«Алтай» шаруа қожалығының ауданын анықтау

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ  БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

 

Д.Серікбаев атындағы ШЫҒЫС  ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК ТЕХНИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ

 

Тау-кен металлургиялық факультеті

 

Геодезия, жерге орналастыру  және кадастр кафедрасы

 

 

 

КУРСТЫҚ ЖҰМЫС

 

Тақырыбы: «Алтай» шаруа  қожалығының ауданын анықтау

 

                                                                           Орындаған: 10-ГТК-1 тобының

                                                                           студенті Камельхан

 

 

 

 

                                        Мазмұны

 

          Кіріспе................................................................................................................3

1. Дайындық жұмыстары....................................................................................4
2. «Бұлғын» шаруа қожалығы жерінің сипаттамасы.........................................4
3. «Бұлғын» шаруа қожалығының жерінің ауданын анықтау..........................5
4. Ауданды аналитикалық тәсілмен есептеу.....................................................5
5. Магистральдің арғы жағында жатқан ауданды есептеу...............................6
6. Ауданды Савич тәсілімен есептеу.................................................................7
7. Ауданды секцияларға  бөліп есептеу.............................................................9
8. Контурлардың ауданын анықтау...................................................................10
9. Жер экспликациясы........................................................................................13
10. Жобаны жергілікті жерге орналастыру........................................................15
11. Қәуіпспіздік техникасы..................................................................................20
12. Қорытынды......................................................................................................22
13. Әдебиеттер тізімі.............................................................................................23
14. Қосымша А - «Бұлғын» шаруа қожалығы жерінің анықтау сызбасы.............................................................................................................24
15. Қосымша Ә - Ауданды секцияларға  бөліп анықтау сызбасы ...................25
16. Қосымша Б -  «Бұлғын» шаруа қожалығының  контурлар калькасы.........26

 

 

 

 

 

 

 

                                           

КІРІСПЕ

 

Геодезия грек тілінен  аударғанда «жерді бөлемін»  деген  мағынаны  білдіреді. Ғылым ретінде  жердің бетін олшеу және бөлуге байланысты

адамзаттың  практикалық  қажетінен пайда болған. Қазіргі  геодезия көп қырлы ғылым:күрделі  ғылыми-техникалық және инженерлік есептерді  геодезиялық және басқа арнаулы аспабтар арқылы өлшеп, нәтижелерін математикалық және графикалық өңдеу арқылы шешеді.

.Геодезия – жердің  пішіні мен мөлшерін анықтауда,  оның бетін планға, жобалауда, жүргізуде және пайдалануда қолданылатын әр түрлі өлшеу тәсілдері туралы ғылым. Геодезия ежелгі ғылымдардың бірі бола келе, өзінің даму сатысында, ол жоғарғы геодезия, топография, геодезия, космостық геодезия, картогорафия, аэрофототопография, инженерлік  геодезия деген ғылыми салаларға бөлінеді.

 

Жерге орналастыруда –  жер қатынастарын реттеуге, жерді  ұтымдыпайдалану мен қорғауды ұйымдастыруға бағытталған, ҚР жер заңдары

сақталуын қамтамасыз ету  жөніндегі іс шаралар жүйесі.

 Жерге орналастыру барлық жерлерде жүргізіледі. Жерге орналастыру жұмыстары жергілікті атқару органының шешімі бойынша жүргізіледі

Орындалған курстық жұмыста  берілген жер учаскесінің ауданын  анықтаудың бірнеше тәсілдері қолданылады, соның ішінде: аналитикалық, графикалық және механикалық. Аудан анықтаудан басқа жүргізілетін жұмыстарға:ауданды  анықтаудың тәсілдерін тиімді қолдана  білу, кері геодезиялық есепті шығару және соған негізделе отырып топогорафиялық картасын сызу, контурлар калькасын сызу, аралық белгілерді сақтауға берілетін актісін және шекараны бекіту актісін толтыру.

Бұл курстық жұмысының  алдына қойған мақсаты – берілген жер учаскесінің ауданын анықтап, яғни «Бұлғын» шаруа қожалығы жерінің  ауданын және онда жүргізілетін геодезиялық  жұмыстар тақырыбының ауқымын кеңірек  ашып, оның ұғымын, мазмұнын, тереңірек  зерттеу.

