Казақстан мен таяу шығыс елдері

Кіріспе

Қазақстанның ислам әлемімен қарым-қатынасының  тереңдей түcyi турасында 2006-2007 жылдар аралығында бұл байланыстың қарқындылығы байқалғанын атап өтуге болады. 2007 жылы ҚР Президенті Н.Назарбаев Мысыр, Иордан, Қатар, Сирия, Біріккен Араб Әмірліктерінде ресми сапармен болып қайты. Ал Қазақстанға Мысыр Президенті X.Мубарак және Иордания королі Абдалла II келді. Бұның бәрі біздің еліміздің және ислам мен араб әлемі арасындағы қарым-қатынасының жаңа деңгейге көтерілгендігінің бірден-бір белгісі болып табылады. Мысалға 2007 жылдың қараша айында Елбасының Сирия Араб Республикасына ресми сапары елеулі оқиға болды. Бұл біздің ел Президентінің араб және мұсылман әлемінде ықпалы зор Сирия мемлекетіне деген алгашқы сапары болды. Бұл мемлекет территориясында Қазақстанның тарихына тікелей байланысы бар ұлы ғұламалар жерленген. Олар қазақ даласынан шыққан бүгінде Дамаскеде жерленген ұлы ғалым, ағартушы Әбу Насыр Әл-Фараби мен аты аңызға айналған қолбасшы, әмірші Сұлтан Бейбарыс. Осы ретте тарихи және мәдени мұраларды әрдайым сақтап, дәріптеген Қазақстанның Дамаскедегі Әл-Фараби кесенесін салуға және Сұлтан Бейбарыстың кесенесінде жөндеу жұмыстарын жүргізуге қаржы бөліп отырғандығы да кездейсоқтық емес. Бүгінгі күні республикамыз әлем ауқымындағы өзекті Батыстың жетекші мемлекеттері мен ислам әлемі арасындағы «Батыс — мұсылман әлемі» диалогын дамыту идеясын алға тартып отыр, әзірше бұл сыртқы істер министрлері деңгейінде жүзеге асуда. Қазақстан аталмыш идеяны әлем діндерін біріктірген және дінаралық сұхбат кұруға мүмкіндік берген өзінің халықаралық тәжірибесіне сүйене ортаға салуда. Бұған мысал мемлекетімізде 2003, 2006 және 2009 жылдарда үш рет өткен және халықаралық деңгейде жоғары бағаға ие болған Әлем және дәстурлі діндер басшыларының Съезі. БҰҰ Бас Ассамблеясының 62-i сессиясында сөйлеген сезінде ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев болашақ съездің БҰҰ аясында өткізілуі туралы ұсыныс жасады.

Қазақстан Республикасы мен Египет Араб Республикасы арасындағы қарым-қатынастар

Қазақстан Республикасы мен Египет Араб Республикасы арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастар 1992 жылғы 6 наурызда орнатылды.

Қазақстанның Египеттегі Елшілігі 1993 жылғы сәуір айында ашылды. 2012 жылғы қаңтардан Қазақстанның Египеттегі Елшісі болып Б.Арын тағайындалды.

Египеттің Қазақстандағы Елшілігі 1992 жылғы тамыз айынан бастап қызмет атқарады.

ҚР Президенті Н.Назарбаевтың 1993 ж. ақпанында ЕАР-на жасаған бірінші ресми сапары, қазақстан-египет қарым-қатынастарының тарихындағы маңызды оқиға болды. Сапар барысында екі ел арасындағы барлық бағыттардағы өзара ынтымақтастықтың сипаты анықталды.

ҚР Президенті Н.Назарбаевтың 2007 ж. наурызындағы және 2008 ж. мамырдағы Египетке жасаған ресми сапарлары мен 2006 ж. қарашадағы ЕАР-ның Президенті Х.Мубарактың Астанаға бірінші ресми сапары Қазақстан мен Египет арасындағы ынтымақтастықты барлық салаларда әрі қарай дамыту және нығайтуға елеулі серпін берді.

Өткен жылдар ішінде тараптар өзара әртүрлі деңгейдегі сапарлармен алмасты. Олардың ішінде ең бастылары ретінде ҚР Парламенті Сенаты мен Мәжілісі төрағаларының, Сыртқы істер, Мәдениет және ақпарат, Ауыл шаруашылығы, Индустрия және сауда министрлерінің, Астана, Алматы қалаларының, Көкшетау мен Жамбыл облыстары әкімдерінің, Жоғарғы сот төрағасының, Бас муфтидің, Сауда-өнеркәсіп палатасы төрағасының т.б. Египетке сапарларын атап өтуге болады. Қазақстанда сапармен Египеттің Діни істер жөніндегі министрі (төрт рет), Жоспарлау және халықаралық ынтымақтастық министрі, Сыртқы істер министрінің орынбасары және т.б. болды. Екі елдің СІМ арасында бес рет саяси консультациялар өткізілді.

