Орыс философиясы

ОРЫС  ФИЛОСОФИЯСЫ 
 

X-XIII ғ. ежелгі Ресейдегі философиялық және әлеуметтік ойдың пайда болу.

Ежелгі орыс халқы мен ежелгі орыс феодалдық мемлекетінің қалыптасуы. Ежелгі славяндардың көп құдайқа сенушілігінен (политеизм) бір құдай сеніміне өтуі (монотеизм). Феодалдық қоқам ресми идеологиясы есебіндегі христиандық тұсінігі. Христиан ілімінің пұтқа табынушылық қөзқарастарқа қарсы күресінің сипаты. «Повести временных лет» (XI- XII в.в.), «Слово о законе и благодати Иллариона (XI в.), «Слово о полке Игоре» (XII в.), «Молении Даниила заточника» (XII- XIII в.в.), «Бытии Александра Невского» және басқа да ежелгі орыс шығармаларының философиялық, социологиялық, патриоттық, этикалық идеялары.Ежелгі орыс апокриптикалық жазбаларындағы Аристотель, Платон, Гиппократ идеяларының мазмұны. «Толковой Палей » (XI- XII в.в.), «Пчелы » (XII в.) кітаптарының философиялық идеялары. Филипп Пустынниктің «Зеркало» немесе «Диоптре» еңбегіндегі Өалам және төрт бастамалардың, тән мен жанның қатынасы туралы мәселелер.

XIV-XVII ғасырлардағы Ресейдің философиялық және әлеуметтік ойы.

Москва  князьдығының пайда болуы және бір  орталыққа бағынған Ресей мемлекетінің құрылуы. Орыс халқының монгол-татар  жаулап алушыларына қарсы күресінің  бейнесі және публицистикалық, философиялық әдебиеттердегі («Задонщина» XIVв, «Сказание о князьях Владимирских XVв. т.б.») мемлекеттік бірігушілік тенденцияларының күшейуі. «Москва третий Рим» XVI Қ. Еңбегіндегі Филофейдің провиденциалистік теория. Иосифляндардың – Иосиф Володский (1440-1515) және «нестяжательдердің» - Пил Сорский басшылығымен (1433-1508) саяси, діни-моральдық, философиялық айтыстары. Марк Гректің (1475-1556) философиялық және қоғамдық идеялары. Иван Грозныйдың (1520-1584) және Андрей Курбский (1538-1583) хаттарының идеялық мазмұны. Матвей Башкиннің, Феодосий Косоның, Артемидің дін бұзарлық (еретиктік ) іс-әрекеттері. «Голубиная книга», және «Прение живота и смертидің» пантеистік себеп, дәлелдері.

XVII ғ.  Ресей және Украинадағы философиялық  ой.

Жалпыресейлік нарықтың пайда болуы, орыс, украин және белорус ұлттарының қалыптасуы. Украинаның Ресейге қосылуы (1654 ж.) және оның маңызы. XVII ғ.Ресейде ағартушылық және жаратылыстану ғылымдарының дамуы. Киев-Могилян Коллегиясының (1631) маңызы. Славян-грек-латын академиясының (1687 ж.) және Ф.М. Ртищев (1649 ж.) мектебінің Ресейдегі философиялық білімді таратуы.

XVII ғ. соңы мен  XVIII ғ. бірінші  жартысындағы Ресейдегі  философиялық, әлеуметтанушы  ой Петрдің қайта  құрулары мен оның  мазмұны. XVII ғ. соңы мен XVIII ғ. бірінші жартысындағы Ресейдегі ғылым мен мәдениет, ғылым академиясын құру. «Ғылыми жасақ». XVIII ғ.басындағы Ресейдегі қоғамдық және философиялық ойдың көрнекті өкілдері: В.Н. Татищев (1686-1750), Ф.Прокопович (1631-1736), А.Д. Кантемир (1708-1744). Таным теориясы мен сұрақтарының жете зерттелуі, Қылымды топтау (жіктеу) жаратылыстың құқық теориясы. И.Т.Посошков (1652-1726).

