Ирина Эланс

Автор который поможет с любыми образовательными и учебными заданиями

Маржиналды табысты таладу

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ...................................................................................................................

1 «ҚАЗАҚТЕЛЕКОМ» АҚНЫҢ ҚАРЖЫЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНА СИПАТТАМА........................................................................................................ 5

1.1 «ҚАЗАҚТЕЛЕКОМ» АҚНЫҢ қазіргі жағдайы: қызметі, құрылымы...... 5

1.2 Кәсіпорынның экономикалық жағдайын бағалау......................................... 5

2 «ҚАЗАҚТЕЛЕКОМ» АҚНЫҢ МАРЖИНАЛДЫ ТАБЫСЫНА ТАЛДАУ ЖҮРГІЗУ................................................................................................................ 8

2.1 Маржиналды табыс туралы түсінік................................................................8

2.2 Маржиналды табыс көлемін талдау...............................................................10

2.3 Маржиналды табысты есептеуді жетілдіру...................................................16

ҚОРЫТЫНДЫ.........................................................................................................22

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБЕТТЕР ТІЗІМІ........................................................23

ҚОСЫМШАЛАР.....................................................................................................24

Кіріспе

Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасы бүкіл әлемдік сауда ұйымына кіру жағдайын жоспарлап отырғанда аудит пен талдаудың рөлі жоғарылайды, мұнда бастапқы орын табыстың аудитін еберіледі, ал оның ішінде маржиналдық табыстың, себебі оның талдау нәтижелері бойынша оңтайлы басқарушылық шешімдер қабылданады. Осы жағдайларда әрбір жеке кәсіпорын өзіндік құны төмен, сапасы жоғары, ассортименті кеңейтілген өнім шығаруға тиісті.

Маржиналды табыс туралы, оның табыс көлемін талдау мен маржиналды табысты есептеуді жетілдіру жолдары туралы, осы шағын жоба ішінде кеңінен қарастыралған. Кәсіпорынның капиталын тиімді пайдаланып, оған пайда әкелуге тиісті. Оның табыстылығын жылдан жылға көбейтуге тиісті кәсіпорын басшылығы шаралар қолдану керек. Бұны маржиналдық табыс негізінде бақылау жүргізу арқылы іске асыруға болады. Капитал табыстылығының деңгейі өткізулердің табыстылығынан және айналымның қарқытындылығынан тәуелді. Кәсіпорынның ауыспалы түрақты шығындарының, ақшалай активтерінің, айналым және негізгі қорларының айналым жылдамдығы өсетін болса, ал айналым кезеңі қысқаратын болса, бұл кәсіпорынның қаржылық шаруашыық жағдайына әсер етеді. Кәсіпорын пайдасымен (табысымен) басқаруда оңтайлы стратегияны таңдауда кәсіорын дамуын болжау үшін маржиналды табыс, өнім бірлігіне келетін маржиналды табыс, заласыздық көлемі, маржиналды табыс коэфиценті, қауіпсіздік аймағы деген көрсеткіштер қолданады. Өнім шығару және табыс алу бойынша шаруашылық қызметтегі өндіріс факторлар қосылуының үздіксіздігі қайталанып отырған үдерісі экономикалық жеке бөлшектенген субъектілерінің шегінде жекешеленген қайта өзгерісінің үдерісін сипаттайды.

Маржиналды әдіс тәсілі бойынша тұрақты шығындарды тартуға болады.Бұны табыстылық деңгейін үлестіру үшін және өндіріс тиімділігін жоғарлатудың сенімді әдісі ретінде қолданылады.

Қазіргі кезеңде баға қалыптасуды іске асырған кезде сұранысқа жататын факторлар есепке алынады, яғни біріншіден сатып алушы тауар үшін қанша ақша төлей алатындығы анықталады. « Директ костинг» жүйесінде және маржиналды табысты текесеру жағдайында сұранысты талдау әдісі яғни залалсыздықты талдау өсу сұранысын және жоспарланған табытың алуын қамтамасыз ету үшін қандай баға бойынша өнімді сатуға болатындығын анықтауға мүмкіндік береді.