Міндеттер бұл мақсаттарға  кол жеткізудің жолдары. Анықталған мақсатқа

жету үшін келесі міндеттерді  шешуіміз керек:

 

• Ауданды аналитикалық тәсілмен есептеу;
• Магистральдің арғы жағында жатқан ауданды есптеу;
• Ауданды Савич тәсілімен есептеу;
• Ауданды секцияларға  бөліп есептеу;
• Контурлардың ауданын анықтау.

 

1 ДАЙЫНДЫҚ ЖҰМЫСТАРЫ

 

А) жобалық жұмыс жүргізілетін пландық – картографиялық дайындау;

Б) мемлекет мен меншігінен жобаланатын жерді шығарып, жобаланатын  «Бұлғын» шаруа қожалағының жер  учаскелеріне анықтамалар жинап , көршілес шекараны белгілеп , жол эксплуатациясы жөнінде анықтама алып , жолдың ұзындығы мен енін анықтау;

В) пландық – картографиялық материялдарды толықтырып , жобаланатын  ауданмен көрші шекаралас иеліктердің  шекарасын белгілеу ;

Г) пландық – картографиядағы  жер көлемінің жобаланатын бетке  көшіріп , шекарасын қызыл бояумен  басып белгілеу;

Д) контурлар калькасын  дайындау [2].

 

     

2 «Бұлғын» шаруа қожалығы жерінің  сипаттамасы

 

Орындалып отырған курстық  жұмыста «Бұлғын» шаруа қожалығының  жер учаскесі берілген. Жер учаскесі Шығыс Қазақстан облысы, Катон  – Қарағай ауданы , Майемер ауылында орналасқан.

«Бұлғын» шаруа қожалығының  жер беті жазық болып келеді. Қарастырылып отырған территорияның топырағының  қарашірігі мол, құнарлы, ауыл шаруашылығына  өте тиімді болып келеді. Учаскенің  басым бөлігі жайылым мен шалғын алып жатыр , сондай-ақ егін алқаптары  да орналасқан.

Климаты – шұғыл-континентті. Қаңтар айының орташа айлық температурасы -28 С , шілде айының орташа айлық температурасы +22 С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 800-900мм.

Гидрографиясы. «Бұлғын» шаруа  қожалығының территориясы арқылы Нарын  өзені ағады. Оның ағыс жылдамдығы 1,5-2м/с. Нарын өзені оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа  ағады.Аудан ішінде оның ұзындығы 6 километрді құрайды (А қосымшасы) .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                       

3 «БҰЛҒЫН» ШАРУА ҚОЖАЛЫҒЫНЫҢ ЖЕРІНІҢ АУДАНЫН АНЫҚТАУ

Карта немесе топографиялық  планда белгіленген учаскенің ауданын  учаскенің пішініне қарай келесі тәсілдер арқылы жүргізіледі: аналитикалық, графикалық, механикалық. Бұл курстық  жұмыста жалпы жер ауданы аналиткалық  және Савич тәсілдерімен , магистральдің  арғы жағындағы аудан палетка  арқылы өлшенеді . Сондай-ақ аудан бірнеше  секцияларға бөлініп , сол секциялар  бойынша анықталады. Жер учаскесіндегі  контурлардың аудандары есептелінеді.

  Ең бірінші аудан  аналитикалық тәсілмен есептелінеді, содан кейін берілген шаруа  қожалығында магистральдың арғы  жағындағы аудан                                  анықталады.Савич тәсілімен есептелген  аудан аналитикалық және магистральдың  арғы жағындағы ауданды қосып  немесе алғанға тең болуыы  тиіс. Содан кейін аудан жер  учаскесін бірнеше секцияларға  бөлу арқылы анықталады. Контурлардың  аудандары анықталып жер экспликациясы  құрылады.

