«Қазақтелеком» АҚ-ның құрылуы және басқару құрылымы, ұйым қызметінің тиімділіг

ЖОСПАР

 

КІРІСПЕ---------------------------------------------------------------------------------------

 

І. АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМ  ТЕОРИЯЛАРЫ----------------------------------------        

    1.1 Акционерлік қоғамның мәні, пайда болуы---------------------------------------

    1.2. Акционерлік қоғамның құрылымы және оның қызметін ұйымдастыру---

    1.3 Акционерлік қоғамның акциялары------------------------------------------------

 

ІІ. «ҚАЗАҚТЕЛЕКОМ» АҚ-НЫҢ ҚЫЗМЕТІН ҰЙЫМДАСТЫРУ----------        

    2.1   «Қазақтелеком» АҚ-ның құрылуы және басқару құрылымы, ұйым   

            қызметінің тиімділігі-----------------------------------------------------------------

    2.2   Кәсіпорынның экономикалық жағдайы ------------------------------------------

    2.3   Қазақстан Республикасында акционерлік қоғамдардың қызмет ету

            тиімділігінің көтеру жолдары------------------------------------------------------

 

 

ҚОРЫТЫНДЫ--------------------------------------------------------------------------------

 

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР---------------------------------------------------

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

КІРІСПЕ

Зерттеудің  өзектілігі: Акционерлік қоғамның құрылуын, мәнін және ондағы қаржы мәселелерін қарастыру. Яғни, акционер – акцияның меншік иесі болып табылатын адам.

Қазақстан Республикасының «Акционерлік қоғамдар туралы» заңы бар, осы Заң  акционерлік қоғамның құқықтық жағдайын,  құрылу, қызмет, қайта ұйымдастырылу  және таратылу тәртібін; акционерлердің құқықтары мен міндеттерін, сондай – ақ олардың құқықтары мен  мүдделерін қорғау жөніндегі шараларды; акционерлік қоғам органдарының құзіретін, құрылу және  жұмыс істеу тәртібін және жауапкершілігін белгілейді.

 Экономикасы дамыған елдерде  олар корпорациялар деп те аталады. Акционерлік қоғамдар жабық және ашық қоғам үлгісінде құрылады. Қоғамның фирмалық атауы болады, онда қоғамның атауы, сондай-ақ қоғамның үлгісіне қарай, «ашық акционерлік қоғам» немесе "жабық акционерлік қоғам" деген сөздер немесе тиісінше "Ашық Акционерлік Қоғам" және "Жабық Акционерлік Қоғам" аббревиатурасы болуға тиіс. Қоғам осындай фирмалық атауымен мемлекеттік тіркеуден өтеді.

 Акционерлік Қоғамдардың   көптеген құрылу жолдары бар.  Олар - жұмыс істеп тұрган заңды тұлғаны АҚ түрінде қайта құру, олардың бірнешеуін біріктіру, қосу, бөлу, бөліп шығару және өзгерту. Қоғамды ұйымдастырудың осы айтылған жолдары ҚР-ның Азаматтық кодексіне сәйкес жүзеге асырылады. Жаңа қоғамның жарғысын бекітуді және  органдарын   сайлауды  жаңадан пайда болған қоғамның   ұсынысы   бойынша   белгілі-бір   мерзімде өткізілген акционерлердің жалпы жиналысының асыруы қоғамды қайта құру болып есептеледі. 

Зерттеудің мақсаты:  Акционерлік қоғам қаржысын ұйымдастыру, ашық акционерлік қоғам туралы мәліметтерді қарастыру, акционерлік қоғамдардың қаржылық мәселелерін, қаржылық жұмыстарының айрықшылығын қарастыру.  Акционерлік нысан ғана ірі және ең ірі өндірісті құрудың негізі болып табылды және қазіргі нарықтық шаруашылықта шешуші роль атқарады. Акционерлік қоғамдар меншіктің басқа формаларымен салыстырғанда, бірқатар ерекшеліктерге ие. Кәсіпорындарды ашық акционерлік қоғам формасында қайта түрлендіру арқасында, жедел түрде ірі қаржы ресурстарын жұмылдыру мүмкіндігі туындайды. Акцияларды сатудан түскен түсімдер эмитент-компанияның шотына түсіп және бизнесті жаңғырту, диверсификациялауға және т.б. қызмет етеді.