М.В.Ломоносов 

М.В.Ломоносов (1711-1765) Ресейде алдыңғы қатарлы  жаратылыстану мен материалистік  философияның негізгі қалаушы. Оның XVII- XVIII ғ.ғ. философиялық ой мен жаратылыстану жетістіктерін қорытындылауы, әдіс мәселесін жете зерттеуі. М.В. Ломоносовтың дін ілімінен ғылымның тәуелсіздігі үшін күресі. Тбиғат пен табиғат заңдарының материалистік түсіндірмесі. М.В. Ломоносовтың «Корпускулярлық философиясы». Материя қозғалысы мен заттардың сақталу заңының ғылыми-экспериментальдік және философиялық дәлелдемесі. Материя қозғалысының мәңгілігі және алғашқы қозғау салудың терістелу мәселелері. М.В.Ломоносовтың таным теориясы мен «екінші сапалылықтың» субъективті-идеалистік түсіндірмесі. Деизм материалистик козқарастардың көрініс табу түрі есебінде.

XVIII ғ.екінші жартысындағы  орыс ағартушылары 

Ресейде крепостнойлыққа қарсы ағартушылық  идеологияның дүниеге келуі XVIII ғ. орыс ағартушылары: Н.Н. Поповский (1730-1760), А.А. Барсов (1730-1791), Д.С.Анечков (1735-1779), Я.П. Козельский (1724-1794), А.Я.Поленов (1738-1816), Д.И.Фонвизин (1743-1792),Н.И. Новиков (1744-1818), П.С. Батурин (1740-1803) және олардың қоғамдық көзқарастары. Ағартушылар философия пәні мен міндеттері туралы. Табиғаттың материалистік түсіндірмесі және Вольф пен Лейбницті сынау. Таным теориясы, туа біткен идеялар теориясының сыны, қисын мәселерінің жете зерттелуі. Ағартушылар деизмі шіркеудің мистикалық идеологиясына қарсы күрестің түрі. Діни сенімдердің пайда болуының жаратылыстық теориясының негізделуі. Ағартушылардың жаратылыстық келісімшарт пен жаратылыстық құқық теориясын дамытуы. Десницкийдің қоғамдық және отбасылық басқару мен жеке меншік сұрақтары шешіміне тарихи тұрғыдан келуі. Ресейдегі Вольфтік философия. Г.Теплов (1711-1779), М.М. Щербатовтың (1733-1790) идеалистік-мистикалық философияны насихаттаудағы атқарған ролі.

А.Н.Радищев (1749-1802)

Радищевтің  «Путишествие из петербурга в Москву»  еңбегі, оның негізгі идеялары. Радищевтің «О человеке, о его смертности и бессмертии» трактаты. Оның табиқатқа материалистік көзқарасты дамытуы.Адам туралы ілім, өлім мен мәңгілік мәселесі. Таным теориясындақы материалистік сенсуализмнің негізделуі. Парасаттық пен сезімдік ара қатынасы. Радищевтің тұлқа мен адамзат қоқамы тұсіндірмесі.

XIX ғ.бірінші  жартысындақы Ресейдегі философиялық  ой 

Декабристердің  философиясы мен әлеумет танымы. 1812 жылғы Отан соқысының Ресейдегі  қоғамдық ойдың дамуына ықпалы. Ағартушылар: И.П.Пнин (1773-1805), А.Ф. Бестужев (1761-1810), В.В.Понулаев (1779-1816), А.С. Кайсаров (1780-1813), В.Ф. Малиновский (1765-1814), А.С. Лубни (1770-1815), А.П.Куницын (1783-1840), Т.Фү Осиповский (1765-1832). Ағартушылардың философиялық қөзқарастары. Осиповский мен Лубнинның материалистік таным теориясы мен қисын сұрақтарын зерттеуі. Олардың канттың идеалистік таным теориясы мен қисын сұрақтарын зерттеуі. Олардың канттың идеалистік таным теориясын сынауы. Ағартушылар философиясындақы деизм элементтері. Әлеуметтанымдық концепциялардың өнделуі. Москва даналық сүюшілер үйірмесі. В.Ф.Достоевскийдің (1804-1869), Д.Ф.Вневитиновтің (1805-1827), И.В. Киреевскийдің (1806-1856), П.В.Киреевскийдің философиялық және әлеуметтік идеялары.

Декабристер көзқарастарының қалыптасуы. Дворян революционерлердің: К.Ф.Раевский (1795-1872), С.И.Муравьев-Апостол (1796-1826), А.Бестужев (1797-1837), Н.Бестужев (1791-1855), Н.Крюков (1800-1854), Н.Муравьев (1796-1843), Д.Якушин (1793-1857), И.Тургенев (1789-1871), П.Борисов (1800-1854), Н.Горбачевский (1800-1869), Н.А.Фонвизиннің (1788-1854) басты идеологиясы. Декабристердің әлеуметтік қайта құрулар мен қоқамдық прогресси идеялары. Табиғат пен оның зандары, адам мен оның санасы түсіндірмесі. Діннің сыны. Декабристер қоғамдағы әлеуметтік теңсіздік пен тап күресі туралы. Мальтустік, расистік, провиденциалистік кертартпа теориялардың сыны. Декабристердің этикалық идеялары. Отан сүйгіштік.

