Ауызша санау

 

 

 

 

 

Кіріспе

 

Менің курстық жұмысым  С++ тілінде диаграмма тұрғызу  мысалын келтіру. Жалпы диаграмма – деректерді графикалық бейнелеудің ыңғайлы сайманы. Диаграммалар өзінің көрнекілігімен деректерді дұрыс бағалауға мүмкіндік береді.

Қазіргі кезде мәліметтердің  көптігінен оны жинақтап, сұрыптап және оны графиктік түрде бейнелеу зама ағымының талабының бірі болып  отыр. Ол үшін өте оңай шешім –  диаграммалар бар. Диаграмманың бірнеше түрлері бар. Атап айтар болсақ гистограмма, сызықтық, дөңгелек, нүктелік, аймақтық, сақиналық, жапырақшалық, кеңістіктегі, көпіршік, қаржылық, цилиндрлік, конустық және пирамидалық түрлері бар. Менің кусртық жұмысымда осы тізімнің ішінен ең алғашқысы, яғни гистограмма түріндегі диаграмманы таңдадым. Таңдаған себебім:

Диаграмманың ұарапайымдылығы

Мәліметті ажыратудағы ыңғайлылығы

Мен бұл курстық жұмысты  орындау үшін Си тілін таңдадым. Си тілінің қарапайымдылығы мен  программа құрудағы ыңғайлылығы  менің жұмысымды жеңілдетті.

Қазіргі кездегі программалау тілінің арасында ең көп тараған тілдердің бірі Си универсалды программалау тілі. Бірақ оны системалық программаларда, транслятор, операциялық системаларды жазуда қолдану жақсы жетістіктер береді. Си программалау тілін 1972 жылы Bell laboratories фирмасының қызметкері

Денис Ритчи ойлап  тапты. Тіл системалық программаларға арналған деп саналғанымен оның мүмкіндігінің  өте үлкен болғандықтан оны қолданады, программаларды жазуға да пайдалануға  болады.

Си тілінде жазылған программаның архитиктуралары әр түрлі  компьютерлердің  бірінен бірін ауыстыруға бір операциялық системаның екінші операторлық системаға ауыстыруға жеңіл.

Сонымен қатар Си тіліндегі  программалардың орындалу жылдамдығы ассемблер тіліндегі программалардан  кем емес. Си тілінің компиляторы  қазіргі кездегі барлық операциялық жүйеде жұмыс істей береді. Unix, MSDOS, WINDOWS.

Turbo C  – қазіргі  таңда көп қолданылып жүрген  жоғары деңгейлі программалау  жүйесінің бірі. Оның логикалық  құрылымы әр түрлі есептерді  дәл шешуге көмегін тигізеді.

Turbo C  тілін оқытып – үйретуден бастап, программалаудың қыр-сырын меңгертудің маңызы зор. Кез келген тілді үйрену оның алфавитінен басталады. Turbo C  программалау тілінің де басқа тілдер сияқты, өз алфавиті бар. Программаның элементтерін жазуда қолдануға болатын символдар жиынтығын тілдін алфавиті дейміз.

Турбо C-дегі графикалық программалау негізінен кірісуден  бұрын, графикалық шығарудың не екенін біліп алу керек. Ақпаратты шығауға  арналған құрылғының ішінде программаның жұмысының нәтижесін шығару құрылғысы  компьютердің мониторы екендігі белгілі.

Монитор сырт пішіні жағынан  теледидарға ұқас болғанымен оның өзінің ерекшеліктері бар. Бұлар: теледидарда  бір ғана жалғыз жұмыс режимі болса, компьютерлік мониторда олар екеу. Олар: текстік және графиктік режимдер. Компьютерлік дәуір арасында графика немесе бүтін суреттер экранға (принтерден) шығарудағы өте кең таралған тәсіл.

 

 

Графика бұл –

Кескіндерді енгізу, бейнелеу және шығару құралдары мен жүйелері. Компьютерде мәтіндік мәліметтер мен  графикалық бейнелер біріктірілетін визуальды ұсынудың жалпылама тәсілі;

Алфавиттік – цифрлық  символдардан өзгеше нүкте, сызықша  немесе төртбұрыштар көмегімен экранға  шығарылатын ақпарат;

Программалаудың кескіндерді  құру және түрлендіру жүйелерін жобалаумен байланысты саласы.

