Апаттар

                                                       Апаттар.

Жоспар.

 

1 ) Апаттың терминi.

 

2 ) Апаттың түрлерi.

 

3 )Апаттың себептерi

 

4 )Аапаттың мысалдары

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Апат - iшкi себеп бойынша  техникалық жүйенiң тез ағатын  жартылай немесе толық қиратуы  немесе әсер сылтаумен

объект жақтан кейбiр түбегейлi заттық жоғалтуларға және жетектеп жүнетiн  болуы мүмкiн, бұзылуға немесе адамдардың опат болулары.

 Апаттың қарастыруының  тұрғылары:

 апаттың тiкелей себептерi;

 апатты болуы мүмкiн  iстеп шыққан ортақ шарттар;

 ол техникалық жүйе үшiн апаттың зардаптары

 пайда болды;

 апаттың сыртқы зардаптары: тiкелей, жанамасы;

 жасаушылар, иелердiң нұқсаны техникалық

 жүйелер;

 қорғау құралдарының апаттың процессiндегi жұмыс;

 және тағы басқалар.

 

   Апат және қайғылы жағдайлар ескерiлген және ескерiлмеген болады. Ескерiлгенi - үшiн алдын ала

олардың оқшау бөлiгiнiң құралы, зардаптардың жоюды құралдарын сайланады.

Ескерiлген апаттардың деңгейлерi:қауiп-қатердiң пайда болуы туралы сигналдың бар болуы, бiрақ қорғау құралдарының iстеудi табалдырығының қауiптi факторымен асып кетудiң жоқтығы.

    Апаттар және қорғау шараларының сипаты мүмкiндiк жағдаймен есептесу

 жүйенiң өңдеуiне есептiң қойылулары олар жақсы әлi кезеңде.

 Немен апаттардың кейбiр кезеңiнде қорғауға жол негiздеушiрек,

 сол келесi кезеңдерге қорғауын жеңiлдеу қамтамасыз ету.

 

 Техникалық құралдарды жұмыс жасаудың тәртiптерi:

1 ) нормалы қуатпен; үлкен қуатпен;

2 ) жұмысы; сынауы;

3 ) тұрақтысы;

 аумалы-төкпелi қосындылардан кейiн, сөндiрудi алдында, процессте

 бiр тұрақты тәртiптiң ауысымдары басқаға;

4 ) толық дұрыстықтың жанында;

 

Нормалы шарттардағы жартылай ақаулық, кедергi келтiрмейтiн жұмыс жасаудың жанында.

 

Екiншi тәртiптердiң әрбiр көрcетiлген буына қауiптiрек болып табылады.

Апаттарданғы қорғау құралдары:

қауiптi факторлардың детекторлары: ықшам, тасымалы,

 тұрақтысы;

 көмектiң шақыруының құралдары;

 тұрақты қорғаудың құралдары;

 авария қорғауының құралдары;

 эвакуациялық құралдар;

 жергiлiктi тығылатын жерлер.

 Апаттардың себептер:

 Апаттардың физикалық түрлерi:

 екi қозғалатын объекттердiң соқтығысуы;

 жылжымайтын бөгеуiлi бар қозғалатын объекттiң соқтығысуы;

 қабықтың үзiлуi бiр жағынан қысым бастан кешiру;

 жүк көтергiш құралым элементiнiң үзiлуi:

 статикалық бүйiрлеуi жүктеменiң жанында;

 статикалық сығушы жүктеменiң жанында;

 дiрiлдеулердiң жанында;

 резонанстық тербелiстерде;

 жүк көтергiш құралым элементiнiң (ию, қысу) деформациясы;

 оның асыра толтыруы ёмкости арқылы төгу жоғары салдарынан;

 шайқалудан аударылу;

 шайқалудан жылжу;

 биiктiктен құлау;

 жарылыс;

 жану;

 химия әсерi;

 тағы сол сияқтылар.

 

Апаттардың қорытылған себептерi:

 терiс конструкция;

 сапасыз материалдар;

 сапасыз жасау;

 терiс пайдалану;

 күйдi терiс тексеру.

