Асосхои иктисоди

  НАRША:

Сарсухан  ………………………………………………………………2

Боби I .  Асос{ои иrтисоди – ташкилии менеxменти корхона{ои кишоварзb…………………………………………………………….5-34

1. Маф{ум ва мо{ияти иrтисодии ташаккулёбии менеxменти    корхона{ои кишоварзb ………………5-13
2. Масъала{ои асосии ташкили менеxменти корхона{ои кишоварзb……………………………………………14-22
3. Вазъи имрeзаи корхона{ои кишоварзи ва мушкилоти равнаrи менеxменти он{о……………………………23-34

Боби II . Самт{ои асосии равнаrи менеxменти корхона{ои кишоварзии Xум{урии Тоxикистон………………………………35-59 

1. Шакл{ои нави хоxагидори ва моликият заминаи асосии равнаrи менеxменти кишоварзb……………………35-44
2. Кадр{ои баландихтисоси ро{барикунанда {амчун самти му{ими равнаrи менеxменти корхона{ои кишоварзӣ45-53
3. Таxрибаи пешrадам оид ба ташаккулёбию равнаrи менеxменти муосири корхона{ои кишоварзb………54-59

Хулоса ……………………………………………………60-63

Рeйхати  адабиёт………………………………………………64

Сарсухан

      [амасола со{а{ои гуногуни иrтьисодиёти милли рушд карда истода {аxми исте{соли ма{сулоти гуногун меафзояд. Дар  ин асно, со{аи му{имтарину пешбаранда, кишоварзӣ низ рушду нумуъ меёбад. Зарурияти тезонидани рушди иxтимоb-иқтисодии мамлакат, пеш аз {ама, ба талаботи дохили ва ҳалли мушкилотҳои калони иҷтимоӣ муайян карда мешавад. Дар назди ҷамъияти мо масъалаҳои бисёри муҳими таъғирпазири оид ба беҳтаркунии таъминоти озуrаворӣ, зиёд кардани молҳои истеъмолb, хизматрасонӣ ва дигарҳо истодааст.

Ба мақсади фароҳам овардани шароит барои тараққӣ додани шаклҳои нави ташкили хоҷагидорӣ ва баланд бардоштан самаранокии истеҳсолоти кишоварзӣ,  ҳукумати Xум{урии Тоxикистон, «Дар бораи дигаргунсози сохтори колхозу савхозҳо ва дигар корхонаҳои кишоварзӣ»  аз 11 октябри с 1995  бо рақами 621 қарор қабул кард, ки дар он омадааст.  «Дар замини кишоварзон, дигар ташкилоту корхонаҳои кишоварзӣ зараровару камдаромад ташкил намудани ассотсиатсияҳои иҷоракорон, кооперативҳо, хоҷагиҳои деҳқони (фермерӣ) иқтисодӣ бозори мувофиқи мақсад мебошад.

Мутобиrи маълумот{ои 1 январи соли 2010 дар Xум{ури {амаги 40244 хоxаги{ои кишоварзи ба исте{соли ма{сулоти кишоварзи машuуланд, аз он xумла 1 колхоз, 5 совхоз, 91 хоxаги{ои давлатb, 767 асотсиатсия{ои хоxаги{ои де{rонb, 37966 хоxаги{ои де{rонb (фермерb).

Дар шароити имрузаи иқтисодиёти бозоргони дар назди ҳамаи хочагиҳои гуногуни  комплекси агросаноати вазифа истодааст, ки истеҳсоли маҳсулоти кишоварзиро зиёд кунонанд. Аммо нақши муҳимро дар иҷрои ин вазифа колхоз ва совхоз, хоҷагиҳои деҳқони (фермерb) ва дигарҳо мебозанд.

Фаъолияти бомуваффақияти  истеҳсолӣ дар ҳар як корхонаи кишоварзӣ дар бисёр маврид аз ташкили дурусти менеҷмент дар ин корхонаҳо  ва иттиҳодияҳои кишоварзӣ ҳамчун звенои асосии  хоҷагии қишлоқ вобаста аст.