 

 

 

 

1 С++ ПРОГРАММАЛАУ ТІЛІ

 

1. Тілдің алфавиті

 

Латын алфавитінің әріптері.

1.А,В…Z,a,b,c…z;

2.0…9;

3.”, , {}, (), [], +,-,/,%,\,,’,.,:,<=,>=,>,<,=,-,!,&,*,#,~Ù,

4. Өрнектеуге болмайтын  символдар: бос орын: табуляция,  жаңа жолға көшу.

5. Коментария жазу  үшін орыс альфавиті қолданылады.

 

Идентификаторлар. Тілдің ең негізгі түсіністерінің бірі- идентификатор. Ол объектінің атауы ретінде қолданылады. (функцияның, айнымалының, константалардың)

Идентифатор төмендегі  ережеге сай таңдалуы қажет:

Олар латын әріптерінің  х немесе астын сызу басталуы қажет .

Оның ішінде латын  әрпі және астын сызу белгілері қолданылуы мүмкін. Бөтен таңбаларды қолдануға  болмайды.

Си тілінде кіші және үлкен латын әріптері өзгеше деп  саналады.

Идентификатордың ұзындығы әр программаның жүйесінде әр түрлі ANSI стандарты бойынша 32 таңбадан аспауы керек . Си ++ те шектеуі жоқ.

Объектілердің идентификаторы тілдің, түйінді сөздерінің стандартты функциядан және библиотека аттарынан  өзгеше болуы қажет.

Си программалау  тілінде  түсініктемеге көп көңіл қойылады. Ол программаны теруді жеңілдетеді. Каментарий мына /* және / таңбалармен шектеледі. / *Бұл түсініктеме */ Си++те мынадай тәсілі бар // мына таңбадан кейін тұрған символдың бәрін сол қатер аяғына дейін түсініктеме деп түсінеді.

          Программалау ортасы – IDE–біріктірілген программалау ортасы – құралдар жиынтығынан тұрады. Ол құралдар: программаны жазуға, өңдеуге, компиляциялауға, құрастыруға (компановка) және жөндеуге (отладка) арналған.

Сонымен қатар, ортада мынадай  қосымша мүмкіндіктері арастырылған:

Монитор экранында бірнеше терезені бейнелеп және оның өлшемін қажетінше өзгертіп, орнынан жылжытып қарауға болады;

«Мышь» манипуляторын  қолдану;

Диалогтар блогы бар;

Текст фрагментін өшіру  және орналастыру мүмкіндігі бар;

Басқа программаларды шақырып  қолдану мүмкіндігі;

Редакторда макротіл қолданылады.

IDE ортасының негізгі  3 компоненті бар: С/С ++тілдерінің  кең тарағаны turbo C++ (Borland фирмасынан  шыққан) ортасына қатысты сипаттау  беріледі:

- Экранның жоғарғы  бөліміндегі менюлер жолы;

- Экранның ортасындағы  жұмысшы алаңы;

- Экранның төменгі  бөлігінде қалыпты-күй жолы.

Менюлер жолы:

Менюден кейбір элементті  таңдағанда диалогты блоктар экранға  шығарылады. Менюлер жолы менюдегі барлық командаларды қолдану жолын  алады. Ондағы қажетті менюді мышпен шерту немесе F10 тетігін басып қажетіне жылжып бару арқылы екпінді етуге болады. Екпінді менюден басқару тетіктері мен Enter пернесін басу арқылы команда таңдалады.

Команда таңдалғанда  ішкі меню (команда қасында үшбұрышты  символ болса) немесе диалогты блок (команда  қасында көп нүкте тұрса) ашылуы мүмкін, ал команда қасында ештеңе болмаса ол тікелей орындала бастайды.

Диалогты блокта параметрлерді  анықтау мынадай негізгі басқару  құралдарының: таңдау көрсеткіштері, күйін  ауыстырғыштар, әрекеттер түймесі, енгізу блогы, тізімдер блогы арқылы жүзеге асырылады.

