Акциздердің экономикалық мәні мен мазмұны

h3>МАЗМҰНЫ

Кіріспе 3

I –  Тарау. Акциздердің экономикалық мәні мен мазмұны 4

1.1 Акциздер  және оның Қазақстан Республикасы  салық жұйесіндегі орны 4

1.2 Акциз  жанама салықтардың бірі ретінде 7

II –  Тарау. Қазақстан Республикасындағы  акциздердің қалыптасуы және есептеу ережелері 11

2.1 Акциздерді  есептеу мен өндіруді ұйымдастырудың  тәртібі мен қағидалары 11

2.2 Салық  мекемелерінің акциз салығының төленуін қадағалауы 15

Қорытынды 19

Қолданылған әдебиеттер тізімі 20

</h3> 
<h4>Кіріспе

Қазіргі уақытта Қазқстан халқы үшін ең актуалды мәселелелердің бірі болып Республикамыздағы салық жұйесін нарықтық экономика талаптары мен халықаралық стандарттарға сай келтіру болып тұр. Салық жұйесі кәсіпорындармен мемлекет арасындағы қатынастарды реттеудің маңызды құралы болғандықтан, қазіргі уақыт салық салынатын ұлттық табыстың өсуімен сипатталады.

Салық – мемлекеттік  ұлттық табыстың бір бөлігі, ол өзіндік  айналымға ие болып келе жатыр. Ол мемлекеттің рөлі мен қайта құрылған құнның бөлінуіне қаншалықты кірісетіндігін көрсетеді. Салықтың өндіріс процесі мен капитал айналымына әсерін анықтау үшін, салықтың ұлттық табыс қана емес ішкі жалпы сатылымдағы да орнын білу қажет, сонымен бірге салықтың айналу процесімен өнімнің жалпы қайта құрылуын байланыстыру керек.

Салық нарық экономикасына тән құбылыс және ол оның элементі. Кез – келген елде салық салу белгілі қағидаларға негізделуі керек, олар салық саласына негіз салған идеялар мен қағидалар. Қай уақытта болмасын бұл қағидалар халықтың ерекше назарына ие болған, өйткені оларға елдің әлеуметтік – экономикалық жағдайымен азаматтардың тыңыштығы тәуелді. Оқымыстылармен мемлекеттік қызметкерлер негізгі ретінде тұрлі қағидаларды бөліп шығарады. Адамзаттың мыңдаған жылдар тарихында, салықты қолдану бойынша жиналған тәжірибесі көрсеткендей салық, барлық елдердің дамуына әсер етті. Соңғы жарты ғасыр ішінде жүргізілген зерттеулер, қазіргі салық салу жұйесінің ғылыми негізделген және универсалды қағидаларын құруға мүмкіндік берді.

<h4>I – Тарау. Акциздердің экономикалық мәні мен мазмұны

1.1 Акциздер және оның Қазақстан Республикасы салық жұйесіндегі орны

 Қазіргі таңдағы  салық жұйесінің қиындығы, оның  тез өзгергіштігі коммерциялық  кәсіпорындардың, қаржы жағдайына  жауапты бухгалтерлер мен қаржы  қызметкерлерінің көз алмай бақылап  отыруларын керек ететіндігінде.

Салық жалпы қоғамдық өнімнің, ұлттық табыстың, жалпы ішкі өнімнің, өндірістің дамуы мақсатында және мемлекет пен халықтың тұрлі  қажеттіліктері мақсатында бөлінуіне  және қайта бөлінуіне байланысты экономикалық қатынастарды көрсетеді. Сондықтан олар мемлекет пен шаруашылық жұргізуші субъектілер және халық арасындағы қатынастарды сипаттайтын экономикалық категория болып табылады.</h4>

Салықтардың экономикалық мазмұны бұл шаруашылық субъектілер  мен азаматтардың табысытарының  құрылуына байланысты қаржы қатынастарына қатысу мен олардың табыстарының бір бөлігін мемлекеттің қолына өз міндеттерін орындауы үшін жинақтауы.