Маржиналды табыс әдісіне негізінде кәсіпкерлік қызметті кәсіпкерлік қызметі нәтижелерінің тиімділігін жоғарылату жолдары шағын жобада көрсетіледі, сонымен қоса өндіріс көлемін оңтайландыру, өндіріс шығындарын азайту, ресурстар айналымының жылдамдығын жоғарлату; бұны сұраныс пен ұсынысты зерттеу арқылы, негізгі өндірістік қорларды және айналым қаражаттарын тиімді пайдалану, өндірістік үдерістің оңтайлы нұсқасын, кәсіпкерлік менеджменттің тиімділігін жоғарылаты арқылы іске асыруға болады.

Зерттеу жұмыстың мақсаты кәсіпорында маржиналды табыс көлемін дұрыс шығару болып табылады. Осы мақсатқа жету үшін мынадай міндеттер қойылады:

кәсіпорынның техникалықэкономикалық көрсеткешін зерттеп, талдау жасау
кәсіпорынның шаруашылық қызметін зерттеу
кәсіпорынның экономикалық жағдайын бағалау
маржиналды табыс көлемін анықтау
маржиналды табысты есептусуді жетілдіру

Жұмыстың құрылымы: кіріспе, екі бөлім, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер тізімі және талдау жасалған 2 кестеден тұрады.

«ҚАЗАҚТЕЛЕКОМ» АҚНЫҢ ҚАРЖЫЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНА СИПАТТАМА

1.1 «ҚАЗАҚТЕЛЕКОМ» АҚНЫҢ қазіргі жағдайы: қызметі, құрылымы

Қоғамның толық ресми атауы: «ҚАЗАҚТЕЛЕКОМ» Акционерлік қоғамы

Серіктестік қызметінің мерзімі: шектелмеген.

Қоғам Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1994 жылғы 17 маусымдағы № 666 қаулысына сәйкес құрылған және Ұлттық компания мәртебесіне ие. Қоғамның осы тармақта көрсетілген құқықтық мәртебесінің шеңберінде құқықтары мен міндеттерін атқару ерекшеліктері Қазақстан Республикасының заңнамасымен және Қоғам Жарғысымен белгіленеді.

Қоғам қызметінің басты мақсаты болып пайдаланушыларға телекоммуникация қызметтерінің барлық түрлерін ұсыну.

Қазақстан Республикасының заңнамасы бойынша Қоғам заңды тұлға болып табылады, өзінің дербес балансы бар, өзінің атынан мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтарды иелене және атқара алады, сотта талапкер және жауапкер бола алады.

Қоғам өз қызметін жүзеге асыру үшін қаражат тарту мақсатымен акциялар шығаратын, негізгі мақсаты акционерлерінің мүддесі үшін табыс табуды көздейтін коммерциялық ұйым болып табылады.

Қоғам өз қызметін мына мақсаттарда жүзеге асырады:

1) коммерциялық қызметтен пайда табу және оны акционерлердің мүддесіне пайдалану;

2) Қазақстан Республикасы аумағында қазіргі заманға сай телекоммуникация желілерін құру және оларды әлемдік телекоммуникация желісімен ықпалдастыру;

3) Қазақстан Республикасы аумағында және шетелдерде пайдаланушыларға телекоммуникация қызметтерінің барлық түрлерін ұсыну.

Қоғамның жарғылық капиталы дауыс беру құқығына ие, әрқайсысының атаулы құны 10 922 876 (он миллион тоғыз жүз жиырма екі мың сегіз жүз жетпіс алты) жай атаулы акцияларға, сондай-ақ, дауыс беру құқығы берілмейтін әрқайсысының атаулы құны 1 213 653 (бір миллион екі жүз он үш мың алты жүз елу үш) артықшылығы бар акцияларға бөлінген.

1.2 Кәсіпорынның экономикалық жағдайын бағалау

«Қазақтелеком» АҚ 1994 жылдан бастап өз жұмысын жасай бастады. Кәсіпорынның негізгі қызметі аймақтарға телекоммуникация қызметін ұсыну болып табылады. Қоғам Қазақстан Республикасының байланыс операторы ретінде жалпы пайдаланымдағы телекоммуникация желілерін және жекеменшік телекоммуникация жүйелерін құру, пайдалану және оларға техникалық күтім жасау қызметтерін жүзеге асырады. Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес басқа мемлекеттердің Байланыс әкімшіліктерімен, компаниялармен, пайдаланушылармен, жалпы пайдаланымдағы телекоммуникация желісі операторының, оның ішінде қалааралық және халықаралық байланыс операторының міндеттерін атқарады.