Жүйеде меню екі түрде  қатысуы мүмкін: толық немесе азайтылған. Мұның қажетін орындау үшін:

Options\Full Menus командасы  қолданылады, сәйкесінше OFF немесе ON күйлері орнатылады.

Жүйеде кез-келген әрекет нақты бір терезеде орындалады. Бір уақытта бір терезе екпінді бола алады, бірақ бірнеше терезе ашық болуы мүмкін. Терезенің бірнеше түрі бар, оның әрқайсысының мынадай элементтері болады:

- тақырыптар жолы;

- терезені жабу маркері;

- айналдырғыш сызғыш;

- терезе өлшемін өзгерту бұрышы;

- экранға терезені  толығымен ашу маркері;

- терезе мөлшері (1-ден  9-ға дейін).

Қалыпты күй жолы:

Экранның төменгі бөлігінде  орналасқан. Төмендегідей  функцияларды атқарады:

Екпінді терезедегі орындалып  отырған әрекетке байланысты қолдануға  болатын негізгі пернелер туралы мәлімет беріп отырады;

Нақты көрсетіліп тұрған әрекетті орындау үшін менюден команданы  таңдаудың орнына  перне белгісіне  тышқан сілтеуішін қойып, сосын  шерту  арқылы жеңілдету  мүмкіндігі бар.

Программада қандай әрекет орындалып отырғандын хабарлайды.

Менюден таңдалған команда  немесе диалогты блок элементтері туралы қосымша бір жолдық кеңестер мен  ұсыныстар береді.

File\Save As... екпінді терезедегі  файлды басқа атпен сақтауға  мүмкіндік береді.

File\Change Dir жұмысшы каталогты  өзгерту, яғни атауы мен жолын көрсетуге мүмкіндік береді. Жұмысшы каталог дегеніміз - Turbo C++ файлды сақтағанда немесе іздегенде қарайтын каталогы.

File\Print  Turbo C++ - дегі  екпінді терезенің мазмұнын баспаға шығарады.

Get Info блогының мәндері кестесі.

 

2. Көп файлдық проекттерді басқару

 

Қазіргі программалау технологиясы бойынша бір тұтас программалық жабдық – паралель дайындалған бірнеше  программалық файлдардан тұрады. Сондықтан  бірнеше файлдан проект құру мүмкіндігі болуы керек. Бұл үшін С ++ ортаснда қосалқы проектілер менеджері (ПМ)  қолданылады. ПМ құрылатын проектіні құрайтын файлдарды анықтайды және проект рекомпиляцияланғанда проект файлында сақталған информацияны жаңартады. Проект файлында мынадай информациялар сақталады:

- проектке енетін барлық файл аттары;

- олардың дискідегі маршруттар;

- алдымен компиляцияланатын файлдармен  олардың басқа файлдармен байланысы;

- программаның әрбір бөлігінің  құрылуы барысында қажетті компиляторлар  түрлері мен командалық жолдарының  параметрлері анықталады;

- нәтижелік программа қайда орналастырылатыны;

- соңғы рет компиляцияланғанда  анықталған код өлшемі, мәліметтер  өлшемі мен жолдар саны.

 

Проект құру үшін мынадай әректтер орындалады:

Проект файл атын таңдау, ол үшін: Project / Open Project командасы орындалады;

Проектіге құрамына енетін файл аттарын қосу, яғни Project / Add Item командаLast step time    - Өңдеу барысындағы соңғы қадамның орындалған уақыты

File\DOS Shell  Turbo C++ ортасынан уақытша шығып DOS командаларын орындауға мүміндік береді. Turbo C++ ортасына оралу үшін клавиатурадан EXIT командасын енгізіп  Enter басу керек.

Берілген команданы  орындау барысында жады мөлшері  жетпей қалса, онда Run\Program Reset (Ctrl-F2) командасының көмегімен өңдеуді тоқтату қажет.

File\Quit командасы  Turbo C++ жүйесінен шығып, оны жадыдан өшіріп, басқару билігін  DOS ОЖ-не береді. Егер терезелерде сақталмаған өзгертулер жасалған болса, оларды сақтау туралы сұранымдар жасалады.

