Оқушылардың жас ерекшеліктеріне байланысты географиядан сыныптан тыс жұмыстардың ерекшеліктері

Қазақстан Республикасының  Білім және Ғылым министрлігі

Қостанай мемлекеттік  педагогикалық иституты

Жаратылыстану-математика факультеті

Биология және география  кафедрасы

 

 

 

 

 

 

 

КУРСТЫҚ ЖҰМЫС

Оқушылардың жас ерекшеліктеріне  байланысты географиядан сыныптан тыс  жұмыстардың ерекшеліктері

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Жоспар

Кіріспе..................................................................................................3

1 Мектептегі географиядан сыныптан тыс жұмыстардың ерекшеліктері..........................................................................................

1.   Географиядан сыныптан тыс жұмыстардың мақсаттары мен міндеттері................................................................................
2. Географиядан сыныптан тыс жұмыстардың тиімділігінің негізгі көрсеткіштері............................................................................................
3.   Географиядан сыныптан тыс жұмыстарды өткізудің психологиялық - педагогикалық ерекшеліктері ...................

1.4 Географиядан сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру       ерекшеліктері...................................................................................

1.5  Сыныптан тыс жұмыстардың негізгі формалары............................

1.6  Сыныптан тыс жұмыстардың негізгі бағыттары.................................

2. Географиядан сыныптан тыс жұмыстарды оқушылардың жас ерекшеліктеріне және сыныбына байланысты ұйымдастыру........................

2.1 6 сынып оқушыларына «Физикалық географияның бастапқы курсы» бойынша сыныптын тыс жұмыстарды ұйымдастыру..........................................................

2.2 7 сынып оқушыларына «Материктер мен мұхаттар географиясы» курсы бойынша сыныптын тыс жұмыстарды ұйымдастыру ................

2.3 8 сынып оқушыларына «Қазақстанның физикалық географиясы» курсы бойынша сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру.............

2.4 9 сынып оқушыларына «Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы» курсы бойынша сыныптан тыс жұмыстар ұйымдастыру .........................................................................................

2.5 10 сынып оқушыларына «География. Дүние жүзіне жалпы шолу. ТМД елдері» курсы бойынша сыныптан тыс жұмыстар ұйымдастыру........

2.6 11 сынып оқушыларына «География. Дүние жүзіне аймақтық шолу» курсы бойынша сыныптан тыс жұмыстар ұйымдастыру...................

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Кіріспе

 

География пәні бойынша сыныптан тыс  жұмыстар мектептегі оқу-тәрбие ісінің негізгі бөлігі болып табылады, себебі білім беру мен оқушыларды тәрбиелеуде  маңызды мәселелерді шешуге ықпадасады және олардың бос уақытын дұрыс  ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

География оқу пәні ретінде мазмұны қоршаған ортамен, адамдардың шаруашылық әрекетімен, еліміздегі және әлемдегі ағымдағы жағдайлармен тығыз байланысы болғандықтан, сыныптан тыс жұмыстарды өткізуге көп мүмкіндік береді. Оқушыларды көіне сабақ үстінде қарастыруға уақыт жете бермейтін көптеген географиялық мәселелер қызықтырады. Оқушылардың қызығушылығын қанағаттандыру, туған өлке табиғат байлығы мен көптүрлілігімен жан-жақы таныс болу, өз халқы мен бүкіл планетамыздың тіршілігінен хабардар болу, балалардың сезімдері мен ақылына азық беру – мұның бәрі географиядан сыныптан тыс жұмыстардың  басты міндеті. 

Сыныптан тыс жұмыстар сабақтан мақсатымен, мазмұнымен, ұйымдастыру  формалары мен өткізу әдістемесінің  ерекшеліктерімен айырмашылық жасайды. Сыныптан тыс жұмыстардың білімділік мақсаттары – география ғылымы саласында оқушылардың географиялық ой-өрісін кеңейту, жалпы білімділік пен арнайы географиялық біліктіліктерін жетілдіру. Бұл мақсаттар сыныптан тыс жұмыстарға бағдарламадан тыс мәселелер мен география ғылымдарының мәселелерін кіріктіру, сондай-ақ жоғары ғылыми деңгей мен бағдарлама материалын тереңірек ашу негізінде жүзеге асады.