Салық мемлекетпен бірге  пайда болады, ол оның өмір сүруінің негізі мен кепілі. Бастапқыда салық  азаматтардың ақшалай немесе натуралды  түрде еркін беретін қайырымдылықтары болған, кейін келе ол міндетті және тұрақты түрге айналды. Адамзат дамуының тарихы барысында салықтың түрлері мен әдістері өзгеріп, өңделіп, мемлекеттің мұқтаждығы мен керектіктеріне байланысты ыңғайланып, міндеттері мен әлеуметтік – экономикалық процесстердегі рөлі өзгеріп келген.

Оңтайлы салық салу салық  ауыртпашылығын бөлудің екі қағидасына негізделеді:

• пайда қағидасы (алынған игіліктер қағидасы)
• «қайырымдылық» қағидасы (төлем қабілеті)

Біріншісі, әр – түрлі  субъектілер мемлекеттің шараларынан күтетін пайдасына байланысты пропорционалды салық салуды қарастырады: үкімет ұсынатын қоғам тауарларларынан игіліктер мен қызметтерді көбірек алатындар, осы тауарлар мен қызметтерді қаржыландыру үшін керекті салық төлеуге міндетті.

Екінші қағида бойынша  салық салу объектілеріне салық  төлеуді тиімді ету, яғни салық ауыртпашылығын салық төлеушінің табысы мен әл - әухатына тәуелді ету. Бұл қағида: табысы жоғары тұлғалардың, табысы жоғары кәсіпкерлер мен кәсіпорындардың  табысы төмендерге қарағанда салықты, абсолютті де салыстырмалы тұрде де көп төлеуін қарастырады. Бұл қағиданың мәні, әр – бір қосымша табыстан түскен қанағат көбейе береді деген үсынысқа негізделген.

Алатын игіліктері мен  төлем қабілеті қағидасы, төлеушінің табысы көбейген.

Салықтың экономикалық мәні оның функцияларынан көрінеді

Салықтың реттеу функциясы негізгі функциялардың бірі болып саналады, ол өндірістің дамуына әсер етеді. Бұнда салық түрін таңдау, оның ставкасын өзгерту, өндіріп алу әдісі, жеңілдіктер мен ықпалшаралар сияқты құралдар қолданылады. Бұл реттеуіштер қоғам өндірісінің құрылымы мен пропорцияларына, жинақтау мен тұтыну көлеміне әсер етеді. Салық реттеуіштері басқа экономикалық шаралармен қосылғанда қажетті мақсаттың орындалуын қамтамасыз ете алады.

Салықтың екінші функциясы – фискалдық функция болып табылады, ол қаражаттардың мемлекеттік бюджетке түсуін қамтамасыз етеді. Тауар – ақша қатынастары мен өндірістің дамығаны сайын бұл функция мемлекеттік бюджетке ақшалай түсімдердің молаюын қамтамасыз етуде.

Салықтың қайта бөлу функциясы шаруашылық жүргізуші түрлі субъектілер табыстарының бір бөлігін мемлекет пайдасына қайта бөлінуден тұрады. Бұл функцияның жұмыс істеу масштабы ішкі жалпы өнімдегі салықтың үлесімен анықталады.

Мемлекет салықтың бұл  функцияларын қолдана отырып, салық жүйесін анықтайды, оның жұмыс істеу механизмін жасап шығарады, дамудың кезеңіне байланысты, әлеуметтік – экономикалық мақсаттарға сай ұстанған экономикалық саясат бойынша салық саласында түрлі шаралар өткізеді. Нарық қатынастарын құру жағдайында салық саясатының негізгі бағыты болып мемлекет пен кәсіпорындар арасындағы қатынастарды тиімді білдіретін салықтарды анықтау болып табылады. Демек, салық жүйесі арқылы өндірістің дамуы мен қоғамның жұмыс істеуге қабілеті жоқ мүшелерін тиімді және берік қорғалуын қамтамасыз ету міндет.