 

    4 АУДАНДЫ АНАЛИТИКАЛЫҚ ТӘСІЛМЕН АНЫҚТАУ

 

        4.1. Теориялық мәлімет:

Ауданды аналитикалық тәсілмен анықтаған кезде аудан жергілікті жерден алынған өлшемдер арқылы (бұрыштар мен сызық өлшемдері) геометрия (үшбұрыш, төртбұрыш және т.б.), тригонометрия, аналитикалық геометрия формула  көмегімен анықталады немесе оларды координаталар арқылы анықтауға  болады (X пен Y). Берілген координаталар  жергілікті жерден алынған нүктелер арқылы (X пен Y) алынады.

 

        4.2 Жұмыс барысы: Кез келген n- бұрышты фигураның ауданын анықтау үшін 5-6 формула қолданылады. Учаскенің ауданы көпбұрышты фигура болғандықтан оның ауданы мына формулалар арқылы анықталады:

  (1)2Р=ΣX_i(Y_i+1-Y_i-1)                                       

  (2)2P=ΣY_i(X_i-1-X_i+1)                                                                                  

мұндағы: Р – аудан, м²;

          X,Y – координаталар, м.                         

                                             

 

         Жұмысты орындау үшін бастапқы  берілгендер Сурет 1-ден алынады.  Алынған мәндерді Кесте 3 –  ге толтырылады. Тексеру үшін  ақырғы екі бағанның қосындылары  қаралады, олар бір- біріне тең  болуы керек, ол екі еселенген  аудан (2Р).

Кесте 1. Ауданды аналитикалық тәсілмен есептеу ведомосі

Нүкте	координата		формула
	x	y	Xi (Yi+1-Yi-1)	Yi (Xi-1-Xi+1)
9	3200	2525
1	1875	5425	-4687500	7323750
2	1850	5075	1526250	3679375
3	1150	4600	2012500	5405000
4	675	3325	1636875	914375
5	875	2175	1793750	-326250
6	825	1275	1093125	-3028125
7	3250	850	731250	-2103750

 

 

8	3300	1050	-5527500	52500
9	3200	2525	-14000000	3598125
1	1875	5425
2P			-23458200	23458200
P			-11729100	11729100
P, га				1172,91

                                                                                                                                                  

                                                                

5  МАГИСТРАЛЬДІҢ АРҒЫ ЖАҒЫНДА ЖАТҚАН АУДАНДЫ ЕСЕПТЕУ

«Бұлғын» шаруа қожалығының  жерінің ауданын аналтитикалық  тәсіл арқылы толық анықталған жоқ. Себебі өзен бойымен өтетін шекара шартты түрде сызықты магистраль ретінде қосылғандықтан , магистральдің  арғы жағындағы аудан есептелінбеген . Сол үшін , аналитикалық тәсілден магистральдің  арғы жағындағы аудан алынып қосылады. Сонда шыққан аудан жалпы берілген жер учаскесінің ауданын берді. «Бұлғын» шаруа қожалығының жер  учаскесінің аналитикалық тәсілмен есептелінген ауданына (1172,91га) магистральдің  бергі жағында жатқан бірақ берілген жер учаскесіне кірмейтін ауданды (127,73га) алып тастаймыз. Сонда жер  учаскесінің жалпы ауданы (1045,18га) шығады

 

Сурет 1. Магистральдің аржағында жатқан аудан.

Сурет 2. Магистральдің аржағында  жатқан аудан

5.1 Магистральдың ар жағында жатқан учаскеледің ауданын анықтау ведомосі

Учаскенің №	Учаскенің ауданы, га
1	12,5
2	115,23
Σ	127,73

 

Ран = 1172,91 

Р1  =12,5

Р2  =115,23                  Руч =Ран-Р1-Р2 

                       Руч=    1172,91-12,5-115,23=1045,18га

 

 

 

 

              6 Ауданды Савич тәсілі арқылы есептеу

 

Савич тәсілі үлкен аудандарды анықтау үшін қолданылады, егер жер  пайдаланудың шекаралары бойынша орналасқан межелік белгілердің есептелген координаталары жоқ болса немесе шекара алқаптарының шекараларымен  өтсе. Ауданды  Савич  тәсілімен  анықтағанда, белгіленген  территорияның  ауданын  тең  қабырғалы  квадраттарға  бөлінеді. Әрбір  квадрат  ішіндегі  бос  және  бос емес  аудан  есептеледі. Бос  емес  ауданды  геометриялық  фигураларға(үшбұрыш, трапеция)  бөліп алып анықтайды,  ал  «Бұлғын» шаруа қожалығының жеріне кіріп тұрған толық квадраттардың  ауданы алдын ала есептелініп алынады. 3-кестеде есептелген геометриялық фигуралардың ауданы келесі формулалармен анықталады:

                                                   Р = а + һ * ½                                                (1)

мұндағы: Р – үшбұрыштың ауданы,

                 а - үшбұрыштың табаны,

                 һ - үшбұрыштың биіктігі.