Египет Азиядағы өзара ықпалдастық және сенім шаралары жөніндегі кеңесін, Әлемдік және дәстүрлі діндер басшылары съезін өткізу, 29 тамызды – «Ядролық қарудан бас тартқан әлем» халықаралық күн ретінде жариялау іспетті қазақстандық бастамаларға қолдау көрсетті.

Египеттің Діни істер жөніндегі министрі Х.Зақзуқ 2008 ж. 17 қазанда Астанада өткен «Ортақ әлем: әралуандық арқылы ілгерілеу» форумына қатынасты.

Әл-Азхар үниверситетінің Бас имамы шейх М.Тантауи және ЕАР Президентінің арнайы өкілі, Діни істер жөніндегі министрі М.Зақзуқ Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің үш Съезіне (2003, 2006 және 2009 жж.) қатынасты.

2010 ж. 1-2 желтоқсанда Астанада өткен ЕҚЫҰ Саммитіне АРЕ Сыртқы істер министрі А.Абуль Гейт қатысты.

Қазақстан мен Египет арасында бірлескен үкіметаралық комиссияның 4 отырысы өткізілді – Каирде (1995 ж. мамыр, 2003 ж. желтоқсан), Астанада (2001 ж. маусым, 2007 ж. ақпан).

Қазіргі кезде Египеттің жоғары оқу орындарында Қазақстаннан 120 студент оқиды

Екі ел арасындағы тауар айналымы 2011 жылы 90,9 млн. долл. құрады.

Қазақ-египет қарым-қатынастарының шарт-құқықтық базасы 30-дан астам құжаттан тұрады.

Қазақстан Республикасы мен Сауд Арабиясы Корольдігі (САК) арасындағы қатынастар

Қазақстан Республикасы мен Сауд Арабиясы Корольдігі (САК) арасындағы дипломатиялық қатынастар 1994 жылғы 30 сәуірде орнатылды.

Қазақстан Республикасының Эр-Риядтағы Елшілігі 1996 жылдың мамыр айында ашылды. ҚР САК-гі Елшісі Б.Тасымов. Сауд Арабиясының Қазақстандағы Елшілігі 1997 жылдың наурыз айында ашылды. САК Астанадағы Елшісі Әбділмәжид Хаким. ‎

ҚР мен САК арасында өзара тиімді ынтымақтастықтың негізі ҚР Президенті Н.Назарбаевтың 1994 жылы Корольдікке ресми сапары барысында қаланды.

Екі ел арасындағы достық қатынастардың одан әрі нығаюына САК Премьер-министрінің екінші орынбасары, Қорғаныс және авиация министрі, Бас инспектор ханзада Сұлтан бен Әбділ Әзіздің (2005 ж. 1 тамыздан бастап Тақ мұрагері) 2000 жылғы Қазақстанға сапары және ҚР Президентінің 2004 жылдың наурызда өткен екінші ресми сапары өз септігін тигізді.

Өткен мерзімде екі ел арасында түрлі деңгейде бірқатар өзара сапарлар ұйымдастырылды.

Сауд Арабиясына ҚР Сыртқы істер министрі Қ.Саудабаев (1994 ж.), білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрі Қ.Көшербаев (1997 ж.), Парламенті Сенатының төрағасы Ө.Байгелді мен Н.Әбіқаев (1997 және 2006 жж.), Жоғары сот төрағалары М.Нәрікбаев, Қ.Мами және М.Әлімбеков (1998, 2001 және 2010 жж.), Экология және табиғи ресурстар министрі С.Дәукеев (1998 ж.), Қорғаныс министрі С.Тоқпақбаев (2002 ж.), Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрі М.Құл-Мұхаммед (2002 ж.), Әділет министрі О.Жұмабеков (2004 ж.), Сыртқы істер министрінің орынбасарлары А.Шәкіров және Н.Ермекбаев (2005 және 2008 жж.), Ұлттық ғарыш агенттігінің төрағасы Т.Мұсабаев (2009 ж.), Индустрия және сауда министрі Ә.Исекешев (2010 ж.), Ішкі істер министрі С.Баймағанбетов (2010 ж.), Конституциялық кеңестің төрағасы И.Рогов, Жоғарғы сот кеңесінің төрағасы О.Жұмабековтің (2010 ж.) сапарлары болды.

Қазақстанға САК Консультативтік кеңесінің төрағалары Ибрагим бен Джубейр, Салех бен Хумейд және Абдалла Әл аш-Шейх (1998, 2006 және 2009 жж.) Әділет министрі Абдалла Әл аш-Шейх (2002 және 2008 жж.), Сауда және индустрия министрі Хашим әл-Ямани (2006 ж.), Дін, уақф және үндеу министрі шейх ‎Салех Әл аш-Шейх (2007 ж.), Сыртқы істер жөніндегі мемлекеттік министрі Низар Мадани (2008 ж.), Экономика және жоспарлау министрі Халед әл-Кусейби (2009 ж.), Туризм жөніндегі жоғарғы комиссиясының төрағасы ханзада Сұлтан бен Салман (2009 ж.), Денсаулық сақтау министрі Абдалла ар-Рабия (2010 ж.) сапар жасады.