XIX Қ. 30-40 жылдарындағы ресейдің философиялық  және әлеуметтік ойы: 

Уваров  пен шевыревтің «ресми халықшылдық» философиясы және оның сыны. Либерализм идеологиясының пайда болуы. Славянофилдік-помещиктік- либералдық идеология тұрі. Славянофилдіктің басты өкілдері: А.С.Хомяков (1804-1860),К.С. Аксаков (1817-1856), Ю.Ф. Самарин (1819-1876).Славянофилдердің философиялық көзқарастары. Олардың Шеллинг пен Гегель философиясына берген бағасы. Славянофилдердің әлеуметтік (утопиясы) қиялы. Этикалық қөзқарастары. Ресейлік және батысевропалық тарихи процесс талдаулары. П.Я.Чаадаевтің (1794-1856) әлеуметтік-саяси және ағартушылық қызметі. Оның «философиялық хаттардың» Ресей философиясы тарихындағы алатын орны, маңызы. Шеллинг, Гегель, Славянофилдер философиясы қатынасы.Чаадаев этикасы. Н.В.Станкевич (1813-1840) дворяндар ағартушысы. Философия міндеттері тұсінігі және Гегель мен Фейербах философиясына қатынасы. Т.Н.Грановский (1813-1855),оның тарихи және әлеуметтік ойдың дамуына қосқан үлесі. XIX ғ. Бірінші жартысындағы жаратылыстанудағы философиялық идеялар. XIX ғ. Бірінші жартысындақы алдыңқы қатарлы жаратылыстану ғылымдарының басты өкілдері: Н.И.Лобачевский М.Г. Павлов, И.Е.Дядьковский, И.Т. Глебов, К.М. Бэр, К.Ф. Рулье т.б. Оларда материя мен сана туралы сұрақтардың қойылымы. Кантшыл, шеллингшіл және идеалистік натурфилософия сыны.

Революциялық  демократтар философиясы 

В.Г. Белинскийдің (1811-1848) Гегель мен Фейербах философиясына, Сен-симонның утопиялық социализм идеяларына қатынасы. «Гогольге хат» оның Ресейдегі идеологиялық құрестегі тарихи мәні. Утопиялық социализм идеяларының революциялық демократиямен бірігуі. өлтшылдық пен космополитизм сыны. В.Г. Белинский отан сұйгіштігі. Славянофилдер мен О.Конт позитивизмінің діни-мистикалық теорияларының сыны. Материалистік таным теориясы, агностицизм мен скептицизм сыны. В.Г.Белинский атеизмі.

А.И.герценнің (1821-1870) көркем шықармашылық пен философия  қатынастарындақы мұрасы. А.И.Герценнің философиялық еңбектері: «Дилетантизм в науке», «Письма об изучении природы», «Опыт бесед с молодыми людьми » және олардың маңызы. А.И.герценнің неміс классикалық философиясын бақалауы. Материализмнің негізделуі мен дамуы. Герцен философияның пәні мен міндеті, философия мен жаратылыстану қылымдарының өзара қатынасы туралы. Болмыс пен ойлау, табиғат пен сана, қисындық пен тарихилық, мазмұн мен тұр мәселелері. «Революция алгебрасы » есебіндегі Герцен диалектикасының негізгі белгілері. А.И. Герцен терістеуді терістеулер және қайшылық, қарама-қарсылықтар күресі арқылы даму туралы. А.И. Герценнің философия тарихы сұрақтарын зерттеуі. А.И.Герценнің атеизмі. Әлеуметтаным көзқарасы. «Орыс социализмі » теориясы. Эстетикалық пайымдаулары.

Н.П.Огарев (1813-1877). Философиялық материализм зерттеуі. Философия пәнінің анықтамасы. Таным теориясы мен анностицизм сыны. Н.П. Огаревтің Шеллинг, Гегель, Фейербах және Конт философияларына сыни қатынасы әдіс мәселесі. Әлеуметтану мәселелері түсіндірмесі. Орыс шаруалары социализмі теориясы. Н.П. Огарев қоқам өміріндегі географиялық ортаның ролі туралы.