"Акционерлік қоғамның жарғылық капиталын анықтау үшін кәсіпорынның, мүлкінен келесідей баланс пассивінің баптары шығарылып тасталады:

- басқада кәсіпорындардан алынған  мақсатты қаржыландыру қаражаттары;

-    несие  және  заемдық  қаражаттар -  қысқа  мерзімді және ұзақ мерзімді несиелер;

-  есеп айырысулар және баланс пассивінін басқадай, яғни  заемдық  және   уақытша  тартылған  қаражаттар  бөлігі.

Акционерлік қоғамды ұйымдастыру үшін оның құрылтайшылары банкке  белгілі ақша  сомасын  салады.  Қоғамның капиталы құрылтайшылардың акция шығару жолымен құрылады және оны барлық қоғам типтеріне байланысты алғысы келетіндерге сатады.                                                                                                            

        Зерттеудің құрылымы: Берілген шағын жоба кіріспеден, 2 бөлімнен, қорытындыдан және қолданылған әдебиеттерден тұрады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

       

 

 

І АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМ  ТЕОРИЯЛАРЫ

1.1  Акционерлік қоғамның мәні, пайда болуы

 

 

Қазақстанда акционерлік қоғам ХІХ-шы ғасырдың аяғы мен XX-шы ғасырдың басында пайда болды. Бұл кезде Қазақстанның өнеркәсібі өте нашар дамыды. Тек ғана таукен өнеркәсібі алғашқы қадамдарын бастап, шетел капиталы сол салаға ұмтылды. Қазақстан 1899-шы жылы бай Копес Деров құрған Воскресенск таукен өнеркәсіп қоғамы құрылды. Бұл бірінші ірі тау-кен өнеркәсібінің кәсіпорны орыс капиталының негізіне құрылып, Павлодардан Балхашқа дейінгі кеңістіктегі тас көмір мен күміс-қорғасын рудасы бар көп жерді жалға алды. Сондай-ақ ХІХ-шы ғасырдың 90-шы жылдарында Ембіде бірінші мұнай өнеркәсібі компаниясы пайда болып, оған отставкадағы штабс-капитан Ясман басшылық жасады. Орыс қоғамы "Ембі -Каспий"  және "Орал-Каспий" мқнай өнеркәсібі қоғамы шетел "Орал-Каспий мұнай өнеркәсібі қоғамы" мен "Орал-Каспий мұнай корпорациясын" бақылады.

Большевиктердің 1917-шы жылы өкімет басына келуіне орай және Кеңес  үкіметінің құрылуымен акционерлік  меншік түрі жойылды. Алайда жаңа экономикалық саясатқа көшуге байланысты акционерлік қатынастар қайта туа бастады. Акционерлік механизм арқасында мемлекет жеке капиталды экономиканың қажетті саласына тарта бастады. Әміршілдік-әкімшілдік жүйенің 1929-шы жылдың аяғында қалыптасуы мемлекеттің экономикадағы нарықтық қатынастардан толық бас тартуына әкелді. Нәтижесінде акционерлік қоғамның тіршілігі тоқтады.

Қазақстан Республикасында  реформалық процессті жүргізудің және әлеуметтік-экономикалық қатынастар жүйесін  қайта құрудың арқасында 1991-ші жылдан бастап акционерлік процесс қолға  алына бастады. Дағдарыстың күшеюіне қарай бұл процесс өте ауыр жүрді. Сондай-ақ оның экономикада қалыптасуы мен қарқында дамуы айқын байқалуда. Ең басты ассоциация құрылтайшылардың қатысу үлесіне қарай ірі кәсіпорындардан қалыптасады.   

Қазақстан Республикасында 1996-шы жылға дейін 48 холдингтік компаниялар болды. Өте белгілі холдингтер — "Камкор-холдинг" (Қазақ  мемлекеттік автосервис пен сауда холдингтік компаниясы), "Казагрореммаш" (ауыл шаруашылық машина мен автосервис акционерлік холдинг компаниясы), "Интеркаспий", "Каратау", "Монтажспецстрой", Акционерлік қоғам акциясын, жоғарыда айтқанымыздай кәдімгі және жеңілдетілген болып бөлінеді. Соңғы түрі табысты алуға құқықтық негіз болады. Жеңілдетілген (женілдік пайдаланатын) акция дивидендті акция ұстаушыға тұрақты мөлшерде төлеуге Кепілдік жасайды. Дивиденд пайдадан төленеді, ал оның жетіспеген кезінде резервтік кор есебінен алынады. Кәсіпорынның жойылған кезінде жеңілдетілген акция иесі пайданың бір бөлігін сатылған мүліктен алады. Бағалы қағаздар иерархиясында компания акциясы облигациядан төмен болады, бірақ кәдімгі дауысқа түсетін акциядан жоғары.