2011 сәуірінде ҚР Сыртқы істер министрі Е.қазыханов ресми сапармен Риядта болып қайтты.

Сауд Арабиясы еліміздің инфрақұрылымын дамытуға белсенді қатысты. ҚР Парламенті Сенаты ғимараты (15 млн. долл. астам), Астана қаласындағы кардиоорталық (12 млн. долл.), Осакаровка-Вишневка көлік жолы (12 млн. долл.), Петропавл қаласындағы мешіт (2 млн. долл.) және т.б. жобаларды жүзеге асыруға гранттар бөлді.

Сауда-экономикалық ынтымақтастық жөніндегі Қазақстан-сауд үкіметаралық комиссиясының үш отырысы өтті – 1999 және 2009 жж. Астана қаласында, 2004 ж. Рияд қаласында.

Жыл сайын ‎‎4 мыңға жуық қазақстандықтар қажылық және умра жасау мақсатында Мекке және Медина қалаларына сапар шегеді.

ҚР мен САК арасындағы тауар айналымының көлемі 2011 жылы 14 млн. долл. құрады.

Қазақстан-сауд қатынастарының шарт-құқықтық базасы 14 құжатқа негізделген.

Қазақстан Республикасы мен Алжир Халық Демократиялық Республикасы қарым-қатынастары

Қазақстан Республикасы мен Алжир Халық Демократиялық Дипломатиялық қарым-қатынастар 1996 ж. 15 наурызында орнатылды.

Ресей Федерациясындағы Алжирдің Елшісі Смаил Шерги 2009 жылдың 27 қазанынан Алжирдің ҚР Елшісі міндетін қоса атқарады.

ҚР Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігінің делегациясы 2004 жылдың 15-17 желтоқсанда Алжирде өткен Білім, ғылым және мәдениет мәселелері бойынша ислам Ұйымына (ИСЕСКО) мүше елдердің 4-ші Сессиясының жұмысына қатысты. Сапар барысында Қазақстаннан барған делегация АХДР-ның Мәдениет министрі Х. Тоуми ханыммен және ИСЕСКО Бас хатшысы Ә.Әл-Туэджримен кездесулер өткізді. Тараптар ИСЕСКО басқарушы лауазымдарына Қазақстанның өкілін ұсыну бойынша және мәдениет, баспа және мұрағат істері, киноматография салаларындағы екіжақты қатынастарды жандандыруға қатысты мәселелерді талқылады.

ҚР Сыртқы істер министрінің орынбасары Н.Ермекбаев АХДР-ның Қазақстандағы Елшісі міндетін қоса атқарушы лауазымына қайта сайлануына орай Сенім грамотасының көшірмесін тапсыру үшін 2009 жылдың 27 қазанында Қазақстанға келген С.Шергимен кездесті.

Алжир Президентінің жеке өкілі, Мемлекеттік министр Ә.Бельхадем 2010 ж. 1-2 желтоқсанда Астана қаласында өткен ЕҚЫҰ Саммитіне қатысты.

Екі ел арасындағы тауар айналымы 2011 ж. 479 мың долл. құрады (тек қана экспорт).

Қазақстан Республикасы мен Бахрейн Корольдігі арасындағы қатынастар

Қазақстан Республикасы мен Бахрейн Корольдігі арасындағы дипломатиялық қатынастар 1992 жылғы 28 мамырда орнатылды.

Екіжақты қатынастар тарихындағы маңызды оқиға ретінде Н.Ә.Назарбаевтың 1997 жылғы Бахрейнге ресми сапарын атауға болады. Сапар барысында сауда-экономикалық ынтымақтастық пен Инвестицияларды көтермелеу және өзара қорғау туралы келісімге қол қойылды.

2002 ж. Бахрейн Корольдігіне ҚР Ұлттық банк делегациясы сапар жасады. Қазақстанда Бахрейн Корольдігі Сауда-өнеркәсіп палатасының (1998 ж.) және бахрейн компанияларының делегациялары (1999 ж.) сапармен болды.

2008 ж. 16-17 қазанда Астанада өткен Азиядағы ынтымақтастық диалогының Сыртқы істер министрлерінің 7-отырысы мен «Ортақ әлем: әралуандылық арқылы ілгерілеу» сыртқы істер министрлерінің конференциясына Бахрейн Корольдігінің Сыртқы істер жөніндегі Мемлекеттік министрі Низар әл Бахарна бастаған бахрейндік делегация қатысты.

ҚР Индустрия және сауда министрі Ә.Исекешев Манамаға 2009 ж. қазан және желтоқсан айларында сапар шекті. Бахрейннің жоғары лауазымды тұлғаларымен өткен кездесулер барысында Қазақстанда ислам банкингі жүйесін дамытуда техникалық көмек көрсету мен осы салада тәжірибе алмасу, сондай-ақ қазақстандық мамандарды әзірлеу туралы уағдаластықтарға қол жеткізілді.