Сабақ уақытымен ғана шектелмей  мұғалім географиялық құбылыстар мен  процесстер туралы жаңа көзқарастар  қалыптастырып, жаа ұғымдар мен  терминдерді енгізуге көмектесетін қосымша материалдарды кеңінен  қолдана алады.

Сыныптан тыс жұмыстарда оқушылар түрлі ақпарат көздері арқылы біліктерін өз бетінше арттыра алады. Қосымша ғылыми-ағарту әдебиеттері, периодикалық баспалар бойынша аннотация, реферат пен баяндама жасау арқыл  оқушылар кітаппен жұмыс істеу біліктілігін жетілдіреді: басты ой-пікірді бөлуге, теориялық жағдайды дәлелдейтін  фактілерді табуға, мәтін бойынша  жоспар мен конспект құрауға үйренеді. Топсеруендер мен жорықтарда олар географиялық ғылымдардың кейбір зерттеу әдістерін бекітеді: бақылау жасауға, тау жыныстары мен минералдар топтамасын жинау мен безендіруге, статистикалық мәліметтерді графикалық бейнелеуге және т.б. машықтанады

Сыныптан тыс жұмыстар оқушылардың  картографиялық біліктерін жетілдіруге  мүмкіндік береді. Жорықтар кезінде  қорғауға қажетті табиғат нысандары  белгіленетін пландар мен карталар құрылады. Ал еліміздегі және шетелдердегі ағымдағы жағдайлар туралы баяндама жасау географиялық номенклатурадағы білімін кеңейтуге, географиялық нысандарды табу кезінде карта бойынша бағдарлануға көмектеседі.

Географиядан сыныптан жұмыстардың  оқушылардың танымдық қабілеттерін дамытуда да үлкен рөлге ие, себебі ол дербестілік, шығармашылық, географиялық ойау, таным қызығушылығы, байқағыштық сияқты қабілеттердің қалыптасуына көмектеседі.

Өлкетану жұмыстарында оқушылар табиғи нысандарды зерттеп қана қоймай, сонымен  қатар оны қорғау ісіндегі қоғамдық пайдалы жұмыстарға қатынасады. Қоғамдық және шаруашылық ұйымдардың тапсырмаларын орындайтын жасыл және көк патрульдер құрылады. Оқушылардың табиғат қорғау ісіне белсене араласуы жауаптылық, табиғат байлықтарына ұқыпты қарау, еңбекқорлық пен ұжымшылдық сезімдерін тәрбиелейді.

Өлкетану басқа да оқу пәндерімен байланс жасау және сыныптан тыс жұмыстар мен қосымша білім беуді ұйымдастыру кезінде тәрбиелеу потенциалын жүзеге асыруда үлкен мүмкіндіктерге ие.

Өлкетанушылық білім беруді ұйымдастыруда  топсеруендер мен жорықтар белсенді түрде қолданылады. Негізінен, бұл  жергілікті әсем жерлерге кешенді топеруендер  мен аудандық (қалалық) өлкетану мұражайларына  жорық. Топсеруен сабақтардың үздік  жоспарларында көргендерін жалпылау және бақылау үшін сұрақтар, танымдық тапсырмалар мен «кері байланыс»  парақтары, топсеруен жүргізуші  немесе мұғалім баяндауы үшін қосымша  материал қарастырылады.

Сыныптан тыс жұмыстар оқушылардың  кәсіби бағдарын анықтауда белгілі  бір рөлге ие. Өз қаласын, ауылын, ауданын танып –білуге арналған конференциялар мен топсеруендерде оқушылар көптеген мамандықтармен таныс  болады.

