Мемлекеттің пайда болу тарихы

Впвыпап 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Фукапа 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Ыфапр 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Фккепапыр 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

     Бұл кезеңділік қай алғашқы  қоғам  туралы,ол қандай уақыт шегінде  өмір сүргендігі туралы қоғамның әлеуметтік және рухани құрылымы қандай болғандығы туралы, адамзат қандай өмір сүрдің нысандарын пайдаланғандығы туралы нақты белгілеуге мүмкіндік береді.Мемлекет пен қоғам  теоряисы үшін иемденуші  экономикасы бар қоғамда және өндіруші экономикасы бар қоғамда  қандай әлеуметтік- жүйелер мен билікті ұйымдастырудың қандай нысандары қызмет еткендігін нақты анықтауға мүмкіндік туды.

     « Неолиттік төңкерістің» әлеуметтік экономикалық экологиялық мәні мынада болады – өз қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін адамзат дайын жануарлық  және өсімдік нысандарын иемденумен тағам өндіруге бағытталған шынайы еңбектік қызметке; жаңа жануарлық өсімдік нысандарын тауып олармен табиғи қарапайым нысандарды алмастыруға көшті.Бұл көшу жер шарындағы ған емес, сонымен қатар ең алдымен керамикалық бұйысдарды дайындау, металлургия, метал өңдеу тәрізді өзге де өндірістік қызметпен ұштасты.

     4-3 мыңжылдықтарға қарай өндірістік экономика адамзаттығ өмір сүруінің екінші негізгі әдісі болып табылады.

     Өндірістік  экономикаға көшудің негізінен  азаматтық өмір сүруіне қауіп  төндірген дағдарыстық құбылыстар жатыр.

     Барлық  өзінің әлеуметтік және шаруашылық ұйымдастыруының  қайта құруымен жауап беріп адамзат  глобалді экономикалық дағдарыстан  шыға алды.Бұл қайта құруға биліктік қатынастардың жаңа құрылуы да кіреді, яғни, мемлекеттік бірлестіктер мен  ерте  таптық қана мемлекеттер.

     «Неолиттік  төңкерістің» нәтижесі болып жер  шарының кейбір аймақтарында ерте жер  өңдеуші қоғамдардың пайда болуы  табылады.Әлеуметтік экономикалық дамудың  келесі сатысында ерте жер өңдеуші  қоғамдардың өркендеуі орын алды.Олардың  негізі алғашқы өркениеттермен ерте таптық қоғамдардығ қалыптасуы болды./1/

     Осылайша  неолиттік төңкерістің –адамзаттың өндіруші экономикаға көшуі – алғашқы қоғамдық қауымда объективті түрде өзінің ішкі дамуынығ әсерінен финалды шекке, яғни, қоғамның әлеуметтік қабаттануына, таптардың пайда болуына, мемлекеттің туындауына жетті.

     Әдетте, ежелгі мелекеттік құрылымдар заңды  түрде ерте жер өңдеуші қоғамның ілеуметтік негізінде пайда болғандықтан ерте таптық мемлектер ретінде сипатталады.

     Бастапқыда олар қала мемлекеттер ретінде пайда болды.Еркін одақтастар – жер өңдеушілер тұратын ауыл, енді рулық емес, көршілік одақты ұсынады.Ол алғашқыда ауылдар тобынан шаруашылық діни орталыққа бөлініп шығып әлеуметтік шаруашылық діни қала орталыққа айналады.Қала мемлекеттік әлеуметтік деференцияцияны, мүліктік қабаттануды нақты біледі.Бұнда ең бірінші бөлінісі территориялық болып бекітіледі, құмырашылар, мысшылар тағы басқа қолөнершілер кварталдары пайда болды, беделділер бөліне бастады, басқарудың бастапқы аппараты –өндірісті ұйымдастырудың, есеппен қоғамдық жұмысарды ұйымдастыруы, қоғамдық қорлардан алынатын төлемдер тағы басқалармен айналысатын тұлғалар қалыптасты.

     Қала  мемлекетте әкімшілік  идеологиялық басшылықтың 3 басқару  ортылғы  ұйымдастырылады: қалалық  одақ , сарай, храм.