 

Апаттар, қайғылы жағдайлардың себептерi кезеңде пайда болатын

 техникалық құралдарды пайдаланулар:

 болжанбаған жағдай немесе жағдайлардың ағымы;

 жағдайлардың күмән жағдай немесе ағымы

 қай мүмкiндiктерi туралы ( бiлдi, бiрақ менсiнбеген ) болғандарға;

 Тс кенет сыну;

 Тс бастапқы дұрыс емес күй;

 Тс комплекттiк;

 бұзылумен, тозу шақырылған Тстың функциясының әлсiретуi,

 жұмыс сұйықтарының материалдың қартаюы, жұмсап қоюымен

 тағы сол сияқтылар.;

 Тстың қолданудың ережелерiнiң бұзушылығы;

 әсерлердiң келiсiлмегендiгi.

Апаттар, қайғылы жағдайлардың себептерi кезеңде пайда болатын

 жобалау, жасаулар, техникалық құралдарды пайдалану:

 маубастық;

 алаңғасарлық;

 алаңғасар;

 салақтық;

 нұсқауларды толықсыздық немесе қателiк;

 нұсқауларды бұзылысы.

 

 Апаттардың басқы себептерi:

 бiлiмдердiң жеткiлiксiздiгi;

 парасаттың өресiздiгi;

 талпыныс күрделi, үлкен, қуатты техникалық құралдарды қолдану.

 

Басқы себептердiң апат жетектеп жүнетiн салдарлары:

 процесстiң үстiнде басқаруды жоғалту;

 ойда болмаған процесс.

    Апаттың керектi шарты - бұйымдағы энергияның үлкен қоры

(механикалық, химия, электр, ядролық тағы сол сияқтылар):

 артынан терiс конструктивтi ескерiлген немесе пайда болғаны

 процесстердiң нормалы ағымындағы пайдаланулар немесе қандай болса да бас-  сирақтары.

 Әсерлердiң келiсiлмегендiгiнiң варианттары:

 бiрнеше адам

 бiр сөзге келдi, бiрақ солардың бiрi ең болмаса..

 басқа түсiнбедi;

 келiсiм туралы ұмытты;

 мүмкiн еместiк туралы келiсiм орындауға хабарлай алмады.

Талпыныс апаттар кейде тiкелей себеппен (болуы мүмкiн, тiптi) басқа сақтап қалуға   болып табылады. Жаңалықтардан: Микроавтобустың жүргiзушiсi "" бөпенiң құтқаруы үшiн 10 жолаушылары өлтiрдi . Мысырдағы ортаға

ЖТО нәтиже 10 адамдарды қаза тапты және әлi 8 зақымданды. Жолаушылармен микроавтобус 60 километрлердегi шоссе бойынша шамамен шықты

жүргiзушi бөпенiң жолында байқағанда Қайыр басқалалары. үшiн

соқтығысу, жүргiзушi құтылсын рүл, және машина кенет бұрап шығарды

қасында көлiк жүретiн бөлiкпен каналға опырылып құлады.""

 

     Апаттар орындаудың жанында үйренбеген әсерлер өте ықтимал

 немесе екiншi жағдайда өте үйреншiктi әсерлердiң орындаудың жанындасы- артық                     дағдылық, шығаратын елеу артынан

 жаңа жағдайларда. Сирек қолданылатын ережелер естен шығып кетедi,

 еске түседi бұрмалаған, дөрекi жүзеге асырылады. Сирек

 болған ахуалдардың адамдары енi тиiмдi кем өзiн-өзi ұстайды

 типтi.

Апаттар себептердегi танып бiлуi керек:

1 ) себептер авария ахуалының дамытуы бастады;

2 ) авария ахуалының дамытуын бұлтартпауды мүмкiн еместiктiң себептерi;

3 ) авария ахуалының ауырлығының үлкеюiнiң себептерi.

Сонымен бiрге қарауы керек:

1 ) кейiн әсерлердiң тиiмсiздiгiнiң себептерi тiкелей

 оған авария ахуалы, асқындыратын жоғалтулар;

2 ) бойынша тиiстi шаралардың келесi қабылдамауының себептерi

 ұқсас апаттардың сақтап қалу немесе жұмсартуына.