«Қазақтелеком» АҚның 2009-2010 жылғы қызметін анықтап, оның өзгерісіне талдау жасау мақсатында келесі талдамалық кестені құрамыз.

«ҚАЗАҚТЕЛЕКОМ» АҚның техникалықэкономикалық көрсеткіштері

Кесте1

Көрсеткіштер	2009 жыл	2010 жыл	Өзгерісі +; -
1. Көрсетілген қызметтен түскен табыс, мың теңге	2641642	2834867	+193225
2. Көрсетілген қызметтің өзіндік құны, мың теңге	1703394	1840145	+136751
3. Жалпы табыс, мың теңге	938248	994722	+56474
4. Кезең шығындары, мың теңге	342673	336017	-6656
5. Дебиторлық қарыз, мың теңге	255542	196231	-59311
6. Кредиторлық қарыз, мың теңге	83630	109711	+26081
7. Негізгі құралдар, мың теңге	4756053	5141637	+385584
8. Салыққа дейінгі табыс, мың теңге	595573	658705	+63130
9. Еңбек ресурстары, адам	42	48	+6
10. Еңбекақы қоры, мың теңге	24590	30660	+6070
11. Еңбек өнімділігі, мың теңге	62896	59055	-3841
12. Орташа айлық көрсеткіші, теңге	48789	53229	+4440
13.Қор қайтарымдылығы, теңге	0.555	0.551	-0.004
15. Қор сыйымдылығы, теңге	1.80	1.81	+0.01
16. Таза табыс, мың теңге	476458	526964	+50506
17. Рентабельділік, %	27.9	28.6	+0.7
Ақпарат көзі: Қоғамның бухгалтерлік баланс мәліметтері негізінде есептелінді.

1кестеде «Қазақтелеком» АҚның техника-экономикалық көрсеткіштері көрсетілген. Соңғы екі жылда өнімді өткізуден түскен табыс пен өткізілген өнімнің өзіндік құны ұлғайып отыр. Жекелеген көрсеткіштерге талдау жүргізетін болсақ, көрсетілген қызметен түскен түсім 2009 жылы 2641642 мың теңге, 2010 жылы 2834867 мың теңгені құрады, 2010 жылды 2009 жылмен салыстырғанда көрсетілген қызметтен түскен түсім 193255 мың теңгеге ұлғайып отыр. Көрсетілген қызметтің өзіндік құны 2009 жылы 1703394 мың теңге, ал 2010 жылы 1840145 мың теңгені көрсетіп тұр. Көрсетілген қызметтің өзіндік құнының өзгерісін есептей отырып соңғы жылды алдыңғы жылмен салыстырғанда 136751 мың теңгеге артқан. Жалпы табыс мөлшері 2009 жылы 938248 мың теңге, 2010 жылы 994722 мың теңге болып, соңғы жылы алдыңғы жылмен салыстырғанда 56474 мың теңгеге өсті. Бұл кәсіпорынның соңғы жылдары өзін-өзі қаржыландыру және қаржы ресурстарын дұрыс пайдалану, өндірістік және коммерциялық шығындарды тиімді басқару мақсатында қол жеткізген жетістігі. Соған байланысты кезең шығындары 2009 жылы 342673 мың теңге, 2010 жылы 336017 мың теңгені құрап, соңғы жылы кезең шығындары 6656 мың теңгеге азайып отыр. Дебиторлық қарыз 2009 жылы 255542 мың теңге, 2010 жылы 196231мың теңге, ол 59311 мың теңгеге кеміген, яғни кәсіпорынның алашақ қарыздары азайған. Кредиторлық қарыз 2009 жыл мен 2010 жылды салыстырсақ, соңғы жылы берешек қарызы 26081мың теңгеге дейін өскен. Cебебі біріншіден, кәсіпорынның өндірістік қызметінің ұлғаюы мақсатында, екіншіден, банктен несие алды, нәтижесінде кәсіпорында ағымдық міндеттемелердің көлемі ұлғайып отыр. Негізгі құралдар құны 2009 жыл мен 2010 жылды салыстыратын болсақ, соңғы жылы 385584 мың теңгеге артқан. Оның себебі, біріншіден, тозығы жеткен құралдарды істен шығару, екіншіден құралдар құнына қайта есептеу жүргізу, үшіншіден кәсіпорынның негізгі құралдарының моральдық тозуына қарағанда, физикалық тозуы әлдеқайда табыс әкелуі кәсіпорын үшін тиімді. Кәсіпорында еңбек ететін жұмысшы персоналдарының саны 2010 жылы 2009 жылға қарағанда 6 адамға көбейген, ал орташа айлық еңбекақы мөлшері 4440 теңгеге өсіп отыр. Еңбекақы қоры 2010 жылы 6070 мың теңгеге артып отыр. Еңбек өнімділігі 3841мың теңгеге кемігені байқалды. Cебебі еңбек өнімділігіне қарай тарифтік коэффициенттің өсуі және жұмысшыларға еңбек жағдайының жасауымен еңбек тәртіпке деген талаптардың күшеюі өз әсерін тигізеді. Кәсіпорын пайдасы 2009 жыл мен 2010 жылды салыстыратын болсақ, соңғы жылы 12627 мың теңгеге ұлғайып отырғанын көреміз. Бұл кәсіпорынның соңғы жылы активтер мен қаржылық ресурстарды тиімді пайдаланғандығының нәтижесі. Кәсіпорынның қалыпты әрі тиімді жұмыс жасауы еңбек өнімділігі, қор қайтарымдылығы, қор сыйымдылығы көрсеткіштерімен айқындалады. Қор қайтарымдылығы 0.004 теңгеге кеміп, керісінше қор сыйымдылығы 0.01 теңгеге өсіп отыр. Зерттеу жасалған 2009-2010 шаруашылық жүргізген жылдарды кәсіпорын таза табыспен аяқтап, рентабельділік деңгейі соңғы жылы 0.7 пайызға ұлғайып отыр.