Edit(Alt-E) менюі:

Редактор терезелеріндегі  текстке өзгертулер, енгізулер, өшірулер жүргізеді. Сонымен қатар текстік буфер мазмұнын қарауға да болады. Тексті белгілеу дегеніміз - оны өзге түске бояу.  Ол үшін:

1)  Shift пернесін стрелкалармен  бірге басу;

2)  Ctrl-K B пернелерін  қатар басу арқылы белгіленетін  текст блогының басын көрсету,  сосын курсорды белгіленетін блок соңына қойып Ctrl-K K басу керек.

3) Жолды белгілеу үшін Ctrl-K L басу қажет.

Фрагмент белгіленген  соң ғана Edit менюіндегі командалар қолданылады және Clipboard буферін пайдаланады.

Restore Line командасы соңғы  орындалған команданы кері қайтарады.

Cut (Shift-Del) командасы белгіленген  фрагментті құжат текстінен өшіреді  де оны буферге орналастырады.

Copy (Ctrl-Ins) командасы белгіленген фрагменттің көшірмесін буферге орналастырады. Оны   Paste командасының көмегімен басқа текстке қоюға болады. Сол секілді Help терезесінен  фрагмент алуға болады.

Paste (Shift-Ins) командасы буфердегі тексті жұмысшы терезенің курсоры тұрған жеріне орналастырады.

Show Clipboard командасы  басқа терезелерден көшірілген және өшірілген текст фрагменттері орналасқан Clipboard терезесін ашады.

Clear (Ctrl-Del) командасы тексттегі белгіленген фрагментті өшіреді.

Search (Alt-S) менюі:

Search менюі  тексті  іздеу, функцияны сипаттау және  файлдағы қате жіберілген орында  іздеу әрекеттерін орындайды.

Search\Find (Ctrl Q F) командасы Find диалогты блогын ашады, мұнда іздеу үлгілерін және параметрлерін беруге болады.

Replace (Ctrl Q A):

Search Replace командасы текстегі  ізделінді фрагментті және оның  орынына қойылуға тиіс фрагментті  көрсетуге мүмкіндік беретін  диалогты терезені ашады.

Search\Again (Ctrl L) командасы Find немесе Replace командаларының соңғы әрекетін қайталайды. Мұнда соңғы орнатылған параметрлері қолданылады.

Run (Alt-R) менюі:

Бұл меню командалары  программаны орындайды және өңдеу  сеансын инициялизациялайды, аяқтайды.

Run(Ctrl-F9)

Run командасы Run Arguments командасы  көмегімен берілген аргументтерді  пайдаланып программаны орындайды.

Тrace Into(F7) командасы программаны операторлап орындайды. Және функция шақырылса, оны толығымен бірден орындаудың орынына оның да операторларын біртіндеп орындайды.

Run\Program Reset(Ctrl-F2) командасы  программаның ағымды өңдеу сеансын  тоқтатады, программа жадысын  тазалайды және программада қолданылған  барлық файлдарды жабады.

Run\Step Over командасы ағымды  функциядағы келесі операторды орындайды, Step Over командасын функцияны операторлап орындату барысында басқа қолданылатын функцияларға кірмей орындату керек болған жағдайда пайдаланыңыз.

 

 

3. С++ тілінің қосымша мүмкіндіктері

 

Структура – бір атпен біріктірілген бір немесе бірнеше әр түрлі типті айнымалылар тобы. Структура struct қызметші сөзімен құрылады. Структураның жалпы құрылымы төмендегідей:

struct тег {тип1 иден1; тип2 иден2; …     … типN  иденN;};

мұндағы тег мәліметтердің  жаңа типі болып саналады және оны  айнымалыны сипаттауда қолдануға болады.

Сипатталған структура  негізінде айнымалы құру үшін

struct <тег> <айнымалы>

С++ тілінде struct қызметші сөзін көрсетпесе де болады:

<тег> <айнымалы>

Айнымалыны структураны  құру кезінде де анықтауға болады:

struct тег {тип1 иден1;тип2 иден2;,…     …типN иденN;} <айнымалы>;

Егер структура типті  басқа айнымалылар құрылмайтын  болса, структура тегін көрсетпеуге  болады. Мұндай структура атаусыз (безымянный) деп аталады:

struct {тип1 иден1; тип2  иден2;  …     …типN иденN;} <айнымалылар тізімі>;