     Қала  басқа шектесетін ауылдарға қатысты  мемлекеттік басқару қызметін атқара бастады.Бұл қызметтер алуан түрлі  қауымдық, жер өңдеу жер иеленуді басқару , өоғамдық ретуалды дәстүрлерді  орындау.

     Осылайша  мемлекеттік адамзат өндіруші экономикаға  көшетін неолиттік төңкеріс нәтижес, яғни қоғамдық өмір сүруінң материалдық  жағдайларының өзгеруі осы өмірдің  жаңа ұйымдастырушысы еңбек нысандарының қалыптасу үрдісінде қоғам өмірінің жаңа ұйымдастырушысының нысаны пайда  болды. 

           1.2 Мемлекеттің пайда болу туралы негізгі теориялары

     Мемелкет  адам қоғамы дамуының белгілі бір  сатысында пайда болған.Мемелекет  мәңгілік табиғатқа ие емес, ол алғашқы  қауымдық құрылыста болған жоқ, тек  осы қоғамның дамуының  финалды  негізінде адамзаттығ өндірістік және өмір сүруінің жаңа ұйымдық- еңбектік үлгісімен байланысты себептерде пайда болған.

     Мемлекеттік билік оның шығу тегі теориялық зерттеудің маңызды объектісі.Ерекше айта кететін жайт, қазіргі кездегі мемлекет теориясында билік арасындағы, олардың ұйымдастырылуы және экономикалық иемдену және экономикалық өндіруші қоғамынды, топқа дейінгі және топтық қоғамда жүзеге асырушы үшін арасында ерекшеліктер жүргізу керек.

     Батыстағы отандық мемлекет пен құқық теориясына эквивалентті өоғамдық ғылымдардың кейбір шеңберінде, бірақ мұндай ерекшеліктер әрқашан ескерілмейді, алғашқы қоғамдық қоғаммен ерте таптық қоғам билігі арасындағы шекара өшіріліп қалады.

     Былайша билік ерте таптық қоғамда мемлекеттік  болады, қанаушылық қатынасын бекітуі  мүмкін, озушлықтың артықшылығын бекітіп  қамтамасыз етіледі, оның көмегімен  негізіг өндірістік салаларға белгілі  бір топтың меншігі бөлінеді және осы тап билік етушіге айналысатыны толық анықталмайды.

     Осылайша, тапқа дейінгі эголитарлық қоғамға  қарағанда ( эголития – теңдік)  таптық қоғамда  билік саяси болады. Бұл  топқа дейінгі және таптық қоғамдағы  биліктердің қағидалы ерекшеліктеріне  негізделеді.

     Мысалы, бүкіл жерде тікелкей өндірушілердің еңбегіне басқарушы бойынша еңбекті  ауыстыру болады.Және осы ауыстырудың  басшылық ету бойынша еңбекке  сыйақының ұйымдастырушылық үлгісі туралы ғана әңгіме боуы мүмкін.

     Осылайша  мемлекеттік билік әртүрлі жолдармен  тарихи дамиды:әскери – иеархиялық құрылым арқылы, қоғамдық лауазымдардың  династиялық  монопализайия ( аристократиялық  жол) және экономикалық билік етуші  таптың артықшылығын жағдайын бекіту жолы (плутократиялық жол).Енді,мемлекетің пайда болуымен тағы бір маңызды қоғамдық дамудың ерекшелігі бар.Бұнда әңгіме қоғамдық дамудың бірдей еместігі туралы, яғни адамзаттың белгілі бір тарих кезеңдерді отриядтармен өтуі туралы нүкте. Бұл пройеске объективті ғана сәйкес, субъективті фактролардың да әсер етуі туралы, бұл ең бір фундаменталды заңдылықтардың бірі.Осы заңдылық мемлекеттің пайда болуының әр тұрлілігіне әкеп соқтырады.

     Бұл заңдылық топтық қоғаммен алғашқы қауымдық арасында жүрген қадамдар арасындағы байланыстығ пайда болуына көмектеседі.Оларға сауда, әскери, мәдени, технологиялық  байланыс жатады. Осында мемлекетік байланыс  та жатады.