Географиядан сыныптан тыс жұмыстардың  оқушыларға эстетикалық тәрбие беруде де мәні зор. География сабақтарында уақыттың жетіспеуінен мұғалім табиғт әсемдігін эмоционалды түрде  толығымен жеткізе алмайды. Сыныптан тыс жұмыстар оқушылардың өз елінің немесе облыстың, ауданның табиғаты мен  шаруашылық өмірінен хабар беретін  суретшілер мен фотографтардың көрмелеріне  қатысуна мүмкіндік береді.  Оқушылардың  «Менің облысымның табиғаты», «Қаламыздың  мақтаныштары», географиядан үздік  көрнекілік конкурсы сияқты тақырыптардағы өз жұмыстары (фотографиялар, суреттер, шығармалар) үлкен қызығушылық тудыратыны сөзсіз.

Сыныптан тыс жұмыстардың әдістемелік  ерекшеліктері оқушылардың сабақтағыдан гөрі артық дебестігінде, ойындық  ситуациялар (викториналар, конкурстар, КТК) қолдануда, ақпараттық технологиялар  мен техникалық құралдарды кеңінен  қолдануда болып табылады. Егер оқушылардың  оқуға деген стимулдарының бірі география бойынша сабақ үлгерімі болса, ал сыныптан тыс жұмыстарда бірінші орында белгілі бір географиялық мәселе бойынша қызығушылықтарды қанағаттандыру, білімдерін кеңейту, сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру кезінде қоғамдық жұмыстарды орындауда өз пайдасын сезіну болып табылады. Сондықтан сыныптан тыс жұмыстар мазмұны, әдісі, формасы мен өткізу орны жөнінен қарапайым сабаққа мүлдем ұқсамайды. Олар география кабинетімен қатар, оның сыртында (өлкетану мұражайында, топсеруендерде, мектептің мәжіліс залында, қалалық, аудандық олимпиадалар мен мерекелерде) өткізілуі мүмкін.

Географиядан сыныптан тыс жұмыстар формаларының көптүрлілігімен ерекшеленеді: үйірмелер, сыныптан тыс кітап оқу, конференциялар, ертеңгіліктер, кештер, олимпиадалар, география апталықтары  мен декадалары, қолжазба баспалар (газеттер, альбомдар, күнтізбелер және т.б.) шығарылымдары. Формаларының көптүрлілігіне қарамастан, қазіргі таңда сөздік және ойындық формалардан басқа оқушылардың қоғамдық пайдалы қызметтеріне баса назар аударған жөн.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1 Мектептегі географиядан сыныптан тыс жұмыстардың ерекшеліктері

1. Географиядан сыныптан тыс жұмыстардың мақсаттары мен міндеттері

Сабақтан тыс жұмыстардың  географияда атқаратын ролі зор. Белгілі бір мектеп бағдарламасында  және білім аумағында біршама  қызықты және жарқын бейнесін ұғындырады.

Пәннің басты міндеті  география болғандықтан, ол адамға өзі тұратын әлем туралы көптеген толық, біршама көрініс береді.    

Өзінің туған өлкесіндегі  экскурсиялар, поход балалрға өз Отанын, туған жерінің табиғатын сүюге, оның байлығын тиімді пайдалануға (игеруге), бағалауға және оны сақтауға үйретеді. Сабақтан тыс жұмыстардың негізгі  мақсаты – оқушылардың ойлау  қабілетін жан-жақты жетілдіруді  қамтамасыз ету.

         Сабақтан тыс жұмыстардың география бойынша білім және тәрбие беру жұмыстары жалпы мақсаттары мен тапсырмалары бойынша анықталады. Географиядағы сабақтан тыс жұмыстарының бірден-бір алға қойған мақсаты – оқушыларды жаңа түсініктермен, жаңа ақпараттармен толықтырып, қызықтыра оқыту.

           Белгілі-бір ұжымда, яғни топта  сабақтан тыс жұмыстарды география  ғылымында топ бойынша жұмыс  жасатып, оқушылардың сабаққа  деген қызығушылық ынтасын арттыру  қажет.

          Бірігіп жұмыс жасау, өз еңбегін және достарының еңбегін бағалау оқушыларды жақсы тәртіпке, достыққа, бір-бірін жақсы түсінушілікке, қол ұшын беріп отыруға тәрбиелейді.  Жалпы білім беретін мектептердің оқыту – тәрбиелеу процесі кезінде сабақтан тыс жұмыстардың негізгі маңызы – үздіксіз даму үстінде. Пән бойынша сабақтан тыс жұмыстардың маңызы мен міндеті төмендегі жұмыс жоспарында айқын көрсетілген.