Ташкили менеҷмент дар колхозу хоҷагии давлати дар заминаи муносибати методология бо идоракунии истеҳсолоти ҷамъияти дар асоси истифодаи конуну  қонуниятҳо ва принсипҳои асосии идоракуни ба вуқуъ меояд.

Дар ташкили менеҷменти колхоз ва дигар корхонаҳои кишоварзӣ дар соҳа вазифаҳои менеҷмент, ташкили дастгоҳҳои   идоракунӣ, сохтори ташкилии хоҷагӣ, усулҳои идоракуни, дар истифодаи  воситаҳои техники идоракуни ва танзимкунb,  дар ташкили коргузаронb, дар раванди коркард ва амали кардани қарорҳои идоракунb, дар амалияи ташкили иттиҳодия ва корхонаҳои байнихоҷагӣ,  дар шаклҳои ҷалб намудани меҳнаткашон  ба идоракунии истеҳсолот  бисёр чизҳо якхела муттаҳид  мешаванд.

Баъд аз гузариш ба иrтисоди бозорb дар Xум{ури корхона{ои сохти идоракунии маъмурb-колективb боrи монданд, ки он{о ни{оят калон ва uайри самаранок буданд. Он{о мутеи наrша{ои давлати буданд, ки ин ба фаъолияти бозор рост намеояд. Дар ин корхона{о аслан шакли идоракунии маъмури вуxуд дошт, ки дар шароити бозор амал карда наметавонад. Ин проблема яке аз проблема{ои аввалиндараxаи иrтисодиёти мо ба{исоб меравад. Бо ин сабаб зарурияти рeй овардан ба илми менеxмент ва менеxерон ба миён омад.

   Маф{уми менеxмент аз калимаи англиси гирифта шуда ба маф{уми тоxикии идоракуни ташбе{ дода мешавад. Дар тарxумаи rадимаи англисb калимаи менеxмент санаъти ром кардани асп{оро мефа{монад, вале сарчашмааш аз калимаи лотинии (mans-даст) оuоз меёбад.

Меxмент {амчун  илми идоракуни, ро{бари ва ташкили  исте{солот, rоида{о ва усул{ои идоравиеро фаро мегирад, ки бо маrсади баланд бардории самранокии исте{солот ва манфиат равона карда шудааст.

Менxмент –ин {амчун органи идоракунии замонавии корхона{ои тиxорати ва uайри тиxорати мебошад.

Менеxмент хусусияти  динамики дошта руз аз руз мураккаб мешавад. Зеро илми менеxмент натан{о  ба rонун{ои иrтисоди , балки ба rонуният{ои идоракунb ва психологb такия мекунад.

       Чи  хеле ки ба мо маълум аст,  имрeзҳо наrши менеxерон дар рушди иrтисодиёти xумҳури мавrеъ пайдо намуда ва маrсад аз навиштани рисолаи дипломb низ пеш аз ҳама муайян намудани наrши менеxмент дар рушди фаъолияти соҳибкорb, корхона{ои кишоварзb, хоxаги{ои де{rонb (фермерb) мебошад.  Ҳамчунин дар он роҳҳои бе{тарини идоракунb аз таxрибаи муосири давлат{ои пешrадам ва u. мавриди баррасb ва таҳлил карор гирифтааст.

Кори дипломb аз сарсухан, 2 боб, хулоса ва руйхати адабиётҳо иборат буда, барои таrвият  баъзе нишондиҳандаҳо дар xадвал ва диаграммаҳо тасвир ёфтааст. 

Боби I .  Асос{ои иrтисодb – ташкилии менеxменти корхона{ои кишоварзb.

   1.1. Маф{ум ва мо{ияти иrтисодии ташаккулёбии менеxменти корхона{ои кшоварзb.