2010 ж. 15-16 наурызда Астанада өткен «Kazakhstan Islamic Finance Conference» атты форумға Бахрейн Премьер-министрінің арнайы өкілі мен кеңесшісі, Азия Ислам Банкінің басшысы Абдалла Хасан Сейф қатысты.

Қазақстан мен Бахрейн арасындағы тауар айналымының көлемі 2011 жылы 1 млн. долл. құрады. Қазақстан-бахрейн қарым-қатынастарының шарт-құқықтық базасы Дипломатиялық қатынастар орнату туралы Бірлескен коммюникемен шектелген.

Қазақстан Республикасы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасында қатынастар

Қазақстан Республикасы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасында дипломатиялық байланыс 1992 жылы 1 қыркүйекте орнатылды.

ҚР-ның Біріккен Араб Әмірліктеріндегі Елшісі А.Мусинов (2006 жыл, маусым).

БАӘ-нің Елшілігі 2005 жылғы қазаннан Астанада жұмыс істей бастады. БАӘ-нің ҚР-дағы Елшісі Ибрахи Хасан Сейф бен Рабех Әл Әли.

Екі жақты қарым-қатынастардың негізі ҚР Президенті Н.Назарбаевтың Біріккен Араб Әмірліктеріне 1998, 2000, 2004, 2005, 2006, 2008, 2009, 2010, 2011 және 2012 жылдардағы ресми және жұмыс сапарлары, сондай-ақ Біріккен Араб Әмірліктерінің Президенті шейх Халифа бен Заид Әл Нахаянның 2004, 2006, 2007, 2009, 2010 және 2011 жылдардағы Қазақстанға жасаған жеке сапаралары кезінде қаланды.

14-16 маусым 2008 ж. БАӘ Президенті шейх Халифа бен Заид Әл Нахаян ресми сапармен Астанада болып, оның барысында тараптар ынтымақтастықтың көкйкесті мәселелері болып табылатын саяси, сауда-экономикалық және мәдени-гуманитарлық салаларды талқылады.

16-17 наурыз 2009 ж. ҚР Президентінің Біріккен Араб Әмірліктеріне жасаған ресми сапары болды және ҚР Президенті Н.Назарбаевтың қатысуымен Абу Дабиде ҚР және БАӘ Іскер кеңесінің кеңейтілген бірінші мәжілісі болып өтті.

Әмірліктер Қазақстанның негізгі сыртқы саясатындағы бастамаларын белсенді түрде қолдап келеді.

2008 ж. тамызда Әмірліктер АӨСШК-е толыққанды мүше болды. БАӘ Сыртқы істер министрі шейх Абдалла бен Заид Аль Нахаян АӨСШК үшінші Саммитіне қатысты (8 маусым 2010 ж. Стамбұл қ.). БАӘ делегациясы Әлемдік және дәстүрлі діндер басшыларының екінші (12-13 қыркүйек 2006 ж.) және үшінші (1-2 маусым 2009 ж.) Съездіне қатысты. БАӘ Мәдениет, жастар және қоғамдық даму министрі Абдурахман бен Мұхаммед аль-Уейс 16-17 қазан 2008 ж. Астанада өткен Азия ынтымақтастық дималогы 7-ші СІМК-тің жұмысына және «Жалпы әлем: әралуандық арқылы ілгерлеушілік» конферециясына қатысты.

2011 ж. 28 қарашада Абу-Дабиде ҚР мен БАӘ Сыртқы істер министрліктері саяси консультацияларының үшінші рауынды өтті. Онда қазақстан тарапын Министрдің орынбасары Қ.Сарыбай, ал әмірліктер тарапын Министрдің орынбасары Т.Әл-Хайдан басқарды.

Сауда-экономикалық ынтымақтастық туралы қазақстан-әмірліктер Үкіметаралық комиссиясның бес отырысы өтті: біріншісі (2004 ж.), үшіншісі (2008 ж.) және бесіншісі (2011 ж. қараша) – Абу-Дабиде, ал екіншісі (2007 ж.) мен төртіншісі (мамыр 2010 ж.) Астанада өтті. Әмірліктердің «әл-Хиләл» исламдық банкінің Астана мен Алматы қалаларында (наурыз 2010 ж.) филиалдары ашылып, жұмыс істеуде. Астанада «Абу Даби Плаза», Ақтаудың каспий жағалауында «Ақтау сити» жобалары жүзеге асырылуда және каспий теңізінде «Н» мұнай кең орнын игеру, сондай-ақ тікелей инвестициялық «Фалах» бірлескен қоры жұмыс істеуде.

2009 ж. наурызда ҚР Президенті Н.Назарбаевтың Біріккен Араб Әмірліктеріне жасаған ресми сапары барысында ҚР мәдени күндері Әмірліктерде өтті.

2010 ж. мамырда Астанада БАӘ мәдени күндері болып өтті.

ҚР Статистика жөніндегі агенттігінің мәліметі бойынша, екі жақты тауар айналым 2011 жылы 110,7 млн. АҚШ. долл. болды (экспорт – 34,1 млн., импорт – 76,6 млн.).