        Географиядан сыныптан тыс жұмыстарды жоспарлау – негізгі міндет болып табылады.

         География пәнінің мұғаліміне  өз сабағын анық жоспарлау  – жұмысын анық және жақсы  ұйымдастыруға, топ бойынша және  жеке оқушылармен жұмыс жасауға  мүмкіндік береді.

Географиядағы кластан тыс  жұмыстардың жоспары барлық талаптарды қамтуға сай болып тұру керек:

- тәрбиенің жалпы мақсаты  мен міндеттерінен таладу керек.

- Алға қойған мақсатына  жету үшін қатаң бағыт қою  арқылы ерекшеленеді.

- Елдің жаңа өмірімен  байланысын көрсету, елдегі елеулі, тарихи, басты оқиғалар мен ел  өміріндегі елеулі күндерді еске  сала отырып, оқыту керек.

- Жалпы мектептегі оқыту-тәрбие  жұмыстарының жоспарынан әртүрлі  шараларды өткізіп тұру қажет.

- Оқушылардың өзіндік  қызығушылығын ескеріп отыру  оқушылардың жас ерекшеліктеріне  қарай қадағалап оқыту керек.

- Географиядағы сабақтан  тыс жұмыстардағы әртүрлі тәсілдер  мен формаларды қадағалау, оқушыларды  тәрбиелеудегі жүйелілікті қамтамасыз  етеді.

     Жоспар негізінен жұмыстардың қысқаша мазмұнына, сабақтың формасына, олардың жүргізілу уақыты мен оларды орындаудағы жауапкершілікке нұсқау береді. Жоспар формасының үлгісі мынадай түрде болуы, яғни жасалуы қажет: сабақтан тыс жұмыстарды жоспарлау кезінде оқушылардың физикалық географияның бастапқы курсынан бастап, үйірмедегі жұмыстарға белсенді араласуына көп көңіл бөлу керек.

        География  пәніне деген қызығушылық ерте  басталса, онда оқушыларды берілген  ғылыммен таныстыру көп қиындық  туғызбайды. 
ҒТР заманында ең бірінші проблемалық мәселелердің бірі – қоғам мен табиғаттың қарым-қатынасы болып табылады. Соның ішінде, география – барлық сұрақтарға жауап беретін ғылым болып табылады. Ол қоғам мен табиғаттың қарым-қатынасқа түсуін, табиғатты тиімді пайдалануда және оны қорғау мәселесінде басты қызмет атқарады. Сыныптан тыс жұмыстардың мазмұнында 2 негізгі бағытты көрсетуге болады:

1. Білім мен тәрбие беретін үлкен мағынасы бар, оқушыларда үлкен қызығушылық тудыратын мектеп курсындағы негізгі сұрақтар мазмұнын тереңдете оқытады.
2. Құралдар және ЭЕМ-ды қолдану барысында сыныптағы әртүрлі ақпараттармен жұмыс жасағанда жергілікті жер бойынша практикалық жұмыстар жүргізуді қолданады. 
              Географиядағы кластан тыс жұмыстардың мазмұнының ерекшелігі-бұл пәнаралық байланыс, яғни мектепшілік әртүрлі пәндермен байланыстыра оқыту керек, соның ішінде, биология, химия, тарих, физика, бастауыш алғашқы дайындық курсы, әдебиет, қоғамтану және т.б.