2. «ҚАЗАҚТЕЛЕКОМ» АҚНЫҢ МАРЖИНАЛДЫ ТАБЫСЫНА ТАЛДАУ ЖҮРГІЗУ

2.1 Маржиналды табыс туралы түсінік

Нарықтық экономикаға өту өндіріс шығындарын есепке алуды ұйымдастаруды қайта қарауды және оның прогрессивті әдістерін ендіруді талап етеді. Осы мақсатта ҚР бухгалтерлік есеп теориясы мен практикасы үшін нарықтық экономикасы дамыған елдердегі шығындарды есепке алуда «директ-костинг» жүйесі бойынша ұйымдастыру тәжірибесі көңіл аудартады. Бұл жүйе АҚШ-та пайда болған. Оның негізгі идеялары «Өндірістік есептің Ұлттық қауымдастығының бюллетенінде 1996 жылдың қаңтарында жарияланған американдық зерттеуші И. Н. Гарристің мақаласында айтылған. Директ-костингті нақты енгізу АҚШ-та 1953 жылы іске асты, сол кезде бухгалтерлердің Ұлттық қауымдастығы осы әдістің сипаттамасын жариялады. «Ұлыбританияда бұл әдіс «маржиналь-кост», ал Францияда – «маржиналдық бухгалтерия» деп аталады», - деп жазған В. И. Ткач. Директ-костинг жүйесінің негізінде «шығындарды тұрақты жне айнымалы деп бөлу – директ-костинг жүйесінің бірінші ерекше белгісі»,- деп біздің ғалым, профессор С.С. Сатыбалдин тұжырымдайды.

Маржиналдық табыстар бұл өнімді сатудан түскен түсім мен өзгермелі

шығындар бойынша есептелген оның толық емес өзіндік құндары арасындағы айырмашылық. Маржиналдық табыстың құрамына кәсіпорынның табысы мен тұрақты шығыны кіреді. Маржиналдық табыстан тұрақты шығынды шегеріп тастағаннан кейін операциялық пайданың көрсеткіші қалыптасады.

Маржиналдық табыс әдісі математикалық әдіске балама болып табылады. Маржиналдық табыстың құрамына пайда мен тұракты шығын кіреді. Кәсіпорын өз өнімін - маржиналдық табысты түрақты шығын сомасына теңестіріп, өткізуі керек. Осы арада тепе-тендік нүктесіне қол жеткізіледі.

Маржиналдық табыс бұл өнім өткізуден түскен түсім мен өзгермелі шығын арасындағы айырмашылық (егер есеп өткізілген өнімнің барлық көлемінде жүргізілетін болса) немесе өнім бірлігінің сату бағасы мен өнім бірлігіне келетін өзгермелі шығынның арасындағы айырмашылық.