Структуралар іштестірілген  де болуы мүмкін:

struct тег1

{тип1 иден1;тип2 иден2;тип3  иден3;};

struct тег2 { тип1 иден1;тип2  иден2struct тег1  иден3;};

Структура элементтерін нүкте операторының көмегімен алуға  болады:

<айнымалы>.<элемент>

Кейбір жағдайларда структураны функция денесінде қолдану қажеттігі туындайды. Ондай жағдайда функция прототипінде структураны функция параметрі ретінде беру керек (С++ тілінде struct қызметші сөзін көрсету міндетті емес):

// С және С++ тілдерінде

<функция типі> <функция аты> (struct <тег> <айнымалы>)

// Тек қана С++ тілінде

<функция типі> <функция  аты> (<тег> <айнымалы>)

Структуралар массиві. Структуралар массивін сипаттау структура  типті айнымалыны сипаттауға ұқсас. Мысалы, struct <тег> <айнымалы-массив>

Структураларға көрсеткіш. Көрсеткіш келесі түрде сипатталуы мүмкін:

struct <тег> *<айнымалы>

Бұндай жағдайда структуралық айнымалының кез-келген элементін  мына әдістердің бірімен алуға болады:

(*<айнымалы>).<элемент>    немесе    <айнымалы> –> <элемент>

Run\Arguments командасы орындалатын программада командалық жол аргументтерін DOS ОЖ-де қандай түрде берілсе, сондай түрде анықтауға мүмкіндік береді. Мұнда DOS енгізу-алу командалары қарастырылмайды.

Compile (C) менюі командалары  екпінді терезедегі программаны  және проектіні толығымен немесе таңдап  компиляциялауға қолданылады.

Compile\ Make EXE File - EXE-файл  құруға арналған проектілер менеджерін  шақырады.

Compile\Link EXE File командасы  ағымды  OBJ и LIB-файлдарын қолданады  және  оларды и жинақтайды.

Debug (Alt F9) менюі командалары біріктірілген өңдегіштің барлық мүмкіндіктерін басқарады.

Debug Inspect (Alt F4) командасы  арқылы мәліметтер элементтерін  талдап, жөндеуге мүмкіндік беретін  Inspector терезесін ашуға болады.

Options(Alt-O) менюі командалары Turbo C++ ортасының негізгі  функцияларының стандартты параметрлерін қарауға және өңдеуге мүмкіндік беретін командалардан тұрадысын таңдау арқылы;

Жүйеге файлды компиляциялау  командасын беру, ол үшін: compile\Make EXE  немесе F9 басылады;

Соңынан программаны  орындауға жіберу керек, яғни Run\Run  немесе CTRL+F9 пернелер комбинациясы басылады.

Кейін де мынадай әрекеттерді  орындауға болады:

Проектіге тағы да файлдар  қосып немесе алып тастау;

Проектіге енгізілген файлдарға  қатысты параметрлер беруге;

Проектіге нақты бір  файлға енгізілетін файлдар мазмұнын қарау.

 

 

 

 

        2    C++ ТІЛІНІҢ ОПЕРАЦИЯЛАРЫ

 

2.1 Цикл  операторлары

 

 

Тілдің кез-келген өрнегі операторлардан (айнымалылар, константалар) , операцияларынан тұрады. Операциялардың орындалу ретін дөңгелек ретін дөңгелек жақша арқылы ұйымдастыруға болады.

дәреже.

*,/.

+;-;

 

қосымша операциялар бар. Ол логикалық  операциялар.

 

!= тең емес

== тең

|- логикалық «или»

&-«И»

?:-шартты операция

«=»-меншіктеу.

 

Оператор мен операция ұғымдарын  жаңылыстырмау үшін айтып кетейік. Оператор программаның ең кіші бірлігі. Си де оператор соңында «;» белгі қолданылады.

 

Операторлар.

 

Меншіктеу операторы –х=у.

Х айнымалысына у айнымалысының  мәнін меншіктейді. «=» белгісін бірнеше рет бір өрнектің ішінде жазуға болады. Мысалы: х=y=z=100

Арифметикалық операциялар -+-/,*,% символдары жазылды. Процентті  нақты санға қолдануға болмайды. Мыс: а=d+c; x=y-z;

z=t*v;

s=k/l;

p=g%w;

 

Логикалық операциялар  мынадай таңбалармен жазылады.