Акцизді, өзіндік ерекшелігі бойынша монопольді қымбат және ұнемі  сұранысқа ие тауар өндіретін  өндірушілер төлейді.

Нарық қатынастарын құру процесі оны реттеуді қажет етеді, жанама реттеушілердің бірі жанама салықтар болып табылады. Жанама салықтарға қосылған құн және акциз салықтары жатады.

Акциз – таурдың немесе қызметтің бағасына немесе тарифіне енгізілетін жанама және қосымша салықтың түрі. Акциз, мемлекеттік бюджетке, тауар өндірушілердің мол табысты тауар өндіруден түсетін үстеме пайдасын алу үшін және барлық кәсіпорындар шаруашылық жүргізуінің экономикалық жағдайын шамамен бірдей ету үшін орнатылған.

Акциз салығына тән және оны қосылған құн салығынан ерекшелендіретін жақтарын айта кету керек:

• акцизді ұстау объектісі болып тауарды өткізудің айналысы ғана табылады, оның тізімі бірнеше атаумен ғана шектелген. Басқа сөзбен айтқанда, акциз салығы қосылған құн салығын салу объектілері болып табылатын тауар мен қызметтерден ұсталмайды.
• егер қосылған құн салығы тауар өндіру мен айналуының барлық кезеңдерінде пайда болып, төленетін болса, акциз өндіру саласында ғана қызмет етеді. Қазақстан Республикасына енгізілетін тауарлар бұл заңдылыққа бағынбайды, өйткені бұл жағдайда акциз төлеушілері болып кәсіпорындар табылады, соның ішінде тауарды ары қарай қайта сату үшін де.

Акциз арқылы мемлекеттік  бюджетке тауар бағасының бір  бөлігі өндіріледі, ол өндірістің тиімділігімен  емес, тұтынудың өзіне тән ерекшелігімен  емес, өндіру мен сатудың ерекше жағдайларымен жасалған бағадан  өндіріледі. Егер бағаның бұл бөлігі бюджетке өндірілмейтін болса, онда бұндай тауар өндірушілері ақталмаған мол табыс тауып, басқа кәсіпорындармен салыстырғанда тең емес, жағымды жағдайда болар еді.

Мысалы шарап –  арақ бұйымдарының бөлшек саудасына  қойылған бағалары, акциз болмағанда, өндіруші кәсіпорындарға жұздеген пайыздармен есептелетіндей табыс әкелер еді. Бұл темекі және басқа да акцизделетін тауарларға қатысты.

Қысқа мәнде акциз  – бұл көпшіліктің сұранысына ие, белгілі тауарлар тізіміне және сән – салтанат заттарына таралатын таңдамалы акциз. Көп тауарлардың акциз көлемі оның бағасының 1/2, ал кейде 2/3 құрайды.

Терең мәнде акциз  – бұл сатуға салық пен қосылған құн салығымен ортақ сипаттамалары  бар, әмбебап жанама салық.

<h4>1.2 Акциз жанама салықтардың бірі ретінде

Салық салу механизмі, қандайда экономикалық жүйеде болмасын күрделі  болып келеді. Салық салу мемлекеттік  реттеудің маңызды әдісі, оның тиімділігінен  әлеуметтік және экономикалық саясаттың  жүзеге асуы тәуелді.

Салық салу теориясындағы  ең қиын мәселе бұл салықты аудару мәселесі.

Соның арасында, салық  саясатындағы мемлекеттік биліктің барлық топшыламасын жоққа шығара алатындықтан, бұл мәселенің тәжірибелік маңызы зор.