     Бірақ олар тек қоғаммен бейімделген жағдайда қоғам мемлекетпен белгілі бір  байланысқа түсуге дакйын кезде және оларға белгілі бір әлеуметтік күштер қызығушылық білдірген кезде ғана өз ролдерін ойнай алады.

     Бұндай  кезде  , қазіргі кездегі мемлекет теориясында бірінші , екінші, үшінші мемлекеттердің концепциясы пайда  болады.Бұнығ өз мәні бірінші мемлекет қоғамдық өндірістік, әсіресе жер  өңдеу шаруашылығының тез өсуіне жағдай жасаған жерлерде дамиды.

     Бұндай  зонада топтытқ құрылымдардың және мемлекеттік құрылады,құрылымдардың  орталығы  құрылады. Келе – келе олар өздерінің қанаушылығының жіне оның қамтамаасыз ету үлгіс жүзеге асырды.Бұндай қорғалған қоғамда екі мемлекет пайда болады.

     Өзінің  еңбектерінің негізіне  америкалық этнограф, археолог және алғашқы қауым  қоғамның тарихшысы Д.Г.Морганның  «Древнее общество» деген  1877жылы жарық көрген кітабындағы    еңбектерін қойды. Энгелмтің негізі еңбегі тек қана Морганның жіне тағы басқы алғашқы қауымдық қрғам этнографтарың көзқарастарының жүйелеу ғана емес, сонымен қатар  мемлекеттің пайда болуына деген материалдық топтық бекіту болады.Ол алғашықы қауымдық қоғам өмірінің материалдық шарттағы рөлін анықтады: еңбек етудің үлгісін, шаруашылықты енгізу , еңбек бөлінісі меншіктік мемлекеттің пайда болуы мен дамуына Морганның зерттеген солтүстік америка үнділерінң рулық байланысы туралы ғылымын., білімін пайдаланып, гректік, римдік және гермендық тарихтың экологиялық процесін түсіндірді. Осылайша, қазір Энгельстің еңбектерінің  шыққанына жүз жыл болсада мемлекеттің пайда болуын зеттеймін дегендерге онымен таннысу өте пайдалы.

     Сонымен қатар осы еңбектегң кемшіліктерді  және қателіктерді  де бәлу керек. Бқлардығ бір бөлігі Энгельс сүйенген Морганның қателіктерінен  шықты.Энеглс өте тұрпайы, жүйеленген алғашқы қауымдық қоғамды « шешімді қарауға» яғни , бастысы:  «садақпен оқ  жабайылылық үшін, темір қылыш варварлық үшін, оқты қару өркениет үшін» деп айналдырды.Бірақ бұл жерде қарудың сәйкес өндіруші күштерді догматикалық түрде     асырып жіберген. Бұл күштер адамзаттың тарихындағы ең ірі неолитикалық революцияға әкелген. Мемлекет  пен құқықтың шығуы туралы түрлі теорялар бар.ОЛ осы құбылыстардың пайда болуын олар түрліше түсіндіреді.Марксизм – ленинизм мемлекет пен құқықтың пайда болуын таптық  теория тұрғысынан түсіндіреді.Рулық қауым құлдырап, жеке меншік пайда болып, қоғам екі топқа қанаушы жіне қаналушы топтарға бөлінген соң, олардың арасында шешілмеййтін қайшылықтар, ымырасыздық орын алады. Сол екі топ  нәтижесіз, тоқтаусыз күресте бірін бірі жойып жібермеуі үшін рулық биліктің орнына жаңа саяси құрылым мемлекет пайда болады.Мемлекет аталған қайшылықтарды шешу үшін емес, кедей ( туғызу үшін  туғызған) топты байлардың еркіне көндіріп, оны қанауға, езуге жағдай туғызу үшін құралған.Сондықтан қандайда мемлекет болсын  тек қанауды мақсат тұтып бай үстм таптың игілігін көздеп, мүддесін қорғайды.Социалистік мемлекет те таптық мемлекет. Бірақ ол сан жағынан  қоғамның басым көпшілігін құрайтын еңбекші топтың мүддесін қорғайды.