Маф{уми менеxмент аз калимаи англиси гирифта шуда ба маф{уми тоxикии идоракуни ташбе{ дода мешавад. Дар тарxумаи rадимаи англиси калимаи менеxмент санаъти ром кардани асп{оро мефа{монад, вале сарчашмааш аз калимаи лотинии (mans-даст) оuоз меёбад. Пайдоиш ва ташаккулёбии менеxмент таърихи тeлони дошта, аз як xониб характери назариявии таърихии пайдоиш дошта бошад, аз xониби дигар таърихи ташаккулёбии иrтисодию географи дорад.

Дар зери калимаи менеxмент чунин мафу{ум{оро фа{мидан мумкинаст: идоракунb, ро{барият, идораи восита{о ва uайра{о…

Аввалин шуда мисри{ои rадим ба омeзиши идоракуни оuоз намудаанд. Он{о зарурати ташкили маrсадноки фаъолияти одамон, банаrшагирии он ва назорати натиxа{оро эътироф карданд. Ин пеш аз {ама бо сохтмони пирамида{о ва дигар сохтмон{ои азим алоrамандии зич дошт, ки истифодабарии ме{нати бисёр одамонро дар назар мегирифт.

Шо{и Вавилон [амурапи  маxмeи rонун{ои идоракунии давлатиро тартиб дод, услуби шахсии сарвариро кор карда баромад, меъёр{ои {уrуrии муайян намудани музди ме{нати минималb, назорат ва xавобгариро xори намуд.

Шо{ Навуходоносори II системаи назорати исте{солиро дар муассиса{ои нассоxb тартиб ва xори намуд. Асбоби он тамuа{ои гуногунранг  буданд, ки {аррeза миrдори ашёи воридшударо нишона мекарданд. Ин барои муайянкардани му{лати мавxуд будан дар истехсолот ё ниго{дори имконият медод.

Сол{ои 500-уми то милод дар асари олими чини Сан Цу «Санъати xанг» зарурати ташкилоти иерархb, робита{ои байни ташкили ва банаrшагирии кадри эътироф мегардад.

Файласуфи маш{ури Юнони rадим Афлотун 427-347-то .м. дар таърих яке аз авалин{о шуда, оиди таrсимоти ме{нат аrида{ои илми кардааст. Дар баромад{ои худ e rайд карда буд, ки одам наметавонад якбора {ам бо санг, бо о{ан ва чeб кор кунад, зеро барои {амаи ин e имконият надорад.

Суrроти бузург (469-399 то .м) коруфаъолияти  саноатчиёни хуб, савдогарон ва сарлашкаронро  та{лил намуда нишон дод, ки у{дадори{ои {амаи он{о аз рeи мо{ият монанд мебошанд ва му{имаш дар он мебошад, ки шахси заруриро ба xои зарури монда иxроиши супориш{оро ба даст овардан лозим мебошад. [амин тавр e аrидаи оиди универсалии хосияти идоракуниро тартиб дод.

Англичани{о Т.Гоббс дар соли 1651 ва Дж . Стюарт дар соли 1767 исбот намуданд, ки далели асосии рафтори инсони дар кушиш ба {окимият иборат мебошад.

Иrтисодчии бузурги англис А.Смит дар асари худ «Тадrиrот оиди табиат ва сабаб{ои боигарии холr{о»(1776)ва дигар асар{ояш аrидаи «одами иrтисоди»-ро пешни{од кард, ки маrсади асосиаш кушиш ба боигари ва rонеъгардонии талабот{ои шахси мебошад.

Тадrиrот{ои минбаъда нишон  доданд, ки тан{о 12 %-и одамон махсус ба боигари мекушанд ва rариб 40 % ба шe{рат кeшиш доранд.

Соли 1813 олими англис Р.Оуэн дар «Муроxиат ба идоракун{ои мануфактура{о» чунин аrидаеро пешни{од мекунад, ки ро{барон бояд ба «механизм{ои зинда» ва «мошин{ои uайризинда» баробар диrrат сарф намоянд.

