орындалуының жолдарын қарастыру.

Жоспарлау ұйымның әртүрлі  деңгейін қамтып ұзақ мерзімді болып  бөлінеді.

Ұзақ мерзімді жоспарлауда (15-20 ж) фирманың мақсаты мен стратегиясы  анықталады. Ал ортамерзімді жоспарлау (5 жылға дейін) қай жол арқылы мақсатқа жетуге болатынын шешу. Бұл жоспарларда ортақ кадрлық саясат, ортақ өндірістік стратегияны, ортақ қаржылық саясат, ортақ мәркетингілік саясат анықталады.

Қысқамерзімді және ағымдағы жоспарлау (1 жылға) ширек, айға байланысты бірнеше формаға ие. Оның бірі ортақ мерзімді жоспарлауды нақтылап және қысқарту. Сонымен қатар бір жылға өндірістік жоспар, қаржылық жоспар маркетинг бойынша жоспар құрылады. Ағымдағы жоспарлаудың үшінші формасы саясатты формалдау, механизмді бақылау, болашақта болатын жағдайларға байланысты алдын ала компанияның жағдайын дұрыс анықтап алу керек.

Ағымдағы жоспарлаудың үшінші формасы ол бюджеттік жоспарлау. Бюджет қаржылық жоспарды көрсетеді, Әр көзде бюджеттің әр түрі қолданылады:

- кіріс пен шығындар  сметасы;

- уақыт жоғалту мен  материалдар сметасы;

-  капиталды шығындардың  сметасы;

- кассалық бюджет;

- баланстық смета.

Бюджет ұйымның әртүрлі  жақтарын зерттейді.

Саясат - ол қайталанатын екінші ретті шешімді қабылдау параметрлері қойылатын талапқа сай жағдай.

Саясат қызметтің пайда  болуы бойынша нұсқау береді, ал негізінде тұрақты жоспардың бір типті түрі болып табылады. Мысалы әр компания бір саясатты ұстануы мүмкін, талапқа сай қызметке тек арнайы білім деңгейімен қабылданады.

Процедуралар (стандарттық  нұсқаулар) жеке тапсырмаларды анықталған міндеттемелерді орындау кезінде бірнеше этаптан тұратын іс әрекет жоспарын көрсетеді.

Стандарттық құрылымға  мысал: Қонақ үйдің қызметкеріне жаңа келген клиенттерді жазылған пункт  бойынша тірке деп алдын ала  бұйрық берілген.

Ережелер нақты бір  жағдайда алдын ала қандай іс-әрекет қолданылуы қажет екенін көрсетеді.

Мысалы: Қонақ үйдегі қызметшіге алдын ала клиенттерге  олар алғашқы төлем, төлемегенше, және кредиторлық карточканы көрсетпегенше  кілтті бермеңдер деп бұйрық берілген.

Егер берілген нұсқауды қызметкер орындамаса, ол өзі әр төленбеген бөлме үшін жауапкершілікті езіне алады.

Стратегиялық жоспарлау - стратегияны қалыптау бойынша жасау  процесі, ұйымдағы әр қызметкердің атқаратын  мәнін анықтау.

Ұйымдағы стратегияны  өңдеу - стратегиялық жоспарлаудың өзі үшін ғана жасалынған емес.

Ол өте күрделі және көп еңбекті керек ететін жұмыс, егер стратегия табысты іске асып жатса, маңызға ие болады, стратегиялық жүзеге асып жатқанын бақылау үшін және алға қойған мақсатқа жетуіне  сенімді болу үшін, ұйымдағы басқарушылар жоспар, бағдарлама, жоба және бюджет жасауы керек, және оларды басқарып отыруы керек.

 

 

2.2  Қызметтің  негізгі бағыттары

 

Стратегиялық жоспар жүйесін функционалдау нәтижесі стратегиялық шешім бір-бірімен  байланысты жоспарлау құжаттар жиынтығы, оларда стратегияның шешім мен қорларды үлестіру көрсетілген.

Ұйым болашақтағы өзгерістерді аянбай күтіп алу үшін ең маңыздысы  мақсатты стратегияны, бағдарламаны анықтау, қорларды үлестіру болып табылады. Ал бұл өзгерістер стратегиялық жоспардың  маңызды нәтижесі ретінде қызмет етеді және ғылыми-зерттеу жоспары жұмысы (ҒЗЖ) болып кірісуі мүмкін.