     Марксистік  теорияда мемлекеттің пайда болу таптық теория  таптық теория тұрғысынан түсіндіріліп рулық қаум ыдырау жеке меншік пайда болуын қоғам екі топқа қанаушы және қаналушы топтарға бөлінген соң олардың арасында шешілмейтін қайшылықтар орын алады.Сол екі топ күресте – бірін бірі жойып жібермеу  рулық билік орныгна жаңа саяси құрылым мемлекет пайда болды.Мемлекет кедей тапты байлардың еркңне көндіріп оны қанауға, езуге, оларға жағдай ту,ызу үшін құрылған сондықтан қандайда мемлекет болсын тек қанауды мақсат тұтып, бай үстеп таптың мүддесін қорғайды дейді.

     Бұл теория пройесті материалистік тұрғыдан дұрыс түсіндіргеніимен құқық жіне мемлекет байланысындағы экономикалық құрылысқа, таптық құрылымдарға, күштеу жіне зорлауға өте үлкен маңыз  береді.Дәл осы теорияда құқық  өзінің апаратынсыз (құқық нормаларын жүзеге асыруға күштеп көндіретін) өз мәнін жоғалтады, -деп айтылған.Осынығ әсерінен құқықтың реттеуші жүйедегі құны жойылып, репрессивтік зорлық функциясы  жоғары қойылды.

     Маркстік  теорияның тұжырыдалуынша құқықтық нормалардың таптық сипаты ескі рулық әдет ғұрыпты ығыстырып шығарғанымен негізгі мәнін сақтап қалды.Жеке меншіктің пайда болуаымен топтардың құрылуы қоғамдық  теңсіздікті алып келді нүкте.Ал, қоғамның топқа бөлінуімен  меншіктің пайда болуына орай орындалуы мемлекеттің зорлау күшімен қамтамасыз етілген жүріс тұрымс тәртібі пайда болды.Мұнығ барлыға әрине шындық қатарынан орын алады және белгілі бір халық пен мемлекеттер тарихынан көп мысалдар келтіруге болады.

     Бірақта бұл процестерді қомақты етіп қөрсету құқықтың пайда болуы  заңдылығының жалпы әлеуметтік түсінігін  және шындықты бұрмалау болып табылады.

     Бірақта  осы негізде құқықтың пайда болуы маркстік теорияның жетістіктерін жоққа шығаруға тағы да болмайды.Тарихи принципті құқтың әлеуметтік институт ретінде пайда болуының, таптық құрылымдармен құқықтың байланысы және тағы юасқа да жағдайлар маркстік бағытта да үлкен теоретика –құқықтық , ойлардың  қозғалысы ретінде қарастырылады.Құқықтың пайда болуының жекеленген мәселелерді басқа да теорияларды ( психологияның, паретивтік, нормативтік, әлеуметтік және т.б) қарастырылады.

     Күш көрсету теориясы идеялық қайнар қөздері құл иеленушілік кезеңін  өрінде пайда болды.Оның өкілдері мемлекет күш көрсету және басып алушылық нәтижесінде пада болды деп ойлаған.Күш  көрсету теориясының ғылымдық негіздері  ХІХ-ХХ ғ.ғ. болды.Оның мәні жеке меншіктің таптардың    мемлекеттердің пайда болуы ішкі және сыртқы күш көрсетудің нәтижесі ретінде, яғни тікелей саяси әсер ету жолымен байланысты.Мемлекет қанаушылықтың органы болды тек әлі де жеңушімен жеңіп алушылар арасындағы заңдық ерекшелік кетпеген елдер бар.

     Сонымен қатар , мемлекет  пен құқықтың шығуын зорлық зомбылықпен байланыстырады.Күшті  тайпалар әлсіз тайпаларды жаулап ру алып бағындырып, олардың қарсылығын басып тұру үшін мемлекет және оған тән басқа  басқару, күш қолданатын органдарды құрады дейді. Күш көрсету  теориясының сипатты ерекшеліктері  Е.Дюринг, Л.Гумилович, К.Каутский еңбектерінде көрінеді.