 

 

 

2.  Географиядан сыныптан тыс жұмыстардың тиімділігінің негізгі көрсеткіштері

Географиядан сыныптан тыс  жұмыстардың тиімділігінің негізгі көрсеткіштеріне мыналар жатады:

• Оқушылардың географиялық білім сапасы мен біліктерін жоғарылату;
• Оқушыларды интеллектуалды және эмоционалды икемдеу: сынпта және сыныптан тыс уақытта сабаққа деген қызығушылығын арттыру, қосымша әдебиеттер оқу, қоғамдық пайдалы еңбекке белсене қатысу және т.б. ;
• Сабақ үстінде және үй тапсырмасын орындау кезінде оушылардың дербестігінің жоғарылауы;

—Басқа пәндер бойынша оқу үлгерімінің жоғарылауы;

—Түрлі ақпарат көздерімен жұмыс жасауға үйрену;  

—Оқушылардың жалпы мәдениеттілік деңгейінің жоғарылауы. Бұл көрсеткіштердің барлығы бір-бірімен тығыз байланыста екендігі анық.

Например, повышение качества географических знаний и умений школьников отразится на общем уровне культуры. Поэтому судить о результатах  внеклассной работы онеобходимо с учетом всех этих показателей, а не опираясь лишь на какой-то одни критерий.

Все названные показатели эффективности внеклассной работы по географии характеризуют качественный уровень подготовки школьников. Определить этот уровень можно при более  тесном знакомстве с учащимися: в  беседе, при наблюдении в ходе анкетирования, при изучении самостоятельных (творческих) работ школьников.

Однако существуют и другие показатели эффективности работы, отражающие внешнюю, организационную сторону внеклассной работы.

Например, для массовых форм показателем эффективности служит охват учащихся, вовлеченных в работу, порядок, дисциплина при проведении мероприятия. Показателем эффективности групповых форм внеклассной работы служит стабильный состав в кружках, коллективная работа на занятиях Показателем эффективности индивидуальных форм являются положительные изменения в по* ведении, знаниях, умениях, взглядах учащихся Это активность в классе н на занятиях кружка или факультатива, стремление больше узнать, желание активно участвовать во всех мероприятиях — в неделе географии, в дальнем походе, а озеленении школы или микрорайона и т.д.

Большая дисциплинированность, ответственность за себя и товарища, гордость за дела коллектива — это  тоже показатели эффективности внеклассной работы по предмету.

 

3. Географиядан сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру мен өткізудің психологиялық-педагогикаық ерекшеліктері

Наука, изучающая психологические  особенности и возможности человека «в возрасте от младенческого до старости»– называется возрастной психологией [18]. Для целей изучаемой дисциплины наибольший интерес представляет возраст от 7 до 18 лет, а учитывая, что географию, как школьный предмет, начинают изучать только в 6 классе, то с 13 до 18 лет. Таким образом, мы встречаемся с подростками (от 11 - 12 до 14 - 15 лет), а провожаем юношей и девушек (от 14 - 15 до 18 лет). Психология говорит о том, что в данный период времени дети совершают переход от наглядно-образного этапа мышления на основе «сенсорного анализа ситуации», к «вербальному, операционному мышлению» [6].

           Подростковый возраст обычно характеризуется как переходный, переломный, критический, но чаще всего как возраст полового созревания. Многие авторы говорят об историческом выделении этого возраста. Если в XIX веке контроль родителей за развитием детей продолжался до брака, то в настоящее время в различных странах этот период жизни охватывает от 11 до 20 лет. Российским подросткам, писал еще в 30-х одах прошлого века П.П.Блонский, - еще предстоит «завоевать подростковый период» [18, с. 338].

          В нашей стране произошли крупные изменения в социально-экономической сфере жизни людей, которые, несомненно, оказали заметное влияние на развивающуюся личность. Меняется не только направленность мыслей и чувств, стремлений и идеалов, но и особый образ действий. Кроме того, для подросткового возраста становится характерным господство детского сообщества над взрослым [18]. Именно в этот период осваиваются нормы социального поведения, нормы морали. Ролевая  структура личности приобретает ряд взрослых качеств. В школьном коллективе отношения детей строятся на кодексе товарищества, стремления к абсолютному взаимопониманию. Центр жизни переносится из учебной деятельности в деятельность общения. Формируется самосознание.

        Однако возраст еще не позволяет занять более самостоятельную, взрослую позицию в жизни. Такое противоречие заметно влияет на мотивации, которые тесно связаны с нравственным развитием школьника. Усвоение  нравственных основ,  их закрепление происходит при совершении реальных поступков в значительных для ребенка ситуациях. При этом подросток больше обращает внимание на частное содержание своих действий, но еще не всегда осознает их общественный, нравственный смысл  [18].

