Асқорыту жүйесi 

Ұлы ас қорытудың  физиологиясы бойынша орыс ғалым  Иван Петрович Павловының жұмысы мойындалған.Бұл  нақты және теориялық нәтижелердiң  құндылық ретiндесiн жатады, сол сияқты сонылық және орындауды ұстаға.Тұғырықтан ас қорыттатын даңғыл жолдың мүшелерiнiң  физиологиясын Павлов данышпанның  арқасында және оның көрмеген биiктiгiне тұрғызуға шығарудың сәтi түстi.Физиологияның  ғылымының мешеу бөлiмдерiнiң бiрдi ас қорытудың физиологиясының Павловына  дейiн, физиолог Э туралы өз кiтабында  көрiп қалатын тiптi болады..Асратян.- жеке ас қорыттатын темiрлердiң жұмысы және ас қорытудың барлық процессi заңдылықтары туралы тек қана тiптi күңгiрт және үзiндi ұсыныстар негiзiнен бар болды.

Асқорыту  жүйесiнiң физиологиясы

Өткiр тәжiрибе Вивисекционно – сол замандарда асқорыту жүйесiнiң мүшелерiнiң мiндеттерiнiң  зерттеуiнiң негiзгi қабылдауы жарамдылық емес бұл мүшелердiң жұмысының  жасырын сырларының ашылуына көрсеттi.Керiсiнше, мысалы, алған мұндай терiс тәжiрибелердiң  нақты нәтижелерiнiң жанында асқазан  және асқазан асты без Гейденгайн, Старлинг, Бейлис және др жүйкелердiң  секреторныхтарын алмайтын ұсыныстың  көп қателерi себеп болды.).Мысалы, егер жеке ғалыммен және жүйкелердiң  ас қорыттатын темiрлердiң басқалар үшiндерi секреторных бар болу орнатуға жолы түссе, Людвиг, Клод Бернар, Гейденгайн, Лэнгли және др үшiн сiлекей.), онда физиологиялық  зерттеулердiң бұл дөрекi қабылдауы  дегенмен олардың мiндеттерiнiң жүйке  регуляцииының барлық жұқалықтары  айқындалуға мүмкiндiк бермедi.

Бұл бiле, Клод Бернар, Гейденгайн, Тири және дрдiң жуан дауыстары  көп бiз және шетел ғалымдары.) мүлтiксiз қабылдаудан астам зерттеудiң  тiрiдей союларын алмастыруға тырысты  – тәжiрибелермен операция жасаған  малдар созылмалы.Бұл талпыныстар  дегенмен тиiстi жетiстiктермен тәж  кигiзбедi : немесе iстелiнген операциялар  ниет бойынша бағасыздау толып қалды  және (сiлекей бездерiнiң тармақтарының  пiстесi асқазан Гейденгайн шеттетiлген Клода Бернарада ) жүзеге асыруды  техника бойынша, немесе тапқыш ойлап  табылған және ойдағыдай iстелiнген операциялар  бас сызықтардағы осы мүшенi жұмыстың заңдылықтарының анықталуларына жетiмсiз  болды және алу олардың жұмысы туралы айғақ жекеленiлген жеке ғана үшiн бүлдiргендiгiмен.

Ғылымның ас қорыттатын темiрлердiң физиологиясы туралы негiзгi және сенiмдi мәлiметтермен  деп айтуға болады Павловтың өзiне мiндеттеген.Нөлден ол iс жүзiнде  физиологияның бұл маңызды басшысын жасады, тұлғасыз орнына бұрын бар  болған бiртұтас ас қорыттатын процесс  туралы бүтiн және тұтас оқуды  жасады асқорыту жүйесiнiң әртүрлi мүшелерiнiң  жұмысы туралы өзара шалағай және қате мәлiметтердiң байланыспағандарына  араластыр.

Орыс ғалымының  ешқайсысы тап сол уақытта, тiптi Менделеев, мұндай данқтылық шекараның  ар жағында алмады.Бұл әлемдi жарықтандыратын  жұлдыздар Герберт Уэллс ол туралы бiлген жолдар әлi деде жарық саулата  айтты.Ол романтиялық деп атады, аңызға айналған адаммен, әлемнiң азаматымен дерлiк.

(18491936 ) Иван Петрович  Павлов Рязандарда 1849 жылдың 26 қыркүйегi дүниеге келдi.Оның әкесi, Петр  Дмитриевич, уағыздаушы болды.Павлов  балалық шақтармен мақсатқа жетудегi табандылықтың әкесiнде және әбден жетiлдiруге тұрақты талпынысты үлгi алды.Павлов өз тiлегiмен өз ата-анасы Павловтар дiни семинарияның бастапқы бағамы қатысты, 1860 жылда рухани мектеп рязанскоеге түстi.

Иван көлемдi әке кiтапханасында бiрде Г кiтапшаны  тапты.Г.Үйреншiктi өмiрдiң физиологиясы Левтер.Бол жанға оған демiкпе  осылай кiтап терең.Соңына түскен табиғи ғылымдар, 1870 жылдағы Павлов факультеттiң  физика-математикалығымен табиғи бөлiмшеге  петербурлық университетке түстi.

Физиологияға  оның мүддесi өстi, ол содан кейiн  кiтапты оқып шықты және.Мидың  рефлекстерi Сеченов, бiрақ оған бұл  затты меңгерсiн ол зертханадағы үйренуi өте алған және тек қана содан кейiнмен сәттi болды.Депрессор  жүйкелерiнiң Цион, үйренген рөлi.

Асқазан асты бездi нервтендiрудiң секреторнойының  зерттеудi Павловының бiрiншi ғылыми зерттеуi.Павлов және мдi оған.Афанасьев университеттiң  алтындай айрықша белгiсiмен марапаттаған.

Атақтың 1875 жылында  алулардан кейiн Павлов табиғи ғылымының  кандидатиды ( қайта ұйымдастырған  кейiннен Әскери – дәрiгерлiк ) Санкт-Петербургке  медицина-хирургиялық академиясының  үшiншi бағамына түстi.Содан соң Павлов ас қорыту және қан айналуды зерттеудi екi жыл iшiнде жалғастырған малдәрiгерлiк  институтында жәрдемшi болып қалыптасады.