Өнімнің диверсификациясы, жаңа өнімді бекіту және пайдасыз өндірісті  жою мәселесі.

Қазіргі заманғы ұйымда 4 бір-бірімен байланысты жоспар өңделуі  керек.

1.  Қызметтің негізгі бағыттарды ең маңызды болып 10-15 жылғы, кейде одан да көп жылдық стратегия болып табылады.

2.  Ұйымның даму  жоспары 1 жылдан 5 жылға дейінгі  уақыт аралығында. Стратегиялық жоспарлардың маңыздысы өнімді толық жетілдіру, және жаңа технологиямен жаңа өнім шығаруға ауысу.

3.  Тактикалық жоспардың  ұйым ағымының қызметін белгілеу.

4.  Мақсаттық мінез  ұстайтын, бағдарлама, жоба-жоспарлар:  жаңа өнім, өндіру және технология, өндірістегі шығынды азайту, экология  қорларын үнемдеу, жаңа нарыққа  кіру және т.б.

Бірінші екі топ стратегиялық жоспардың негізгі өнімі болып табылады.

Бұл жоспарлар тактикалық және жоба-жоспарларға қарай өзгеруі  керек, себебі 1-ші екі топ осылар арқылы іске асады. Тактикалық жоспар және жобалар жарым-жартылай стратегиялық жоспарлау жүйесіне кіреді.

Қызметтің негізгі бағыты. Бұл жоспар да стратегиялық деп аталады. Ол барлық жоспарлардың шыңы деп аталады, себебі ол ұйымның мақсаты мен  стратегиясын белгілейді.

Бұл жоспар басқа жоспарларға  жөн табуға көмектеседі.

Бір уақытта ол қызмет бағыттарында және нарықты шешім қабылдағанда шек қояды.

Ұйымның даму жоспары. Ол жаңа өнім шығару мен қызмет көрсетуде  қандай шара қолдану керек екенін анықтайды және жаңа позицияға шығудың  нақты жолдарын көрсетеді. Даму жоспары  мына сұрақтарға жауап береді.

Тауарға деген ұйымда қандай шарт және қызмет көрсету күтіледі?

Жаңа өнім түрлерін шығаруда жеңілдету мен олардың нарықта  өтімділігін табу үшін ұйымда қандай климат орнату шарт?

Қолда бар қорлар жаңа өнім түрлерін шығару үшін және қызмет көрсету үшін қандай дәрежеде?

Даму жоспары өңдеу  үшін жөн табуға қызмет етеді:

а)  диверсификация жоспары, шығарып жатқан өнімді толықтыру  және алмастыру үшін жаңа өнім түрін  көрсетеді;

б)  жою жоспары, бұнда  ұйым қай элементтен құтылу керегін  көрсетеді.

Тактикалық жоспар. Бұл  жоспарды сонымен қатар «ағымдағы қызмет жоспары» және «табыс жоспары» деп те атайды. Олар шығарып жатқан тауар мен қызмет өндірістік жаңа нарыққа кіру шарттарына бағытталған.

Ағымдағы қызмет жоспары  әр функционалдық зонаның жоспарымен күшейеді: қаржы, өндіріс, сатып алушылар және т.б.

Бұл жоспарлар стратегиялық жоспардың бөлігі болмаса да, стратегиялық жоспарға байланған.

Тактикалық жоспар стратегиялық жоспардың бөлігі болмаса да, стратегиялық жоспарға байланған.

Тактикалық жоспар стратегиялық жоспардың іске асуына негізгі құрал ретінде жұмыс істейді, және ең соңғылардан ерекшеліктері бар, оны біз жаттығулық жұмыста есепке алуымыз керек. Олар:

- тактикалық жоспарлар  толығымен стратегиялық жоспарлармен  өңделеді;

-тактикалық жоспарды  өңдегенде мынандай принцип ұстанады: «Кім жоспарларды орындайтын болса, сол соны өңдейді». Басқалай айтқанда егер стратегиялық жоспарды және шешімді ұйымдағы жоғары басқару қабылдаса, онда тактикалық жоспар орта басқару деңгейінде өңделеді;

- тактикалық жоспар, ереже  бойынша қысқа мерзімге жасалынады стратегиялыққа қарағанда, сондықтан оны жүзеге асыру тез және шыққан өзгерістерге байланысты тез шара қабылданады,

Нарық экономикасына  өту шартында тактикалық жоспардың  құрылымы өзгереді, өңдеу әдісі және негізгі бөлімдерді ойлап табу.