        В старшем школьном возрасте развитие личности происходит в рамках общественно полезной деятельности, в том числе и в учении, но носит более выраженный характер профессионального самоопределения школьника [1].  При этом ошибки в выборе неизбежны и часто воспринимается как личная катастрофа. Но характер любого труда всегда будет требовать от человека способности выполнять любую работу, преодолевать объективно возникающие трудности, подчинять свои желания интересам дела. Определенная информация о целостности жизни должна быть персонифицирована с переживаниями конкретного ученика. Поэтому так необходим старшеклассникам жизненный успех, признание другими, личное достижение ставшее известным его окружению.  Не менее важно воспитание критического отношения к себе, которое Л.Н.Толстой считал одной из основ нравственности [22, с. 534].

2. Важно, чтобы старшие школьники развивали способности отделять мир реальный от мира воображаемого – фантомного. Сегодня это становится важным моментом в связи с созданием множества виртуальных миров.
3. В старшем школьном возрасте может произойти чрезмерное развитие чувства технологического характера культуры, т.е. сведения ценностей человека только к трудовым, профессиональным качествам [22]. У нас этот момент подтверждает тенденция, когда дети среди главных ценностей жизни начинают выделять деньги и уровень богатства человека.

        По типу мышления учащихся возраста, который так интересен нам, можно достаточно условно разделить на две группы.  В первой будут находиться учащиеся, обладающие абстрактно-логическим типом мышления. Они легче рассуждают, нежели действуют. Им проще объяснить, как решить какую либо задачу, чем решить ее. Особенность мышления такого «аналитика» в стремлении ухватить суть процесса или явления, а не его фактическую сторону. Такие ученики могут подготовить хорошее сообщение, доклад, выступление на различного рода конференциях, встречах.

       Вторая группа детей будет обладать более выраженным наглядно-образным  типом мышления. В этом случае делается упор на представление, «картинку». Такие школьники найдут себя в изготовлении наглядных пособий, оформлении газет, географических уголков, музеев, оформлении разнообразных стендовых материалов с географической тематикой и т.п.

4. Осуществление тех или иных занятий с детьми от взрослого человека «требуют осознания его собственной готовности и возможности быть терпимым и проявлять стремление к кооперативности» [22]. Психологические особенности возраста должны учитываться при распределении заданий и обязанностей. В любом возрасте остается еще достаточно  большое число детей безразличных, скучающих, для которых обычные («стандартные») формы внеклассной работы неинтересны по сравнению   с «подлинной» жизнью. Именно поэтому учителю необходимо тщательно продумывать формы и методы внеклассной работы, более тактично подавать их учащимся различного возраста, заинтересовывать их в конечном результате. Развитие интеллекта тесно связано с развитие творческих способностей. Стимулируя во внеклассной работе интерес к географии, мы закладываем основы развития всесторонне развитой, творческой личности, так как появляется возможности  учета индивидуальных особенностей и интересов школьников.

 

 

1.4 Географиядан  сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру        ерекшеліктері

Школьная география относится  к числу тех предметов, где  всегда активно проводилась внеклассная  работа. И к настоящему времени накопила большой опыт в ее проведении, который прочно вошел в систему подготовки подрастающего поколения к «взрослой» жизни.  Формы ее проведения очень разнообразны и чаще всего зависимы только от количества вовлекаемых в нее учащихся, их возраста и интересов, выбранной периодичности занятий и многого другого.  Схема ее структуры, по представлению большой части учителей методистов, может иметь следующий вид (рисунок 1). Во внеклассной работе различают, прежде всего, фронтальную, групповую и индивидуальную формы, которые, в свою очередь, делятся на систематические (работающие на постоянной основе) и эпизодические, разовые (организующиеся либо по мере надобности, либо исходя из плана работы школы).  Между ними нет четкой границы, они практически одинаковы по  сложности организации и характеру деятельности и могут, в зависимости от интересов учителя, переходить одна в другую. Разница состоит только в повторяемости в течении конкретного времени. Систематические формы работы рассчитаны на углубленную, продолжительную по времени работу, с постоянным или меняющимся составом учащихся, с четко определенным результатом работы. Их условно

