Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы

Қазақстан ның ұлттық табиғи саябақтарының рекреациялық ресурстары

Ұлттық табиғи саябақтар

 Қазақстан Республикасының

2006 жылғы 7 шілдедегі N 175

«Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы»

Заңына сәйкес жұмыс істейді

     Осы Заң ерекше экологиялық, ғылыми, тарихи-мәдени және рекреациялық құндылығы бар, сондай-ақ ұлттық, өңiрлiк және дүниежүзiлiк экологиялық желiнiң құрамдас бөлiгi болып табылатын ерекше қорғалатын табиғи аумақтар мен мемлекеттiк табиғи-қорық қорының объектiлерiн құру, кеңейту, қорғау, қалпына келтiру, орнықты пайдалану және басқару жөнiндегi қоғамдық қатынастарды реттейдi.

1-бап. Осы Заңда пайдаланылатын негiзгi ұғымдар:

3) ерекше қорғалатын табиғи аумақ – ерекше қорғау режимi белгiленген мемлекеттiк табиғи-қорық қорының табиғи кешендерi мен объектiлерi бар жер учаскелерi, су объектiлерi және олардың үстiндегi әуе кеңiстiгi;

4) ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жүйесi – өздерiндегi барлық географиялық аймақтардың табиғи кешендерінiң репрезентативтiк өкiлдiгiн қамтамасыз ететiн ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың әртүрлі санаттары мен түрлерiнің жиынтығы;  

      15) мемлекеттiк табиғи-қорық қорының объектiлерi – ерекше экологиялық, ғылыми, тарихи-мәдени және рекреациялық маңызы бар геологиялық, гидрогеологиялық, гидрологиялық, зоологиялық, ботаникалық және ландшафттық объектiлер мен олардың кешендерi, мемлекеттiк орман қорының ерекше бағалы екпелері, сулы-батпақты алқаптар, негізгі орнитологиялық аумақтар, бірегей табиғи су объектілері немесе олардың учаскелері, өсiмдiктер мен жануарлардың сирек кездесетін және жойылып кету қаупi төнген түрлерi, өсімдіктер дүниесінің бірегей жеке-дара объектілері; 

16) рекреациялық жүктеме – есепке алу кезеңінде немесе уақыт бiрлiгiнде демалыс түрiнiң жиынтық уақытын ескере отырып, жер ауданы бiрлiгiне шаққандағы демалушылардың бiр мезгiлдегi саны; 
      19) табиғи кешендердi орнықты пайдалану – табиғи кешендердiң биологиялық ресурстарын ұзақ мерзiмдi перспективада биологиялық саналуандықтың сарқылуына әкеп соқпайтын жолмен және қарқынмен пайдалану;  

3-бап. Ерекше қорғалатын табиғиаумақтарсаласындағы  
              негiзгi принциптер

   Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы негiзгi принциптер: 
      1) биологиялық саналуандықты, бiрегей және типтiк ландшафтарды сақтау мен қалпына келтiрудi қамтамасыз ететiн экологиялық желiнiң базалық құрамдас бөлiгi ретiнде ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жүйесiн дамыту; 
      2) ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы мемлекеттiк реттеу, бақылау және қадағалау;  

     7)жеке және заңды тұлғалардың ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы мiндеттердi шешуге қатысуы;  
      8) ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы ақпараттың қолжетiмдiлiгi; 
      9) ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы халықаралық ынтымақтастық болып табылады.  

4-бап. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы  
              қатынастардың объектiлерi

      Табиғи кешендер, оның iшiнде ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жерлерi, сондай-ақ осы жерлерде және басқа санаттардағы жерлерде орналасқан мемлекеттiк табиғи-қорық қорының объектiлерi ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы қатынастардың объектiлерi болып табылады.

 5-бап. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар

саласындағы қатынастардың субъектiлерi  
            

      Жеке және заңды тұлғалар, сондай-ақ мемлекеттiк органдар Қазақстан Республикасының заңдарында белгiленген өздерiнiң құзыретiне сәйкес ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы қатынастардың субъектiлерi болып табылады.