        Акционерлік қоғам дегеніміз өзінің қызметін жүзеге асыру үшін қаражат тарту мақсатында акциялар шығаратын заңды тұлға болып табылады. Қоғам өз акционерлерінің мүлкінен оқшауланған мүлікті иеленеді және олардың міндеттемелері бойынша жауап бермейді. Қоғам өз міндеттемелері бойынша өзіне тиесілі барлық мүлікпен жауапты болады.

Корпоративтік жинақтаушы зейнетақы қорларының акционерлері аталған қорлардың міндеттемелері бойынша зейнетақымен қамсыздандыру туралы заңдарда белгіленген тәртіп пен жағдайларда ортақтасып жауап береді.

Қоғамның барлық акцияларын бір акционер сатып алған жағдайда акционерлік қоғам бір адамнан құрылуы немесе бір адамнан тұруы мүмкін.

Егер акционерлік қоғам өзінің жаңа акциялар немесе акцияларға айналатын (конверсияланатын) басқа да бағалы қағаздар шығаратын ниеті туралы хабарлағанда, акционерлердің артықшылықты сатып алу құқығы ескеріледі, яғни оларға қолындағы акцияларға сәйкес бірдей жағдай ұсынуға міндетті.

Уәкілетті орган акционерлерге  артықшылықты сатып алу құкығын пайдалану жөніндегі ұсыныс беру тәртібін белгілеуге құқылы. Заңдарда көзделген жағдайларға орай акционерлік қоғамда табысы тек қана қоғамды дамытуға жұмсалатын коммерциялық емес ұйымдар құрылуы мүмкін.

Акционерлік қоғам директорлар  кеңесінің шешімі бойынша заң құжаттарында көзделген тәртіппен өз филиалдары мен өкілдіктерін құруға құқылы. Ал заңдарда көзделген жағдайларда, акционерлік қоғамның ұйымдық-құқықтық нысанында коммерциялық емес ұйымдар құрылуы ықтимал.

Қазақстан Республикасында акционерлік қоғамның екі үлгісі бар, яғни ол ашық және жабық түрде кездеседі. Қоғам өз үлгісін акционерлердің жалпы жиналысының шешімі бойынша және заң талаптарын сақтай отырып өзгерте алады. Мәселен, егер жабық қоғам акционерлерінің саны 100-ден асса, ол қоғамның үлгісін ашық етіп өзгерту туралы шешім қабылдау үшін келесі үш айдың ішінде акционерлердің жалпы жиналысын өткізуге міндетті.

Қоғамның фирмалық атауы болады, онда қоғамнын. атауы, сондай-ақ қоғамның үлгісіне қарай "Ашық акционерлік қоғам" немесе "Жабық акционерлік қоғам" деген сөздер, немесе тиісінше "ААҚ" және "ЖАҚ" аббревиатурасы болуға тиіс. Қоғам осындай фирмалық атау мен мемлекеттік тіркеуден өтеді.

Акциялары тек өз құрылтайшылары немесе алдын-ала белгіленген өзге адамдар тобы арасында орналастырылған акционерлік қоғам жабық акционерлік қоғам болып табылады. Жабық қоғамның өзі шығаратын акцияларға ашық түрде жазылу жүргізуге не оларды сатып алуға өзгеше түрде адамдардың шектеусіз тобына ұсынуға құқығы жоқ.

Жабық қоғам акционерлерінің саны 100-ден аспауы тиіс. Қоғамның акционерлерінің осы қоғамның басқа акционерлері сататын акцияларды сатып алуына басым құқығы бар.

Жабық акционерлік қоғамның жарғысында өзінің әрекетімен немесе әрекетсіздігімен қоғамның мүдделерін едәуір бұзушы акционерді сот тәртібімен акционер қатарынан шығару мүмкіндігі көзделуі мүмкін. Аластатылған акционердің акцияларын қоғамның таза активтері құнының ол шығарған акционерлердің жалпы санына қатысты есебінен сот белгілеген баға бойынша қоғам сатып алуға тиіс.