     Дюринг  ойы бойынша қоғамдық даму негзі  –саяси актілер нәтжесі мемлекеттің пайда болуның бірінші факторы тікелей саяси үштерден әздеу керек.Дюринг ойы бойыншы қоғам кем дегенде екі адамнан құрылуы керек. Екі адамдық ерік бір немесе бірімен тең және олардың бірі де екіншсіне талап қоя алмайды.Істің мұндай жағдайында, яғни қоғамныңкең тұлғалардан тұрғанда теңсіздік мен құлдық мүмкін емес.Мемлекеттің шығу тегін түсіндіру үшін Дюринг үшінші адамды әкеледі. Өйткені онсыз көпшілік дауыспен шешім қабылдана алмайды, ал ондай шешімсіз, яғни көпшіліктің азшылыққа билік етуінсіз мемолекет пайда болдмайды.Онық ойымен менші к, таптар мен мемлекет қоғамның  бір бөлігің екіншісінің үстімен күш крсету нәтижесімен пайда болады.

     Австралиялық  социолог  және мемлекет зеттеуші Гумплович  сыртқы күш көрсету теориясының  өкілі.БҰл теорияға сәйкес мемлекетті басып алу нәтижесінде құлдық пайда болды: кұресте жеңіп алушы  тайпа билеуші болды.Құлдық жеке меншіктің  және топтардың пайда борлуына әкеп соқтырды.Мемлекеттік билік Гумплович лойы бойыншы физкалық  түрі келе-келе таптық мемлекетте ойланады.

     К.Каутский да мемлекет қайнар көздерін сырт  күш  көрсетуден, соғыстардан көреді.Жеңіп  алушы тайпа жеңілуші тайпаны  өзіне бағындырып, оның жерін алып, ол үшін ақы төлеттіреді.Нәтижесінде  таптарға бөлісу пайда болады, ол мәжбүр ету  аппараты мемлекетке айналады.

     Күш көрсету теориясында толығымен  экономикалық концепция элементтері  бар.Қағидалы сәйкес келмеуіне қарамастан , бұл теория адамның әрекеттерінің ортақ базасына әлеуметтік және экономикалық факторлармен байланысты.

     Күш көрсету толығымен жоққа шығару тек формалды  көзқарастарда емес , сонымен қатар тарихи тәжірибелер  негізждеріне де қайшы келеді.

     Сыртқы  да , ішкі де күш көрсету теориясының  элементтері кез келген мемлекеттердің пайда болу процесінен көрінеді.

     Психологиялық теориянығ жақтаушылары қоғам мен  мемлекетті адамдарды,және олардың  әр түрлі бірлестіктерінің психологиялық  әсер ету, түрінде көреді.Халықтар табиғатына бағыныштылықты талап ететін биологиялық  жан болып табылады.Адамдар күштілігіне бағынып, әлсіздерге зорлық көрсету табиғаттың берген сыйы деп санайды.Сондықтан қондармалық құбылыстар пайда болу керек деп есептеген.Халықтар тең дәрежеде мемлекет басшыларының жіне мемлекет заңдарына тәуелді.

     Ал  шын мәнінде мемлекеттің пайда  болымен қызмет атқаруының себептерін тек психологиялық көзқараспен  түсідіру мүмкінг емес.Психолргиялық  теория қоғам өмірінің экономикалық , келісімдік, органикалық теориясында  қалып кетекен көптеген сұрақтарын түсіндіреді.

     Бірақ барлық қоғамдық өмірді адамдардыө психологиылықәсер  етуіне әкеп тіреу қоғам мен мемлкет  өмірін психологиялық жалпы заңдармен  түсіндіру.

     Мемлекет  жан жақты төтенше құбылыс.Оның пайда болуының себептері әр түрлі  объективтік факторлармен түсіндіріледі:биологиялық, психологиялық, экономикалық,әлеуметтік,діни, ұлттық және т.б оларждығ ортақ ,ғылыми түсіндіру бәр жан жақты теория шеңберіне кіргізуі мүмкін болмас.Бірақ  мұндай талаптану әркеттері болды  және жеңісті де  болған (Платон,Аристотель,Монтескье,Руссо,Гегел,Маркс,Плеханов,Ленин,Бердияв)