                                   Р_трап = (а_трап + в_трап)/2 * һ_трап                                (2)

мұндағы: Р - трапецияның  ауданы,

                 а - трапецияның төбесі,

                 в - трапецияның табаны,

                 һ - трапецияның биіктігі.

                                               Р_палет = d * һ_палет                                          (3)

мұндағы: Р - палеткамен есептелген аудан,

                d - измерительден алынған есеп.

                 һ - палеткадағы сызықтардың арақашықтығы.

6.1 Ауданды Савич тісілімен есептеу ведомосі

Квадрат	Бос емес аудан,га		Бос аудан,га		Толық аудан,га		Түзету (бос емес аудан)		Түзету(бос аудан)		Бос емес аудан, га		Бос аудан, га		Толық аудан,га
1	2	3		4		5		6		7		8		9
1	3,75	96,55		100,3		0,05		0,35		3,8		96,2		100
2	6,4	94		100,4		0,16		0,56		6,56		93,44		100
3	9,5	90,6		100,1		0,2		0,12		9,52		90,48		100
4	6	94,9		100,9		-0,2		0,48		5,58		94,2		100
5	60,55	39,47		100,02		-0,49		-0,47		60,06		39,94		100
6	38,05	62,7		100,75		0,1		0,85		38,15		61,85		100
7	78,75	21,23		99,98		-0,05		-0,07		78,7		21,3		100
8	30,4	69,62		100,02		0,2		0,22		30,6		69,4		100
9	0,6	99,45		100,05		-0,1		0,4		0,5		99,5		100
10	85	15,6		100,06		0,2		1,12		85,02		14,98		100
11	100	-		100		-		-		100		-		100
12	100	-		100		-		-		100		-		100
13	80	20,1		100,1		-0,7		-0,6		79,3		20,7		100
14	2	97,95		99,95		0,7		0,65		2,7		97,3		100
15	12,69	87,31		100		-0,7		-0,7		11,99		88,01		100
16	19,1	80,99		100,09		1,1		1,19		20,2		79,8		100
17	22,8	77,22		100,02		-0,72		-0,7		22,08		77,92		100
∑	655,59	1047,69		1702,74		-0,25		3,4		654,76		1045,24		1700

 

 

                       7 Ауданды секциялар бойынша есептеу

 

Келген жердің ауданын  дәлірек анықтау үшін және қателіктер табылған жағдайда оны түзету оңай болу үшін ауданды секцияларға бөліп анықтайды.

Аудан бірнеше секцияларға  бөлінуі керек және секциялардың шекарасы жолдар, өзендер немесе контурлардың шекарасымен өтуі шарт. Секциялардың ауданы бір- біріне шамалас болуы  да қарастырылады. Мұнда «Бұлғын» шаруа  қожалығының жер аумағы үш секцияға бөлінген және секциялардың ауданы бір- бірімен шамалас. Секциялардың шекарасы жол арқылы жүргізілген.

Секция №	Секция ауданы	Түзету	Нақты аудан
1	568,51	-0,09	568,42
2	475,86	-0,1	475,76
∑	1044,32	-0,19	1044,13

 

 

 

 

                        

.