Егер маржиналдық табыстан тұрақты шығынды шегеріп тастасақ, онда пайданың шамасын аламыз.

Пайда= Маржиналдық табыс-Тұрақты шьғын (1)

Маржиналдық тәсілдемені ішкі фирмалык жоспарлау мен шешім кабылдаудың аспабы ретінде карастыруға болады. Ол "шыгын - көлем - пайда" талдауын жүргізу үшін керек. Шығын, шаруашылық қызметтің көлемі және пайданың арасындағы өзара байланысты қарастыруды пайдалылыктың табалдырығы деген анықтаумен жиі аталады (өндіріс көлемінің қиын шегі) немесе залалсыздык нүктесі.

Өнім маржиналдығы - бұл түсімге (бағаға) проценттік қатынаста көрінетін, өнім бірлігіне келетін маржиналдықтабыс.

Алдағы кезендерге шешім кабылдау үшін маржиналдық табыс пен өткізуден түскен түсімнің (яғни, түсім процентінде маржиналдык табысты анықтау) арақатынасындағы есеп пайдалы деп саналады. Бұл үшін мынадай есеп жазылады:

Маржиналдық табыс (теңгемен) *100% (2)

Өткізуден түскен түсім (теңгемен)

Маржиналдық табыс бағаны қарастырумен, шығарылған өнімнің ассортиментінің өзгеруімен, өнім өткізуді ынталандыруда сыйақының мөлшерін белгілеумен, жарнамалык компанияны өткізумен және басқа да маркетингтік операциялармен байланысты басқарушылық шешімнің негізіне жатады.

Маржиналдык талдау маржиналдық табысты енгізуге және шығындарды тұрақтыға, өзгермеліге топтастыруға негізделген.

Айнымалы шығындарға өндіріс көлемінің өзгеруіне байланысты өзгеретін тікелей шығындар жатады: шикізат және негізгі материалдар, технологиялық мақсаттарға жұмсалатын отын және энергия, өндірістік персоналдардың жалақысы, тиісті төлемдерімен бірге жабдықтарды күту және пайдалану шығындары және бірқатар басқа да үстеме шығындар.

Тұрақты шығындарға әкімшілік, басқарушылық, коммерциялық және жалпы шаруашылық шығындары жатады. «Тұрақты шығындар кезеңдік шығындар болып есептеледі және бұйымдар арасында бөлінбейді, олар тура нәтижелерге жатқызылады».

Айнымалы шығындар тұрақты шығындармен салыстырғанда күшейтілген бақылауды талап етеді. Тұрақты шығындардың мөлшері тұрақты болып қалады және өндіріс көлеміне пропорционалды өзгермейді, мысалы, жал төлемі, несиені пайдаланғаны үшін пайыздар, негізгі құралдарға есептелген амортизация, ксіпорын басшысының жалақыларының кейбір түрлері және басқа да шығындар.

Тұрақты шығындар бірдей уақыт аралығында бірдей сомамен есептеледі. Оларға кәсіпорын және оның бөлімшелері бойынша смета есептеледі. Ескерілген ауытқулар (үнемдеу немесе артық шығындалу) негізінде кәсіпорынның шаруашылық нтижесіне әр бөлімшенің салымын анықтауға болады. Айнымалы шығындарға қарағанда, тұрақты шығындар, жоғарыда аталғандай өндіріс көлемінің өзгеруіне тәуелді емес. Сондықтан оларды азайтудың басты резерві өндіріс көлемінің өсуінде жатыр. Шығарылан өнім көлемі қаншалықты көп болса, өнім бірлігіне тұрақты шығындар соншалықты аз келеді.

Шығындарды тұрақты және өзгермелі деп жіктеу біршама шартты сипатта екенін айта кеткен жөн, себебі шығындардың бір бабы әр түрлі жағдайда өндіріс көлеміне тәуелді немесе тәуелсіз болуы мүмкін. Мысалы, кәсіпорын қызметінің саласын кеңейту, тиісті қызмет бөлімшелерінің қызметкерлерінің жұмыс көлемін ұлғайтады (бухгалтериялар, маркетинг бөлімі, жоспарлау-өндірістік бөлімі және т.б.). Бұл жағдайда белгілі бір кезеңде басқару аппаратын ұстау шығындарының өсуі пайда болады, ол шығындар белгілі бір кезеңде тұрақты ретінде қарастырылады.