Апаттардың кейбiр схемалары:

1 ) қауiптi фактордың пайда болуы, үшiн қай жоқ пайдаланылған

 жеткiлiктi реакция;

2 ) үшiн қауiптi фактордың табылуы өте кешiрек

 пайдаланылған жеткiлiктi реакция барып тұр;

3 ) қатар көңiлiн алаңдататың фактордың Aның қауiптi факторымен пайда болу

B, оператордың ықыласына уақытша ауыстырып қосатын,

 жеткiлiктiсi Aға жауап қайтаруға мүмкiндiктi жiберу үшiн сол үшiн

4 ) бiрнеше қауiптi факторлардың бiр уақыттағы пайда болуы, үшiн

 әрбiрi пайдаланылған жеткiлiктi реакцияның қай барып тұр;

5 ) A және Bнiң қауiптi факторларының бiртiндеп пайда болуы, үшiн

 әрбiрi жеткiлiктi реакцияның қай барып тұр; B фактор Aның факторына, және оператор реакциядан кейiн бiрден шығады,

 Aға сәттi реакциядан кейiн қуаты қашқаны, үлгермейдi

 Bға жауап қайтару.

Ережелердiң бiле тұра бұзушылығының себептерi:

 зиянкестiк;

 адам өмiрiмен жаратпау;

 уақыттың тапшылығы ережелердiң орындауын мүмкiн еместiк салдарынан

 немесе қор;

 қиратуға әуестену;

 талпыныс пайда үшiн тәуекел ету;

 ережелердiң өңдеушiлерiне сенiмсiздiк;

 ЄдЄ жағымсызсыз өте алған үмiт

 зардаптар;

 ережелердiң қайшылығы;

 өжеттiк.

Ережелердiң абайсызда бұзушылығының себептерi:

(ережелердiң бiлмеушiлiгi) жеткiлiксiз дайындық;

 ережелердiң түсiнбеу немесе тәлкектi түсiнуi;

 ережелердiң маңыздылығының түсiнбеуi;

 алаңғасар: талап ететiн шарттардың нераспознаваниесi

 ережелердiң қолданулары;

 қабiлетсiздiк ереженi есiне түсiру;

 адамгершiлiк организмның олқылығы:

 әлсiздiк;

 нашар дамулық немесе жоқтық залалдылық кейбiр

 функциялар;

 қолайсыз ағымдағы күй.

Үлкен апаттар лайықсыз жиi әсерi болып табылады

 элементтердiң күй немесе әсерлерi немесе лайықсыз табылу

 заттар ), болмашы шақталарға, массаға, тiкелей әсер. Бұл жүзеге асыруда қолданылады

 диверсиялар. Әр түрлi жасалатын конструкция жасалуы керек

 амалдарынша қорғал қалған сондай апаттар және диверсиялардан.

Конструкция қасындаға жуық шамамен бөлуге болады

 қалғанырақ бөлiктiң  берiктiктiң нәтижеде жартылай  қиратуы 

 үлкеедi, және бастапқы  кiшi-гiрiм бұзылуларда ары қарай  тiкелей себеп болып қалыптасатын 

 қиратулар. Бiрiншi ерекшелiкпен  конструкциялары атауға болады 

 қатайтатын, екiншi - өздiгiнен  қирататын.

Тозғындаған конструкциялардың  мысалдары:

1. Дрездендегi Фрауэнкирхе.

Фрауэнкирхе ағылшын-американдық  бомбардировканың жанында ыдыратты

1945 жылдың 13 ақпаны, оның  никтосын ендi бомбаламайтында  15 ақпан. Егер оның қабырғасы  жасар едi болса, сәл орнықтырақ  оны бомбардировканың жанында  алған бұзылулар шыдады. Өзiн оны  талқандады,

 айтуға болады, өз негiзiнде:  қабырғаның распёрлиы жарылған  күмбездiң бөлiктерi ауырлықтар күштiң  әсерiнен. Ағылшын-американдық 

 мейлi, бомбалаушыларды  тек қана бастапқы түрткi болды  және күштi, бұдан әрi

 карточка үйi бар жағдай  өздiгiнен жоюды процесс кеттi.