Сонымен ұйымның жылдық жоспары ереже бойынша төрт негізгі бөлімді кірістіреді: маркетинг бойынша жоспар, қаржылық жоспар, өндіріс жоспары, сатып алу жоспары Нарықтық даму қарым-қатынасы этапына байланысты және фирма қызметінің қалыптасқан ішкі шарты бойынша, жоспар бөлімін табады және оның маңызы өзгереді. Бірінші орынға сату жоспары және қаржылық жоспары және өндірістік шығуы мүмкін. Әр стратегияның жоспары міндетті түрде бағдарлама жинағымен және жоба-жоспарымен бекітіледі. Мысалы, ұйымның даму жоспары қысқа, орташа және ұзақ мерзімді бағдарламалармен бекітіледі. Бағдарлама өз кезегінде нақты жоспарлармен бекітіледі. Әр жоба негізгі болып саналмауы, егер оның бағасы болса, өңдеу графигі және техника-экономикалық параметрі.

Жоспардың бейімділік негізі. Олар иілгіш және күтпеген ішкі факторлардың өзгерістеріне бейім болуы керек. Сосын стратегиялық жоспардың бейімділігін, мінезін қамтамасыз ету үшін жоспардың барлық түрлеріне, соның ішінде ерекше тактикалық жоспар күтпеген жағдайға қандай іс-әрекет қолдануы қарастырылады. Бұл іс-әрекеттер белгілі әдістемелік қабылдау жағдайның жоспарлауы арқылы іске асырылады. Стратегиялық жоспарлау өзінің табиғатына тән ұсынысқа, кеңеске, болжауға сүйенеді және оған кейде тәуекел етуге тура келеді. Сондықтан ұйым басқарушылары олардың байсалдары мен ойлары болмай қалған жағдайда не істеу керек екенін білулері керек. Жағдайлық жоспарлар қандай дәрежеде ұйымның мақсаты мен келетінін анықтайды. Жағдайлық жоспар артық жоспарлар жүйесі болып табылатын ұйымды ішкі ортаның езгеріске дұрыс шешім қабылдайды, икемделеді. Бұл реакция барлық жоспар жүйесінде көрінеді және ең 1-ші Англиядағы қызмет жоспарын осылай стратегиялық бейімделу жоспары ез алдына жағдай жоспар жиынтығын көрсетеді, ұйымның ішкі ортасында пайда болған әрқайсысы белгілі бір жағдайға қызмет жасайды. Жоспарлар жүйесі, бағдарлама, жобаны басқарудың негізгі функциясын орындауымен бірге стратегиялық және тактикалық қорларды бөлу құралы болып табылады, жоспар қорларды бағыт бойынша бөлуге көмектеседі, басқарушылардың ойынша ол неғұрлым нәтижелі және алға қойған мақсатқа жетуге алып келеді. Ұйымның тандаған стратегиясын іске асыру. Ұйым келесі іс-әрекетке деген үшін керсеткішін анықтау мен қорларды бөлудің бірнеше жүйесі бар. Бірінші жоспарлау этапында эксперттердің бағасы пайдаланады, бюджеттің нормативінде сүйенген әр түрлі күрделенген әдістер қолданылады. Формалды жоспарлардың кең тараған әдісі болып, бюджетті өңдеу болып табылады, ол әр түрлі жоспарлардың қиысуымен қорлардың бөлінуі. Болашағы бар жоспарлаудың отандық жаттығуда, қаржылық дамудың негізгі көзі мемлекеттік бюджет болғанда, олардың мақсаттары үшін шығын сметасы ендірілді, Бюджет артықшылығы тек қандай және қанша қорлар керек деген сұраққа ғана жауап бермейді, сонымен қатар олардың толыктыру көзін көрсөтеді. Бюджеттің мән сызығы қорлардың сандық бағасы және мақсат болып саналады. Көп жағдайда бюджеттер құндық көрсеткіште өңделеді және бағаланады, бірақ кейде уақытша, еңбектік және табиғилар қолданылады. Бюджеттік сандық көрсеткіштері басқарушыға ұйым жұмысының әр түрлі аспектілерін бағалауға, салыстыруға мүмкіндік береді.