Асосгузори менеxменти илми Ф.Тейлор дар охири асри ХIХ ва ибтидои асри ХХ аrида{ои илмию амалии худро пешни{од кардааст. Тейлор муайян намуд, ки менеxер бояд интихоб, омeзиш ва xобаxогузории коргаронро ба он вазифа{ое кунад, ки дар онxо бештар фоидаоваранд, ба он{о супориш{о ди{анд, захира{ои моддиро таrсим намоянд, сарфаи пурсамари он{оро таъмин намоянд, {осилнокии баланди коргаронро таъмин намоянд ва саривакт аз рафту натиxаи амалиёт назорат намояд. Ба аrидаи Тейлор асоси паст будани {осилнокии ме{нат дар номукаммалии системаи пардохт ва {авастмандкуни мебошад.

Аrида{ои худро Тейлор дар китоб{ояш: «Идоракунии корхона»(1903) ва «Принсип{ои идоракунии илми» (1911) овардааст.

Менеxмент асосан ба ме{нати касби ва кордонии коргарон равона карда шудааст. Маф{уми менеxментро ба чунин раванд{о xудо мекунанд:

1. Менеxмент {амчун илми идоракунb.
2. Санъати идоракуни ва {укмронb.
3. Rобилияти кордони ва фикрронb.
4. Усул{ои самараноки муомила бо инсон.
5. [амчун ифодагари маф{уми органи ро{барикунанда.
6. Муносибати касбии {амкории байни одамон барои  ба маrсад расидан.

Олимон аз ибтидои  асри ХХ саркарда оид ба ташаккулдодани илми менеxмент кор{ои зиёди илмию  тадrиrотиро ба сомон расонидаанд, ки он{оро ба мактаб{ои ало{ида xудо мекунанд:

1. Мактаби класикии менеxмент-  Тейлор , Гилберт, Черч, Файёл, Дарвис.
2. Мактаби рафтори идоравb – Ротлисберг, Мейо, Бернард, Друкер, Мак Грегор.
3. Мактаби идоракунb – Черчмен , Форстер, Райфа, Марч ва Саймон.
4. Мактаби {олатb – Бернс ва Сталнер, Вудворд, Томпсон, Лоуренс ва Орш.

Менеxмент хусусияти динамики дошта рeз аз рeз мураккаб мешавад. Зеро илми менеxмент натан{о ба rонун{ои иrтисодb, балки ба rонуният{ои идоракунb ва психологb такия мекунад. Аксари олимон инкишофи илми менеxментро баробар ба инкишофу таuйирот{о дар бизнес ба{о меди{анд.

Меxмент {амчун илми идоракунb, ро{барb ва ташкили исте{солот, rоида{о ва усул{ои идоравиеро фаро мегирад, ки бо маrсади баланд бардории самранокии исте{солот ва манфиат равона карда шудааст.

Олимон маф{уми менеxментро аслан ба 3-гурe{ xудо мекунанд:

1. Менеxмент {амчун фаъолият:

Менеxмент – ин назария ва амалияи идоракунии исте{солот ва фуруши мол, ки барои гирифтани фоида ва самаранокии исте{соли равона карда шуда аст;

Менеxмент –идоракунии исте{солот , xамъи rоида{о ва усулу восита{ои идоракунии исте{солот бо маrсади баланд бардории исте{солот ва фоида .

Менеxмент – ин раванде мебошад, ки дар он мутахассисони касби корхона{о ташкил карда, маrсад ва вазифаи онро муайянкарда, фаъолияти онро пурра назорат карда, фоида мегирад.

Менxмент –ин {амчун органи идоракунии замонавии корхона{ои тиxорати ва uайри тиxорати мебошад.

2. Менxмент {амчун санъат:

Менеxмент – ин шакли санъати фаъолияти амалии одамон мебошад, ки инкишоф ва фаъолияти корхона ва маrсади онро муайян месозад. Дараxаи баланди таxрибаи идоравии корхона {амчун санъати баланд ба{о дода мешавад.

Менеxмент – ин {амчун санъати идоракунии одамон дар корхона ва муасиса.