Акционерлері өздеріне тиесілі акцияларды басқа акционерлердің келісімінсіз бөліп бере алатын қоғам ашық болып табылады. Ашық қоғам шығарған акцияларын жабық жеке және ашық әдістермен орналастыруға құқылы. Ашық қоғам акционерлерінің саны шектелмейді. Бағалы қағаздардың ұйымдасқан нарығында акциялар бағаланатын активтерінің мөлшері кемінде айлық есепті көрсеткіштің 200 мың еселенген мөлшерін құрайтын және акционерлерінің саны 500-ден кем болмайтын ашық қоғам ашық халықтық қоғам болып табылады ("Акционерлік қоғамдар туралы" заңның 7-бабы).

Бір заңды тұлғаның құрылтайшылары (қатысушылары) басқа бір заңды тұлғанын құрылтайшылары (қатысушылары) болуы мүмкін. Осыған байланысты біздің заңдарымызда еншілес ұйым және тәуелді акционерлік қоғам тәртіптелген. Жарғылық капиталының (шығарылған жарғылық капита-лының) басым бөлігін басқа заңды тұлға қалыптастырған не олардың арасында жасалған шартқа сәйкес (не өзгедей түрде) негізгі ұйым осы ұйымының қабылдайтын шешімдерін айқындай алатын заңды тұлға еншілес ұйым болып табылады (АК-тің 94-бабы).

        Еншілес ұйым өзінің негізгі ұйымының борыштары бойынша жауап бермейді. Тек, еншілес ұйыммен жасасқан шарт бойынша (не өзгедей түрде) оған міндетті нұсқаулар беруге құқылы негізгі ұйым онымен осындай нұсқауларды орындау үшін жасалған мәмілелер бойынша еншілес ұйыммен бірге субсидиарлык жауапты болады.

Ал, негізгі ұйымның  кінәсінен еншілес ұйым банкрот  болған жағдайда негізгі ұйым оның борыштары бойынша субсидиарлық жауапты болады.

Егер заң актісінде өзгеше белгіленбесе, еншілес ұйымның қатысушылары негізгі ұйымнан оның кінәсінен еншілес ұйымға келтірілген зиянды өтеуді талап етуге құқылы.

Акционерлік қоғамның дауыс беруші акцияларының жиырма проценттен астамы, басқа (қатысушы, басымырақ) заңды тұлғанікі болса, ол тәуелді қоғам деп танылады.

Басымырақ (қатысушы) заңды тұлға тәуелді акционерлік қоғам акцияларының тиісті бөлігін сатып алғаны туралы мәліметті заң құжаттарында көзделген тәртіп бойынша дереу жариялауға міндетті.

Егер заң актілерінде  өзгеше көзделмесе, акционерлік қоғамдардың бір-бірінің шығарылған жарғылық капиталдарында өзара қатысуы әрбір шығарылған (төленген) жарғылық капиталдың жиырма бес процентінен аспауға тиіс. Бір-бірінің шығарылған (төленген) жарғылық капиталына өзара қатысатын акционерлік қоғамдар басқа қоғам акционерлерінің жалпы жиналысында жиырма бес проценттен артық дауысты пайдалана алмайды.

 

1.2 Акционерлік  қоғамдардың  құрылымы

 

Қазақстан Республикасы  «Акционерлік қоғамдар» туралы заңында акционерлік қоғам туралы мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады:

1)    акционер - акцияның  меншік иесі болып табылатын  адам;

2)  акция - акционерлік  қоғам шығаратын және акционерлік  қоғамды басқа-руға қатысу, ол  бойынша дивиденд және қоғам  таратылған жағдайда оның мүлкінің  бір бөлігін алу құқығын куәландыратын бағалы қағаз;

3)   қоғамның аффилиирленген  тұлғасы - шешімді тікелей және (немесе) жанама айқындауға және (немесе) акционерлік қоғам қабылдайтын  шешімге, оның ішінде ауызша  шартты қоса алғанда, шартқа  немесе өзге де мәмілеге орай     ықпал етуге мүмкіндігі бар тұлға (оның қызметін берілген өкілеттіктер шеңберінде реттеуді жүзеге асыратын мемлекеттік органдарды қоспағанда), сондай-ақ өзіне қатысты акционерлік қоғамның осындай құқығы бар кез келген тұлға;