Петрашевцевтердің философиялық және әлеуметтанымдық  көзқарастары

Петрашевцевтердің басты идеологтары – М.В.Буташевич-Петрашевский (1812-1886), Н.А. Спешнев (1811-1882). Петрашевцевтік екі ақым – революциялық және реформаторлық. Утопиялық социализм және оның ерекшеліктері. Адамның тұлғалық және қоғамның бостандығы принциптері. Адам және табиғат. Петрашевцевтердің атеизмі мен философиялық материализмінің негізгі белгілері.

Н.Г.Чернышевский (1828-1889)

Н.Г.Чернышевский философияның пәні, философияның саяси  партиялармен және өз уақыты идеяларымен  қатынасы туралы. Н.Г. Чернышевскийдің Фейербах антропологизмі мен Гегель философиясын сыни өңдеуі. Диалектика заңдарын (сандық және сапалық өзгерістер; дамудың қайшылық арқылы, қарама-қарсылықтардың кұресі; терістеуді терістеу заңдары) өңдеуі, байытуы. Таным теориясын зерттеуі мен теизм, Кант және Кантшылар агностицизмін, позитивизм философиясын сынауы. Теория мен практика мәселелері, абстрактылы және нақты ақиқаттар. Н.Г. Чернышевскийдің әлеуметтаным көзқарастары. Социализм туралы ілімдері. Эстетикалық теориялар зерттеуі.

Н.А.Добролюбов (1836-1861)

Н.А. Добролюбовтың  әдеби сынында философиялық, әлеуметтаным, этикалық, эстетикалық идеялардың өзгеше тұсіндірілуі. Адам табиқаты мен сананың  пайда болуына материалистік  көзқарастары. Н.А.Добролюбовтың әлеуметтаным көзқарастары және ондақы материалистік болжамның этикалық көзқарастарының революциялы- демократиялық бақыттылықы.

Д.И. Писарев ( 1840-1868)

Д.И.Писаревтің философиялық материализмі және оның өзіндік ерекшеліктері. XIX ғасыр  ұлы жаңалықтарын насихаттауы. Д.И.писарев  жаратылыстану қылымдарының методологиялық маңызы туралы; оның таным теориясы. Д.И.Писаревтің атеизмі. Оның философия тарихына арналқан еңбектері. Д.И.Писаревтің әлеуметтаным көзқарастары. Социализм және оның ерекшеліктері. Оның еңбектеріндегі капитализм мен жұмысшылар мәселесі. Д.И. Писаревтің этикалық принциптері. Оның қанаушы қоқам моралін сынауы. Д.И. Писаревтің эстетикалық көзқарастары және «таза өнер» теориясына қарсы шықуы.

Ресейдегі XIX ғ. екінші жартысындақы революцияшыл-демократтардың көрнекті өкілдерінің философиялық және социологиялық көзқарастары

Н.В. Шелгунов (1824-1891), М.А. Антонович (1835-1918),В.В. Берви-Флеровский (1824-1918), Н.А. Серно-Соловьеич (1834-1866), М.И. Салтыков-Щедрин (1826-1889) – Ресейдегі  революцияшыл демократтардың рассизм  мен мальтус іліміне қарсы кұресі.

Халықшылдар философиясы мен  әлеуметтануы.

П.Л. Лавров (1823-1900) – революциялық халықшылдардың насихатшылар бақытының идеологы. Лавровтың  философиялық жұйесі. Лавров тарихи процестің  тұсініктері ретіндегі «мәдениет» пен «өркениет» туралы. Лавров ғылымның екі методы туралы. Оның әлеуметтанудағы «Субъективтік методті» зерттеуі.

Н.В.Ткачев (1844-1885) – революциялық халықшылдардың бланкистік бақытының идеологі. Ткачевтің  философиядақы жаңакантшыл және мистикалық бақыттарды сынауы. Ткачевтің Конт, Прудан, жаңадарвиншілдерді сынауы және әлеуметтанымдық идеялары. Ткачевтің Ресейдегі шаруалар қауымына көзқарасы.

М.А. Бакунини (1814-1876) – революциялық халықшылдардың анархистік бақытының идеологі. Мемлекет пен жұмысшылар Ұстемдігін терістеудің қажеттігі.

П.А. Кропоткин (1842-1921) – анархизмнің көрнекті өкілі, теоретигі. Кропоткин еңбектеріндегі философиялық идеялар.