Ол жаздыкүнi 1877 жыл Рудольфом Гейденгайноммен  Бреслау, Германииға қалада, ас қорытудың  төңiрегiдегiн маманмен жұмыс iстедi.Павлов келесi жылы Бреслауға оның клиникасының жанында физиологиялық зертханада жұмыс iстей бастады, Павлов 1879 жылда  алған дәрiгерлiк дәреже әлi алауға жеткiлiксiз болады.Иван Петрович сол  жылдалар жиырма жылдардан астам  созылатын ас қорытудың физиологиясы бойынша зерттеу бастады.Сексенiншi жылдардағы Павловының көп зерттеулерi қан айналуды жүйелер тиды, жүрек  және қан қысымының мiндеттерiнiң  регуляцииы жеке алғанда.

Павловты 1883 жылда  дәрiгерлiктiң дәрiгерiнiң дәрежесiнiң  соисканиесiне диссертацияны, жүректiң  мiндет тексеретiн жүйкелердiң арнаулы  сипаттамасын қорғал қалды.Ол академияға приват-доцентпен тағайындалды, бiрақ  Людвигом Гейденгайноммен және карлмен  Лейпцигеге қосымша жұмыспен тағайындау байланысты бұдан бас тарытқыза  алды, физиологтермен атақтылармен екi өте тап сол уақытта.Ресейге  Павловтың екi жылынан кейiн қайтып келдi.

Павловтың еңбектерiн 1890 жылға дүние жүзiнiң ғалымдары  ұзақ күткен мойындау жақтан алды.Ол 1891 жылдан оның жұмысшы қатысу ұйымдастырылған  эксперименталдi дәрiгерлiктiң физиологиялық  институт бөлiмiмен 1895тен 1925 жылға дейiн  жұмыс iстейтiн Әскери – дәрiгерлiк  академиядағы физиологиялық зерттеулерiнiң  жетекшiсiмен бiр уақытта қала меңгердi.

Павлов эксперименталдi мағлұмат және теориялық жағдайлар 1897 өз жылға теп-тез шетелге ауыстырған бас ас қорыттатын (1897 ) темiрлердiң  жұмысы туралы дәрiстiң классикалық  еңбегiнде тамаша қорытты.

Павлов өз ғылыми еңбектерiнде биология және болып  есептелдi үйлесiмдi емес пелсепенiң  мектептерiнiң механистической және холистическойы әдiстердi пайдаланды.Павловтың  механицизмының өкiлi қалай қан айналу немесе ас қорытудың жүйеген мұндай әрбiрi оларды түсiнiктi кезекпен зерттеудiң  жолымен бола алады жиiрек санады; бүтiндiктiң пелсепесiнiң өкiлi оны қалай сездi, бөлiктiң мынау несi интактногода, қағылез және сау мал үйрену керек.Ол бұл себептендер қағылез лабораториялық жануарлардың жанында олардың жеке мүшелерiнiң жұмысқа бақылауға арналған елiтуiсiз операция жасататын тiрiдей союдың дәстүрлi әдiстерi қарсы шығады.

Не санай операциялық  столда және мал амансыздар ма, Павлов теңбе-тең сезiне алмайдуға ауруды сезiнсiн хирургиялық жолмен оған iшкi мүшелердiң қызметiмен олардың  мiндеттерi және малдың күйi бұзбай бақылау  үшiн қорыта келгенде әсер етуге  өлмелi.Бұл қиын хирургияның ұста Павловы үздiк болды.Керiсiнше, ол адамдарда күтудi деңгей, жансыздандыру  және тазалық, не орындалу сол операцияларда  табандылықпен талап еттi.

Павлов және оның әрiптесi әдiстер мәлiметтердi пайдалана  сiлекей және бездiң дуоденальныесi, асқазан, асқазан асты без және бауыр  асқорыту жүйесiнiң әрбiр бөлiмi оның ақтар, майлар және көмiрсутектердiң  сорылатын бiрлiк жаратын олардың  әр түрлi қисындастыруларында нақтылы  заттарды азыққа толықсытатынын көрсеттi.Олардың  регуляцииы және өзара әрекеттесудi зерттеу Павловтың бiрнеше ас қорыттатын әнаймдарының ерекшелеулерiнен  кейiн бастады.

Сiлекей бездерiнiң  жүйкелерi Секреторные негiзiн салушы Павловтармен айқындалып болды ендi байсалды талқыланып, Э жазған болады..Асратян, Клодом Бернаром, Гейденгайном, Людвигом, Ленгли және др.бiрақ олардың зерттеулерi жүргiзiлетiн тәжiрибелердiң өткiр  вивисекционныхтарының шарттары оларға суреттi барлық толықтықта және бұл  темiрлердiң бай және жан-жақты  табиғи қызметтiң заңдылықтары айқындалуға  мүмкiндiк бермедi.Алдақашан болғандығымен, рецепторлар мынау не құрылымға  және мiндеттерге беттерiнше емес бiркелкiнен, сiлекейдiң рефлекторлық бездердiң секрет шығаруы ауыз қуысының рецепторларының байланысты ортақ  қозғанғыштығымен тәжiрибеден бұрын  тұрғызылды.

Павловтың өз жүйелi түрде және мұқият созылмалы тәжiрибелерiнде  сiлекейдiң рефлекторлық бездердiң  секрет шығаруы түрдегi табиғат, күш, сан және табиғи қоздырғыштардың  әсердiң ұзақтығына байланысты азық-түлiк  немесе қабыл алмайтын заттардың  ауыз қуысының рецепторларына сапа бойынша  және тiптi сан бойынша едәуiр дәрежеде өзгертетiнiн орнатты.

Роталар қышқыл, сiлтi және т қабыл алмайтын зат  та шиқылдай бiр нәрсеге тиедi.д.азықтың  неткен сорты еттiң роталары бiр  нәрсеге тиетiнiн, неткен сiлекей  бездер және екпiн неткен жұмыс iстейтiнiн, неткен құрамдар және, сiлекейдiң неткен сандарын т да ерекшелейтiнiн ), нан, сүт немесе бiрдеме басқа, (қурап  қалған немесе сұйық ) түр неткен, сан  неткен бұдан тәуелдi болады.д.Мысалға, не көрсетiлiп қурап қалған, рота тиiстi қайыршақтар, ауыз және ттердi шиқылдай сонымен бiрге рота ұйықтаған  өзеннiң құм дымқыл немесе сұйыққа  қарағанда сiлекей бөлiнiп шығу қышқыл сiлекейдi үлкен шақырады нелiктен азық-түлiк өнiм болғанын ақтың  мазмұныды көбiрек шақырады ағыл-тегiл  сiлекей бөлiнiп шығу шақырады сiлекей  шақырмай изо итерiп шығарған болады.д.