Салықты аудару тек қана белгілі жағдайларда ғана жүзеге асады. Алдымен, салық төлеу нарықтық операциялармен байланысты болғанда – сату, сатып алу, жалға беру. Бұнда, салық төлеуші, нарық операцисын салықпен байланыстырып, бағаны салық көлеміне өсіреді. Ал, акцизделген тауар өндіруші, бұл тауарды сатқанда бағаға акциз соммасын қосып оны сатып алушыға жүктеуге тырысады.</h4>

Салықты аудару мүкіншілігі  нарықтағы жағдайға байланысты, тауарға  сұраныс пен ұсыныс қатынастарынан және оның бағасынан тәуелді. Егер салық  төлеуші тауардың бағасын ол төлеген  салықты жаба алатындай етіп көтере алса, онда ол салықты аудара алатындай жағдайда болады. Бұнда тікелей аудару орын алады, яғни салықты өз субъектісінен басқа субъектіге жүктейді.

Жанама салық –  салықты салық салынушығы аударған тұлға төлейтін салық болып табылады. Біздің Республикамызда бұндай салық болып қосылған құн және акциз салықтары болып табылады.

Реттеу функцисын жүзеге асыру үшін мемлекетке керекті құлалдарын қолына беру арқылы салық, экономикалық процесстердің барысын мемлекеттік  реттелуін қамтамасыз етеді, және оған өндірістің даму бағытын қоғамға керекті арнамен жүруін қамтамасыз ететін арнайы салық механизмі қосылады.

Салықты мемлекеттік, қаржылық реттеу құралы ретінде қолдану мүмкіншілігі салықтың табиғатынан, оның ішкі мәні мен функциясынан туындап отыр.

Нарықтық экономикада  мемлекет өндіріске тікелей қатыспайды, бұл процессте ол өз орнын тікелей тауар өндіруші түлғаларға береді. Осылайша оның қаржылық қызметі, құндылықты алғашқы бөлу саласынан қайта бөлу саласына өтеді. Бұнымен, бір бөлігі салық болып табылатын мемлекеттің қаржысы, төменгі өндіріс звеносының іс жағдайларына тәуелділігі күшейеді. Егер әміршіл - әкімшіл экономика жағдайында мемлекеттік мүлік құқығын пайдаланып, кәсіпорыннан жасалған құндылықтың немесе жасалған өнімнің елеулі бөлігін алып, ал кейін жетіспеген өндіріс қажеттігінің орнын дотация беру арқылы, негізгі және айналым құралдарына салымдар жүргізу арқылы, мемлекеттік қаржыландырудың басқа да түрлері арқылы толтыруға болатын болса, онда нарық шаруашылығының заңдары кәсіпкерді мемлекеттік қаржы көмегінен босатуын тілейді, сондықтан одан жасалған құндылықтың, мемлекет ойынша керекті өндіріс базасынан артық бөлігі ғана алына алады.

Қосылған құн салығының  салық базасы, алынатын ақша құралдарының массасы бойынша тең қауыртты талап қояды, яғни салық, өндіріс  өнімінің қаншалықты терең өңделгеніне қатысты нейтралды.

Өнімнің өңделу тереңдігіне  жанама салықтың басқа түрі сезімтал – тауар бағасына кіретін акциз  салығы. Акциз түсімдері акциз  салынатын жаппай тұтыну, беделі жоғары және иррационалды тұтыну тауарларын өндіру көлемімен байланысты. Үкімет акциз ставкасын да, акциз салынатын тауарлар көлемінде кең ауқымда реттей алады. Бұл жағдай акциздердің баға құрамына кіріп, анық көрінбей, латентті, яғни жасырын түрде қызмет ететіндігінен болып отыр.

Акциз жанама салықтардың  екінші тобына кіреді. Бюджеттің салықтық кірістерінің 7%-ын құрайды.

Акциз – тауарға салынатын, оның бағасына кіретін және сатып  алушы жүктелетін салық. Акцизді, өзіндік  ерекшелігі бойынша монопольді қымбат және ұнемі сұранысқа ие тауар  өндіретін өндірушілер төлейді. Акциз қызметтерге де салынуы мүмкін, бұл жағдайда салық тариф құрамына енеді.

Акциз жеке және әмбебап  болып бөлінеді. Жеке акциздердің  көп болуы мүмкін.