Л.И. Мечников (1838-1888) философиясының антропологиялық  сиаты. Мечников қоғам өміріне геогрфиялық  ортаның әсері туралы.

Н.К.Михайловский (1842-1904). Революциялық халықшылдықтан либералистік көзқарасқа өту. Михайловский – халықшылдар  теоретигі. «Батырлар мен тобырлар»  теориясы. Мемлекет пен қоғамдық прогресс табиқаты мен мәні түсінігі.

ХІХ ғасырдың соңы мен xx ғасыр басындағы россиядағы негізгі философиялық бағыттар

Ф.М.Достоевский (1821-1881)

Достоевскийдің  көзқарасының қалыптасуы. « Униж. және оскорб.» «Кедей адамдарға» ыстык  ыкылас, гуманизм, шиншыл кұш. Достоевский  және революциялық демократтар. Достоевскийдің әдеби және публицистикалық шықармаларындақы философиялық идеялар. Ерте христиандық идеялар және Христосты идеалду, атеизм, дін мәселелері. Достоевскийдің әлеуметтік утопиясы және революцияшыл демократтардың социализміне оның қайшылықты қатынасы. Достоевский шықармашылықындақы этикалық идеялар және оның қайшылықтылықы. Әсемдік азап шегу (страданья) идеясын дәріптеу, діни-құлықтылық өздігінен жетілу. Достоевскийдің эстетикалық бақдарламасы. Жазушының «әсемдік әлемді құтқарады» идеясының философиялық мәні.

Л.Н.Толстой (1828-1910)

Толстойдың  қайшылықты өмір жолы. Оның патриотизмі  және халықтар достықы Ұшін кұресі. Толстой философиясының объективтік-идеалистік мәні. Тарихи прогрестің қозқаушы кұші туралы сұрак, және Отан тақдырындақы халықтың алатын орны. Толстойдың «Жексенбі» және публицистикалық шығармаларында ресми діннің догмалары жоралғыларын өткір сынауы Толстойдың ғылыми социализмге жаулық қатынасы. Толстойдың «Өнер деген не» трактаты және эстетикалық көзқарасы.

XIX ғасырдың  соңы мен XX ғасыр басындақы  идеалистік философия. Позитивизм

Россиядақы  позитивистік философияның өзіндік  белгілері. М.М. Троцкий, К.Д. Кавелин  «бірінші» позитивизмнәң басты  өкілдері. Позитивизм эволюциясы және эмпириокритицизм философияясының  таралуы. Жаңагегельшілдіқ Б.Н. Чичерин (1828-1904), Н.Г. Дебольский (1842-1918), П.А. Бакунин (1820-1900) россиядақы гегельді дәріптеушілер. Гегель диалектикасына консервативтік тұсіндірме беріп өзгертуге талпыныс. Дін мен философияны біріктіруді, қосуды уақыздау. Россиядақы жаңакантшылдық. А.И.Введенский (1856-1925), И.И. Лапшин(1870Қ, Г.И. Гелианов (1862-1936) россиядақы жаңакантшыл идеялар өкілдері. Жаңакантшылдардың материя мен сана,уақыт, кеңістік және себептілік туралы сұрақтардың қатынасын субъективтік-идеалистік тұрөыдан шешуі.

Жаңакантшылдардың философияны дінмен қосуқа, ерік бостандықы мен жанның мәңгілігін мойындатуқа талынысы. Жаңакантшыл Струве, Булгаков, Бердяевтардың марксизм ілімінің негізгі ережелеріне қарсы шығуы. Діни – мистикалық философия. Діни министикалық философиясының негізгі ақымдары және өзіндік ерекшеліктері. В.С.Соловьевтің (1853-1900) діни-мистикалық философиясы. «жағымды жалпыбірлік» концепциясы. Соловьв онтоогиясының объективтік-идеалистік сипаты. «Мақсатты білім» таным теориясы,эмпиризм,рационализм және діни практика синтезі. Әлеуметтік пессимизм. «Вехи» және оның идеологиясы. «Құдайды іздеу», «жаңа дәни сана» дін концепцияларының өзіндік белгілері. (Д.Е.Мережковский, С.Н.Булгаков, Н.А.Бердяев, В.В.Розанов т.б.) Н.А. бердяевтің (1874-1948) мистикалық персонализмі мен христиандық экзистенциализмі. Интуитивизм. Философиясы. Н.О. Лосскийдің (1870-1965) «Мистикалық эмпиризмі». Тікелей, тура білім принципінің идеалистік, мистикалық түсіндірмесі. «Идеалдық болмыс» онтологиясы. С.Л.Франктің (1877-1950) иррационализмі.