2.2 Маржиналды табыс көлемін талдау

Маржиналды табысты талдау – кәсіпорын стратегиясының негізі.

Бағалар стратегиясын үлгілеу түрлі жағдайлардан шығады. Көптеген мемлекеттерде үлгілеу қаржылы бағалармен басқару жүйесі ғана құрастырылмайды, өндірістік бағдарламалардың нақты мөлшерлері де белгіленеді. Үлгілеу арқылы нарық жағдайының талдауы жүргізіледі және мүмкін болатын нарық өзгерістеріне икемді жағымдық жүйесі жасалады. Бағаның қалыптасуындағы үлгілеудің басында нарық бәсекелестер бағасын талдау керек. Кәсіпорындар өзіні стратегиясын шығындық бағалар және орташа нарықтық бағаны байқау негізінде құрастырылады. Нарықта көптеген ұсақ сатушылар болады. Бірақ ірі кәсіпорындар жеке клиенттерді өнімні сапасымен, сервиспен, бағалардың тартымды болуымен қызықтырады. Осы себептен баға қалыптасу стратегиясын құру кәсіпорындар үшін қажетті болуға тиісті, себебі бұның негізінде сұранысты, шығындарды, пайданы алдын-ала болжауға болады. Әсіресе бағаны үлгілеу ассортименті дамыған кәіпорындар үшін өте қажет, олар алдын ала болашақ мерзімге бағанын өзгерісін есептеуге тиісті.

Кәсіпорын табыстарын көбейту әдісі ретінде бағалар стратегиясын үлгілеудің үш кезеңдері бар:

жабу сомалары әдісі арқылы бағаны есептеу;
баға сызбаларын есептеу және сызу;
тік және көлденең дифференциалдық өзара байланысты бағалар жүйесін есептеу.

Бұл кезеңдер кәсіпорын үшін тиімді болады, себебі көлденең дифференциациялау нарықтың түрлі сегменттерінде тауардың бір түріне түрлі бағалар ұсынады, ал тік дифференциациялауда шығындар мен пайданың бар сомасы тауар түрлері бойынша түрлі мөлшерде таратылады, нәтижесінде пайданы олар ғана әкеледі», ал «иттер» өндірістен шығарылады немесе қосымша клиентті тартады және кәсіпорынның анықталған имиджін қалыптастыруға мүмкіндік береді. Бірінші кезеңде жабу сомасы ғана есептелмейді, сонымен қатар нақты мерзімдермен байланысты біртіндеп, өз уақытында шығындардыжабуға мүмкіндік береді жне кәсіпорынға өтімділіктің барлық түрлері мен төлем қабілеттілігін қамтамасыз ететін сомаларды есептеуді талап етеді. Жабу әдісін қолданған жағдайда тұрақты шығындар пайда болу орындары бойынша қалыптасады, ал пайда тауардың әр түрлері бойынша таратылады.

Бұнда алдын ала табыстылық емес, нақты өткізулер нәтижесінде ғана калькуляциялау және пайда есептеледі.

Нарықтық бағаның қалыптасуында жабу сомасы әдісінің жетістіктері аралық қорытындалар арқылы кәсіпорын қызметінің нәтижелерін және тұрақты жиындарды талдау мүмкіншілігінің бар болуы. Әсіресе қуаттылықтардың өзгеруінде жабу сомалары негізінде күтілетін ақшалай түсімнің және түрлі деңгейлердегі жабу сомалар туралы мәліметтер негізінде пайданың жоспарлануы маңызды болып табылады.

Есептеу тәртібі өндіріске сүйене отырып, оның қорытындыларына, нарықтық бағаларына әсер ету нәтижесінде пайда алуды қамтамасыз етеді. Шығындардың тұрақты есебі кәсіпорынның өндірістік және қаржылық қызметінің тиімділігіне оңтайлы әсер етеді. Көптеген мемлекеттерде осы әдіс өндірістік бағдарламамен бағалармен басқару үшін қолданады.

Түрлі жағдайларда үлгілеу кәсіпорын мақсаттарын өзгертуді іске асырады және шаруаылық аймақты мүмкін болатын өзгерістерін алдын ала көруді қамтамасыз етеді. Нарық бағаларын өдеу жағдайында шығындардың жабу әдісін қолдану арқылы кәсіпорын тауарларды төмен баға бойынша өткізіп, бұның нәтижесінде нарықты басым бөлігін жаулап алу мүмкіндігі туады. Бұл әдістің кемшілігі: сатып алушылардың төмен бағаға қалыптасып алуынан тауарлар бағасын жоғарылату қиындық туғызуы мүмкін.