4-тарау. ЕРЕКШЕ  ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒИ              АУМАҚТАРДЫ ҚҰРУ

       14-бап. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың санаттары мен түрлері  
               1. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар мемлекеттiк табиғи-қорық қоры объектiлерiнiң маңыздылығына байланысты республикалық немесе жергiлiктi маңызы бар санаттарға жатқызылады. 
      2. Республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтар құрылу мақсаттарына және қорғалу режимiнiң түрлерiне байланысты мынадай түрлерге бөлiнедi: 

      1) мемлекеттiк табиғи қорықтар; 
      2) мемлекеттiк ұлттық табиғи парктер; 
      3) мемлекеттiк табиғи резерваттар; 
      4) мемлекеттiк зоологиялық парктер; 
      5) мемлекеттiк ботаникалық бақтар; 
      6) мемлекеттiк дендрологиялық парктер; 
      7) мемлекеттiк табиғат ескерткiштерi; 
      8) мемлекеттiк табиғи қаумалдар; 
      9) мемлекеттiк қорық аймақтары.  

3. Жергiлiктi маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтар құрылу мақсаттарына және қорғалу режимiнiң түрлерiне байланысты мынадай түрлерге бөлiнедi: 
      1) мемлекеттiк өңiрлiк табиғи парктер; 
      2) мемлекеттiк зоологиялық парктер; 
      3) мемлекеттiк ботаникалық бақтар; 
      4) мемлекеттiк дендрологиялық парктер; 
      5) мемлекеттiк табиғат ескерткiштерi; 
      6) мемлекеттiк табиғи қаумалдар.  

Заңды тұлға мәртебесi бар ерекше қорғалатын табиғи аумақты оның мәртебесiн төмендетуге әкеп соғатын бiр түрден басқа түрге ауыстыру, табиғи және (немесе) техногендiк сипаттағы төтенше жағдайлардың салдарынан оның ерекше құндылығы мен бiрегейлiгi сипатының iшiнара немесе толық жоғалуына байланысты жүргiзiледi.  

Заңды тұлға мәртебесi бар ерекше қорғалатын табиғи аумақты оның мәртебесiн төмендетуге немесе арттыруға әкеп соғатын бiр түрден басқа түрге ауыстыру туралы шешiмдi жаратылыстану-ғылыми негiздеме жасалған мемлекеттiк экологиялық сараптаманың оң қорытындысы негiзiнде: 
      1) республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтар бойынша - уәкiлеттi органның ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасының Үкiметi; 
      2) жергiлiктi маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтар бойынша - уәкiлеттi органмен келiсе отырып, облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органы қабылдайды.  

       Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды «республикалық маңызы бар» санатынан «жергілікті маңызы бар» санатына ауыстыруға жол берілмейді.  

18-бап. Мемлекеттiк табиғи қорықтардың, мемлекеттiк  
               ұлттық табиғи парктердiң, мемлекеттiк табиғи  
               резерваттардың және мемлекеттiк өңiрлiк табиғи  
               парктердiң қорғау аймақтары

      1. Қолайсыз сыртқы әсерлерден ерекше күзету мен қорғауды қамтамасыз ету үшiн мемлекеттiк табиғи қорықтардың, мемлекеттiк ұлттық табиғи парктердiң, мемлекеттiк табиғи резерваттардың және мемлекеттiк өңiрлiк табиғи парктердiң айналасында және олардың шекараларында орналасқан жер учаскелерінің меншік иелері мен жер пайдаланушылардың жерлерінде, бұл аймақтар шегiнде осы ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың экологиялық жүйелерi мен оларда орналасқан мемлекеттiк табиғи-қорық қоры объектiлерiнiң жай-күйiне және оларды қалпына келтiруге терiс әсер ететiн кез келген қызметке тыйым салынады және (немесе) шектеу жасала отырып, қорғау аймақтары белгiленедi.  