Қазақстанда акциз ел ішінде шығарылатын және басқа мемлекеттерден импортталатын мына өнімдер үшін төленеді:

1. спирттің барлық түрлері;
2. алкоголь өнімі;
3. темекі бұйымдары;
4. құрамында темекі бар басқа бұйымдар;
5. бекіре және қызыл балық уылдырығы
6. алтыннан, платинадан немесе күмістен жасалған зергерлік бұйымдар;
7. бензин (авияциялық бензинді қоспағанда);
8. жеңіл автомобильдер (арнайы мүгедектерге арналған, қолмен басқарылатын автомобильдерден басқа);
9. атыс және газ қарулары (мемлекеттік билік органдарының қажеттіліктері үшін алынғандардан басқа);
10. газ конденсатын қоса алғанда, шикі мұнай акцизделетін тауарлар болып табылады.

Қазақстанда қызметтің  акцизделетін түрлері мыналар болып  табылпды:

1. ойын бизнесі;
2. лотореяны ұйымдастыру мен өткізу.

Тізімде бірінші кезектегі  керек заттар жоқ, тек қана қымбат беделі жоғары және иррационалды тұтыну тауарлары ғана. Акцизделетін тауарлар ставкалары да, олардың тізімі де өзгеруі мүмкін, ол жеке тауарлардың тұтыну мөлшерін реттеумен және мемлекеттің ағымдық фискалдық саясатына байланысты болуы мүмкін.

Заңсыз енгізу, өндіру мен сатуды болдырмау және акциз  салығының толық жиналуын қамтамасыз ету мақсатында, Қазақстан Республикасының территориясында өткізілуге арналған алкогол өнімдері мен темекі бұйымдары міндетті тұрде таңбалануы керек. Өнімнің таңбалануына өндірушілер мен импорттаушылар міндетті. Бұл жағдайда акциз, акциз жинау маркасының бекітілген үлгісін сату арқылы жиналады, ал оның бағасы акциз төлеудің авансы болып есептеледі және бюджетке төленетін акциздік төлемдер азайтылып төленеді.

Заңнамада импортталатын  тауарларға жеңілдіктер қарастырылған. Жекелеп алғанда: гуманитарлық көмек ретінде қайырымдылық мақсатта, шетел дипломатиялық және оларға теңдестірілген әкілдіктерінің ресми қолданылуына арналған, осы әкілдіктердің жұмысшылары мен олардың отбасы мүшелері қолданылуына арналған; халықаралық адам және жүк тасымалдау көліктерін пайдалануға қажетті заттар; жеке тұлғалардың, бекітілген норма шеңберінде әкелген заттары және кейбір басқа жағдайларда әкелінген тауарларларға акциз салығы салынбайды..

<h4>II – Тарау. Қазақстан Республикасындағы акциздердің қалыптасуы және есептеу ережелері

2.1 Акциздерді  есептеу мен өндіруді ұйымдастырудың  тәртібі мен қағидалары

Қазақстан Республикасында  акциз «Салық және Бюджетке төленетін  басқа міндетті төлемдер» туралы заң және №36 «Акциз салығын есептеу  және төлеу тәртібі» туралы нұсқаулама негізінде өндіріледі.

Акциз тауарға салынатын, өнім бағасына қосылатын жанама салық  болып табылады. Акциз Қазақстанда  жасалған және Қазақстанға импортталатын  тауарларға және ойын бизнесіне салынады. Экспортталатын акциздік тауарлар акцизделмейді, тек қана егер тауар өндіруші тауардың экспортқа кететінін растайтын болса, алайда бұл, Қазақстан қатысқан халықаралық келісімдерге қайшы келмесе.

Акцизделетін тауарды  экспортқа шығарарда, тауардың иесі төлеген акциз, оның осы салық  тұрі бойыкша болашақ төлемдер шотына алынады немесе салық органының ол берген өтінішін алғаннан кейін 60 күн ішінде қайтарылып береді. Бұл тәртіп тауар иесінің акциз төлегенін және тауардың экспортқа кеткенін растайтын құжаты бар болған жағдайда ғана жүзеге асады.