 Егер қабырғалар керетiн  жүктемеге бiрнеше жуанырақ және  ыңғайлырақ қарсы тұруларға болса,  олар шыдар едi

 мейлi және күмбезсiз, (жарық ) күмбезбен екеш мүмкiн,.

 егер күмбез жүктеменi жоғалтып өйткенмен ыдыратса, онда  қабырға

 үстiнде тiптi сондаға  қарағанда сенiмдi жағдайдан астам  болып табыл көрсетер едi,

 күмбез қашан орнындада  қалды.

2. Мұнаралар - нью-йорктегi  Бүкiләлемдiк сауда орталығының  егiздерi.

 ғимараттың 110-қабатты  мұнараларының 2001 екi жылдың 11 қыркүйегi Бүкiләлемдiк 

 нью-йорктегi (Втц ) сауда  орталығы боингтiң екi ұшақтарымен  таран жасаған - 747. Оқиғалар хроникалардан:

8:46 - "American Airlines" жүрген  авиакомпаниялар ұшақ 

11-шi рейсiмен, Втц солтүстiк  мұнарасына кесiп орнатты.

9:03 - "United Airlines" жүрген  авиакомпаниялар ұшақ 

175-шi рейсiмен, Втц оңтүстiк  мұнараға кесiп орнатты.

10:05 - Втц оңтүстiк мұнара  қопарылып құлады.

10:27 - Втц солтүстiк мұнарасы  қопарылып құлады.

Ұшақтардың соқтығысып қалуы  және қираудың аралығында жинағы 62 минут  өттi

 Северндер үшiн оңтүстiк  мұнара және 101 минут үшiн, аралықта  дегенмен

 тiптi президент Буш  террористерге қарсы өтiнiштi жасауға  үлгердi.

 Апат төмендегiше пайда  болды. Жанулар авиация

OK отындар. ұшақтардың  әрқайсыларындағы 30 тонналары ) жүк  көтергiш мейiрiмдендi

 майып қабаттардың  құралым элементтерi, бөлiктi аласара  бастады 

 жоғары майып бөлiмшелердiң  ғимараттары, майып қабаттарды  майыстырды,

 ғимараттар жайында  соғып жiбердi төменде майып қабаттар  және тапқан

 ар жағында қабат  бiр майып емес жарылыспен басқа  жаншып тастай бастады,

 өздерi бiртiндеп төменнен  жоғарыға шалжи. Мұнаралардың  қимасы бойынша қиратуды процесс  көрcетiлген түрмен келетiн, берiктiктiң  бiр қалыпты үлестiрiлуiндегi себеп.  Егер мұнаралардың әрқайсылары  iшiнде болса 

 ерекше мықты дiңгек  болды, онда жоғарғы қабаттарды  бастауға iстей алмас едi

 қалай табандатқан  және жартылай тараптарда бытырап  кететiнiн төмен қозғалар едi, және 

 ғимараттардың қирау  нәтижесi емес толық көрсетер  едi.

маршрут бойынша қозғалатын пойыз 1979 жедел жылдың 22 қазандары 

3.Glasgow-Aberdeen, Glasgow-Dundeeның маршруты  бойынша бойынша станцияда Invergowrie бөгелiп қалған жылжыған пойыздың  құйрығына кесiп орнатты 

локомотивтың электр жабдығындағы бұзықтарын себепке. Нәтижеде

 Glasgow-Aberdeenның пойызының электр арбасының бригадасының екi мүшелерiн қаза тапты және

Glasgow-Dundee пойыздар үш жолаушы.  Бiрнешесi вагондар соңғы 

 егер егер Tayның өзен  құйылысына суға темiр жол үйiндiсiнен  құлады, және егер 

 құйып алу емес, көп  жолаушылар болып табыл батып  кетер едi.