2. Мемлекеттiк табиғи қорықтардың, мемлекеттiк ұлттық табиғи парктердiң, мемлекеттiк табиғи резерваттардың және мемлекеттiк өңiрлiк табиғи парктердiң қорғалу аймақтарының аумағында табиғат пайдаланудың мөлшерi, шекарасы, режим түрлерi және тәртiбi оларды құрудың жаратылыстану-ғылыми және техникалық-экономикалық негiздемелерiмен айқындалып, осы Заңға және Қазақстан Республикасының Жер кодексiне сәйкес облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органдарының шешiмдерiмен айқындалады. 
      Бұл орайда меншiк иелерi мен жер пайдаланушылардың жер учаскелерiнiң шекарасы бойынша немесе табиғи географиялық шептер бойынша белгiленетiн және жер бетiнде арнайы белгiлер қойылатын қорғау аймағының енi екi километрден кем болмауға тиiс.  

2-БӨЛIМ. ЕРЕКШЕ ҚОРҒАЛАТЫН ТАБИҒИ АУМАҚТАРДЫҢ 
ЖЕКЕЛЕГЕН ТҮРЛЕРIН, МЕМЛЕКЕТТIК ТАБИҒИ-ҚОРЫҚ ҚОРЫ 
ОБЪЕКТIЛЕРIН ЖӘНЕ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖЕЛIГЕ ЕНЕТIН ҚОРҒАЛАТЫН 
ТАБИҒИ АУМАҚТАРДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ, ҚОРҒАУДЫҢ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ 
ҚЫЗMETIHIҢ ЕРЕКШЕЛIКТЕРI

8-тарау. МЕМЛЕКЕТТIК ҰЛТТЫҚ ТАБИҒИ ПАРКТЕР ЖӘНЕ МЕМЛЕКЕТТIК 
ӨМIРЛIК ТАБИҒИ ПАРКТЕР

       44-бап. Мемлекеттiк ұлттық табиғи парктер ұғымы және  
               олардың негiзгi қызметi

1. Мемлекеттiк ұлттық табиғи парк - ерекше экологиялық, ғылыми, тарихи-мәдени және рекреациялық құндылығы бар мемлекеттiк табиғи-қорық қорының бiрегей табиғи кешендерi мен объектiлерiнiң биологиялық және ландшафтық саналуандығын сақтауға, оларды табиғат қорғау, экологиялық-ағартушылық, ғылыми, туристiк және рекреациялық мақсаттарда пайдалануға арналған табиғат қорғау және ғылыми мекеме мәртебесi бар ерекше қорғалатын табиғи аумақ.  

2.Мемлекеттiк ұлттық табиғи парктердiң негiзгi қызметiне: 
      1) мемлекеттiк табиғи-қорық қорының табиғи кешендерiн, бiрегей және эталондық табиғи учаскелерiн, объектiлерiн, табиғи және тарихи-мәдени мұраны сақтау;  
      2) мемлекеттiк ұлттық табиғи парк пен оның күзет аймағының күзет режимiн қамтамасыз ету; 
      3) экологиялық ағартушылық; 
      4) биологиялық саналуандықты сақтаудың ғылыми әдiстерiн әзiрлеу; 
      5) Табиғат жылнамасы бағдарламасы бойынша экологиялық жүйелер мен жекелеген табиғи объектiлердiң мониторингiн жүргiзу; 
      6) мемлекеттiк табиғи-қорық қорының бүлiнген табиғи кешендерiн, объектiлерiн, табиғи және тарихи-мәдени мұра объектiлерiн қалпына келтiру; 
      7) мемлекеттiк ұлттық табиғи парк пен оның күзет аймағының аумағын экологиялық-ағартушылық, ғылыми, рекреациялық, туристiк және шектеулi шаруашылық мақсаттарда пайдалануды реттеу жатады.

45-бап. Мемлекеттiк ұлттық табиғи парктер аумағын  
               аймақтарға бөлу, оны күзету және пайдалану режимi

      1. Мемлекеттiк ұлттық табиғи парктер аумағы: 
      1) қорық режимi; 
      2) экологиялық тұрақтандыру;  
      3) туристiк және рекреациялық қызмет; 
      4) шектеулi шаруашылық қызмет аймақтарына бөлiнедi.  