4)  дауыс беретін  акциялар - акционерлік қоғамның осы Заңда көзделген жағдайларда дауыс беру құқығы беріліп, орналастырылған жай және артық-шылықгы акциялары;

5)  дивиденд - акционердің  өзіне тиесілі акциялар бойынша  акционерлік қоғам төлейтін кірісі;

6) лауазымды адам - акционерлік  қоғамның директорлар кеңесінің, оның атқарушы органының мүшесі немесе акционерлік қоғамның атқарушы органы-ның функцияларын жеке-дара жүзеге асыратын адам;

7) айқын басым көпшілік - акционерлік қоғамның дауыс  беретін акцияла-рының жалпы санының  кемінде терттен үш белігі мөлшеріндегі көпшілік;

8)    айырбасталатын  бағалы қағаз - акционерлік қоғамның  шығару про-спектісімен айқындалатын  талаптар мен тәртіп арқылы  оның бағалы қағазы-ның басқа  түріне айырбасталуға жататын  бағалы қағазы;

9)   акциялардың  бақылау пакеті - акционерлік қоғамның жарғысында көзде-летін жәно акционерлік қоғам қабылдайтын шешімдерді айқындауға құқық беретін акциялар пакеті;

10)    ірі акционер - бір-бірімен жасалған келісім  негізінде әрекет ететін, өзіне  (жинақтап алғанда ездеріне) акционерлік  қоғамның дауыс беретін акци-яларының он және одан да көп (халықтық қоғамда - бес және одан да көп) проценті тиесілі акционер немесе бірнеше акционер;

11)     кумуляциялық  дауыс беру - дауыс беруге қатысушы  әрбір акцияға ди-ректорлар кеңесі  мүшелерінің жалпы санына тең дауыс саны келетін дауыс беру тәсілі;

12) тәуелсіз директор - сол акционерлік қоғамның аффилиирленген тұлға-сы болып табылмайтын және өзі директорлар кеңесіне сайланардың алдын-дағы үш жыл ішінде ондай тұлға болмаған (оның сол акционерлік қоғамның тәуелсіз директоры қызметінде болған жағдайды қоспағанда), сол акционерлік қоғамның аффилиирленген тұлғаларына қатынасы женінен аффилиирленген тұлға болып табылмайтын; сол акционерлік қоғамның немесе ұйымдардың -сол қоғамның аффилиирленген тұлғаларының лауазымды адамдарымен ба-ғыныштылығы жағынан байланысты емес; сол акционерлік қоғамның аудито-ры емес және өзі директорлар кеңесіне сайланар алдындағы үш жыл ішінде ондай аудитор болмаған; сол акционерлік қоғамның аудитіне аудиторлық ұйым құрамында жұмыс істейтін аудитор ретінде қатыспайтын және өзі директор-лар кеңесіне сайланардың алдындағы үш жыл ішінде мұндай аудитке қатыспаған директорлар кеңесінің мүшесі;

13) акцияның нақтылы  құны - қүрылтайшылар (жалғыз құрылтайшы) төлейтін жарғылық капиталды  қалыптастыруға қатысатын және акционерлік қоғамның құрылтай құжаттарында белгіленген акция құнының ақшалай көрінісі;

14) жарияланған акциялар - қоғамның жарғысында көзделіп, шығарылуын Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар рыногы туралы заңдарына сәйкес уәкілетті орган тіркеген акциялар;

15) опцион - белгіленген  нысандағы туынды бағалы қағаз,  оны сатып алу-шы белгілі бір  мерзім өткеннен кейін' опционда  айтылған базалық активті келісілген  баға бойынша сатып алу немесе  сату құқығына ие болады;

16) баспасөз басылымы - акционерлік қоғам мен оның акционерлері Қазақ-стан Республикасының заң актілеріне сәйкес міндетті түрде жариялануға жа-татын өз хабарламалары мен басқа да ақпаратын жариялау үшін пайдалануға тиісті, таралымның мөлшері және оның таралу аймақтары бойынша уәкілетті орган белгілеген талаптарға сай келетін мерзімді баспасөз басылымы;

17)  төлем агенті - банк  немесе банк операцияларының  жекелеген түрлерін жүзеге асыратын  ұйым;

18)   орналастырылган  акциялар - акционерлік қоғамның  бағалы қағаздар-дың бастапқы  рыйогында инвесторлар құнын төлеген акциялары;

19) қоғамның тіркеушісі - қоғамның бағалы қағаздарын ұстаушылардың тізілімін жүргізу жөніндегі кәсіби қызметті жүзеге асыратын ұйым;

20)   уәкілетті орган  - бағалы қағаздар рыногын реттеу  мен қадағалауды жүзеге асыратын мемлекеттік орган;

21)  орналастыру багасы - акцияларды бастапқы бағалы  қағаздар рыногы-на орналастырған  кезде акцияның белгіленетін  бағасы.