Павловтың бұл  тағы басқа айғақтарын барлық жиынтықтар маңызды маңыздылықтың айғағы орнатты : мұндай сiлекей бездерiнiң рефлекторлық қызметiнiң нәзiк және жарық құбылмалылығы  бұл өзгерiстер бұл ушықтыратын  олардың уәкiлдерiнiң әрбiрiне ауыз қуысының әртүрлi рецепторларының ерекше қозғанғыштығы, өздерiңiз-ақ себепшi болған сипат приспособительныйларды тасысады»

Павловты 1904 жылда  физиология бойынша нобель сыйлығымен марапаттаған және бұл сұрақтың тiршiлiк  маңызды тұрғыларын түсiнудi айқындау арқасында ұйымдастырған ас қорытудың  физиологиясы бойынша жұмысқа дәрiгерлiкке.Сый  ақының тапсыруын рәсiмдегi сөздерiнде..Г.Институттың  Каролинскийi Павловтың биiк үлес бағасын бердiден физиологияға және асқорыту жүйесiнiң мүшелерiнiң химиясына  Мернерi.Бiздер Павлов жұмыстың арқасында  бұл мәселенiң зерттеуiнде барлық алдыңғы жылдарда, Мернер айтуға қарағандасы  бәрiнен алыс iлгерi жылжи алдық.Ендi бiздер басқаға, т асқорыту жүйесiнiң  бiр бөлiмiнiң ықпалы туралы жеткiлiктi ұсынысты аламыз.е.ас қорыттатын тетiктiң  жеке буындары бiрлескен жұмысқа  ыңғайлы болатын туралы.

Павлов барлық өз ғылыми жұмыстары бойыда iшкi мүшелердiң  қызметiне жүйке жүйесiнiң ықпалына мүдденi сақтады.Оның тәжiрибелерi, тятын  асқорыту жүйелерi басында жиырмасыншы  ғасырлар, шартты рефлекстердiң зерттеулерiне келтiрдi.Тәжiрибелердiң бiрлерiнде, аталған  жалған көректендiрумен, Павлов жай  ғана және бiртума жұмыс iстедi.Ол екi терезе iстедi : бiр асқазанның қабырғасы, басқасы өңеште, операция жасаған  және емдеп жазған иттердi асырайтын  ендi шиқылдай саңылаудан өңешке сыртқы асқазанға дейiн жетпедi шалқасынан түстi.Асқазан бiрақ денеге шиқылдай түстi ишара және жұмысқа даярлана бастады алуға үлгердi : қажеттi шырынның қорытуына күш салып ерекшелеу.Ол екiншi саңылаудан алуға және кедергiсiз  зерттеуге болады.

Сағаттармен ит өңеш бәрiнен алыс азықтың үлесiн  тигiзбегенiнде емес, экспериментшi уақыт бұл жұмыс iстедi запрандарымен  көлдеткенiнде бәз-баяғы жұта алды.Өзгертуге  және қалай сәйкесiнше запранының химия құрамы өзгередi бақылауға  шиқылдауға болады.

Бiрақ басы басқа  болды.Асқазанның жұмысы жүйке жүйесiнен  тәуелдi болатынын және онымен жүргiзiлетiнiн  дәлелдеуге тұңғыш рет эксперименталдi сәттi болды.Шиқылдай жалған көректендiрулер  тәжiрибелердегi анығында, асқазанға  тiкелей тигiзбегенiнде емес, ол жұмыс iстегенiнде.Шынымендi, ол бұйрықты ауыз және өңеш жүретiн жүйкелер бойынша  алды.Сонымен бiрге жүйкелер және шырын жүретiн асқазандарға кесуге тұрды адыраюға тоқтады.

Басқа әдiстермен  ас қорытудағы жүйке жүйесiнiң реттейтiн  рөлiн дәлелдесiн мүмкiн емес болды.Иван Петровичқа бұл бiрiншi және тiптiнiң  өз шетел әрiптестерiнiң арт жақта  Рдың өзiне қашық қалдырып жасаудың сәтi түстi.Гейденгайн, кiмдiкi мәртебесi тiптi жақында барлық Еуропаларында  және Павловқа мойындалып тәжiрибе толып  кетуге баратын болатын.

Егер бұл ауыз қуысының шырышты қабығының нысанымен  ширату қайтадан байланса, сыртқы әлемдегi кез келген құбылыс нысанның сiлекей  без жағдай жасайтын уақытша ишарасына  айналдырыла алады Павлов жазды..дененiң  басқа сезгiш беттерiне нақтылы  сыртқы құбылыстың әсерiмен.

Екiбастан, асқорыту жүйесiнiң физиологиясы бойынша Павловтың  теориялық жағдайлары барлық айғақтарлар  емес өз күшiн бүгiн сақтайды.Түзету және өзгерiстiң әр түрлi елдердi енгiздiден  кейбiреуге ғалымдардың көп зерттеулерi.Ас қорытудың негiзiнен қазiргi физиологиясы дегенмен Павловтың традовы терең  мөрдi әлi де сақтайды.Оның классикалық  жұмыстары жаңа және жаңа зерттеулерге арналған негiздермен баяғысынша қызмет көрсетедi.