     Адамды  көптеген қызығушылықтар жинақталған:экономикалық, әлеуметтік, саяси, рухани, діни және т..б бірақ олар нәтижесінде тек физиология және психика арқылы жүзеге асады.Бұл бөлімді қорыта келгенде толығырақ  болуы үшін мемлекеттің пайда болуының  тағы мынадай теорияларын қысқаша қарастырғым келеді.Теологиялық (діни) теория мемлекеттің пайда болуын құдайдың құдіретімен байланытырады, яғни мемлекет Алланың әмірімен қалыптасып, дамып келедң деп түсіндіреді.Бұл теория адамдардың сенімі, иманы ретінде қалыптасқан ұғым көне заманнан дамыпр, нығайып келеді.Бұл теорияны ғылыми түрде уағыздаған Фома Аквинский,Жак Маритен т.б. 

     Партиархалдық теория мемлекет шығуын  отбасының  дамуына байланыстырады, яғни мемлекет  адамдардың отбасы тәжірибесінен қалыптасқан  азаматтардың саналы түрде өздерінің  мүрде мақсаттарын іске асыру  үшін біріккен одақ деп түсіндіреді.Отбасының  қожасы ер адам, ол отбасын өз еркңмен  билейді, отбасы мүшелерінің арасындағы қатынастарды

Осындай қағидаларды басшылыққа алып, мемлекет құруда отбасын басқару үлгілерін  қолданған дейді.Бұл теорияның  өкілі және дамыткан зеттеушісі Аристотель, оны жақтаушылар орта, жаңа ғасырда  болды.

      Органикалық теория – бұл пікірді Платон көне дәуірде уағыздаған(6.3.4-3ғ)Бірақ теория толық 20 ғасырда қалыптасты.Өкілдері:Блюнчли, Г.Спенсер,Вормс,Прейс т.б./1/

      19 ғасырдағы ғылымының жетістіктеріне сүйене отырып, бұл теория – адам қоғамнында  табиғаттың объективтік даму заңдарына сәйкес эволюциялы  жолмен мемлекетті құрады.Мемлекеттің Үкіметі –адамның басы миы сияқты қоғамды басқарады.Қанаушы тап қоғамның экономикасын дамытады.Ол қоғамды қорғайды деп түсіндіреді.

      Табиғи  құқықтық теория -17-18 ғасырларда қалыптасқан теория.Өкілдері:Г.Гроцкий,Т.Гоббс,Д.Локк,Ж.Ж.Руссо,Б.Спиноза т.б.Теорияның мазмұны: адамдардың өздерінің табиғи құқықтары болады(бостандық, теңдік, еңбек жасау)Оны ешкім жоя алмайды, оған зиян келтіре алмайды.Қоғамда бостандықты, әділеттілікті, теңдікті сақтау үшін адамдар өзара шарт жасап меммлекетті құрды.Бұл шарттың мазмұны көп елдің Конститутциясына кірді деп түсіндіреді.

Келісім – шарттық теория – мемлекет шығуын, пайда болуын адамдар арасындағы  келісім –шартпен  байланыстырады.Сондай қауіпті келіссөз  өмірден құтылу үшін адамдар өзара ымыраға келісіп, шартқа отырады.Соның нәтижесінде мемлекет құрып , оған қоғам мүшелерінің барлығын қорғауды, лайықты өмір сүруге жағдай туғызуды міндеттейді.

      Материалистік теория – мемлекет пайда болуын экономикалық тұрғыдан  түсіндіреді,себептері: қоғамдақ еңбекің бөлінуі,қосымша өнімнің, жеке меншіктің пайда болуы,қоғамның қарама –қарсы екі тапқа бөлінуі,қайшылық күресінің басталуы.Мемлекет пен құқықтың мазмұнының  тарихи өзгеріп отыруы қоғамдық мүдде мақсатты қорғауы/2/

      Мемлекет  қоғамның көп салалы, кқп жүйелі құбылыстарына сәйкес дамып, өмірге келген бірлестік.Мемлекет шығуын түсіндіруге  тырысатын бұл аталғаннан басқа  да теориялвр бар.Осы теориялардың бәріне тән  б»р белгі бар –  ол мемлекттің адам қоғамы дамуының белгілі  бір сатысында пайда болуы.Шынында  да тарихи деректерге жүгінсек, мемлекеттің  қоғам дамуының  белгілі бір  кезеңінде шыға бастағанын байқаймыз.