Менеxмент – ин санъати шахсони rобилиятноке, ки дониши баланди касби ва таxрибаи калони идоравb дорад.

3. Менеxмент {амчун илм :

Менеxмент – ин илми идоракуни дар асоси xамъи илм{ои даrиrе, ки дар сол{ои тулони назарияи идоракуниро ташкил намуданд , пайдо шудааст.

Предмети  илми менеxмент {амчун илми идоракуни rонуният{оеро дар бар мегирад, ки дар фаъолияти {аррeзаи байни ташкилот ва одамон дар xарёни идоракуни ба миён меояд.

Асос{ои методологии менеxмент дар фалсафа, сотсиология, сиёсатшиносb, психология амиr дида мешавад.

Илми  идоракунb бояд {атман ба меъёр{ои {уrуrии ша{рванди ва маъмури такия намояд.

[амчун илми  мустаrил, ки предмет , вазифа ва функсияву rоидаи худро дошта, дар охири асри ХIХ ба вуxуд омада аст.

Мо{ияти {аргуна назария ё фаъолияти маrсаднок, аз он xумла менеxмент дар функсия{о инъикос меёбад. Аз тарафи бисёр олимон rабул шудааст, ки дар менеxмент панx функсия вуxуд дорад. Он{о соли 1916 аз тарафи олими маш{ури илми менеxмент Анри Файол та{ия шудаанд.

Яке аз функсия{ои асосии менеxмент банаrшагирb ба {исоб меравад. Ин функсияро татбиr намуда, со{ибкор ё идоракунанда дар асоси та{лили чуrур ва {аматарафаи вазъияти вуxуддоштаи ташкилот, маrсад ва вазифа{ои xорию дурнаморо та{ия месозад стратегияи амалиёт{оро кор карда мебарояд ё наrша ва барнома{ои заруриро тартиб меди{ад.

Таxассумёбии амалии маrсад{ое, ки дар наrша{о, барнома{о ва стратегия{о ифода ёфтаанд, функсияи ташкил ба e{даи худ мегирад. Ин ба воситаи ба лои{агирb ва ба вуxуд овардани сохтор{ои ташкилb, системаи идоракунb, таъмини фаъолият бо {уxат{ои зарури ва uайра татбиr мегардад.

Амалигардонии вазифа{ои ташкилот ба воситаи фаъолияти муштараки одамон татбиr мегардад. Барои он ки ин фаъолият ба маrсади худ расад, онро мутобиrсозb намудан , ба тарафи зарури ро{намо сохтан ва таъминоти зарурии дараxаи алоrаманди байни иштирокчиёнро лозим аст.

Ягон вазифа самаранок бо сифати баланд ва хароxот{ои камтарин {ал намешавад, агар одамон дар ин {авасманд набошанд. Аз инxо боз як функсияи му{имтарини менеxмент бармеояд- {авасмандкунb ё ба ибораи дигар мотиватсия. Он дар муайянсозии талабот{ои одамон, интихоби воситаи лозима ва амалии rонеъгардонии он асос меёбад. Ин имконияти фаъолияти максималии {айат ва менеxеронро барои расидани маrсад{ои гузошташуда таъмин месозад.

Назорат функсияи ни{оии менеxмент ба {исоб меравад. Натиxаи фаъолияти ташкилот ва кормандони онро {ар сари чанд ваrт тафтиш кардан , ба{о додан ва исло{ намудан зарур аст. Назорат бояд сариваrт хатар{ои меомадаро ошкор намояд, хатоги{оро муайянсозад ва бо ин заминаи муста{камро барои мукаммалгардонии кор таъмин созад.

Дар баробари функсия{о менеxмент боз принсип{ои хосаи худро дорост, ки ин{оянд:

Пайвастшавии  илм бо элемент{ои санъат. Назари илми аз он сабаб зарур мебошад, ки бо хоxагии корхонаи {озиразамон бе коркарди даrиrи rарор{о идоракардан мушкил аст. Дар навбати худ вазъият метавонад чунон uайричашмдошт ва фавран таuйирёбад, ки ба омeзиши он ваrт кифояти намекунад. Барои {амин истифодабарии усул{ои uайри анъанавb , {иссиёт ва малака зарур мегардад.