Қазақстан мен Иран арасындағы қатынастар

Қазақстан мен Иран арасындағы дипломатиялық қатынастар 1992 жылғы 29 қаңтарда орнатылды. Қазақстанның Иран Ислам Республикасындағы (ИИР) Елшілігі 1993 жылдан бері жұмыс істейді. 2011 жылғы ақпаннан бастап Қазақстанның ИИР-дағы Елшісі қызметін Б.Әміреев атқарады. Иранның Қазақстан Республикасындағы Елшілігі 1992 жылы ашылды. 2010 жылғы сәуірден бастап ҚР-дағы Иран Елшісі Горбан Сейфи. Қазақстан және Иран Біріккен Ұлттар Ұйымы, Ислам конференциясы ұйымы, Азиядағы өзара ықпалдастық және сенім шаралары кеңесі, Шанхай ынтымақтастық ұйымы, Экономикалық ынтымақтастық ұйымы сияқты халықаралық және аймақтық ұйымдар, сондай-ақ Каспий теңізінің құқықтық мәртебесін айқындайтын арнайы жұмыс тобының аясында өзара іс-қимыл жасайды.

Қазақстан және Иран сауда-экономикалық, ғылыми-техникалық және мәдени-гуманитарлық ынтымақтастық жөніндегі үкіметаралық бірлескен комиссиясының (ҮБК) отырыстары тұрақты түрде өткізіледі. ҮБК қазақстандық бөлігінің тең төрағасы ҚР Көлік және коммуникация министрі А.Жұмағалиев, иран тарапының тең төрағасы ИИР Сыртқы істер министрі А.Салехи. 2010 ж. маусымнан бастап ирандық «Махан Эйр» әуекомпаниясы Тегеран-Алматы-Тегеран бағыты бойынша аптасына бір рет ұшады.

«Азық-түлік келісім шарт корпорациясы» Ұлттық компаниясы» Акционерлік қоғамының инвестициялық жобаларына сәйкес, 2010 ж. 19 маусымда Амирабад портында бірлескен астық терминалы және ұн дайындау диірмені іске қосылды.

Қазақстаның батыс облыстарының Каспий теңізі жағалауындағы Иранның провинцияларымен тікелей сауда-экономикалық байланыстары орнатылған.

2011 жылғы екіжақты тауар айналымының көлемі 1,11 млрд. АҚШ долларын (экспорт – 1,08 млрд. долл., импорт – 34,9 млн. долл.) құрады.

Екі ел арасында қол қойылған 60-тан астам мемлекетаралық, үкіметаралық және ведомствоаралық келісімдер мен құжаттар екі жақты қатынастар дамуының негізін қалады.

Қазақстан Республикасы мен Кувейт Мемлекеті арасындағы қатынастар

Қазақстан Республикасы мен Кувейт Мемлекеті арасындағы дипломатиялық қатынастар 1993 жылдың 11 қаңтарында орнатылды. ҚР Сауд Арабиясындағы Елшісі Б.Тасымов 2012 ж. сәуірінен Қазақстанның Кувейттегі Елшісі қызметін қоса атқарушы болып тағайындалды. 2010 ж. шілдеде Кувейт Мемлекетінің Пәкстандағы Елшісі Науаф әл-Онейзи ҚР-дағы қосалқы Елші болды. Екі ел арасындағы ынтымақтастық негіздері ҚР Президенті Н.Назарбаевтың 1997 жылдың 31 тамызы мен 1 қыркүйегі аралығында Кувейтке жасаған ресми сапары кезінде қаланды. Cапар нәтижесінде Сауда-экономикалық ынтымақтастық, Инвестицияларды көтермелеу және өзара қорғау туралы келісімдерге, сондай-ақ екі ел Сыртқы істер министрліктері арасындағы консультациялар туралы меморандумға қол қойылды.

Кувейт Мемлекетіне ҚР Сыртқы істер министрі Қ.Тоқаевтың (1997 ж.), Астана қаласы әкімі Ө.Шүкеевтің (2005 ж.), Сыртқы істер министрінің орынбасары Н.Ермекбаевтың (2008 ж.), Энергетика және минералдық ресурстар министрі С.Мыңбаевтың (2008 ж.), Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің төрағасы О.Өксікбаевтің (2008 ж.), Туризм және спорт министрі Т.Досмұхамбетовтің (2009 және 2011 жж.), Қаржы министрлігінің жауапты хатшысы Н.Коржованың (2010 ж.) сапарлары болды.