Бюджетті өңдеу - күрделі  және жауапкершілікті талап ететін жұмыс, ол стратегиялық жоспарландыруда  орындалады. Ол ұйым басқарушыларының фирманың ортақ міндеттемелері мен  стратегиялық шаруашылық белімшелері (СШБ) мен жеке бөлімшелердің мақсаттарын хабарлауымен басталады. Сосын СШБ және бөлімшелер алдын ала смета өңдеуге және бюджетті оның жоспарлық кезеңге байланысты өңдеуге кіріседі. Бұл құжаттар СШБ жоспарына кіргізіледі және керекті жөндеулер мен бюджетті нақтылау бойынша басқару бұйрықтарын жақсылап зерттеп содан соң, басқарушыларға беріледі. Негізінен, бұл сатыда СШБ арасында қорлары бар бөлінушілер болады, сосын олар қаржыландырылатын және жабдықтандырылатын қор анықталады.

Соңғы бюджетті өңдеу  сатысында басқарушылардың бұйрығы бойынша стратегиялық қорлардың бөлігін есепке алу және оларды алу көздері жүзеге асырылады.

Ереже бойынша СШБ  мен белімшелер, жоспарлар және бағдарламалар  арасындағы қорлардың бөлу процесі  қортынды бюджетті өңдеумен аяқталмайды.

Стратегиялық жоспарлардың бейімделу мінезі уақытша мақсатты және ұйым стратегиясын және олардың  бөлімшелерін өзгертулерге сай бюджетті жөндеуді ұйғарады. Сондықтан әрқашан  әсер ететін қорларды бөлу механизмін жасау өте маңызды. Бұл есеп айтылған әдіс бойынша шешілуі мүмкін. Берілген жұмысты орындауға сетевой график бойынша қорларды қайта бөлу әдісі ыңғайлы құрал болып табылады.

Стратегияны жоспарлау - кеп күшті уақытша керек ететін басқарушылық қызмет түрі. Стратегиялық жоспарлаудың функциясын адамдар жасайтын болғандықтан, жоғарыда көрсетілгендей бұл үрдіс құрылу керек және оны басқару қажет.

Стратегияны жүзеге асырудағы басқару, басқарушыларды және барлық деңгейдегі жұмысшыларды ынталандыру арқылы жасалуы  қажет.

Бұл жерде ұйымдық-психологиялық  климат жасап, соны ұстап тұру қажет және мақсатқа лайықты жұмысшыларға әрқашан өзгерістер үйымның анық дамуы, сондықтан мұндай өзгерістерге олар дайын болулары қажет.

Стратегиялық жоспарлаудың нәтижесі функционалдық жүйесінің негізгі  шарты басқарушылардың әрқашан  көңіл аударуы және олардың жоспардың керектігін көрсетуі, сонымен қатар стратегиялық өндіру мен іске асыруға көп жүмысшыларды жұмылдыру кеңіл аударушылық ұйымды жоспарлау жүйесін кіргізу сонымен өте маңызды.

В.Ю. Кузнецов пен В.И. Подлесных  ұйымдағы жоспарлауды келесі процеспен көрсетеді.

Жоспарлау - басқару жүйесінің құрам бөлігі болғандықтан ұйымның, форманың үлкен түрлерінде көрсетіледі. Орталықтандырылған басқарушылық ұйымында жоспарлау да орталықтанады.Жоғары менеджмент жағдайында президентке немесе вице президентке бағынатын орталық қызмет көрсету жағдайы және ұйымға кіретін бөлімшелермен кәсіпорындар үшін болашағы бар ағымдағы жоспарлар өндірісі қызмет етеді олар кәсіпорын мен бөлімшелер жоспарлау қызметін қолданбайды.