 Көлiктiң департаментiнiң  баяндамасында бұл апатқа байланысты

 айтылған: эксидента тiкелей  себеппен "Қол"сы болса

 семафор" горизонталдiқтан  неге қарағандасы кемiнде неге  қарағанда шалқыды

 алтысы градустарға,  бiрақ он градустарға несiмен  аспайтын: такомаларда

 ол жағдай әбден  емес көрсетiлген сигнал сияқты  қабылдауы керек және бұл қауiп-қатер  жағдай сияқты түсiндiрiп жатуы  керек, бiрақ қандай болса да  себебi бойынша пойыз басқарған 

 сигналды асты және  бос емес бөлiмше бойынша қозғалысты  жалғастырды.

Демек, жазалы осы жағдайда жасады, нұсқаушы емес,

 машинисттың көмекшiсiнiң  басқарған пойызын айтпақшы, машинистты  қаза тапты 

 артынан бас не туралы  соқтығысуда соғылған және 

 саңылау, оқтан сияқтының  маңдайында алды. Машинисттың көмекшiсi  пойыз тұрған алда көргенiн  көрсеттi, бiрақ сол болып есептедi

 параллел жолында болады: бұрылысты көруге тура қақпалады

 басқа пойыздың тұрған  орыны.

 Сонымен бiрге толық  емес iстеу дистанциялық анықталған 

 семафордың құрыштан  жасалған арқанының басқарылатын  арқылыларын болып шықты, сияқты, iстеуi бар мәселе ретiнде суық  ауа райы артынан 

 бұл семафорлар бұрын  да орын алды. Семафорларда жағдай  осыдан кейiн керi байланыстың  құралдары қосты, көрсететiн нақты

 семафор "қол"  жағдай. Семафорларды соңыра алмастыра  бастады

 бағдаршамдармен, бiрақ  олармен басқа күрделiлiк болды:  күн жарығы

 сигналды көруге көбiнесе  қақпалады.

 

4. "Күмiс Көпiрi" Огайо өзенi арқылы.

 Көпiр 1928 жылда құрастырылып  және 1967 жылдың 15 желтоқсаны қопарылып  құлаған болды.

 Көрермендер "" Көпiр  тараптан тербетiлгенiн айтады 

 тарапқа, барлық конструкция  сонан соң өздi қирата бастады 

 Өзiн. Огайо тарабында  бекiтудi баяулатты, және Көпiр,  әлi де 

 жартылай қолдалатыны,  жол төсемiмен төмен аунаптүстi,

 үсiнген суына машина  және 100 футтардың биiктiгiнен жолаушылары  құлатып.

 Машиналар қашан су 40-фут жуан жоғала баста құрыштан  жасалған

 конструкция ыдыратты. Көпiрдiң бiр бөлiгi бастапқыда  қопарылып құлады

 қанжығалы Огайосы,  және 90-фут мұнарасы суға бағытында  ауырып жатып қалды 

 тонна ауаландыра болды  қабақ 

 машиналарды суда. Жинағы  конструкцияның 45 секундтерiне құрастырылған

Point Pleasantтiң қаласы және  Жазықтықтың бас назар аударарлығы

 Огайо өзенi, сумен  толық жоғалды.""

 Егер мұнаралардың  тiк жағдайы олардың конструкциясының  берiктiгiмен ескертiлсе, апаттың  өлшемi едәуiр кiшiсi бол, екi тараптармен арқандары керiлiс  емес.

5.17.01.2005 соқтығысудың нәтижесiнде екi-шi Бангкок метросына

 пойыздар 200 адамнан астам  зақымданды.

 БАҚтан:

 Болжамдардан бiр-бiрденi, инцидент "" қозғалыс тексенетiн  қауiпсiздiгiнiң компьютерлiк жүйесiндегi бас-сирағы артынан бола алды . сигналы

 компьютердiң пойыздарын  әлсiн-әлсiн жоғалды, және сигналдың  апаты уақытында, өкiлi мәлiмдеген  болмады метро бағдарлаушы 

 серiктестiктер.""

 

 

 

 

 

 

                                   Қолданылған әдебиет

Александр Бурьяк «Общая теория безопасности.» «Эксиденты.»