Жеке және заңды тұлғалар акциз төлеушілері болып табылады егер:</h4>

• Қазақстан Республикасының территориясында акцизделетін тауар өндіретін болса;
• бензиннің (авиациялық бензиннен басқасы), дизел отынының бөлшек немесе көтерме саудасын жүргізсе;
• Қазақстан территориясына акцизделетін тауар импорттаса;
• Қазақстан Республикасында ойын бизнесін ұйымдастырса.

Мұрагерлік құқығы бойынша  мемлекет қарамағына өткен, иесі жоқ  немесе тәркіленген тауарлар акцизін, сонымен қатар бұрын акциз  төленбеген тауарлардың акцизін төлеуші болып осы тауарларды өткізумен айналысатын тұлға табылады.

Қазақстан Республикасының  үкіметі бекітетін тәртіптер  мен талаптарға сай, барлық шарап  – арақ өнімдері акциздік алым алынады  деген маркалармен таңбалануы керек. Акциз ставкаларын үкімет орнатады, ол тауардың құнына немесе натуралды көлеміне байланысты тағайындалады және ол республиканың бүкіл территориясына ортақ болып табылады.

Акциз соммасын, төлеуші  өткізетін тауарлар құны және орнатылған ставкаларды есепке ала отырып өзі  есептейді. Акциз бойынша бюджетпен есептесу периоды болып күнтізбелік ай табылады.

Шарап - арақ өнімдері бойынша  бюджетке акциз, тауар өткізілген күннен бастап он күннен кешіктірілмей аударылуы  керек.

Бюджетке уақытында  төленбеген акциз үшін, төлеген күнді  қоса алғандағы кешіктірілген әр күн үшін, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі орнатқан қайта қаржыландыру ставкасынан 1.5 есе айып пұл өндіріледі.

Акциз төлеу уақыты ұзартылуға жатпайды.

Импортталатын тауарлар бойынша акцизделу объектісі, Қазқстан Республикасының кеден заңнамасы анықтайтын кедендік құн немесе натуралды тұрғыдағы физикалық көлемі болып табылады. Импортталатын тауарлар бойынша акциз, Қазақстан Республикасының кеден заңнамасы кедендік төлемдер төлеу күні деп анықтаған күні төленеді.

Акцизді, Қазақстан Республикасының үкіметі бекіткен нормалар шеңберінде акцизделетін тауар импорттаған жеке тұлғалар төлемейді.

№1 Кесте. Қазақстан Республикасының  кедендік шекарасынан, жеке тұлғалар акцизделтін  тауарлар үшін акциз төлемей алып өте алатын нормалар көлемі:

Төменде тізілген импортталатын  тауарлар акциз төлеуден босатылған:

1. халықаралық жүк және жолаушы тасымалдайтын көлікті қолдануға керекті акцизделетін тауарлар, жол бойында немесе кезекті тоқтау орнында, сонымен қоса апат салдарын жою үшін шет елде сатып алынған тауарлар;
2. Қазақстан Республикасының кедендік шекарасына жетпей тұрып бұзылғаны немесе құртылғаны себебінен бұйым немесе өнім деп санауға келмейтін тауарлар;
3. шетел дипломатиялық және оларға теңдестірілген әкілдіктерінің ресми қолданылуына арналған, осы әкілдіктердің жұмысшылары мен олардың отбасы мүшелері қолданылуына арналған;
4. Қазақстан Республикасының кедендік заңнамалары қарастырған арнайы кедендік режимі бойынша, Қазақстанның кедендік шекарасынан салық төлемей алып өтуге рұқсат етілген заттар.

Акциз салығының дұрыс  есептелуі мен уақытылы төленуі  толығымен салық төлеушінің мойнына жүктелген.

Салық төлеуші салық  қызметінің тиісті мекемесіне есеп беру айынан кейінгі айдың 15 – ші күнінен  кешіктірмей, акциз төленуге тиісті соммасы және есеп беру айының әр - бір 10 күні үшін нақты төлеген соммасы  көрсетілген салық декларациясын өткізуге міндетті.