8 Контурлар ауданын есептеу

 

Контурлар ауданын есептеу  үшін де контурлар калькасы пайдаланылады . Палетка және курвиметрдің көмегі арқылы барлық контурдың ауданы анықталады және нөмірленеді. Сонымен қатар кесте толтыру кезінде әрбір секция үшін жіберілетін қателік мына формуламен есептеледі:

                                                        f_жіб = + 0,05*М/10000*√ Р                       (1)                                           

мұндағы: Р – секция ауданы, га

Егер қателік жіберілетін  қателіктен аспаса, ол контурларға  таратылып жазылып шығады. Мысалы: бірінші секцияның жіберілген қателігі:

568,42 – 568,51 = -0,09

Ал жіберілетін қателік  мынаған тең:

f_жіб = + 0,05*25000/10000*√ 568,42 = 2,98

 

Бұдан мынандай нәтиже шығады: жіберілген қателік жіберілетін  қателік ішінде жатыр, яғни жіберілген қателік төрт контурға бөлініп таратылып  жазылады. Осы тәсілмен қалған екі  секцияның да жіберілетін қателіктері  есептеледі.

екінші секция үшін:

f_жіб = + 0,05*25000/10000*√ 475,88 = 2,72

 

 

 

Контур №	Атауы	Есептелген аудан	Қиыспаушылық	Байланыстырылған аудан	Кірме контур	Алқап аудан
			Секция 1
1	Егістік	96,75	-0,01	96,74		96,74
1а	Егістік	57,8	-0,01	57,79		57,79
2	Бұталанған жайылым	113,91	-0,02	113,89		113,89
2а	Бұталанған жайылым	112,62	-0,02	112,60		112,60
2ә	Бұталанған жайылым	110,63	-0,01	110,62		110,62
2б	Бұталанған жайылым	23,21	-0,01	23,20		23,20
3	Жайылым	52,51	-0,01	52,50		52,50
		568,42	-0,09	568,51

Секция 2

4	Бұталанған жайылым	95,17	-0,01	95,16		95,16
5	Бұталанған жайылым	61,62	-0,01	61,61		61,61
5а	Бұталанған жайылым	50,11	-0,01	50,10		50,10
5ә	Бұталанған жайылым	46,23	-0,01	46,22		46,22
6	Бұталар	109,27	-0,02	109,26		109,26
6а	Бұталар	42,02	-0,01	42,01		42,01
6ә	Бұталар	31,95	-0,01	31,94		31,94
6б	Бұталар	27,68	-0,01	27,67		27,67
7	Егістік	9,52	-0,01	9,51		9,51
		475,86	-0,1	475,76

                                

9  ЖЕР ЭКСПЛИКАЦИЯСЫ

 

Жер экспликациясы контурлар  ауданын есептеу нәтижелеріне қарап  жасалады. «Бұлғын» шаруа қожалығына кіріп тұрған контурлардың барлығының ауданы 6 - кестеге енгізіледі.

Кесте 6 – Жер экспликациясының ведомосі

Барлық жерлер	Олардың ішінен
	А/ш алқаптарының барлығы	Соның ішінде				Бас қа лар	Соның ішінде
		Егістік	Бұталанған жайылым	Ша бын дық	Жа йы лым		Жол дар	Бұ лақтар	Бұ та лар	Құ ры лыс	Ор ман жо лақ та ры
1043,12	1041,00	164,07	642,8		23,21		1,63	0,97	210,92	0,52

 

               

10   ЖОБАНЫ ЖЕРГІЛІКТІ ЖЕРГЕ ОРНАЛАСТЫРУ

 

Жобаны  жергілікті  жерге  орналастыру  үшін жергілікті  жердің  жазық  бұрыштары  мен  байланыс  бұрыштарын  анықталады. Жазық  бұрыштар  мен  байланыс  бұрыштарды  есептеу  үшін  кері  геодезиялық  есептеулер жүргізіледі. Кері  геодезиялық  есептерді  шешу  үшін  жобаланатын  жердің 

координата өсімшелері, бағыты, румб, дирекциондық бұрышы, жазық арақашықтық, ішкі бұрыш, байланыс бұрышы есептеледі. Есептеулер мына формулалар арқылы шешіледі:

                         ∆Х = Х_і+1 – Х_і                                                                   (10)

                         ∆У = У_і+1 – У_і                                                                   (11)

                         r = arctg ∆У/∆Х                                                                (12)

                         α = r             (СШ)                                                         (12.1)

                         α = 180 – r   (ОШ)                                                         (12.2)

                         α = 180 + r    (ОБ)                                                         (12.3)

                         α = 360 – r    (СБ)                                                         (12.4)          

Жұмыстық сызбада жобаны жергілікті жерде орналастыру үшін  қажетті берілгендер көрсетіледі. Жұмыстық сызбада екі түс қолданылады: қара және қызыл. Қара түспен баяғыдан бар шекаралар, оларға байланысты геодезиялық  берілгендер және ситуациялық элементтер сызылады. Қызыл түспен жобаланатын  шекаралар, байланыс жүрістері, бақылау  өлшемдері, триангуляция пунктерінің бағыттары және оларға қатысты геодезиялық берілгендер сызылады. (сурет 4).