Жабу сомасы әдісін қолдану өнім бірлігіні бағасын төмендетіп, нарықтағы салмақты кңейтеді және әр түрлі табыс деңгейлерімен сатып алушылар санын көбейтеді.

Сондықтан: бағаларды үлгілеу Қазақстандық кәсіпорындардың бәсекелестік қабілетін жақсартады. Ол кәсіпорын үшін жаңа сатып алушыларды тартып, болжанған тауар айналымын жоғарылатып, пайданы өсіруге мүмкіндік береді. Зерттеушілердің бұл пікіріне біз де қосыламыз.

Кәсіпорын пайдасымен (табысымен) басқаруда оңтайлы стратегияны таңдауда кәсіпорын дамуын болжау үшін маржиналды табыс, өнім бірлігіне келетін маржиналды табыс, залалсыздық көлемі, қауіпсіздік жиегі, маржиналды табыс коэффициенті, қауіпсіздік аймағы, операциялық тұтқаның күші, тұратылық қоры деген көрсеткіштер қолданылады. өнім шығару және табыс алу бойынша шаруашылық қызметтегі өндіріс факторлар қосылуының үздіксіз қайталаныап отырғын үдерісі экономикалық жеке бөлшектелген субъектілерінің шегінде жекешеленген қайта өзгерісіні үдерісін сипаттайды. Қайта өндірісті іске асырудың маңызды элементі болып капитал айналымы табылады, ақшалай, өндіріс және тауарлық нысандардың жүйелі ауысуы негізінде өндіріс және айналыс салалары арқылы өндіріс факторлар құнының қозғалысы. Кәсіпорында капитал бір уақытта осы уш нысандарда да, яғни ақшалай ресурстарда, шикізат пен құрал-жабдықта, дайын өнімде іске асырылады.

Капитал айналымының кезеңдері мына үлгі бойынша көрсетуге болады:

РС

........П/2........Т'' – Д ' / 3, онда

Д-Т / 1

СП

Д – алғашқы авансталған капитал;

Т – тауар;

П - өндіріс;

РС – жұмыс күші;

СП - өндіріс құралдары;

Т' - өндірістік өнім;

Д ' – алғашқыда авансталған көбейген капитал;

1,2,3 – айналымны жеке кезеңдері (1 -өндіріс жағдайының қалыптасуы; 2- тауарларды жасау факторларының қосыоуы; 3 – тауарларды өткізу мен табыс алу).

Капитал айналымының үдерісін бағалауда «капитал айналымы» деген ұғым қолданады. Капитал айналымы дегеніміз капиталдың айналымының үн кезеңінен өтуі, бұл үздіксіз қайталана беретін үдеріс. Капитал айналымыны жылдамдығы өсе беретін болса бұл маржиналдық табысқа және кәсіпорынның қаржылық жағдайына оң жағынан әсер етеді. Маржиналдық табыстың капитал табыстылығының деңгейіне әсер ету үлгісі төменде көрсетілген

Сызба 1. Маржиналдық табыстың капитал табыстылығына әсер өту үлгісі

Сонымен қатар айналым уақыты деген ұғым бар;бұл бастапқы ақшалай нысанға айналым, өндіріс және қайта айналым салалары арқылы ресурстардың қайтып келетін уақыты (кезеңі); айналым уақыты өндіріс уақытынан және айналым уақытынан тұрады. Маржиналдық табысты көбейту үшін, табыс пен кәсіпорынның қаржылық жағдайын жақсарту үшін айналым уақытын төмендету бойынша шаралар қолдану керек.

Капитал айналымын көлем бойынша сипаттау үшін «айналымның жылдамдығы» деген көрсеткіш қолданады. Айналым жылдамдығы ресурстар айналымының бір жыл ағымында іске асырылатын санымен өлшенеді. Айналымдар саны мына үлгі бойынша анықталады:

N=0/, онда

N – бір жылдағы айналымдар саны;

O – қабылданған уақыт бірлігі (мысалы, бір жыл =12ай);

t – ресурстар айналымының уақыты.

Яғни айналым жылдамдығы айналым уақыты арқылы есептеле алады.