Асқорыту

Асқорыту 
Қоректік зат клеткалардың өсіп-өнуі мен дамуы үшін және организмнің тіршілік әрекетіне қажетті энергия көзі. 
Азык-түлік өсімдіктер мен жануарлардан алынып, өңдеу нәтижесіндегі адам керегіне айналатын заттар. 
Ac қорыту мүшелерінің жүйесі ас қорыту жолынан және ас қорыту бездерінен тұрады. Ауыз қуысы, жұтқыншақ, өңеш, қарын, ұлтабар ас қорыту жолы болып табылады. 
Ac қорыту жүйесінің қызметі: секреторлық- ас қорыту сөлін шығару (сілекей, қарын сөлі, қарын асты сөлі, ішек сөлдері); қозғалыс ас қорыту жолдары арқылы қоректі ұстау) және араластыру; сіңіру - қоректік заттардың, судың, минералды заттардың қан мен лимфаға өтуі. 
Ауыз қуысының құрылысы және астың қорытылуы 
Ауыз қуысының төменгі жағынан бұлшық етпен, алдыңғы жағы тіспен, иекпен көмкеріліп, ұрт құрайды, үстіңгі жағы қатты және Жұмсақ таңдаймен қапталған. Жұмсақ таңдайдың артқы бөлімі томпайып, кішкене тілшікке (бөбешік) айналады. Жұмсақ таңдай ауыздың артында және екі жағында қалтарыстарға айналады. Таңдай доғасы, олардың арасында көмей бездері бар. Бұл бездердің қатпарында тамақпен бірге ауызға түскен микробтар залалсызданады. Ол көлденең жолақты бұлшық еттен тұрады. Оның үсті сілемейлі қабықшамен қапталады. Қабықшаның үстінде дәм сезу клеткалары бар. Тілдің ұшындағы клеткалар, екі жағындағы клеткалар және түбіндегі клеткалар қандай дәмдерді сезетінін естеріңе түсіріндер. 
Ауыз қуысының қызметі: қоректі механикалық ұсақтау; қорек жентегі пайда болуы; көмірсулардың ыдырауы; қоректін, сапасы мен температурасын анықтау. 
Tic - сүйектен пайда болған, ауыз қуысында орналасқан, қоректі ұстап шайнайтын және дыбыстың пайда болуына әсер ететін мүше. 
Тістер пішініне қарай: күрек тіс, ит тіс, кіші және үлкен азу тістер болып ажыратылады, сонымен қатар тістің ең соңғы жұбы - ақыл тіс адамға 20-22 жасқа келгенде шығады. Түбірлердің құрылысына қарай тіс бір түбірлі және екі, үш түбірлі болып келеді. Бір түбірлі тістерге алдыңғы күрек тіс және ит тістер жатса, үстіңгі жақ сүйектің азу тістері үш түбірлі, ал астыңғы жақ сүйектің азулары екі түбірлі болады. Тістің барлық саны - 32. Олар адамның аузында үстіңгі және төменгі жақ сүйектерде екі қатар болып орналасады. Олардың әрқайсысында 16 тістен болады. Әрбір жақ сүйектердің жартысында 2 күрек тіс, 1 ит тіс, 2 кіші, 3 үлкен азу тіс болады. 
Ауыз куысындағы тіс санын тіс формуласы аркылы көрсетуге болады: 
Алымда жоғары жақ сүйектерінің тіс саны, бөлімде: төменгі жақ сүйектердегі тіс санын көрсетеді. Сол жағы сол жақ сүйектерін, оң жағы оң жақ сүйектердегі тіс санын көрсетеді. 
Балалар тісінің формуласы: 
Жаңа туған балада тіс болмайды. Бала 6-9 айға жеткенде, алдыңғы тістер шыға бастайды. Олар сүт тістер деп аталады. Бала 2 жасқа келгенде, оның аузындағы тістерінің саны 20-ға жетеді. Бала 6-7 жасқа толғанда, сүт тістері түсіп, оның орнына тұрақты тістер шығады. Бұл тістердің өзгеріп алмасуы 12-14 жасқа келгенде аяқталады. Адам 18-19 жасқа келгенде, ең соңғы жұп - азу тістер (ақыл тістер) пайда болады. 
Тістің сыртқы көрініп тұратын бөлігі тіс сауыты, оның жіңішкерген жерін мойны және сүйегіне бекитін бөлігін тістің түбірі деп атайды. Әрбір тістің үсті ақ түсті зат кіреукемен (эмальмен) қапталады, оның астында қатты зат дентин жатады. Тістің іші қуыс, ол борпылдақ ұлпадан құралады, оның арасынан қан тамырлары мен жүйке талшықтары өтеді. Қан тамырлары тіске кенеулі заттар, ал жүйкелер оған сезімталдық қасиет береді. 
Астың дұрыс қорытылуы үшін тістердің сау болуы кажет. Ауру тістер микробтардың жиналатын орны. Тістер ауруының жиі кездесетіні парадонтоз және кариес. Екеуінде де тістің бұзылу себебі тіске бактериялардың жиналуы. Парадонтоз да тісті ұстайтын дәнекер ұлпаны қабындырады және бұзады. Микроорганизмдер тістің кіреукесін (эмалін) жөне дентинің пульпасын зақымдайды. Бұның себебі азық-түлік заттардың құрамында көп мөлшерде қанттың болуы және жеке бастың гигиенасын сақтамау. 
Ауыз қуысында үш пар сілекей бездері сілекей сөлін бөледі. Адамның сілекейі үнемі бөлінеді, оның мөлшері тәулігіне 1 литрге дейін жетеді. Сілекейдің бөліну мөлшері және оның химиялық құрамы астың құрамына байланысты. Егер ас құрғақ болса, сөл аз бөлінеді. Сілекей асты дымқылдап, оны ыдыратуға қатысады және астың жұтылуын жеңілдетеді. Ауыз қуысында сілекей безі екі рефлекс арқылы реттеледі: піартты және шартсыз. Шартсыз рефлекс тамақты ауызға апарғанда, шартты рефлекс тамақтың иісін сезгенде, дәмін көргенде пайда болады. 
Сілекей безінің қызметін И.П. Павлов тәжірибе арқылы дәлелдеді. Сілекей безінің өзегін терінің сыртына шығарып тігіп, оған сілекей жинайтын шыны түтік орнатты. Организмді тамақтандырғанда, сілекей ауыздың ішінде бөлінбей, сілекей жинайтын шыны түтікке бөлінеді, сөйтіп, оның құрамы зерттеледі. 
Сілекейдін, кұрамына бейорганикалық заттар: су және минералды тұздар (натрий, калий, хлор иондары және т.с.с.), органикалық заттар, ең бастысы, сілекейдің белогы: лизоцим (сілекей затын залалсыздандырады), муцин (табиғи белокты зат) птиалин мен мальтаза (солодтық крахмалды қантқа, одан әрі глюкозаға ыдыратуы) енеді. 
Тіл - бұлшық етті мүше, сырты сілекейлі қабықшамен қапталған. Тілде көптеген қабылдағыштар орналасқан, солардың арқасында астың дәмін, механикалық қасиеттерін және температурасын сезеді. 
Жұтыну. Ac жентегі ауыздан жұтқыншаққа, одан тік орналасқан жіңішке түтікше өңешке жетеді. Жұтынған кезде көмейді кіре беріс бөбешік жауып қалады. Өңештің бүйірі толқынды жиырыла отырып, асты қарынға жылжытады. Өңештің кілегейлі қабықшасы жасап шығаратын кілегейлі зат астың жылжуын жеңілдетеді. 
Өңеш - ішектің алдыңғы бөлігі, ұзындығы 5 см. Ол 3 бөлімнен тұрады: мұрын немесе кеңсірік, ауыз куысы және жұтқыншақ. Бұған ас қорыту жолы, жұтқыншақ және есту (евстахиев) түтікшесі ортаңғы құлақ жарғақшасына жеке ашылады. Өңештін, ауыз жағы есінеу арқылы ауыз қуысына ашылады. Жұтқыншақ бөлігінен жұтқыншаққа және ас қорыту жолында ас қорыту мен тыныс алу жолдары айқасады. Сілекейлі қабықшада лимфоидтық ұлпалардың жиынтығы болады. 