Қазақстанға Кувейт Премьер-Министрінің орынбасары, Қаржы министрі Н.Родан (1992 ж.), Ұлттық Ассамблеяның (Парламент) делегациялары (1998, 2002 және 2010 ж.), Кувейт Әмірі Әкімшілігінің басшысы шейх Насер Ас-Сабах (2008 ж.), Премьер-Министрінің орынбасары, Сыртқы істер министрі Мұхаммед Ас-Сабах (2008 ж.), Азия Олипиялық Кеңесінің Президенті шейх Ахмед Ас-Сабах (2007, 2010 және 2011 жж.) сапар жасады. Кувейт Астана қаласы әкімдігі жаңа ғиматарының құрылысына (10 млн. долл.), Астананың сол жағалуы инфрақұрылымының және Арал теңізі аймағын сумен қамтамасыз ету жобасының техника-экономикалық негіздемелерін әзірлеуге (2,3 млн. долл.) гранттар бөлді. Кувейттік кредиттер есебінен (11,5 млн. долл.) Қызылорда облысының Арал және Қазалы аудандарындағы сумен қамтамасыз ету, санитария және денсаулық сақтауды жақсарту жобалары жүзеге асырылды.

Сауда-экономикалық ынтымақтастық жөніндегі Қазақстан-кувейт үкіметаралық комиссиясының екі отырысы өтті – 2008 ж. Астана қаласында, 2010 ж. әл-Кувейт қаласында. Қазақстан мен Кувейт арасындағы тауар айналымы 2011 жылы 290,1 мың долл. құрады.

Қазақстан-кувейт қарым-қатынастарының шарттық-құқықтық базасы 9 құжатқа негізделген.

Қазақстан Республикасы мен Қатар Мемлекеті арасындағы қатынастар

Қазақстан Республикасы мен Қатар Мемлекеті арасындағы дипломатиялық қатынастар 1993 жылы 1 шілдеде бірлескен коммюникеге қол қою арқылы орнатылды.

Екі жақты қатынастардың негізі ҚР Президенті Н.Назарбаевтың Парсы Шығанағы араб елдеріне турнесі шеңберінде Қатар Мемлекетіне (1998 жыл мамыр) жасаған ресми сапары, сондай-ақ Қатар Әмірі Шейх Хамад бен Халифа Әл Танидың Астанаға сапары (1999 жылғы сәуір, 2008 жылғы наурыз және 2011 жылғы қазан) кезінде қаланды.

2007 жылдың 10-11 наурыз аралығындағы ҚР Президенті Н.Назарбаевтың Қатар Мемлекетіне екінші ресми сапары екіжақты қатынастардың дамуына қосымша серпін берді.

Өткен аралықта Қатарға ҚР Сыртқы істер министрі Қ.Тоқаев (1997 ж. мамыр, 1998 ж. наурыз, 2006 ж. мамыр), Сыртқы істер министрі Е.Ыдырысов (2000 ж. қараша), Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім Вице-министрі А.Досжан (2001 ж. желтоқсан), Энергетика және минералдық ресурстар министрі Б.Ізмұхамбетов (2006 ж. сәуір), Туризм және спорт министрі Т.Досмухамбетов (2006 ж. желтоқсан), Энергетика және минералды ресурстар вице-министрі Б.Ақшолақов (2007 ж. қазан), Президентінің көмекшісі А.Исекешев (2008 ж. сәуір-мамыр), Сыртқы істер министрінің орынбасары Н.Даненов (2008 ж. желтоқсан), Энергетика және минералдық ресурстар вице-министрі А.Мағауов (2009 ж. ақпан) сапармен барды. ҚР Парламенті Сенатының депутаты Ғ.Есімнің Қатар Әмірі шейх Хамад бен Халифа Әл Тәнимен кездесуі өтті (2009 ж. наурыз), Сыртқы істер министрінің орынбасары Қ.Омаров (2011 ж. сәуір), ҚР Президентінің Көмекшісі Н.Ермекбаев (2012 ж. қаңтар).

Қазақстанда Қатар Мемлекетінің Сыртқы істер министрі шейх Хамад бен Джасем бен Джабер Әл Танидің (1998 ж. сәуір), Коммуникация және көлік министрі шейх Ахмад бен Насир бен Халифа әл Тани (2000 ж. мамыр), Мәдениет, өнер істері бойынша ұлттық кеңесінің төрағасы шейх Сауд бен Мухаммад (2002 ж. сәуір), қатарлық «Qatar Petroleum International – QPI» мұнайгаз компаниясының Атқарушы директоры Н. Әл Джайда (2008 ж. мамыр), Халықаралық ынтымақтастық бойынша Мемлекеттік министрі Халед бен Мұхаммад әл Аттыйя (2008 ж. қазан), Әділет және құқық жөніндегі Жоғарғы Кеңесінің мүшесі шейх С. әш-Шамри сияқты тұлғалар болды (2009 ж. шілде), Халықаралық ынтымақтастық бойынша Мемлекеттік министрі Ахмед бен Абдулла Әл Махмұд (2011 ж. маусым).

Қатар Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары кеңесінде бақылаушы мәртебесіне ие болды (2008 ж. тамыз). Қазақстан-қатарлық үкіметаралық комиссиясының үш отырысы өтті (2000 ж. мамырда Дохада, 2001 ж. мамырда және 2009 ж. қазанда Астанада). Қатар Мемлекеті Қазақстанға «Нұр Астана» Ислам мәдени орталығын салуға қайтарымсыз көмек ретінде қаржы бөлді. 2002 жыл наурыз айында Қатарда Қазақстанның мәдени күндері өтті.