Кәсіпорынның капиталы тиімді пайдаланып оған пайда әкелуге тиісті. Оның табыстылығын жылдан жылға көбейтуге тиісті кәсіпорын басшылығы шаралар қолдану керек. Бұны маржиналдық табыс негізінде бақылау жүргізу арқылы іске асыруға болады. Капитал табыстылығының деңгейі өткізулердің табыстылығынан және айналмның қарқытындылығынан тәуелді. Осы екі факторлардың шамалары өскен сайын қортындылық нәтиженің мөлшері де өсетүседі. Кәсіпорының ауыспалы, тұрақты шығындарының, ақшалай активтерінің, айналым және негізгі қорларының айналым жылдамдығы өсетін болса, ал айналым жылдамдығы өсетін болса, ал айналым кезеңі қысқаратын болса, бұл кәсіпорынның қаржылық-шаруашылық жағдайына әсери етеді. Маржиналдық табыс әдісте негізінде кәсіпкерлік қызметі нәтижелерінің тиімділігін жоғарылту жолдары төменде көрсетілді, оның ішінде өндіріс көлемдерін оңтайландыру, өндіріс шығндарын азайту, ресурстар айналмының жылдамдығын жоғарылату; бұны сұраныс пен ұсынысты зерттеу арқылы, негізгі өндірістік қорларды және айналым қаражаттарын тиімді пайдалану, өндірістік үдерістің оңтайлы нұсқасын, кәсіпкерлік менеджменттің тиімділігін жоғарлату арқылы іске асыруға болады.

Маржиналдық табыс бойынша ақпаратты қолдану негізінде көптеген оперативтік пен перспективтік мақсаттар шешіледі:

залалсыздық нүктені анықтау;
өнім шығысын жоспарлау;
бағаны анықтау бойынша шешімдерді қабылдау;
күрделі салымдар жөнінде шешімдер қабылдау;
өнімнің жаңа түрлерін игерудің тиімділігі туралы шешім қабылдау.

Сурет2. Кәсіпорынның маржиналдық табысқа байланысты негізгі стратегиялары

Кесте-2 «ҚАЗАҚТЕЛЕКОМ» АҚНЫҢ маржиналдық табысқа байланысты жасалған стратегиясы

стратегия	2009 жыл	2010 жыл	өзгерісі (+ ; -)
1. Көрсетілген қызметтен түскен табыс, мың теңге	2641642	2834867	+193225
Көрсетілген қызметтің өзіндік құны	1703394	1840145	+136751
2.Өзгеретін шығындар, мың тг	1447885	1600926	+153041
3.Тұрақты шығындар, мың тг	255509	239219	-16290
4.Маржиналды табыс, мың тг	1193757	833941	-359816
5. Көрсетілген қызметтен түскен табыста маржиналдық табыс үлесі, %	7,3	29,4	22,1
Ақпарат көзі: Қоғамның бухгалтерлік баланс мәліметтері негізінде есептелінді.

Кесте мәліметтері бойынша кеңейтілген өндіріске жағдай жасау үшін кәсіпорынға жасалатын маржиналдық табысқа жасалатын стратегияға талдау жүргіземіз. Есепті жылы өткен жылмен салыстырғанда көрсетілген қызметтен түскен табыс көлемі 193225 мың теңгеге өскенін байқап отырмыз. Ал өзгеретін шығын мөлшері 2009 жылы «ҚАЗАҚТЕЛЕКОМ» АҚНЫҢ көрсетілген қызметтің өзіндік құнының 55% құрап, 1447885 мың теңге болды, 2010 жылы бұл көрсеткіш 56,4% құрап, 1600926 мың теңге болды. Бұдан есепті жылғы өзгеретін шығын көлемі 153041-ге көбейгенін байқаймыз. 2009 жылы тұрақты шығын мөлшері 255509 мың теңгені құрады, ал есепті жылы ол 239219 мың теңге болып, оның өзгеріс нәтижесі 16290 мың теңгеге кеміген. Осыдан келе акционерлік қоғамның маржиналдық табысы 2009 жылы 1193757 мың теңге, 2010 жылы 833941 мың теңге болды. Ал көрсетілген қызметтен түскен табыста маржиналдық табыс үлесі 2009 жылы 7,3% болып, 2010 жылы 29,4% ға тең болды.

Маржиналды табысты таладу 📙 Курсовая → 🆔 119153