Ac қорыту жолы. Ұзындығы 25 см, бұлшық еттік түтікше өңеш пен қарынды (асқазан) жалғастырады. Сақиналы бұлшық еттердің толқынды жиырылуынан ас жентегі жылжиды. Ac қорыту жолының жоғарғы қабырғасы көлденең жолақты бұлшық еттен, ал ортаңғы және төменгі жағы тегіс бұлшық еттен тұрады. 
Қарынның құрылысы және астың қорытылуы 
Қарын - көлемі 2-3 метр болатын қап тәрізді ұлғайған ас қорыту мүшесі. Қарынның (асқазан) пішіні мен мөлшері тұрақты емес, ең бірінші адам конституциясына байланысты болады. Қарынның қабырғасы үш қабаттан (сілемейлі, бұлшықетті және сероздық қабықшадан) тұрады. Ішкі қабатта (сілекейлі) қарын сөлі бөлетін көп мөлшердегі бездер бар. Адам күніне 1,5-2л қарын сөлін бөледі. Қарында ас 3-10 сағат аралығында қарын сөлінің әсерінен қорытылады. Онда ең алдымен белок қорытылып, ыдырауға түседі. Қарын сөлінде белокты ісіндіріп, оны қорытатын ферментті белсендіретін тұз қышқылы бар. Белокты ыдырататын пепсин ферменті үшін қышқылдан басқа қарындағы қызу 38-39°С-қа тең болуы қажет. Сондықтан тамақтану гигиенасын сақтамаса, астың қорытылуы өзгеріп, қарында қыжылдау сезіледі. Қарында ас қорытудың өзгеруі өне бойы ыстық немесе өте салқын және кұрғақ тағамдарды жиі ішуден болады. Қарын сөлі бөлінуінің реттелуі жүйке жүйесі және гуморальды жолмен іске асады. 
Шартсыз рефлекстік қарын сөлін бөлу орталығы мидың сопақша бөлігінде орналасқан. Шартты рефлекторлық қарын сөлінің бөлінуі бас миы сыңарларының (тәбетті сөл) қатысуымен болады. Қарын сөлінің рефлекггорлық бөлінуін И.П. Павлов «алдамшы қоректендіру» тәжірибесі арқылы дәледдеді. Иттің қарны түбін кесіп, одан кішкентай қарынша жасады. Ішкі сілекейлі қабықшасы бүтін қалпында сақталғандықтан, ас үлкен қарында қорытылған кезде кіші қарыншада («Павлов қарыншасы») сөл (астың сапасына байланысты) мөлдір таза қалпында иттің денесінде жабыстырылған тұтікке тамшылап ағады. Яғни ит қоректі жұтқанда қарынға түспесе де, қарын сөлінің бөлінуі байқалды. 
Қарын безінің физиологиялық белсенділігі (ұзақтығы, сөл бөлінуі, әрекетшіддігі) қоректің химиялық құрамына (белок, май, көмірсулар), оның консистенциясына, температурасына, қарынның сілемейлі механикалық тітіркенісіне байланысты. Ішек-қарынның ең басты гормондарының бірі - қарын сілемейі өндіретін гастрин. Гастрин клеткалардың тұз қышқылын өндіруіне әрекет жасайды. 
Аш ішектің құрылысы және астың қорытылуы. Қоймалжың ас ботқасы қарыннан оқтын-оқтын ас қорыту жолының келесі бөлігі - ішекке өтеді. Қоректік заттар аш ішекте одан әрі едәуір жай заттарға ыдырап, қан мен лимфаға сіңеді. 
Аш ішектің астары кедір-бұдырлы бүртіктермен қапталған. Бүртіктердің астында қылтамырлар мен лимфа орналасады. Бүртіктердщ аш ішектегі асты сіщріп (сорып) алатын көлемі 4-5 м2-ден 400-500 м2-ге дейін болады. Аш ішектің ұзындығы 3-3,5 м. Оның бастапқы бөлімі-ұлтабар ұшы. Ұлтабар ұшының орташа ұзындығы 12 еліге тең. Ұлтабар ұшына бауыр мен ұйқы безінің шығару өзектері ашылады. Ұйқы безі сөлінің ферменттері сілтілі ортада ғана әсер етеді және оның қызметін өт күшейтіп отырады. Ac қорыту сөлі ферменттерінің әсерінен белок, май, көмірсулар ұлтабар ұшында ыдырайды. 
Бауыр - денедегі ең ірі без (салмағы 1,5 кг). Ол оң жақ қабырға астында орналасқан. Бауырда өт пайда болады. Адамның бауыры бірнеше бөліктерден (500 мыңға жуық) тұрады. Әрбір осындай бөлік өт түзетін бауыр клеткасының гепатоцитінен пайда болған. 
Бауырдың қызметі: 
- улы заттарды залалсыздандырады (кедергі қызметі); 
- көмірсу, май және белок зат алмасуына қатысады;  
- өтті өндіреді (күніне 1,5 л).  
Өттің қызметі: 
- ұйқы безі және ішек сөлдері ферментін белсендендіреді; 
- майларды ұсақ тамшыларға (оның бетін ферменттермен әрекеттесуін күшейту) бөлшектеу; 
- май қышқылдарының ерітілуін күшейту; 
- аш ішек қабырғасының жиырылуын белсендендіру; 
- ішектегі шіру процесін тоқтатады. 
Ұйқы безі - ішкі және сыртқы бездердің ең ірісі. Бұл бас, дене және құйрық бөлімдерден тұрады. Басы ұлтабармен жанасады. Без екі типті клеткалардан тұрады: біреуі гормондарды (инсулин, глюкагон), басқалары ішекке ұйқы сөлін бөледі. Оның құрамына маңызды ас қорыту ферменттері, оның ішінде трипсин, липаза, амилаза және т.б. трипсин белоктар мен пептидтерді аминқышқылдарға дейін ыдыратады, липаза майларды глицеринге және май қышқылына, ал амилаза қалған полисахаридтерді глюкозаға дейін ыдыратады. 
Ұйқы безінің жүйкелік және гуморальдық реттелу қызметінің механизмі бар. 
Сіңірілу күрделі физиологиялық процесс. Аш ішектің ішкі бетінде бүрлер болғандықтан, барқыт секілденіп көрінеді, солардың қатысымен белок, май мен көмірсудың ыдырау өнімдері қанға сіңеді. Бүршіктердің өте көп болуы аш ішектің кілегейлі қабықшасының сіңіру бетін едәуір арттырады. Бүрдің әрқайсысына қан тамырлары мен лимфа тамырлар келеді. Олар қоректік заттардың суда еріген ыдырау өнімдерін өзіне сіңіріп алады. Сіңіру дегеніміз - сүзілу, диффузия секілді таза физикалық процесс қана емес, сонымен қатар ол қоректік заттардың бүрлерден өтуі арқылы жүзеге асатын физиологиялық процесс болып табылады. Бүрлер ішектерде тіршілік ететін микроорганизмдердің қан лимфаға өтуіне кедергі жасай отырып, қорғану қызметін де атқарады. 
Тоқ ішектін құрылысы және астын қорытылуы. Қорытылмай қалған ас қалдықтары тоқ ішектен 12 сағатта жүріп өтеді. Осы уақытта ондағы судың көбі қанға сіңеді. Тоқ ішектің кілегейлі қабықшасында бүр болмайды. Оның бездері құрамында ферменттері аз, ал кілегейлі заты көп сөл түзеді, осындай кілегейлі зат арқасында қорытылмаған ас қалдықтары ілгері жылжып, организмнен оңай шығарылады. Тоқ ішекте бактериялар көп болады. Олар астың қорытылуына жәрдемдеседі, бактериялардың қатысуымен кейбір витаминдер түзіледі. Бір мезгілде К витамині және В тобы синтезі іске асады. Тік ішектің дефекациясы - күрделі рефлекторлық акт, яғни бұл кезде диафрагма (көкет) мен қарын бұлшық етінің қабырғасы жиырылады. Бұл рефлекстің орталығы жұлынның құйымшақ бөлімінде орналасып, оның әрекетін бас миы реттейді. 
 