 

& &1-(“И”),(“ИЛИ”),(“НЕ”),>,<,==,>=,<=,!= тең емес.

Бұл операциялардың нәтижесі шын және жалған болады.Шын¹0,жалған=0.

 

 

Кесте 1.

х	у	х&&у	х||у	!х
0	0	0	0	1
0	1	0	1	1
1	0	0	1	0
1	1	1	1	0

 

 

Тілде ++ және -- операциялары бар.

++ -операндылардың мәнін  1-ге арттырады.

--= операндыларының мәнін 1-ге кемітеді.

Мыс:а=в+с++; а1=в1+++с1.

 

Бұларды операндылардың алдында және соңын да жазуға болады.

Мыс:в=в1=2,с=с1=4 онда операция орындалып болғаннан кейін  а=7,в=2,с=5,а1=7,в1=2,с1=7.

 

Типтерді түрлендіру.

Егер өрнекте әр түрлі  типті операндылар бар болса,оларды бір жалпы типке келтіру керек.Ол үшін мынандай функциялар тізімі бар.

 

1.Егер операндылардың  біреуінің типі double болса ,онда  қалғаны да сол типке келтіріледі.

2.Немесе long болса қалғаны  да сол типке келтіріледі.

3.Немесе float типті болса  қалғаны сол типке келтіріледі.

4.Немесе unsignet болса қалғаны  сол типке келтіріледі.

5.long болса қалғаны  сол типке келтіріледі.

6. unsignet болса қалғаны  сол типке келтіріледі.

7.int болса қалғаны сол  типке келтіріледі.

int a=30000;

float b;

- - - - -

b=(float)a*12;

 

Көрсеткіштер(указатели) және олармен операциялар.

Көрсеткіш-жадының адресін көрсететін айнымалы.

Операция&-объектілердің адресін береді.Сонан соң y=&x; мына операторлар х айнымалысының адресін у айнымалысына меншіктейді.

& операциясын консьантаға, өрнектегенде қолдануға болмайды.

Унарлық операция (*)-өзінің операндыларын бөтен бір объектілердің  адресі ретінде қолданылады.Сондықтан  да z=*y  z-ке у адресінде жазылған айнымалының мәнін меншіктейді.Егер у=*x;z=*y болса онда z=x;

белгісінен тұратын  объектілерді былай белгілеу қажет:

int *a,*b,*c, char*d;/*-dадресінде жазылған айнымалының мәні char дегенді білдіреді.

Көрсеткіштер өрнектерде де қолданылуы мүмкін:

у=7;/7санын у адреске  салады*/

*х*=5/*x адресіндегі мәнде  5-ке көбейту.*/

(*z)++; /*-z адрестегі мәнге  1-ді қосады.

 

Көрсеткіштерді арифметикалық  өрнектерде операнд ретінде де қолдануға  болады. Егер у көрсеткіш болса, онда у ++ оның мәнін өсіреді. Енді ол келесі элементтердің адресі болдады. Көрсеткіш  пен бүтін санды қосуға болады.

 

C++ тілінде 3 цикл операторлары бар: for, while, do while.

форматы: for (өрнек 1; өрнек 2; өрнек 3) цикл денесі.

Цикл денесі-1оператордан  тұрса, онда ол ; аяқталады,  ал бірнеше  оператордан тұрса, онда олар { } арасында жазылады. Одан соң “;” белгісі  қойылмайды.

 

1,2,3 өрнектеріндегі арнайы басқару айнымалысының мәні бойынша цикл қайталанады немесе циклден шығады.

Өрнек 1 – айнымалының  бастапқы мәні қабылданды.

Өрнек 2 – айнымалының  соңғы мәнін тексеріп салыстырып,

осы  мәндерін өсіп кеткен жоқ  па , соны тексереді.

Өрнек 3 – айнымалының  мәнін қадам бойынша өсіріп

отырады.

Мыс: for (I=1, I<10; I++)

{

}

for (ch=’a’; ch!=’p’;) scanf (²%c², &ch);

/*-цикл клавишасын  «р» таңбасы енгізілуге қайталана  береді.