Идеалистік әлеуметтану мен тарих философиясы

Тарихтың  діни-мистикалық философиясының негізгі  тұрлері. Жаңаславянофилдер әлеуметтік философиясының, Н.Я. Данилевскийдің (1822-1885) «мәдени-тарихи түрлер» концепциясының өзіндік белгілірі. Олардың өркениет ерекшеліктері, даму сатылары тұсіндірмесі. Европалық және славяндық өркениеттердің қарсы қойылуы. Данилевскийдің әлеуметтану концепцияларының Шпенглерге әсері. К.Н.Леонтьевтің (1831-1891) әлеуметтік теориясының мистикалық және фаталистік сипаты. Ортақасырлық демократиға қарсылық,панславизм мадағы. «Мәдени-тарихи түрлер» теориясы. Позитивизм әлеуметтануының мәні. Позитивистік әлеуметтанудың негізгі ақымдары; органикалық, генетикалық, этикасоциологиялық, плюралистік әлеуметтану. Н.И. Кареевтің (1850-1931) субъективтік әлеуметтануы. Тарихтақы дара тұлқаның белсенділік мәселесі. Прогресс түсінігі. П.А.Сорокиннің (1889-1968) әлеуметтаным концепциясы. Қоғам эволюциясы және құрылымы сұрақтары.

ХІХ ғ.екінші жартысы мен xx ғ. басындағы ұлы  орыс жаратылыс санаушыларының материализмі

Д.И. Менделевтің (1834-1907) дұниетанымдық көзқарасы 

Химиялық  элементтердің периодтық заңын  ашуы мен дәлелдеуі. Менделеевтің жаратылыстық ғылыми жұмыстарының философиялық мазмұны. Менделеевтің философиялық материализмі, оның шектеулілігі. Оның өз заманы идеализмінің: спиритизм, скептицизм, энергетизм және т.б. Сәнді ақымдарын сынауы. Менделеев философия мен жаратылыс ғылымдарының, теория мен практиканың бірлігі туралы. Менделеевтің әлеуметтанымдық көзқарастары.

И.С.Сеченев  пен И.П.Павлов материализмі

И.С. Сеченев (1829-1905)- психикалық құбылыстар туралы қазіргі заманқы қылымның негізін  қалаушылардың бірі. Сеченевтің қоқамдық-саяси, философиялық және жаратылыстық Қылыми көзқарасы. Сеченевтің сананы сырқы  әлемнің бейнесі есебіндегі ережесін зерттеуі. Сеченевтің таным процесіндегі тілдің ролі туралы ілімінің философиялық мәні.

И.П.Павлов (1849-1936) жоқарқы жүйке жүйесінің  қызметі туралы қазіргі заманқы  қылымның негізін қалаушы. Павловтың  ақза мен ортаның, шартты және шартсыз  рефлекстердің өзара әсері мен бірлігі туралы ілімінің философиялық мәні.

XIX К.Соңы  мен XX ғ. басындағы Ресейдегі  Маркстік философия Ұгітшісі  және ұлы теоретигі. Плехановтің  халықшылдардың субъективтің әлеуметтануына, халықаралық және орыс ревизионизміне, жаңакантшыл философияға қарсы құресі.

В.И.Ленин (1870-1924) – марксизм дамуындақы жаңы саты. Диалектикалық және тарихи материализм  дамуының лениндік сатысының негізгі  белгілері. В.И.Лениннің халықшылдармен кұресі. Ленин маркстік диалектиканың  гегельдің идеалистік диалектикасына қарама-қарсылықы туралы. В.И.Ленин революция мен қоқамдык-тарихи процестегі объективтік пен субъективтік қатынастар туралы сұрақтарды жете зерттеуші. Лениннің жаратылыстану жаңалықтарын философиялық қорытындылауы мен «физикалық идеализмнің» сыны. Ленин XIX- XX шебіндегі жаратылыстанудақы тоқыраудың мәні және одан шығудың жолдары туралы. В.И.Лениннің Философиялық дәптерлерің және оның маңызы. Лениннің материалистік диалектиканы табиғаттық, қоқам мен адам ойының дамуы туралы және қарама-қарсылықтардың бірлігі мен құресі заңы ілімін диалектиканың негіщгі бастауы есебінде одан әрі жете зерттеуі.