1.Мемлекет  (таптық тәсіл бойынша)-бір таптың (азшылықтың)бір тапқа (көпшілікке) үстемдік етуін қолдайтын саяси ұйым.

2.Мемлекет( жалпы әлеуметтік тәсіл бойынша)- саяси ұйым (ассоциация).Бұл саяси бойынша мүшелері  бұқаралық –биліктік қатынастар арқылы арқылы біріктіріледі.Мұнда мемлекет адамдардың өзара ымыраға келуінің құралы болып табылады.

3.Мемлекет  – құқық заңдарға тәуелді адамдардың бірлестігі(И.Кант бойынша).

      Мемлекеттік ру –тайпалық құрылыстың орнына келеді.Алғашқы қауымдық теңдік  пен меншіктің қоғамдық формасы өз-өзінен ескіреді де қоғам әлеуметтік қабаттарға бөліне бастайды.Ұжымдық өндірістік қатынастар қалыптан шығады.Оның орнына еңбек бөлінісі келді, ру тайпалық құрылым қиындай түсті, содан келіп әлеуметтік құрылымдарды бөлу дами бастады.

      Мемлекет-қоғамның ұйымдық құрылымды объективті қажет ететін ішкі эволюциясының өнімі.Әртүрлі кезеңдерге және әрлүрлі жағдайларда мемлекет қоғамды басқару үшін қажет ұйым ретінде, билік ету механизмі ретінде жұмыс жүргізеді.Бұл жерде сөз шаруашылық өмірді ұйымдастырудың жаңа нысандарына көшу туралы болып отыр, ол қоғамның әлеуметтік бөлініске түсуіне, қоғамдық жаңа ұйымдыұ формасы ретінде мемлекеттің пайда болуына әкеліп соғады.

      Марксизм  мемлекетті қарама –қарсы  екі жақтың бірлігі деп қарайды.Оны таптық саяси үстемдікке көзделіп құрылған саяси ұйым деп есептеді.

      «Мемлекет өркениетті қоғамды байланыстыратын  күш» деп жазды марксизм классиктері

      Қорыта  айтқанда  мемлекеттің адамзат  қоғамындағы саяси-әлеуметтік  орны мен рөлі туралы қөзөарастар  негізінен бір жүйеге салды.Сонымен мемлекет бұл қоғамды басқаруды іске асыру және ұйымдарының формасын құрушы билік органы.

     2.Мемлекеттің  белгілері,функциясы, органдары және нысандары 

2.1Мемлекет анықтамасы.Мемлекет белгілері, функциясы және органдары 

      Мемлекет  дегеніміз  жария өкіметтің пайда  болуымен іс –әрекетінің нәтижесі  ретінде қалыптасатын қоғам өмірін ұйымдастырудың формасы және оның негізгі салаларына басшылық ететін, қажетті жағдайда өкіметтің күш –қуатына  сүйенетін басқару жүйесі.

      1872ж. Неміс заңгері Р.Моль былай деп жазды: «Мемлекет –Бұл тұрақты, біріктірілген ағза, мұндайларды қондару, болашақта жалпы еркімен, басшылық ететін, жалпы күшпен іс –әрекетті қолдайтын  және келтіріп тұратын, халықтың берілген аумағында бар есептерді жәрдемдесіп рұхсат ететін  мақсаттарға  жетуді белгілейді, әсіресе, жеке  бөліктен  басталып және қоғамдықпен аяқталады, осы мақсаттар  жеке өзіндік күшпен  қанағатттандырмағанша  және олар  жалпы нәрсенің қажеттілігін құрайды.

      Мемлекеттің мәнін  орыс заңгерлері де  түсіндірген. Мысалы, Коркунов  мемлекеттің мәнін  былай деп ттүсіндіреді: « Мемлекет – бұл қоғамдық  бірлестік  , өз бетінше уәкілдік ететін , еркін адамдардың алдында билік етуді мәжбүрлеуді мойындайды».