Қазақстан мен Қатар арасындағы тауар айналымы 2011 жылы 1 млн. 233 мың АҚШ долларын құрды (экспорт – 740 мың, импорт – 493 мың). Қазақстан-қатар қатынастарының шарт-құқықтық негізін 6 құжат құрайды.

Қазақстан Республикасы мен Ливия арасындағы қарым-қатынастар

Қазақстан Республикасы мен Ливия арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастар 1992 жылғы 13 наурызда орнатылды. Ливияның Елшілігі Алматы қаласында 1992 жылы ашылды. Қазақстанның Ливиядағы Дипломатиялық миссиясы 2003 жылдан бастап жұмыс істейді.

2000 ж. 7-10 қарашада төңкеріске дейінгі Ливия Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары Саад Мұстафа Мужбирдің Қазақстанға сапары екіжақты қарым-қатынастардың дамуына серпін берді. Сапар барысында Либиялық дипломат ҚР Президенті Н.Назарбаевтың қабылдауында болды. Өткен жылдар ішінде тараптар әртүрлі деңгейлердегі сапарлармен алмасты. ҚР Мәжіліс Төрағасының орынбасары М.Көпейдің басшылығымен Парламенттік делегацияның Ливияға сапары болды (2002 ж. қарашасында), Ливия Сыртқы істер министрлігінің делегациясы Астанада ҚР Президенті Н.Назарбаевтың ұлықтау рәсіміне қатысты (2006 ж. қаңтар), екі ел арасындағы мұнайгаз өнеркәсібі саласындағы ынтымақтастықты қалыптастыру мен жандандыру мақсатында Ливияға «ҚазМұнайГаз» АҚ делегациясы (2004 ж. маусым) барып қайтты.

1992 ж. Қазақстанға Ливияның Қаржы министрінің сапары болды. Сапар барысында Қазақстан-либия бірлескен үкіметаралық комиссиясын құру жөніндегі келісімге қол қойылды. 2003 ж. қаңтарда Триполиде және 2007 ж. қарашада Астанада Қазақстан-Ливия бірлескен үкіметаралық комиссиясының екі отырысы өткізілді.

Екі ел арасындағы тауар айналымның көлемі 2011 жылы 27,4 млн. долл. құрады.

Қазақстан Республикасы мен Ливан Республикасы арасындағы қарым-қатынастар

Қазақстан Республикасы мен Ливан Республикасы арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастар 1993 жылғы 20 сәуірде ноталармен алмасу арқылы орнатылды.

Қазақстанның Бейруттегі Дипломатиялық миссиясы 2003 жылғы маусымнан бастап жұмыс істейді. 2011 жылғы желтоқсаннан бастап Миссия басшысы Д.Ембердиев.

2009 жылғы наурыздан бері Қазақстандағы Ливанның Елшісі – Вазкен Кавлакян. 2002 жылғы маусымда Қазақстанның Ливандағы Құрметті консулы болып Ю.Канаан тағайындалды.

1997 жылғы қыркүйекте Ливандық «Әл-Мабани» компаниясының өкілдері және өнеркәсіпшілер қауымдастығы делегациясы Қазақстанға келді.

1998 жылғы маусымда Ливандық бизнесмендер, Инвестициялар жөніндегі мемлекеттік комитетте, Энергетика, Индустрия және сауда, Көлік және коммуникация, Ауыл шаруашылығы министрліктерінде, сонымен қатар «Казахойл» Ұлттық мұнай компаниясында, Шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау агенттігінде, Астана және Алматы әкімдіктерінде, Сауда-өнеркәсіптік палатасында және ҚР Өнеркәсіпшілер және кәсіпкерлер одағында кездесулер өткізді. 2003 жылғы 27-28 тамызда Ливан Республикасының Премьер-министрі Р.әл-Хариридің Қазақстанға ресми сапары болды. Ол ҚР Президенті Н.Назарбаетың қабылдауында болып, сондай-ақ ҚР Парламентінің Мәжілісі Төрағасы, Премьер-Министрі және Сыртқы істер министрімен келіссөздер өткізді.

Осы сапар нәтижесінде екі елдің премьер-министрлері Қазақстан мен Ливан арасындағы өзара түсіністік Декларациясына қол қойды. Аталмыш құжат тараптардың екі жақты саяси қатынастарды, сонымен қатар әлеуметтік-экономикалық және мәдени-гуманитарлық салалардағы ынтымақтастықты дамыту ниеттерін бекітті. Сондай-ақ Декларацияда, сауда-экономикалық, ғылыми-техникалық және мәдени-гуманитарлық ынтымақтастық жөніндегі қазақстан-ливан бірлескен Үкіметаралық комиссиясын құру, білім саласындағы байланыстарды нығайту, студенттер және жоғары оқу орындарының оқытушыларымен алмасу жолымен кеңейту қарастырылған.