2. Қорық режимi аймағында кез келген шаруашылық қызметке және мемлекеттiк ұлттық табиғи парк аумағын рекреациялық мақсатта пайдалануға тыйым салынады және осы Заңның 40-бабының 1-тармағында аталған мемлекеттiк табиғи қорық режимiнiң түрлерiне сәйкес келетiн қорықтық күзет режимi белгiленедi. 
      3. Реттелмелi экологиялық туризмдi және мемлекеттiк табиғи-қорық қорының бүлiнген табиғи кешендерi мен объектiлерiн қалпына келтiру жөнiнде iс-шаралар жүргiзудi қоспағанда, экологиялық тұрақтандыру аймағында шаруашылық және рекреациялық қызметке тыйым салынып, қорықтық күзет режимi белгiленедi.  

4. Туристiк және рекреациялық қызмет аймағы мемлекеттiк ұлттық табиғи паркке келушiлердiң реттелмелi қысқа мерзiмдi демалысы мен ұзақ мерзiмдi демалысы учаскелерiне бөлiнедi. 
      Туристiк және рекреациялық қызмет аймағында мемлекеттiк табиғи-қорық қорының табиғи кешендерi мен объектiлерiн сақтауды қамтамасыз ететiн тапсырыстық күзет режимi белгiленедi, оның аумағында реттелмелi туристiк және рекреациялық пайдалануға (аң аулаудан басқа), соның iшiнде рекреациялық жүктемелер нормаларын ескере отырып туристiк маршруттар, соқпақтар, демалу алаңқайлары мен тамашалау алаңдарын, жағажайлар, қайық станцияларын, суда жүзетін көлік түрлері мен жағажай керек-жарағын жалға беру пункттерін құруды ұйымдастыруға жол берiледi.  

5. Шектеулi шаруашылық қызмет аймағында әкiмшiлiк-шаруашылық мақсаттағы объектiлер орналастырылады, әуесқойлық (спорттық) аң аулау мен балық аулауды ұйымдастыруды қоса алғанда, мемлекеттiк ұлттық табиғи парктi күзету және оның жұмыс iстеуiн қамтамасыз ету, оған келушiлерге қызмет көрсету үшiн қажеттi шаруашылық қызмет жүргiзiледi, рекреациялық орталықтар, қонақ үйлер, кемпингтер, мұражайлар және туристерге қызмет көрсетудiң басқа да объектiлерiн салу және оларды пайдалану жүзеге асырылады. 
      6. Мемлекеттiк ұлттық табиғи парктiң барлық аймақтарында оны басқару жоспарында көзделген күзету, қорғау және қалпына келтiру iс-шаралары жүргiзiледi. 
      7. Мемлекеттiк ұлттық табиғи парктерде ғылыми және экологиялық-ағартушылық қызмет осы Заңның 41 және 42-баптарында белгiленген тәртiппен жүзеге асырылады.  

3. Туристік және рекреациялық қызметті жүзеге асыру үшін учаскелер мемлекеттік ұлттық табиғи парктің инфрақұрылымын дамытудың бас жоспарына сәйкес және қазіргі инфрақұрылымымен де, жаңа инфрақұрылым құру үшін де туристік, рекреациялық және шектеулі шаруашылық қызмет аймақтарында ғана беріледі. 

47-бап. Мемлекеттiк ұлттық табиғи парктердiң шектеулi  
               шаруашылық қызметiнiң ерекшелiктерi

      1. Шектеулi шаруашылық қызметi аймағында мемлекеттiк ұлттық табиғи парктер мынадай қызмет түрлерiне рұқсат етедi: 
      1) жанама орман пайдалану (шектеулi мал жаю, марал өсiру, шөп шабу, саңырауқұлақтарды, жемiстер мен жидектердi әуесқойлық мақсатта жинау); 
      2) шектеулi дәстүрлi пайдалану алаңдарында ағаш және бұта тұқымдарының екпе материалдарын, дәрi-дәрмектiк шөптер және басқа да өсiмдiктер өсiру; 
      3) өтпелi ағаш кесудi қоспағанда, санитарлық мақсатта ағаш кесудi, күтiм жасау мақсатында ағаш кесудi жүргiзу және бұл ретте алынған сүректi өңдеу;  