Маrсаднокb . Менеxерон барои расидан ба {адафи ни{оии корхона ва {алли мушкилот{ои корхона фаъолият  мекунанд.

Пайвастшавии  тахассус ва универсалият .  Барои пешравии идоракуни аrида{ои шахсb ба {ар объект, субъект ва xараён бо назардошти хусусияташ зарур мебошад. Масалан, бо дастаи футболбозон чун актиёр{о дар театр, ё бо колективи илми чун сохтори {арби идора кардан мумкин нест. Аз xониби дигар, азбаски дар {амаи ин мисол{о амалиёт{ои идоракуни xой доранд, дар он{о бояд {олат{ои универсали вуxуд дошта бошад.

Пайдарпайb . Дар идоракунb риояи пайдарпайи имконият меди{ад, ки кори идоракунанда бо сифат, самранок ва бо хатари камтарин иxро шавад. Маслан, вазъиятро дарк накарда rарор rабул кардан номумкин аст.

Пайдар{амb. Он бо хусусияти xараён{ои исте{соли ва хоxагидори вобаста мебошад, ки пайдар{амии идоракунb, назорат ва {амо{ангсозии {айатро талаб мекунад.

Пайвастшавии  самараноки мутамарказ ва худидоракунии элемент{ои ташкилот.  Субъект{о дар xой{о бояд имконияти аниrтар кардани rарор{ои умуми ро{бариятро мувофиrи вазъияти мавxудбуда дошта бошанд ва дар чорчуба{ои муайян мустаrилона фаъолият намоянд.

Ба{исобгирии  хусусият{ои инфиродb ва психологии коргарон, rонуният{ои муносибат{ои байнишахсb ва рафтори гуру{b.  Ин му{ити мусоиди маънавb – писхологиро таъмин мекунад, rабулнамоии rарор{ои андешашударо бо иxроиши зарури имкон меди{ад.

Таъминоти ягонагии {уrуr{о ва xавобгарии {ар як субъекти идоракунb.  Барзиёди {уrуr{о ва дар таxриба ба худсари меорад; норасоb – фаъолияти касби ва ташаббускориро карахт менамояд.

Мусобиrаи иштирокчиёни идоракуни дар асоси манфиати шахсb. Он бо ёрии {авасмандии модди, имконияти болорави дар хизмат, худифодакунb, гирирфтани дониш{ои нав ва малака тарафдори мешавад.

Xалбнамоии  васеъ ва {арчи барваrти иxрокунандагон ба xараёни тайёрнамоии rарор{о .  Он rарор{ое, ки муштарак та{ия гардидаанд, дар амал бо {авасманди ва фаъолияти зиёд татбиr мегарданд, назар ба rарор{ои ро{барият.

Барои менеxмент чизи му{им ин дар назди худ вазифаеро гузоштан аст, ки ба талаботи корхона xавоб дода тавонад. Вазифаи менеxмент боз аз он иборат аст, ки дар асоси захира{ои модди ва ме{натии мавxуда даромаднокии корхонаро таъмин намояд.

Корхона бояд дар {олате бошад, ки ма{сулоти баланд сифатро бо нарх{ои rобили rабул дастраси истеъмолкунандагон гардонад ва ё шакли бе{тарини хизматрасониро ба ро{ монад.

Маrсади асосии корхона ин ба даст овардани фоида, бозор{ои нави иrтиосдb, rонеъ гардонидани талаботи мардум мебошад. Барои расидан ба ин маrсад{ои гузошта шуда пеш аз {ама менеxери бо савод ва пуртаxриба лозим мешуд. Комёбии корхона ва нокомии он , ин комёбb ва нокомии менеxер ба {исоб меравад.