Егер акциз төлеу  және декларация өткізу күндері демалыс  немесе мейрам күндеріне келетін  болса, онда ол демалыс немесе мейрам күндерінен кейінгі бірінші жұмыс  күніне аударылады. Акциздік жиын маркаларымен таңбалануға тиісті тауарларды акциздік жиын маркалармен таңбаламай сатуға тиым салынады.

№3 Кесте. Экспортталатын шикi мұнайға, газ конденсатына рента  салығының ставкалары мынадай мөлшерлерде  белгiленедi:

[2.]

<h4>Акциз жиналымынының толықтығын қамтамасыз ету үшін және акцизделетін кейбір тауарлардың заңсыз енгзілуі, өндірілуі мен сатылуының алдын алу мақсатында, Қазақстан Республикасының үкіметі акцизделетін тауарларды акциз маркаларының жаңа түрімен таңбалануы керек деген үкім шығарды. Бұған отандық тауар өндірушілер мен шетел тауарын импорттаушы тұлғалар жауапты деп тапты. Сонымен бірге акциз маркаларының жаңа түрлерін шығаратын кәсіпорын Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкісінің Банкнот Фабрикасы болады деп шешті.

Акциздердің толық жиналуын қамтамасыз ету мақсатында этил спирті мен алкоголь өнімдерін өндіру, сондай ақ алкоголь өнімдерін сақтау мен оны көтерме саудада өткізу міндетті тұрде лицензияланады, яғни осы іс - әрекеттерді жүзеге асыру үшін міндетті түрде лицензия алу керек.

Лицензия осы қызметтердің әр – қайсысына бөлек беріледі.

Қызмет түрлері:

• этил спиртін өндіру;
• алкоголь өнімдерін өндіру;
• этил спиртін сақтау мен өткізу;
• алкоголь өнімдерін(сырадан басқасы) сақтау және көтерме саудада өткізу.

Лицензия үш жылға  дейінгі мерзімге беріледі, бірақ лицензиялық жиналым төлемі, соңғы төлем жүргізілгенен кейінгі он екі айлық периодтан кейін жыл сайын төленеді.

Жыл сайынғы лицензиялық  жиналым төлемдерін төлеу, лицензия иегерінің лицензияланатын қызмет түрін жүргізіп жатқандығын растайды, ол қайтадан лицензия беруді көздемейді.

<h4>2.2 Салық мекемелерінің акциз салығының төленуін қадағалауы

Жолға дұрыс қойылған салық жүйесі, кризистен шығуда маңызды  рөл атқаруы мүмкін. Маңыздысы, салық  заңдылығын қатаң орындау болып  табылады.

Салықты бюджетке дұрыс және уақытында төлеу жауапкершілігі салық төлеушімен оның қызметкерлеріне жүктеледі.

Құжаттық тексеріс, есеп тапсыру мәліметтерінің сенімділігін, есеп жүргізілуінің дұрыстығы мен  толықтығын, салық пен басқа міндетті төлемдердің бюджетке уақытылы немесе кешіктіріліп төленуін және заңды тұлғалардың шаруашылық жүргізуінің қаржылық нәтижесін бұрмалауға әкелетін қателерді анықтау мақсатында жүргізіледі.</h4>

Қазақстан Республикасының  «Салық және бюджетке төленетін басқа  да төлемдер туралы» заңына сәйкес салық қызметінің органдары бір салық түрінен кәсіпорынды жарты жылда бір реттен артық тексеруге, ал жалпы тексерісті жылына бір реттен артық жүргізуге болмайды.

Нақты салық төлеушіге  қатысты кезектен тыс тексерістер  салық органының жазбаша рұқсатымен жүргізіледі. Қылмыстық – процессуалдық заңдылыққа қатысты заң бұзылғаны анықталатын болса, тексерісті салық полициясының құрылымдық бөлімдері жүргізеді.