Акционерлік қоғамдардың спецификасы оның әдеттегі шарттық қатынастарында байқалмайды, ол ұйым меншіктенушілерінің субъектік құрамының өзгеруінде, сондай-ақ, қоғам мүлігін пайдалану тәртібін анықтау және мүлікті пайдалану қызметінде, акционерлік қоғам меншіктенушілерінің арасындағы  қатынастарда, соңғылар мен кәсіпкерлік субъектісі және меншік құқық субъектісі ретіндегі қоғам арасындағы қатынастарда байқалады. Сонымен қатар, кез келген заңды тұлға жалпы ереже бойынша өзінің органдары арқылы азаматтық құқықтарға ие болып, азаматтық міндеттерді жүктейді. ҚР АК-нің 37-бабы 1-тармағы органдардың заңды тұлға ретінде әрекет қабілеттілігін жүзеге асыруындағы рөлін белгілейді.

Қоғамды қайта ұйымдастыру (біріктіру, қосу, бөлу, бөлініп шығу, қайта құру) Қазақстан Республикасының  заң актілерінде белгіленген  ерекшеліктер ескеріле отырып, Қазақстан  Респуликасының азаматтық кодексіне сәйкес жүзеге асырылады.

Қоғам бөліну немесе бөлініп  шығу арқылы қайта ұйымдастырылған кезде қайта ұйымдастырылатын қоғамның кредиторлары осы қоғам борышкер болып табылатын міндеттеменің мерзімінен бұрын тоқтатылуын және залалдардың өтелуін талап етуге құқылы.                                                                 

Егер қоғам қайта  ұйымдастырылған жағдайда өз қызметін тоқтатса, оның жарияланған, соның ішінде орналастырылған акцияларының Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен күші жойылуға тиіс.

        Екі немесе бірнеше қоғамның өз қызметін тоқтатып, бірігу туралы шарттың негізінде және өткізу актілеріне сәйкес өзінің бүкіл мүлкін, құқықтарын және міндеттерін беру арқылы жаңа қоғамның пайда болуы қоғамдардың бірігуі деп танылады.

 Бірігуге қатысатын  әрбір қоғамның директорлар кеңесі  бірігу нысанында қайта ұйымдастыру  туралы, өткізу актісі мен бірігу  жөніндегі шартты бекіту туралы мәселені акционерлердің жалпы жиналысының қарауына ұсынады.

 Қоғамдардың бірігуі туралы шартта бірігуге қатысатын қоғамдардың әр қайсысының атауы, орналасқан жері туралы мәліметтер, олардың бухгалтерлік баланстарының деректері болуға, сондай-ақ бірігу тәртібі мен талаптары, атап айтқанда, бірігуге тартылған қоғамдардың акцияларын құрылатын қоғамның акцияларына айырбастау тәртібі көзделуге тиіс.

         Бірігуге қатысатын әрбір қоғам акционерлерінің жалпы жиналысы бірігу нысанында қайта ұйымдастыру туралы, өткізу актісі мен бірігу туралы шартты бекіту туралы шешім қабылдайды, сондай-ақ бірігу туралы шартқа және өткізу актіс іне қол қоюға уәкілетті адамдарды белгілейді.

  Жаңа қоғамның жарғысын бекітуді және органдарын сайлауды жаңадан пайда болған қоғам акционерлерінің бірігу туралы шартта белгіленген мерзімде өткізілетін жалпы жиналысы жүзеге асырады. Жаңадан пайда болған қоғам акционерлерінің жалпы жиналысын шақыру мен өткізу тәртібіне байланысты ерекшеліктер бірігу туралы шартта айқындалады.

       Қоғамның бірігуіне қатысушылардың әрқайсысы өзінің барлық кредиторларына бірігу туралы жазбаша хабарламалар жіберуге және баспасөз басылымында тиісті хабарландыру беруге міндетті. Осы баптың 2-тармағында аталған қоғамдардың бірігуіне басқа  қатысушылар туралы мәліметтер хабарламаға қоса тіркеледі.