2004 жылғы маусымда ҚР Парламенті Мәжілісінің Төрағасы бастаған делегация Ливанда болды. Сапар барысында Мәжіліс спикері Ливан Президенті Э.Лахудпен, Премьер-министрі Р.әл-Хариримен, Парламент Төрағасы Н.Берримен және Сыртқы істер министрі Ж.Обейдпен кездесулер өткізді.

2010 жылғы 5-6 сәуірде ҚР Премьер-Министрі К.Мәсімовтің Бейрутке жұмыс сапары болып өтті. К.Мәсімов сапар барысында Ливан Президенті М.Сүлейманмен, Парламент Төрағасы Н.Берримен, Премьер-министр С. әл-Хариримен, Сыртқы істер және эмигранттар министрі А.әш-Шамимен кездесулер өткізіп, сауда-экономикалық ынтымақтастық пен халықаралық сахнадағы бірлесіп әрекет ету мәселелерін талқылады.

Қазіргі таңда Қазақстанда бірнеше Ливандық компаниялар сәтті жұмыс атқаруда.

2010 ж. Қазақстан мен Ливан арасындағы тауар айналымы 6 млн. АҚШ долл. құрады (экспорт – 4,9 млн., импорт – 1,1 млн. долл.). 2011 ж. екі жақты сауда мөлшері 3,730 млн. АҚШ долл. жетті (экспорт – 2,78 млн. АҚШ долл., импорт – 950 мың АҚШ долл.).

Қазақстан Республикасы мен Марокко Корольдігі арасындағы қарым-қатынастар

Қазақстан Республикасы мен Марокко Корольдігі арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастар 1992 ж. 28 мамырда орнатылды. Қазақстанның Мароккомен өзара қатынастарына қазіргі уақытта еліміздің Египеттегі Елшілігі жетекшілік етеді.

2009 ж. 27 қазаннан бастап Марокконың Ресей Федерациясындағы Елшісі Әбдель Кадер Лешехеб Марокконың Қазақстандағы Елшісі міндетін қоса атқаруда.

Екі ел арасындағы алғашқы саяси қарым-қатынастар 1992 ж. 26-28 мамырда Корольдіктің Сыртқы істер министрінің орынбасары Абдель Латиф Мулин бастаған Марокко СІМ делегациясының Қазақстанға жасаған сапарынан басталды.

Өткен жылдар ішінде ҚР Вице-Президенті Е.Асанбаев бастаған делегация Касабланка қаласында өткен Ислам конференциясы ұйымына мүше мемлекеттер басшыларының 7-ші саммитіне (1994 ж. желтоқсан), ал ҚР Сыртқы істер министрлігінің делегациясы Мараккеш қаласында өткен «Ауа райының өзгеру проблемалары» атты 7-ші халықаралық конференцияға (2001 ж. қазан) қатысты. ҚР Индустрия және сауда Вице-Министрі А.Баталов бастаған делегация 2007 ж. шілдеде Мароккода іссапармен болды.

2006 ж. тамызда Марокко Королінің арнайы өкілі - Ауыл шаруашылығы, ауылды дамыту және балық шаруашылығы министрі Муханнада Лаэнсердің, сондай-ақ 2007 ж. маусымда Марокко Корольдігінің Энергетика және тау-кен өнеркәсібі министрі М.Буталебтің Қазақстанға сапарлары ұйымдастырылды.

Сапарлар барысында әртүрлі салаларда екіжақты ынтымақтастықты дамыту мәселелері талқыланды. Атап айтқанда, екі ел арасындағы сауда айналымын жандандыру, өзара инвестиция тарту, мәдени-гуманитарлық байланыстарды тереңдету, шарт-құқықтық базаны дамыту, сондай-ақ Қазақстан бидайын Мароккоға тасымалдау мүмкіндіктері қарастырылды.

Марокконың Сыртқы істер министрлігінің саяси мәселер және ынтымақтастық жөніндегі Мемлекеттік хатшысы Латифа Ахарбаш ханым Астанада өткен 2010 ж. 1-2 желтоқсанда ЕҚЫҰ Саммитіне, сондай-ақ 2011 ж. 28-30 маусымда ИЫҰ СІМК 38-ші сессиясына қатысқан болатын.

2011 жылғы 6-8 қазанда Рабат қаласында Қазақстан және Марокко сыртқы істер министрліктері арасында саяси консультациялар өтті.

Екі ел арасындағы тауар айналымы 2008 ж. аралығындағы екіжақты сауда айналым мөлшері 95 млн. 454,7 мың. АҚШ долл. құрады (негізінен экспорт).

Жалпы, қазақстан-марокко қарым-қатынастарын талдайтын болсақ, елдер арасындағы қарқынды байланыстардың болмағандығына қарамастан, әртүрлі салалардағы ынтымақтастықты дамытуға екі жақтың тең қызығушылығы мен оған қажетті әлеуетінің бар екендігіне көз жеткізуге болады.