Цикл операциясында 3 өрнектің біреуі жазылмай қалуына болады, бірақ міндетті түрде «;» қойылуы тиіс.

for (;;)-шексіз цикл.

Cu тілінде цикл операторына  болатын ереже бар:

Кез-келген меншіктеу  операторы жазылған жақшаға алынатын өрнектің мәні бар.

(а=7+2)-мәні 9 болады.

(a=7+2)<10.

Мыс: ((ch=detch()==’i’))-бұл  өрнектің мәні шын болады, егер

клавиатурадан і таңбасын енгізсек.

Күрделі өрнектерді жазғанда бірнеше () қолдануға болады. Олардың  арасына (,) белгісін қою қажет.

Цикл операторы- қос цикл болып жазылуы мүмкін, яғни бір циклдің ішінде бір цикл жазылады.

For  цикл операторына  келтірілетін мысалдар:

Мысал: Жаттықтырушының  басында спотшы 1-ші күні10 км жүгірді. Күн сайын ол күндегі нормасын 10% көбейтті. Спортшы 7 күнде жалпы  қанша жол жүгірді?

    

 

 

     2.2 Компьютердің видеожүйесі

     

    Компьютер видеожүйесі видеоадаптер мен монитордан тұрады. Монитор экранына бейнелерді шығару үшін видеоадаптер сигналдарды құрады. Типіне байланысты видеоадаптер әр түрлі сапалы бейнелердің шығаруын қамтамасыз етеді, нүктелердің көлемінен бейнелер пайда болады.

Видеоадаптер типі:

CGA-COLOR GRAPHIC ADAPTER

EGA-ENHANSED  GRAPHIC ADAPTER

VGA- VIDEO GRAPHIC ARRAY

SVGA-SUPER  VIDEO GRAPHIC ARRAY

Максимальді мүмкіндік:

640 x 320

640 x 350

640 x 480

640 x 800

Видеоадаптер бірнеше  режимдерде жұмыс жасай алады. Мәселен, адаптер VGA өзінің негізгі режимінен басқа 640 x 350, 640 x 320 нүктелер режимдерінде де жұмыс жасайды және сапасы жағынан EGA мен СGA адаптерлерінен кем болмайды.

Қолданбалы программа  видеоадаптермен тікелей қатынас  жасамайды, ол арнайы драйвер программасы арқылы қатынас жасайды. Драйвер қолданбалы программадан универсалды командалар алады, мысалы, «x, y координатадағы нүктені жарықтау», және видеоадаптердің ерекшеліктеріне сүйеніп оларды іске қосады.

Қазіргі кезде 3500-ден  жоғары әр түрлі программалау тілдері бар және осылардың ішінен шектелген саны ғана программалық бөлімді құруға жаппай  қолданылады. Программалау тілдерінің саны көп болуына байланысты олардың біршене классификациясы бар. Оның ішінде негізгі 2 түрге: фукционалдық мәніне (қызметі) және қолданылатын программалау технологиясына байланысты бөлінеді. Программалау тілдері фукнционалдық мәніне байланысты 4 үлкен классқа бөлінеді:

1)     программалауға үйретуші;

2)     жалпы мәнді;

3)     проблемалық-бағытталған;

4)     параллель программалаушы.

Қазіргі жоғары деңгейлі тілдерді осы классикацияға сәйкес қарастырамыз.

Программалауға үйретуші тілдер қатарына жататын жоғарғы  деңгейлі тілдердің негізгілері Logo, Basic және Pascal. Logo тілі 60-шы жылдардың  аяғында С.Пейперттің басшылығымен құрылды және ЭЕМ жаңа  қолданушыларға, балаларға программалаудың негізін үйретуге бағытталған. Үйретуге арналған жоғары деңгейлі тілдердің ішіндегі кең тарағаны 1965 жылы Д.Кемени мен Т.Курц құрған Basic тілі. Дербес компьютерлерге бірінші қолданылған жоғарғы деңгейлі тіл және операциялық ортасы – Basic тілі. 60-жылдардың ортасынан бастап мамандар арасында құрылымдық программалау  мәселесі көтеріле бастады. 1971 жылы Н.Вирт құрылымдық технологияға үйретуші Pascal тілін құрды.