[ангоми нокомии  корхона со{ибмулк на аз коргар  балки аз идоракунанда (менеxер) гузориш  талаб мекунад ва {атто аз кор  сабукдуш мекунад. [аминтавр менеxмент маънои ташкили кори колективиро дорад. Корро дар корхона бояд чунин ташкил кард, ки он бо дараxаи максималиаш ба талаботи коркунон xавобгу бошад ва имконият ди{ад, то ки он{о фаъолтар кор кунанд ва самаранокии корашонро баланд бардоранд.

[ангоми rабули  rарор менеxерон бояд доимо  дар назар гиранд, ки ба зами  гирифтани фоидаи зиёд боз  сат{и иxтимоии коргаронро низ бояд ба эътибор гирифт. Rарор{ои rабулшуда дар давоми му{лати дароз дар хусуси фоиданокии иrтисодиашон бояд ша{одат ди{анд. Аммо он rарор{оеро, ки дар аввал натиxаи хуб меди{анду аммо баъдтар мавxудияти корхонаро дар зери хатар мегузорад, {амчун rарор{ои пур иштибо{ ба{о дод.  [аминтавр таъмини мавxудияти корхона дар бозори иrтисодb яке аз вазифа{ои асосии менеxмент ба {исоб меравад .  Бинобар ин    дар кори e банаrшагирии дарозмуддат самарабахштар аст.

1.2. Масъала{ои асосии ташкили менеxменти корхона{ои кишоварзb.

Ташкили менеxмент дар корхона{ои кишоварзb дар заминаи муносибати методологи бо идоракунии исте{солоти xамъияти дар асоси истифодаи rонуну rонуниятхо ва принсип{ои асосии идоракуни ба вуrуъ меояд.

Исте{солоти хоxги{о rисми мураккаби иктисодиёти хоxагии халr мебошад. Бинобар ин, ташкили менеxмент ба он дар аснои rонун{ои умуми, принсип{о ва усули ташкили идоракунии исте{солоти xамъияти ба амал бароварда мешавад.

Зарурияти тезонидани тарrrиёти иxтимоb-иrтисодии мамлакат, пеш аз {ама, ба талаботи дохили ва {алли праблема{ои калони иxтимои муайян карда мешавад. Дар назди xамъияти мо масъала{ои бисёри му{ими таъхирпазири оид ба бе{таркунии таъминоти озуrаворb, зиёд кардани мол{ои истеъмолb, хизматрасонb ва дигар{о истодаанд. Аз камбуди{ои прогреси илми- техники истифода бурда, шакли хоxагидориро мувофиrи шароити иrтисодиёти бозори ба талаботи {озира таuйир дода,  интизомнокиро муста{кам карда, ба таври rатъи фаъолиятнокиро бе{тар кардан лозим аст.

Ро{и асосии бозсозии сохти идоракунии хоxаги  дар  {амаи со{а{ои хоxагии халr, аз он xумла дар комплекси агросаноати дар шароити иrтисодиёти бозори ба чунин нуrтаи асоси такя менамояд:

Протсес{ои касодиро тамоман бартараф кардан, сохти фишоровариро шикастан, ро{и самарабахши тезонидани тараrrиёти xамъиятиро барпо кардан:

Бо этимод {имоя кардани фаъолиятнокии омма, фишанг{ои идоракунии иrтисодии коркунон. Кушиши худидорикуни {аматарафа бедор кардани ташаббускорb ва худфаъолиятию интизоми ва тартибот, ошкорбаёнb ва худтанrидкунb;

Мунтаъзам баданд бардоштани роли омил{ои интенсиви дар тараrиети иrтисодb, дар идоракуни муста{камкунии принсипи демократии марказонидашуда, афзалиятноки додан ба усул{ои иrтисоди, ру  гардонидан аз фармонди{иии маъмуриятчигb; xори кардани {исоби  пурраи хоxаги ва шакл{ои нави ташкили ме{нат; {авасмандкуни ба навовари ва ташаббуснокb.