 

Ас қорыту жүйесі (көне грекше: systema digestoria; көне грекше: systema — бүтін, байланысқан, жүйе; лат. digestoria — асқорыту) - адам мен жануарлар организмдеріндегі асты (азықты) қабылдау, өндеу, қорыту, сіңіру және жын қалдығын сыртқы ортаға шығару қызметтерін атқаратын мүшелердің жүйесі. Асқорыту жүйесі түтік тәрізді мүшелерден және ас қорыту бездерінен тұрады. Филогенездік және онтогенездік түрғыдан асқорыту жүйесін төрт бөлімге бөледі: бас бөлімді — ауызжүтқыншақ (аран), алдыңғы бөлімді - өңеш пен қарын (асқазан), ортаңғы бөлімді — ащы ішектер (он екі елі ішек, аш ішек, мықын ішек) мен ірі асқорыту бездері (үйқы безі, бауыр), артқы бөлімді - жуан ішектер (бүйен, тоқ ішек, тік ішек) құрайды 

ДНК 

Зәузаттану бұл ғылым Грегор Мендель гендермен кешiрек аталған ең қарапайым заттар физикалық қасиеттердi мұрагер болуларды анықтаған жағдай сипаттағанда 1866 жылда пайда болды.Химик Фридрих Мишер үш швейцария жылдан кейiн нуклеин қышқылын ашты және ол торшаның дәнiнде болатынын көрсеттi.Ғалымдар жаңа ғасырлар табалдырықта гендер хромосомалар, торшаның дәнiнiң құрылымдық ең қарапайым заттарында орналасатынын бiлдiрдi.

Днк

Химиктер XX ғасырларды бiрiншi жартыда нуклеин қышқылдарының химия табиғаттарын анықтады, қырқыншы жылдардағы зерттеушiлерi Днк гендер бұл қышқылдардың бiрi құрастырылғанын бiлдiрдi.Ген дәлелдеп әнайм аталған клеткалы ақтардың (немесе бiлiммен ) бiрiктiрулерiмен немесе Днк басқарады, және торшадағы биохимиялық процесстерi қорыта келгенде тексеретiн болады.

Биология маман Освальд Авери 1944 американдық жылға, гендер Днктерден тұратын дәлел дәрiгерлiк зерттеулердiң институты Рокфеллеровскийде жұмыс iстей көрсеттi.Бұл болжамдар Альфредом Хершидi 1952 жылда және Чейз наурыздарды растаған.Молекула мiндет те мәшhүрленбедi болғандығымен.

Жазғытұры 1951 жыл, Неаполе, Уотсонға симпозиумдағы болулары уақытында Мориса Гтi кездестiрдi.Ф.Уилкинса, ағылшын зерттеушiсi.Университеттiң Кембриджскийiнiң Хан ғылыми мекемесi бойынша Уилкинс және Розалин Франклин, оның әрiптесi, Днктiң молекулаларының талдауы рентгеноструктурныйлар өткiздi және олар екi есе шығын спиральнi, еске салатын бұранда басқыштарды болатынын көрсеттi.Уотсонның мәлiметтерi алған олар нуклеин қышқылдарының химия құрылымдарын зерттеуге ойлауға келтiрдi.Бала салының зерттеуi бойынша ұлттық қоғам жәрдемақыны ерекшеледi.