можно разделить на фронтальные, рассчитанные практически на учащихся с любым уровнем специальной  подготовки; на групповую или кружковую, где работает   относительно  небольшая группа  учеников,  объединенных  одной

конечной целью; индивидуальную, проводимую с отдельными учениками по конкретной теме. Чаще всего в школе встречаются массовые формы внеклассной работы, к которым относятся неделя географии, географические олимпиады, КВНы, тематические вечера, научно-практические конференции, встречи с учеными, путешественниками и т.д. Групповые формы внеклассной работы (факультативы, кружки, экскурсии, экспедиции, походы) могут охватывать группу учащихся от 30-35 до трех учеников. Для нее характерна активная деятельность каждого участника. Каждая из выделенных на рисунке 1 форм внеклассной работы имеет свои особенности в организации, проведении, вовлечении на различной основе учащихся различных классов. Олимпиады способствуют развитию познавательного интереса к географической науке и практике. Индивидуальная работа выражается в исполнительском характере ее содержания. Здесь будет незначителен элемент творческой деятельности и чаще всего она  исследовательский характер.

Методы организации деятельности школьников во внеклассной работе во многом совпадают с методами организации  деятельности учащихся на уроке, поскольку  выбор их определен, прежде всего, спецификой изучаемого географического материала. Наиболее эффективны, среди учеников различного возраста, наблюдения, работа с картографическим и  статистическим материалом, с разнообразными текстовыми источниками и т.п. Но при работе с любыми источниками географической информации важно учесть степень  самостоятельности школьников, поскольку  использование одного и того же источника  знаний может быть и репродуктивным, и самостоятельном, творческом. Показатели эффективности внеклассной работы по географии могут быть следующими:

- повышение качества географических  знаний и умений школьников;

- интеллектуальный и эмоциональный  настрой учащихся: повышение интереса  к занятиям в классе и во  внеклассное время, чтение дополнительной литературы, активное участие в общественно полезной работе и др.;

- рост самостоятельности  школьников во время урочной  и домашней работы;

- повышение качества знаний  по другим предметам;

- приобретение умений  работы с различными источниками  информации;

- повышение общего уровня  культуры школьников [3, с. 34].

Для массовых форм показателем  эффективности может служить  охват учащихся, вовлеченных в  работу, порядок, дисциплина при проведении мероприятия. Показателем эффективности  групповых форм внеклассной работы служат стабильный состав в кружках, коллективная работа на занятиях. Для  оценки эффективности индивидуальных форм можно использовать учет положительных  изменений в поведении, знаниях, умениях, взглядах учащихся.

 

4. Географиядан сыныптан тыс жұмыстардың негізгі формалары 

Формы внеклассной работы различаются целями, охватом учащихся методикой подготовки и проведения внеклассных занятий. Рассмотрим как  традиционные формы, так и новые, опыт проведения которых недавно  стал входить в практику внеклассной работы.

Формы внеклассной работы могут быть различны в зависимости  от количества участвующих и от периодичности  проведения. Различают фронтальную, групповую и индивидуальную формы  внеклассной работы по географии. Периодичность  проведения занятий ограничивается рамками одного учебного года. т.е. на срок, в который большинство учителей планирует внеклассную работу.

Между систематической и  эпизодической внеклассной работами нет большой грани. Многие эпизодические  формы могут превращаться в систематические  и наоборот, это зависит от увлеченности учителя. Но вследствие масштабности и сложности в подготовке такие формы, как олимпиады, недели географии, вечера, обычно являются разовыми мероприятиями в течение года.

Систематические формы внеклассной  работы рассчитаны на углубленную, длительную работу с постоянным или меняющимся составом учащихся: кружки, общества, лекторские группы и т.д. Эту форму работы можно разделить на фронтальную, проводимую с большим составом участников, групповую (кружковую), в которой принимает участие небольшое количество школьников, и индивидуальную работу с отдельными учащимися.