      Трубецкий  былай санайды, « халықтың бірлестігі – бұл мемлекет, өз бетінше билік ететін  және ерекше белгіленген аумағында». Мемелекет  территориялық принцип  бойынша құрылатындықтан бұл термин и кейде ел ұғымының баламасы ретінде  қолданылады.

      Сондықтан мемлекет белгілі бір территория  шеңберінде халықты  ырықсыз көндіру  монополиясына ие, бүкіл қоғам  атынан ішкі және сыртқы саясатты жүргізіп отыру құқығына ие, салық салып  отыруына ие.

      Мемлекеттің негізгі белгілері:

        Мемлекет- саяси ұйым. Қоғамда көптеген саяси ұйымдар болуы мүмкін.

      Меншігінің  орнына жеке адамдардың меншігі пайда  болып, меншіктің айрықша түрі -  жеке меншік қалыптасады.Жеке меншіктің пайда болуына қоғам таптарға бөліне бастады.Бәр жағына құрал – жабдықтар, өндірілген бұйымдар, мүлік –дәулет адамдардың  бір тобының қолында шоғырланады да, байллар пайда боллады. Сқйтіп рулық қауым өзіне тән белгілерінен айырылып құлдырайды.  Оның орнына жеке меншікке негізделген, айрықша екі үлкен әлеуметтік  топта тұратын қоғам қалыптасады. Мұндай жағдайда рулық қоғамдағы барлық ру   мүшелерінің игілігін   көздеп, еркін білдіретін  қауымдық билеу құрылымы  өз міндетін қызметін атқара алмайды. Меншік иелерінің – байлардың айрықша мүдделері болғандықтан басқару мүшелерімен , кедей жарлылармен қатар отырып, мәселелерді тең негізде шешуге бармайды. Содан байлар мен кедеейлердің арасында қайшылықтар пайда бола бастайды .Қоғамдағы  осындай  түбегейлі экономикалық – әлеуметтік  өзгерістердің нәтжесіннде қоғамды билеу, басқару жүйесі де өзгере бастады. Рулық биліктің орнына  саяси билік , саяси құрылым баса бастайды.Сөйтіп  қоғамның белгілі бір  сатысында мемлеке  пайда  болды.

      «Мемлекет»  - латынның  «қалыпты жағдай» -  деген сөзінен шыққан. Алғашқы кезде ол өкімет билігін иеленуші деген ұғымда айтылып, бірте – бірте ол өкімет функциясы ретінде қаралды да мемлекеттік билік ұғымына көөшшті.Бірақ мемлекетті билік ретінде қарамай, мемлекеттің құрылымдардың уақыт пен кеңістікке  қарай өзгеріп отыратынын, соған қарай ұғымның да тұрақты болмайтынын ескеру керек.Мемлкет дүниеге келісімен ол әртүрлі қоғамдық  пікірлердің қалыптасуына негіз болды.

      Мемлекет  пен биилік туралы қағидалар  бірте  – бірте мифологиялық ұғымнан  тазарып,  біздің заманымыздан бұрынғы  5-6 ғасырларда ғылыми негізге ие бола бастады.Бұл бағытта Қытай философиясы Конфуцийдің (б.э.д.- 479 ж.ж.), ғалымдар Лаоцзы (б.э.д. 479-400) мен Шань –Янның (б.э.д. 390-338 ж.ж.) идеялары маңызды рөл атқарды. Мәселен Лаоцзы мемлекет пен билік жүргізу шарттық негізде шыққан деген идея ұсынды.

      Мемлекет  туралы саяси ұйымның шығуы  ежелгі Грецияның саяси өмірімен тығыз  байланнысты.Ондағы саяси ойдың  ертеректегі дамуы көне мемлекеттің  қалыптасуына  байланысты болды.Гераклиттің (б.э.д. 544- 483) мемлекет пен құқық проблемаларына философиялық тұрғыдан  қарау пікірі де қалыптасты. Гераклит « өзіңнің отбасының берекесі үшін қалай күрессең , мемлекет белгіленген тәртіпті іске асыру үшін  солай күресуің керек» - деген пікір айтып,  билікке үлкен ұүрметпен қарады.