      4) кәдесыйлар, шағын және халықтық кәсiпшiлiктер өнiмдерiн өндiру; 
      5) балық шабақтарын және тауарлы балықтың байырғы түрлерiн өсiру; 
      6) жылжымалы бал ара павильондарын пайдалана отырып, көшпелi бал ара шаруашылығы; 
      7) әуесқойлық (спорттық) аң аулау; 
      8) әуесқойлық (спорттық) балық аулау; 
      9) мелиорациялық аулау; 
      10) ғылыми-зерттеу мақсатында аулау; 
      11) өсімін молайту мақсатында аулау.  

2. Мемлекеттiк ұлттық табиғи парктердiң шектеулi шаруашылық қызметi мемлекеттiк табиғи-қорық қорының объектiлерiн сақтау мен қалпына келтiрудi ескере отырып және өздерiнiң қарауындағы мемлекеттiк органдардың тиiстi рұқсаттары бойынша жүзеге асырылады. 
      Әуесқойлық (спорттық) балық аулау, мелиорациялық балық аулау, ғылыми-зерттеу мақсатында аулау, өсімін молайту мақсатында аулау заңды тұлға мәртебесі бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда орналасқан су объектілеріне берілген уәкілетті органның тиісті рұқсаттары бойынша мемлекеттік экологиялық сараптаманың оң қорытындысы болған жағдайда биологиялық негіздеменің негізінде жүзеге асырылады. 

Государственный национальный природный парк — особо охраняемая природная территория со статусом природоохранного и научного учреждения, предназначенная для сохранения биологического и ландшафтного разнообразия, использования в природоохранных, эколого — просветительных, научных, туристских и рекреационных целях уникальных природных комплексов и объектов государственного природно-заповедного фонда, имеющих особую экологическую, научную, историко-культурную и рекреационную ценность.

Алтын Емел ұлттық табиғи саябағы

      Государственный национальный природный парк «Алтын-Эмель» создан Постановлением Правительства Республики Казахстан № 460 от 10 апреля 1996 г. на базе Капчагаиского государственного охотничьего хозяйства. Он расположен на территории Кербулакского и Панфиловского районов Алматинской области. Центральная усадьба находится в поселке Басши, в 250 км г. Алматы. Общая площадь парка 459620 га.

В национальный парк входит северная часть акватории Капчагаиского водохранилища и правобережье р. Или, опустыненные горы Малые и Большие Калканы, Актау, Катутау, самые крайние юго-западные отроги Жунгарского Алатау (Шолак, Дегерес, Матай), южный склон хребта Алтын-Эмель и часть хребта Кояндытау, а также обширная межгорная долина Коныролен.

Палеозойский массив Малые и Большие Калканы обнаженного типа, с интенсивным разрушением горных пород. Между массивами Калканов преобладающими ветрами нанесен громадный песчаный бархан, известный как уникальный феномен природы - «Поющая гора». Поющим бархан называют за исходящий от него временами глубокий вибрирующий гул, отдаленно напоминающий звук пролетающего реактивного самолета

Меловые горы Актау сложены осадками кайнозоя. Для гор характерны оголенность и крутизна склонов, сильное расчленение, обусловленное интенсивной эрозией в результате ливней и селевых потоков. Актау является уникальным, всемирно известным палеонтологическим месторождением. Здесь выявлены 56 видов раннемиоценовой флоры: сосна, ель, береза, ольха, дуб, орех, каштан, липа, каркас, фисташка, айлант и многие другие. В слоях палеоген-неогеновых озерных отложений прекрасно сохранились останки древних животных (крокодилы, черепахи, гигантские носороги, примитивные хищники), возраст которых оценивается в 25—30 млн. лет.

Горы Катутау (1630 м над ур. м.) тянутся с юго-запада на северо-восток в виде неширокой холмисто-увалистой гряды с платообразными вершинами. Склоны расчленены множеством безводных ущелий и отщелков. Яркими полосами выделяются красные глины и голубовато-серые известняковые песчаники третичного периода.