[аматарафа муста{кам кардани илм ва таxрибаи исте{соли барои ба даст овардани натиxаи баланд: тайёр кардани кадр{ои нави ро{барикунанда мувофиrи шароити иrтисодиёти бозорb;

Ба пешравии со{аи иxтимои  ноил шудан, талаботи одамонро бештар rонеъ гардонидан, зо{ир кардани uам{ории асоси дар бораи бойгари{ои маънавb, вобаста карда тавонистани табаддулоти калон бо {алли масъала{ои xори ва {атмb;

Тадбиrи мунтазами принсипи адолати ичтимоb: амали гарнидани ягонагии сухан ва кор, {уrуr ва вазифа: баланд бардоштани  нуфузи  ме{нати софдилона, собитrадамона бартараф кардани муфтхурb ,  баробар{аrди{b; 

Муборизи доими бар  зидди {ама вайронкуни{ои ахлоrи ва uайра{о.

Ба маrсади фаро{ам овардани шароит барои тараrrи додани шакл{ои нави ташкили хочагидорb ва баланд бардоштан самараноки исте{солоти кишоварзb, Xум{урии Тоxикистон, «Дар бораи дигаргунсози сохтори колхозу савхоз{о ва дигар корхона{ои кишоварзb»  аз 11 октябри с 1995  бо раrами 621 rарор rабул кард, ки дар он омадааст.  «Дар замини кишоварзон, дигар ташкилоту корхона{ои кишоварзb зараровару камдаромад ташкил намудани ассотсия{ои иxоракорон, кооператив{о, хоxаги{ои де{rонb (фермерb) иrтисоди бозори мувофиrи маrсад мебошад.

Дар шароити гузариш ба иrтисодиёти бозори дар Xум{урии Тоxикистон дар 1 Январи соли 2005 ба исте{соли ма{сулоти кишоварзb зиёда аз 23,5 {азор хоxаги{ои калон миёна ва хурд, аз он xумла  80 колхоз, 120 совхоз, 6 муассисаи байнихоxагb, 13 корхонаи иxоравb, 175 ассотсиатсия{ои хоxаги{ои де{конb (фермерb), 3188 хоxаги{ои коллективии исте{солии кишоварзb, 44 xамъият{ои са{{омb, 140 кооператив{ои исте{солии кишоварзb, 122 хоxаги{ои ёрирасони корхонаю ташкилоти кишоварзb ва  19416 хоxаг{хои де{rонb  (фермерb) ма{сулоти хоxагии rишлоr исте{сол мекарданд.

Дар соли 2007 {амаги 29126 хоxаги{ои калон, миёна ва хурд ба исте{соли ма{сулоти кишоварзи машuул буданд, ки аз он{о 14 колхоз, 18 зовхоз, 26518 хоxаги{ои де{rони (фермери) ва 2576 дигар кохона{ои кишоварзb мебошанд. 

                                                                                                       Xадвали №1                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    

      Ҷамъи  хоҷагиҳои  кишоварзӣ  ба  1 январи соли 2010 дар        ВМКБ

Сарчашма: омори солонаи Xум{урии Тоxикистон, нашри раrамb-Душанбе, 2010 –С.47

Мутобиrи маълумот{ои 1 январи соли 2010 дар Xум{ури {амаги 40244 хоxаги{ои кишоварзи ба исте{соли ма{сулоти кишоварзи машuуланд, аз он xумла 1 колхоз, 5 совхоз, 91 хоxаги{ои давлати, 767 асотсиатсия{ои хоxаги{ои де{rони, 37966 хоxаги{ои де{rони (фермери).

Дар ВМКБ {амаги 280 адад корхона{ои кишоварзи фаъолият мекунанд, ки аз он{о 120 адад дар Дарвоз, 39 Ванx, 4 ш.Хоруu ва аз {ама зиёд дар Рушон, ки 54 ададро ташкил меди{ад.

                                                                                                Xадвали №2

Шумораи корхона{ои кишоварзb дар Вилояти Суuд