Есептеулер 7- кестеге енгізіледі.    

№	Координаталар		Координаталар өсімшесі		Бағы ты	Румб r	Дирекцион дық бұрышα	Жазық арақашық тық	Ішкі              бұ рыш, β	Байла ныс бұрышы γ
	Х	У	∆Х	∆У
1	1875	5425							100
			-25	-350	СШ	38	38	712,6096
2	1850	5075							190
			-700	-475	СШ	28	28	1481,659
3	1150	4600							113
			-475	-1275	ОШ	86	94	1002,809
4	675	3325							138
			200	-1150	ОШ	44	136	1732,772
5	875	2175							87
			-50	-900	ОБ	49	229	2828,234
6	825	1275							92
			2425	-425	СБ	42	318	1743,067
7	3250	850							148
			50	200	СБ	10	350	2617,25
8	3300	1050							69
			-100	1475	ОБ	7	187	2828,234
9	3200	2525							137

 

 

ҚОРЫТЫНДЫ

 

Жүргізілген  курстық  жұмыста  аудан  өлшеудің  әр  түрлі  тәсілдері  қолданылды. Соның  ішінде аналитикалық тәсіл, графикалық тәсіл, Савич  тәсілі. Аудан секциялар  бойынша анықталды және контурлар  ауданы да анықталды. Әрбір жұмыс  үшін аудан анықтаудың сұлбасы сызылып  отырды.  Топографиялық план мен  жұмыстық сызба және контурлар калькасы сызылды.

  «Шығыс»  шаруа  қожалығының  жалпы  ауданы есептеу нәтижелері бойынша 581,67 гектар жерді алып жатыр. Оның ішінде жайылым 388,1 гектар, шабындық 148,56 гектар, бұталар 25,6 гектар, өзен 6,9 гектар жерді алып жатса, ал жолдар 6,65 гектар жерді алып жатыр.

Аналитикалық  тәсіл арқылы анықталған аудан, магистральдің  арғы жағында жатқан аудан, Савич  тәсілі арқылы есептелген  аудан, секциялар  бойынша есептелген аудан, контурлар  бойынша есептелген аудан және  кері  геодезиялық  есептерді  есептеу  ведомостері  толтырылды.

Берілген  жер  көлемін  аудан  есептеудің  әр  түрлі  тәсілдерімен  есептегенде, барлық  есептеп  шыққан  аудандардың  мәні  аналитикалық  тәсілмен  есептелген  ауданның  мәніне  сәйкес  келді.

Курстық  жұмысты  жасау  барысында, аудан  есептеудің  бірнеше  тәсілін  толық  меңгеріліп, есептеу  ведомостерін  толтыру үйренілді. Лекция  мен  практика  сабақтарынан  алған  білімдер жетілдіріліп, курстық  жұмысты  орындау  барысында  толық  меңгерілді.

 

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

 

1. Қалыбеков  Т.Қ.  Геодезия  мен  топография  негіздері:  Жоғары  оқу  орындарының   студенттеріне  арналған  оқу   құралы. – Алматы : Ана  тілі, 1993         

2. Федоров В.И., Шилов П.И.  Инженерная  геодезия.  М: Недра, 1982 – 357 б.

3. Маслов А.В., Юнусов А.Г., Горохов Г.И.  Геодезические   работы  при  землеустройстве.  М: Недра, 1990 – 215с.

4. Нұрпейісова М.Б. Геодезия. – Алматы, 1993

5. Симонин С.Н. Инженерно-топографическое  черчение и наглядное изображение.  – М: Недра, 1969

6. Интернет және кітапхананың электронды ақпараттар көзі