Хребты Шолак (1785 м), Дегерес (2280 м) и Матай (2880 м) невысокие, окаймленные пустынно-суглинистой и щебнистой равнинами. Горы не достигают снеговой линии и не имеют постоянных ледников. Для них характерны глубокие ущелья, крутые каменистые склоны со скалами и осыпями. Материнские породы представлены лессовыми суглинками, галечниковыми и гипсоносными третичными отложениями. Почвы горные светло-каштановые с выраженным гумусовым горизонтом.

Более высокие хребты Алтын-Эмель (2928 м) и Кояндытау (3459 м), отделенные от основной части Жунгарского Алатау мощным хребтом Токсанбай, южной частью обращены в Коныроленскую впадину. Остепненный южный склон Алтын-Эмеля отличают глубокие скалистые ущелья, а водораздел хребта - каменистые куполообразные вершины. Хребет Кояндытау имеет более суровый облик с характерными элементами Жунгарского высокогорья.

На подгорной равнине правобережья Капчагайского водохранилища возвышается множество курганов. Это усыпальницы царей саков - Бесшатыр (VII—IV вв. до нашей эры). В горных ущельях имеются галереи наскальных рисунков с изображениями различных животных и сцен охоты на них.

Главной водной артерией и естественной границей парка является р. Или, которая берет начало на территории Китая. Она принадлежит к рекам смешанного питания. Слабо выраженное весеннее половодье начинается обычно в конце апреля. В мае происходит паводок от таяния горных снегов, который нарастает вплоть до июля и августа. Затем начинается спад воды, а в сентябре устанавливается обычный ее уровень. Зимой р. Или ежегодно замерзает в течение нескольких месяцев. Русло реки часто дробится на рукава и протоки, отделенные от главного потока островками, покрытыми тростником, рогозом или кустарниково-древесной растительностью. Особенно это выражено ниже Малых Калкан, где образуется авандельта, за которой простирается обширное Капчагайское водохранилище. В зоне гор и предгорий имеются только родники, небольшие речки и ручьи, большинство из которых являются лишь временными водотоками.

Климат пустынный, резко континентальный, с сухой холодной зимой и жарким летом. Годовая сумма осадков не превышает 300-330 мм, преобладающее их количество приходится на апрель-май. Самый сухой месяц - сентябрь. Среднегодовые температуры колеблются в пределах 4-5°С. Средняя температура января -8,б°С, минимальная -29,5°С. Средняя температура июля +2б°С, максимальная +45°С. Период со средней температурой выше 0°С составляет около 260 дней, а с температурой выше Ю°С -186 дней. В течение года преобладают ветры северо-восточного, юго-западного, восточного и северного направлений. В целом территория национального парка характеризуется малоснежностью. В отдельные зимы на подгорной равнине снега практически не бывает, что создает благоприятные условия для зимовки диких животных.

В пределах парка выделяются четыре вертикальных пояса: пустыни настоящие, пустыни остепненные, горные степи и высокогорные луга, которые включают б типов растительности: водный, околоводный, тугайный, пустынный, степной и лесной. Водная и околоводная растительность представлена тростниковыми, тростниково-рогозовыми, а также тростниково-разнотравными сообществами. По прибрежным сухим, заливным и заболоченным лугам развиты пырейно-вейниково-разнотравные, солодковые, брунцовые и чиевые ассоциации. Тугайный тип растительности по берегам р. Или представлен лоховыми, гребенщиковыми, чингиловыми и туранговыми сообществами. Травянистый ярус в них образуют тростник, вейник, волоснец, пырей ползучий, кендырь, девясил, солодка и др. Местами встречаются кустарники -шиповник, жимолость татарская, барбарис илийский. По солончакам произрастают кокпек и лебеда бородавчатая, камфоросма Лессинга, а по солончаковым лугам - полыни: лессинговидная и Шренка, чий блестящий, волоснец узкий.