Ғалым 1951 жылдың қазанында ақтардың кеңiстiктiң құрылымының зерттеуге арналған университеттiң Кембриджскийiнiң зертханасын Кавендишскуюге Джономымен бiрге шығашақты.Кендрю.Анда ол Фрэнсисом айқаймен, сол кезде докторлық диссертация жазған биология көңiл қойған физикпен танысты.

Онда кейiннен тар творчестволық байланысуларды орнады.Бастай !Днк химия құрылымын

Фрэнсис Харри Комптон айқай Нортқа 1916 жылдың 8 маусымы дүниеге келдi және айқай екi ұл Харри Комптон айқайлар, фабриканттың ауқатты обувногосынан, және (Вилкинс ) Анны Элизабет үлкен болды.Ол жанұяның коммерциялық iстерi Бiрiншi әлемдiк соғыстан кейiн басқан уақытында экономикалық дағдарыстың орташа классикалық мектебiн Нортхемптондағы өз балалық шағы өткiзiлiп қатысты қаусады, және ата-ана Фрэнсисалар Лондондарға көштi.Айқай физикаға үлкен мүдде, химия және математикаға миллдың мектебiнiң студент бола айқындалды.Ол 1934 жылда физиканың зерттеуге арналған Лондондағы ғылыми мекеме Университетскийге түстi және ол үш жылдан кейiн табиғи ғылымдардың бакалаврын атақ алынып бiтiрдi.ғалым суды тұтқырлық биiк температураларда сұрақты қарастыруға жаңадан көрiнген ғылыми мекеме Университетскийдегi бiлiм бiтiре; бұл жұмыстар кенеттен болған екiншi әлемдiк соғыс 1939 жылда бөлiп жiберген.

Айқай әскери жылдарда Ұлыбританияның министрлiгi министрлiк ғылыми-зерттеу зертханасындағы жасауымен әскери-теңiз шұғылданды.Екi жыл iшiнде соғыстың аяқтауларынан кейiн ол министрлiк және нақ сол кезде бұл жұмыс iстей берiдi өмiр деген ненi Эрвин Шредингераның белгiлi кiтабын оқып шықты ма?Қағылез торшаның физикалық тұрғылары, 1944 жылда жарыққа шығу.Шредингердi кiтапта сұрақпен менменседi.Дене тiрi таралатын кеңiстiк – уақытша оқиғалар қалай физиканың көзқарасы және химиядан түсiндiруге болады»

Кiтап айтылған ойлар ол айқайда биологияға бөлшектердiң физикасымен шұғылдануға оқтала ауыстырып қосты соншама ықпал тигiздi.Арчибалданы қолдаудың жанында.Уилла айқай дәрiгерлiк зерттеулер және 1947 жылда бойынша кеңестiң стипендиясын алды Кембриджеге зертханасының Стрэнджына жұмыс iстей бастады.Бұл жерде ол әдiстерi биологияны, органикалық химияны үйрендi молекулалардың кеңiстiктiң құрылымының анықтау қолданылатын дифракции ренткен.Биологиядағы оның таныстыруы молекулалық биологияның дүниелiк орталықтарының бiр Кембриджеге зертханасын Кавенге 1949 жылда өткелден кейiн едәуiр кеңiдi.

Ақтардың молекулалық құрылымын Макса Перуца айқайдың басшылығымен зерттедi, онда осыған байланысты белокты молекулалардағы аминокислоттың тiзбегiнiң генетикалық кодына мүдде пайда болды.20 шақты ең маңызды аминокислоттар барлық ақтар аралық шекара сияқты оларға қағылез және тiрi емес нақтылы айқай қай зәузаттанудың химия негiзiн ол ойлайтын, дезокке сала алған – (Днк ) нуклеин қышқыл табуға тырысуға сұрақты зерттей құрастырылған бiр қалыпты буындармен қызмет көрсетедi.

Американдық биология маман Джеймс Д двадцатитрехлетнийдi 1951 жылда.Уотсон зертханаға Кавендишскуюде жұмыс iстеуге айқай шақырды.

Джеймс Дев Уотсон Джеймса Дты жанұядағы (Иллинойс штат ) чикагоға 1928 жылдың 6 сәуiрi дүниеге келдi.Уотсон Уотсон, кәсiпкерлер, және (Митчелл ) жын және олардың жалғыз бөпе болды.Чикаго оны бастапқы және орта бiлiмдi алды.Жақында және оны тек қана Уотсонның екi жылының балаларға арналған орташа мектеп оқып алған викториналары бағдарламаға араласуға арналған радиоларына шақырды ғылыми мекеме эксперименталдi четырехгодичномдағы үйренуге арналған стипендияны 1943 жылда орнитология зерттеу ықыласы ауатын Чикаго университетiнде алды болды.Ол Блумингтонның университетi Индианскийдегi бiлiмдi 1947 жылда чикаго табиғи ғылымдардың университетiнде бакалавр болып жалғастырды.

Уотсон бұл сәтте зәузаттанумен қызықты және джды Германның облысы Индиандағы үйрену бұл маманның басшылығымен бастады.Меллера және бактериология маман Сальвадора Лурия.Уотсон (бактерия инфекциялайтын вирустар ) жәндiктердiң көбейтуiне рентген сәулелерiнiң ықпалы туралы диссертацияны жазды және философия докторының дәрежесiн 1950 жылда алды.Онына Ұлттық зерттеушi қоғамының жәрдемақысы Данииы анда онын университетiнiң Копенгагенскийiндегi бактерия жәндiктерiн зерттеуiн жалғастыруға мүмкiндiк бердi ол қалай алайда, жәндiгiнiң Днгiнiң биохимиялық қасиеттерiнiң зерттеуi өткiздi кешiрек еске түсiрдi, ол жәндiгi бар тәжiрибелердi құмарлана бастады, оған осылай туралы зәузаттанулар лекiлде айтатын Днктiң молекулаларының шын құрылымы туралы көбiрек бiлгiсi келдi.

Болды : (урацила Рнкке ) аденина, тимина, гуанина және цитозина.Уотсон және айқайының айлары ағымында келесi сегiз ендi алған нәтижелерi олар аймен 1953 жылдың ақпанындағы Днк құрылымы туралы хабар соңыра жасалып Днк түйiршiктер, қатырма және сымның шақпақ iстеп шығылған молекулаларды үлгi трехмернуюлердi жасады қорытты болған.