Өкілдіктері мен филиалдары бар заңды тұлғаларды қадағалаушы  салық органы қаржы және салық  есептілігінің құжаттық тексерісін жүргізгенде тексеріліп отырған кәссіпорынның ғана емес, оның өкілдіктері мен флиалдарының да қаржылық және салық есептілігінің құжаттарын тексеруі тиіс.

Жыл ішінде жүргізіліп отырған  тексеріс аяқталған есеп беру периодына  қатысты жүргізіледі.

Құжаттық тексеріс үкімет, жоғары тұрған мекеме, құқық сақтау мекемелерінің тапсырысы немесе салық заңдылығының бұзылыуы туралы ақпарат түскен жағдайлардан басқа  жағдайларда салық мекемесінің  төрағасы бекіткен график бойынша жүргізіледі.

Тексеріс сұрақтарының тізімін құру кезінде әр салық түрінен төлемдер мен аударылымдардың дұрыстығы мен уақыттылығын ғана емес, сондай ақ салық салудан берілген жеңілдіктің қаншалықты негізді екенінде қосу керек.

Құжаттық тексеріс алғашқы  бухгалтерлік құжаттармен есеп реггистріндегі жазбаларды жалпы немесе таңдамалы әдіспен тексеруді қарастырады.

Жалпы әдіспен кассалық, банктік операция, өткізілім көлемін  көрсететін құжаттар, қосылған құн, акциз  және басқа салықтардың дұрыс  не дұрыс емес есептелгенін көрсететін құжаттар тексеріледі.

Таңдамалы әдіспен тексеріс периодының әр айының немесе бірнеше  айының алғашқы есеп құжаттарының кейбіреулері тексеріледі. Егер таңдамалы тексеріс кезінде салық заңының өрескел  бұзылғандығы анықталса, онда есепте көрсетілмеген  тауарлар мен қызметтердің сатылым операцияларының құжаттары тәркіленіп, тексеріс жалпылама тұрде өтеді.

Кәсіпорында құжаттық тексеріс өткізілетін болса, тексеріліп отырған  кәсіпорынның қаржы қызметімен танысқан дұрыс.

Акциз бойынша бюджетпен  толық есептескендігін анықтау үшін мыналарды тексеру қажет:

• өндіру мен өткізуге қажетті келісімшарттар, сертификаттар, лицензиялар, накладнойлардың барлығын және акциз бойынша декларацияның дұрыстығын тексеру керек.
• акцизделетін өнімді өндіру мен өткізудің алғашқы есеп құжаттарына негізделе отырып, айналыс бойынша құжаттардың дұрыстығын тексеру.
• Акциздік маркалармен белгіленетін, акцизделетін тауарлар өткізілімінің дұрыстығын анықтау, акциздік маркамен белгіленетін тауарлардың акциздік маркасыз сатылып жатпағандығына көз жеткізу.
• Есептік периодының ішінде, акцизделетін тауарларды жасап шығаруға жұмсалған, нақты қолданылған шикізат көлемін анықтай отырып, бюджеттік төлемдердің азайтылымына жатқызылатын, шикізат үшін төлеген акциз көлемін анықтау.
• Бюджетке өткізілім күнінен он күннен (алкоголді өнім бойынша) асырмай төленетін және басқа акцизделетін тауарлар бойынша, 10 күндік есеп беру периоды үшін айдың 13 – ші 23 - ші және келесі айдың 3 - ші күнінен кешіктірілмейтін ағымдық акциз көлемін анықтау.
• Енгізілген тауардың, сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасының сәйкесінші кодына дұрыс жатқызылғандығына назар аудара отырып, акцизделетін тауарлардың енгізу құжаттарының дұрыс толтырылғандығын тексеру.
• Акциз салығының дұрыс емес төленіп жатқандығының себебін анықтап, қабылданған заңға сәйкес келетін ұсыныс тастау, тексеріс нәтижесін актімен немесе анықтамамен ресімдеу.