Пустынный тип растительности представлен в основном жунгаро-гобийскими пустынями с преобладанием ильинии Регеля, саксаульчиков и реамюрии. Степной тип включает различные варианты злаковых и полынно-ковыльно-эфемеровых сообществ. В их составе доминируют несколько видов полыни, изень, эбелек, терескен. Характерны также ферулы, астрагалы, мятлик луковичный, осоки - вздутая и узкоплодная. В значительном обилии встречаются кустарники - таволга зверобоелистная, карагана, шиповники. Луговой тип представляют пойменные (вейниковые, пырейные, разнотравные) и высокогорные луга - кобрезиевые и осоковые. В отдельных ущельях сохранились рощицы редких деревьев - каркаса кавказского и яблони Сиверса.

Флора национального парка насчитывает 1500 видов высших растений, в том числе 22 вида редких, занесенных в Красную книгу. Среди них особенно интересны реликты (астрагал джимский, ферула илийская) и эндемики: тюльпаны - Альберта и короткотычиночный, смолевка Муслима, барбарис илийский, чезнея жунгарская, астрагал копальский, водосбор Виталия, кахрис Гердера, морковник скальный, волосореберник Голоскокова и др.

Большинство растений парка обладают полезными свойствами. Многие из них служат кормовыми объектами для диких животных. Семена и плоды поедают птицы и мышевидные грызуны, а вегетативные части - копытные. Особенно ценны ковыль восточный, костер японский, курчавка кустарниковая, кейреук, боялыч, саксаул черный, гониолимон красивый, полынь белоземельная и другие. Имеются здесь и медоносные (чингил, верблюжья колючка, карагана), эфиромасличные (тимьян, зизифора, змееголовник), лекарственные растения и т.д.

Алтын-Эмель славится богатством животного мира. Среди огромной армии беспозвоночных чаще всего встречаются паукообразные и насекомые. Самые древние из паукообразных - скорпионы. Эти типичные обитатели пустыни ведут ночной и сумеречный образ жизни, питаются различными насекомыми. Обычны сольпуга и тарантул. Последний, самый крупный, один из красивейших пауков региона. Верх тела у него бархатисто-серый, низ - бархатисто-черный, ноги полосатые, черно-розовые. Укус тарантула, как и скорпиона, болезненен, но не смертелен. Другой представитель пауков - каракурт более ядовит, особенно самки, которые от совершенно че рных самцов отличаются 8-ю мелкими красными пятнышками на верхней части брюшка. Известны даже случаи гибели людей и животных от укусов каракурта.

Фауна насекомых по предварительным данным насчитывает более 5000 видов, из них только жесткокрылых, или жуков, обитающих в тугае, не менее 500. В Красную книгу занесены 25 видов. Это стрекозы (красотка девушка и дозорщик-император), богомол (боливария короткокрылая), кузнечики (дыбка степная, кузнечик темнокрылый); жесткокрылые (жужелица Сольского, кравчик Чичерина, дровосек мускусный илийский, дровосек Галузо, усач тамарисковый, точечная коровка, хилокорус двуточечный); перепончатокрылые (сколия степная, сфекс желтокрылый, прионикс Хаберхауэра и т.д.); двукрылые и чешуекрылые (лента орденская туранговая, голубянка Мирмекида и голубянка Татьяны) и др.

Фауна позвоночных животных тоже очень разнообразна. В р. Или и Капчагайском водохранилище обитают 20 видов рыб, в том числе 5 аборигенных видов, три из которых (балхашский окунь, илийская маринка и одноцветный губач) - эндемы. Остальные рыбы акклиматизированы (сазан, белый амур, толстолобик, жерех, сом, лещ, судак, каспийская вобла и др.). Шип, аральский усач, илийская маринка и балхашский окунь-краснокнижные виды.

Земноводных всего 3 вида - зеленая  жаба, сибирская и озерная лягушки. Пресмыкающиеся представлены 25 видами. В горах обычны алайский гологлаз, щитомордник, степная гадюка, узорчатый полоз, а в пустыне и полупустыне - степная черепаха, такырная и пестрая круглоголовки, сцинковый и серый гекконы, степная агама, несколько видов ящурок, стрела-змея и другие