 

2.3 Акционерлік қоғамның акциялары

 

Бағалы қағаздардың келесі түрі акция болып табылады. Акция — акционерлік қоғамның мүлкіне белгілі пайды салғанын қуаттайтын бағалы қағаз және оның иесіне (акционеріне) пайданың бір бөлігін дивиденд түрінде алу құқын береді. Акцияны акционерлік қоғам, кәсіпорын, ұйымдар, коммерциялық банк, кооперативтер мен басқада мекемелер шығарады. Олар ұжымдық меншікке негізделген немесе толық мемлекеттік меншік шаруашылығында болады. Акция бағалы қағаздар нарығы - қор биржасында сатылады және сатып алынады. Акция бұл процесті биржалық емес сауда негізінде де жүзеге асырады. Акцияның номиналды құны мен нарықтық бағасы бар. Акцияның нақты бағасы (нарықтық курсы) акционерлік қоғам пайдасының мөлшеріне тікелей байланысты өзгереді. Сондай-ақ алынатын дивиденд мөлшері мен қарыз пайызы деңгейіне байланысты да өзгереді.

Шетел тәжірибесінде акцияның әртүрлі қолданылады:

а) атаулы акциялар;

ә) ұсынушыға арналған акциялар;

6) жой акциялар;

в) артықшылығы бар акциялар.

Біздін елімізде жай акция  шығарылған жеңілдікпен пайдаланатын табысы болып, акционерлерге салған капиталы үшін айқындалған процент түрінде қатты табысты алуларына құқық береді. Алайда жеңілдікпен пайдаланатын акция шектелген мерзімде қолданылады және белгілі уақыттан соң, акционерлік қоғам оны жабады. Ал, оларды иемденушілер акционерлік қоғам жұмысын басқаруда ешкандай дауысқа ее емес. Жеңілдікпен пайдаланатын акциялар акционерлік қоғамның жарғылық қорының 10%-тен аспайтын сома мөлшерінде ғана шығарылады.

Акция категория бойынша  былай бөлінеді: еңбек ұжымының акциясы, кәсіпорын акциясы және акционерлік қоғам акциясы. Еңбек ұжымының акциясын мемлекеттік кәсіпорындар (бірлестіктер), арендалы, ұжымдық кәсіпорын, коооператив және қоғамдық ұйымдарға жататын кәсіпорындар шығаруға құқылы.

Еңбек ұжымының акциясы сол  кәсіпорында жұмыс істейтіндерге ғана таратылады. Оған қатысы жоқтарға таратылмайды.

Акцияны кәсіпорын шығара отырып, екі пайдалылықты көздейді: біріншіден, көбірек пайда табу үшін, тұрғындарды қосымша қаржы салуға жұмылдыру, екіншіден кәсіпорын  жұмысшыларын басқару процесіне  барынша тарту. Себебі кәсіпорынның жетістігі оның табысына тікелей әсер етеді.

Акционерлік қоғамның акциясы  кәсіпорын мүлігінің барлық сомасына немесе жарғы қорына шығарылады. Сондықтан  кезкелген меншіктегі кәсіпорын  акционерлік түрге өзгереді. Бұл  қоғамның акциясы оған еркін жазылу арқылы таратылады. Кейде барлық акцияны құрылтайшылар арасында өзара беледі. Олар есімді және көрсетілген болып та шығарылады. Бір қолдағы қорлардың көп болмауы үшін және акционерлік қоғамнан бақылауды жоғалтпау үшін есімді акциялар қолданылады. Алайда бұлда сенімсіз, себебі оған қатысы жоқ адамдар болуыда әбден мүмкін. Әлемдік тәжірибе бұған карсы өте тиімді тәсіл белгілі, мысалы, АҚШ-да бір компанияның 5 %-тік акциясына иесі оған ай сайын оның сатып алу- сату жайында есеп беріп отырады.

Әрбір атаулы акцияның қозғалысы  акцияның тіркеу кітабында белгіленеді. Акция бланксінде есімді акция ұстаушының аты-жөні көрсетіледі. Акция бланкнің көрсетілген түрінде оны ұстаушының аты-жөні жазылмайды. Акция тіркеу кітабында  жалпы шығарылған акцияның көрсетушіге қатыстысы ғана белгіленеді.