Айқай Уотсонның үлгiлерiне сәйкес, Днк дезоксирибозофосфатаның сатының баспалдақтарына негiздердiң буларымен сол сияқты бiрлескен екi шынжыр тұратын екi есе шығын спиральнi ұсынады.Адениннiң сутектi байланыстары арқылы тиминоммен жалғастырады, бұл үлгi көмегiмен цитозиноммен гуанин Днктiң өзi молекуласының репликациюы бақылауға болады.

Басқа зерттеушiлерге үлгi Днк репликациюдың айқын көрсетуге мүмкiндiк бердi.Молекуланың екi шынжырлары түймелiктiң ашуы сутектi байланыстардың орындарындағы ұқсас бөлiнедi, бiрiктiру жаңа не Днктiң бұрынғы молекуласының әрбiр жартысында кейiн болады.Негiздердiң тiзбегi кестелiк, немесе үлгi, жаңа молекулаға ретiнде жұмыс iстейдi.

Негi здердi ңдер тi збегi кестелi, үлгi-шi немесе, ретi-шi жаңа молекулаға нсый ақыны обелевскую

..Институттың  Каролинскийiнен Энгстремi сый ақының  тапсыруын рәсiмде айтты : «Кеңiстiктiң  молекулалық құрылымының ашуы..Днк  аса маңызды, т болып табылады..ортақ  және жеке ерекшелiктердiң бөлшектерiн  мельчайшихқа түсiнуге арналған  мүмкiндiк жинағы қағылез iстейiн  деп отырады.Энгстрем азотты негiздердiң  ерекше булы құрамасы бар қышқылының  дезоксирибонуклеиновойының екi есе  шығын спираль құрылымының шифрды  шешуi бақылау және тектiк мәлiметтiң  берiлуiнiң бөлшектерiн шешуге  қиял-ғажайып жаңа мүмкiншiлiктердi  аша битынын атап өттi.

Айқай және Уотсонның  тандемi 1953 жылдың сәуiрiнде Нейчтiң  ағылшын журналындағы үлгiнiң сипаттамасының жариялауларынан кейiн ыдырады.

Уотсонды 1965 жылда  геннiң Молекулалық биологиясы молекулалық  биология бойынша өте белгiлi және әйгiлi оқулықтардың бiр болған кiтапты  жазды.

Айқай бұл турасында, онда ол 1953 жылда Кембриджеге философия  докторының дәрежесiн диссертацияны  қорғал қалылып арнаулы ақтың  құрылымының талдауына дифракционному ренткен алды.Келесi жыл iшiнде ол жаңа Йоркке политехникалық институттың  Бруклинскийдегi ақтың құрылымын  үйрендi және АҚШтың әртүрлi университеттерiнде  дәрiс оқыды.1954 жылдағы қайтқан  Кембриджге, ол зертхананың Кавендишскасына  өз зерттеулерiн генетикалық кодтың шифрды шешуiнде ықылас шоғырландырып  жалғастырды.Айқай (бактериялық торша  инфекциялайтын вирустар ) жәндiктердегi тектiк тұқым қуалайтын өзгергiштiктерiнiң  зерттеуi Бреннером бастады.

1961 жылына Рнктiң  ашық үш түрлерi болды : ақпараттық, рибо – сомальная және көлiк.Айқай  және оның әрiптесi генетикалық  кодтың оқуын әдiстердi ұсынды.Айқайдың  теорияларына сәйкес, ақпараттық  Рнк торшаның дәнiндегi Днкпен  тектiк мәлiметтi алады және торшаның  торша плазмасындағы оның (ақтардың  бiрiктiруiнiң орындарына ) рибосомамына  көтередi.Көлiк Рнк рибосомы аминокислотыға  көтередi.Рнк ақпараттық және  рибосомная, тiзбек ақтың молекулаларының  бiлiмге арналған аминокислот  құрама оңында бiр-бiрiмен әрекеттесе  қамтамасыз етедi.Генетикалық код  20 аминокислот-шы әрбiрi үшiн Днк  және Рнктiң азотты негiздерiнiң  триплетыларын құрайды.Гендер айқай  кодонамиды атайтын көп негiзгi триплетовтардан тұрады.

Адам ма шифрды шешулерге дейiн қырық жылдарда қалды..

Жоғары жүйке қызметiнiң физиологиясы 

Ұлы нераскрытой құпия адам балаға арналған миды жұмыста қалды.Дiни қызметкерлер ғана емес, идеализм тәубеге келген ғалымдар жұмбақ жаны бар денедегi барлық психикалық процесстерiн ұластырды.Тұншықтыра ғылыми зерттеулерге арналған тыйым салынған орын болды.

Жоғары жүйке қызметiнiң физиологиясы

Орыс физиологi Сеченов адамгершiлiк психикалықтың күрделi әлемiне басып кiруге қорқыңқырамайтын бiрiншi.Ниет оның мақсатымен бұл әлем түсiндiрiп, физиологиялық тетiктердiң көрсетiп, адамның психикалық қызметiнiң материалистiк мәнiн дәлелдеуге болды.

(18291905 ) Иван Михайлович Сеченов ауылда, және оның балалық шағы өткен губернияның Нижегородскасына дүниеге келдi.Содан соңы бала әскери мектепке ол инженерде оқығандай етiп анықтады.Иванды 1843 жылда ол бiрнеше айларға Бас инженерлiк мектепке кiрiспе емтихандарды дайындасып ойдағыдай тапсырған Петербургке шығашақты.

Сеченов дегенмен басқармамен ойдағыдай iстемедi және әскери инженер болу үшiн мектептiң бас табына мүмкiн демедi.Ол прапорщиктiң шенiнде босатып және кәдiмгi сапер батальонына бағытталды.Әскери қызметтен Сеченовтың екi жылынан кейiн отставкаға кетiп, кеттi, кейiн Мәскеу университетiнiң дәрiгерлiк факультетiне не түстi.

Парасатты және шыдамды студент, Сеченов басында өте жақсы оқыды.Ол кiшi бағамдарға армандайтын, өз мойындауы бойынша, емес, физиология туралы емес, салыстырмалы анатомия туралысы қызық.Бас бағамдарға дәрiгерлiкте тап сол уақытта танысулар Сеченовтың бас дәрiгерлiк заттарымен кейiн көңiлi қалды.