Акционерлік қоғам - кәсіпорын, ұйым мен мемлекеттік орындардың еркін біріккен түрі. Ол акциясын айналымға  шығару арқылы өзінің босаған қаржы  ресурстары мен еңбекшілердің сақтық корып орталықтандыруға жұмылдырады. Акционерлік қоғам өз жарғысы негізінде жқмыс жасап, кез келген шаруашылық саласында құрыла алады. Сондай-ак, қаржы мен өндірістік-шаруашылық қызметпен айналысатын күрделі ұйымдардың да негізі бола алады. Бұған жетекшілік жасау басқарма, директордың бақылау кеңесі және басқада ұжым түрлері арқылы жүргізіледі. Басқарудың ең жоғарғы түрі - акционерлердің жиналысы болып табылады, жиналыста алатын өз дауысы бар. Акцияны ұстаушы өз өктемдігін жүргізу үшін, акцияның көп мөлшеріне ие болуы қажет. Егер ұстаушы акцияның 50% - дан астамын иеленсе, онда ол акция бақылау пакетіне ие болайы. Акционерлік қоғамы басқаруға және толық бақылауға 20% мөлшердегі акция да жетеді.

Акционерлік қоғамның басты  қызметі - уақытша босаған ақша қорын  өндірісті ұйымдастыру мен көптеген жұмыс түрлеріне жұмылдыру болып табылады. Акционерлік қоғам акцияны әртүрлі номинальды құнмен шығарады және дауыс саны да әртүрлі болады. Акция иесі акционерлік қоғамның пайшигі, ал облигация иесі - оның кредиторы (несиегері) болып табылады. Акционерлік қоғамның пайдасы акционерлер арасында табыс, дивидент түрінде бөлінеді. Акция иесі акционерлік қоғамнан өзінің салған капиталын талап етуге құқығы жоқ. Қоғам жабылғанда иегер акцияға салынған қаржыны номинальды бағамен ғана алады.

 

 

 

ІІ. «ҚАЗАҚТЕЛЕКОМ» АҚ-НЫҢ ҚЫЗМЕТІН ҰЙЫМДАСТЫРУ

2.1   «Қазақтелеком»  АҚ-ның құрылуы және басқару құрылымы,

ұйым қызметінің тиімділігі

 

«Қазақтелеком» акционерлік қоғамының  Жарғысы Қазақстан Республикасының  қолданыстағы заңнамасына, "Қазақтелеком" акционерлік қоғамының корпоративтік басқару кодексіне сәйкес жаңа редакцияда әзірленді және бұдан әрі Қоғам деп аталатын "Қазақтелеком" акционерлік қоғамын ұйымдастыру мен іс-әрекеттерінің құқықтық негіздерін белгілейді.

Қазақстан Республикасының  заңнамасы бойынша Қоғам заңды  тұлға болып табылады, өзінің дербес балансы бар, өзінің атынан мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтарды иелене және атқара алады, сотта талапкер және жауапкер бола алады. Қоғам өз қызметін жүзеге  асыру үшін қаражат тарту мақсатымен акциялар шығаратын, негізгі мақсаты акционерлерінің мүддесі үшін табыс  табуды көздейтін коммерциялық ұйым болып табылады.

Қоғам Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1994 жылғы 17 маусымдағы  № 666 қаулысына сәйкес құрылған және Ұлттық компания мәртебесіне ие. Қоғамның осы тармақта көрсетілген құқықтық мәртебесінің шеңберінде құқықтары мен міндеттерін атқару ерекшеліктері Қазақстан Республикасының заңнамасымен және Қоғам Жарғысымен белгіленеді.

Қоғам «Қазақтелеком» Ұлттық акционерлік компаниясының құқықтық мирасқоры болып  табылады (алғашқы мемлекеттік тіркеуді Қазақстан Республикасының әділет органдары 1994 жылғы 1 желтоқсанда жүргізген).

Қоғам өз қызметін мына мақсаттарда  жүзеге асырады:

1) коммерциялық қызметтен  пайда табу және оны акционерлердің мүддесіне пайдалану;

2) Қазақстан Республикасы  аумағында қазіргі заманға сай  телекоммуникация желілерін құру  және оларды әлемдік телекоммуникация  желісімен ықпалдастыру;

3) Қазақстан Республикасы  аумағында және шетелдерде пайдаланушыларға телекоммуникация қызметтерінің барлық түрлерін ұсыну.